T.p.a.o. , Ankara

|

T.P.A.O. , Ankara

1954 yılında,M.T.A.´nın Türkiye´de bir petrol potansiyeli ortaya çıkarması sonucunda bu potansiyelin hızla değerlendirilip yurt ekonomisine katkısı amacıyla6326 sayılı Petrol Yasası çıkarılmıştır.Aynı tarihte T.P.A.O. kurulmuştur.

T.P.A.O. kurulması ile , Batman tecrübe rafinerisi ve M.T.A. ´nın diğer tesisleri T.P.A.O.´ya devredilmiş,Türkiye´deki petrol faaliyetlerini bu kuruluş yürütmeye başlamıştır.Başlangıçta Raman sahasında üretilen 58.008 tonluk petrol,1956 yılında 278.467 tona çıkmış ve Batman rafinerisi1959 yılında 330.000 ton/yıl kapasitesi ile işletilmeye açılmıştır.Bu tarihten sonra hızla gelişen Ortaklık,bünyesinde petrol endüstrisinin tüm faaliyet alalarını bulunduran Türkiye´nin en büyük kuruluşlarından biri haline gelmiştir.

Ortaklıklar-İştirakler

T.P.A.O

İştirakler

Yurtdışı Arama Şirketi Mühendislik

TPOC LİBYA-TÜRK

Yurtdışı Arama Şirketi Yurtdışı Ortak Arama

TPIC Şirketi

Yurtdışı Arama Şirketi KAZAKTÜRMUNAY LTD.

TEPCO

T.P.A.O.´nun kuruluş amacı yutiçinde ve yurtdışında arama,sondaj,üretim,taşıma,depolama ve rafinaj gibi tüm petrol ameliyelerini yapmaktır.Ham petrol,tabii gaz ve petrol ürünleri gibi tüm petrol ürünleri ithal ve ihraç etmek,petrol ürünlerinin dağıtılmasını sağlamak,yurt içinde yurtdışında mühendislik,labratuvar ve servis hizmetlerinin yürütmek,kurulmuş veya kurulacak ortaklıklara iştirak etmek veya ayrılmak,hertürlü ticari işlemlerde bulunmak,faaliyet konusu işlerden herhangi biri için lüzumlu fabrika,boru hattı,depolama,enerji ve su tesisleri,bina,kamp,site ve diğer tesis ve techizatı kurmak ve işletmektir.T.P.A.O. bu amaç ve faaliyetlerini doğrudan doğruya ve müessese,bağlı ortaklık,iştirak ve diğer birimleri eliyle doğabilecek sorun ve güçlüklere yerinde ve zamanında müdahale edebilmesi,kontrol kolaylığı sağlaması,kısaca işlerin aksamadan yürütülebilmesi amacı ile Batman,Adıyaman ve Trakya Bölge Müdürlükleri kurulmuştur.

2000 yılı sonu itibariyle T.P.A.O. personel mevcudu 3901 kişidir.Çlışan personelin % 12´si(484 kişi) ilköğrenimli,%63´ü(2641 kişi) ortaöğrenimli,%22´si(862 kişi)yüksek öğrenimlidir.Geri kalan %3´lük kısım ise ilkokul okur yazardır.

TOPOĞRAFYA VE JEODEZİ

JEODEZİ NEDİR?

İnsanların yaşalarındaki faaliyetlerini bilim ve uygarlık yöünden incelenmesi ancak onların bıraktığı izlerden yararlanarak mümkün olmaktadır.Eldeki bulguların en eskisi Mezopotamya bölgesindeki Arkeolojik araştırmalar sonucunda bulunan kil tabletler üzerindeki çivi yazılarıdır.Bu ve buna benzer araştırmalar sonucunda jeodezi(haritacılık) biliminde matematik,astronomi,coğrafya gibi dünyaın en eski bilim dallarından biri olduğu saptanmıştır.

Ünlü Alaman bilim adamı Helmert 1880´de “Jeodezi,yeryüzünün ölçümü ve projelsiyon bilimidir.” Demiştir.Bu tanıma Bruns,yerin gravite alanının ölçülmesini eklemiştir.Hertz 1991´de yazdığı kitabını, Jeodezi;yeryüzüne ilişkin gözlemlerden elde edilmesi ve bunların fiziksel modele dönüştürlmesidir,biçiminde geliştirmiştir.Diğer taraftan FIG tüzüğündenharitacıların meslek etkinlikleri olarak “Haritacı,yapılı ya da yapısız dökümleyen,sınırlarını belirleyen ölçen ve değerlendiren bu çalişmalara ilişkin tüzel ve özel iyeliğidökümlyen,sınırlarını beliryen,ölçen ve değerlendiren bu çalışmalrda toprak iyeliğinin yasal kayıtlanması önlemleri ile onunla bağlantılı hakları gözeten bir meslek bilgisidir.O,bunlardan başka ;kırsal ve kentsel toprakların kullanılmasını araştırır,planlar ve yönetir.Haritacı sözü edilen konuları ilgilendiren teknik,tüzel,ekonomik tarımsal ve sosyal bilgileri edinir.”diye tanımlamıştır.

Geometrik ölçülerin yanında yerin fiziksel alanınında saptanması amacı ile jeofizik dalında gravimetre ile yapılan yerçekimi ivmesi jeodezide vazgeçilemiyen bir olaydır.Haritalarda üçüncü boyut olarak yüksekliklerinde bilinmesi gerekir.

PROJEKSİYON

Eğri bir yüzey üzerindeki bilgilerin,matematik ve geometrik kurallardan yararlanarak harita düzlemine geçirilmesine “Harita Projeksiyon” denir.Harita projeksiyonda,yeryüzü bilgileri doğrudan doğruya düzleme geçirilmeyebilir.Onun yerine koni silindir gibi başka geometrik yüzeylerde kullanılabilinir.Orjinal yüzey üzerindeki bilgiler projeksiyon yüzeyine geçeken deformasyona uğrarlar.Yüzey,paralel veya merideyenler projeksiyon yüzeyine çizilebildiğ gibi,projeksiyon düzleminde seçilecek bir dik koordinat sistemindeki değerleri hesaplanarak bu yayalrın çizimi mümkündür.Orjinal yüzey uzunluk koruyan,alan koruyan ve şekil koruyan diye üç kısıma ayrılır.Harita projeksiyonları,projeksiyonda kullanılan yüzeylerin cinsine göre;Düzlem,Silindir ve Konik Projeksiyon diye adlandırılır.

ENLEM VE BOYLAM(COĞRAFİ KOORDİNAT SİSTEMİ)

λ=Boylam(Longitude)Doğu (şekil.1)

φ=Enlem(Latitude)Kuzey

Ekvator düzlemine paralel

olan düzlemlerin yerküre ile ara-

kesitleri Paralel Daireleri oluşturur.

90° güney,90° kuzey:180°

Ekvatoru dik olarak kesen

Kutuplardan ve yerin merkezinden (şekil.2)

geçen düzlemlerin yerküre ile ara –

kesit eğrilerine de Meridyen Yayları

denir.

180° doğu,180° batı :360°

Bir noktadan geçen paralel dai-

resinin ekvatora olan uzaklığına ve

ya bir noktanın ekvatora olan uzaklığını yer mekezinden gören acıya o noktanın ENLEMİ denir.Enlem o noktadan geçen merideyen düzlemi içinde ölçülür ve φ ile gösterilir.

Bir noktadan geçen meridyen

düzlemi ile başlangıç meridyen düzlemi

arasında kalan açıya da o noktanın BOYLAMI denir.Boylam bu iki düzlem üzerindeki en büyük ölçekli açıdır.1° aralıkla geçen meridyenler arası 4 dakikadır.

Büyük ölçekli haritaların yapılmasında geometrik özelliklerden yararlanarak çizim yapmak olanaksızdır.Bu nedenle harita düzleminde bir dik koordinat sistemi oluşturulur ve çizimi düşünülen bütün noktaların bu sistem içindeki dik koordinatları hesaplanır.

Dik koordinat sisteminin başlangıcı projeksiyon yüzeyinin ya küreye teğet olduğu nokta ya da teğet enlem dairesi üzerinde alınan noktadır.İkinci durumda başlangıç noktasının haritası yapılacak alanın ortasına gelmesi tercih edilmelidir.

Konik Projeksiyon;koninintepe açısı 0°olduğunda yüzey silindir,konin tepe açısı 180° olduğunda yüzey düzlem olur.

M0 = R x cotφ0

e = 2πR’

R’ = R x cosφ0

e =2πRcosφ0

Konik projeksiyonda koni ara doğrusu boyunca kesilerek düzlemem açılır,teğet enlem dairesi uzunluk koruyacak şekilde ve koninin S tepe noktasını merkez kabul eder.M0

Yarıçaplı bir çember parçası ile gösterilir.

(şekil.3)

Konik projeksiyonlarda coğrafi koordinatlar ları bilinen P noktasının projeksiyon düzlemindeki dik koordinatları,

Y : M x sin λ’

X : M0 – M x cosλ’ (şekil.4)

Düzlem Projeksiyon; projeksiyon yüzeyi bir düzlemdir ,normal konumda kutup noktasında küreye teğet kabul edilir.Meridyen yayalrı projeksiyon düzleminde kesişen doğruların kesişme noktası düzlemin küreye teğet olduğu kutup noktası olup,projeksiyonda Q ile gösterilmiştir.Meridyenlerin boylam farkı küre üzerindeki büyüklükler kadardır.

λ’= n x λ n=1 oldugunda λ’= λ

Projeksiyon düzlemindeki dik koordinat sisteminin X eksenni herhangi bir meridyendir. P’ nokatasının dik koordinatları;

Y = M x sin λ

X = M x cos λ

(şekil.5)

Düzlem projeksiyonlarda büyük ölçekli haritaların yapılmasında enlem ve meridyenyayalrı üzerlerinde alınacak noktaların dik koordinataları hesaplanarak,haritaya nokta nokta geçirilir.Küçük ölçekli haritaların yapılmasında ise aynı yöntem kullanılarak paralel ve meridyen yayalrı çizilebileceği gibi geometrik özelliklerden yararlanarak bu yayların çizimi yapılabilinir.

Paralel ve meridyenlerin geometrik özelliken yararlanılarak projeksiyon düzlemine çizilebilmesi için önce seçilen λ boylam farkına göre kutup noktasında kesişen meridyen doğrultuları çizilir.Meridyenler arasındaki açısı iletki yardımı ile alnabileceği gibi sabit bir r yarıçaplı dairede λ açısına karşılık gelen kriş uzunlukları önceden hesaplanır.Bu krişlerin yardımı ile meridyen doğrultularıkolayca çizilebilir.Meridyen doğrultuları çizildikte sonra projeksiyon nun özelliğine göre ,her paralel daire için hesaplanacak r yarıçaplı ile o paralel daire pergel aracılığı ile çizilir.Paralel dairelerin merkezi meridyenlerin kesim noktasıdır.

Silindirik Projeksiyon:Normal konumlu silindirik rojeksiyonlarda projeksiyon yüzeyi olan silindir küreye ekvator boyunca teğettir.Küre üzerindeki paralel ve meridyen yayalrı silindir üzerine aktarıldıktan sonra düzleme açınımı yapılarak harita düzlemi elde edilir.

(şekil.6)

Silindirik projeksiyonlarda ekvator kendi uzunluğunda projeksiyon yüzeyine aktarılır.Paralel dairelerde ekvator uzunluğnda ve ona paralel doğrularla temsil edilir.

Paralel dairelerin ekvatora olan X uzaklıkları φ enlemlerinin veya δ kutup uzaklıklarının fonksiyonu olur.Yani X: f(δ) olur. Fonksiyonun ifadesi projeksiyonun özelliğine göre tanımlanır.

Büyük ölçekli haritaların yapımında dik koordinat sisteminin X ekseni,haritası yapılacak bölgenin ortasına rastlayan meridyenin projeksiyon düzlemindeki karşıtıdır.Sistemin Y ekseni ekvatordur.Buna göre coğrafi koordinatları bilinen bir P noktasının dik koordinatları,

Y=(λ / δ) x R X=f(δ)

λ boylam farkı , X (seçilen) ekseni ile noktanın boyları (şekil.7) arasındaki açıdır. f(δ) ise projeksiyonun özelliğine göre belirlenir.

Transversal Konumlu Silindirik Projeksiyon : Bu projeksiyonda silindir küreye bir meridyen boyunca teğettir.Teğet meridyen ana daire olup,projeksiyonda kendi uzunluğunda bir doğru parçası ile gösterilir.

Teğet meridyen aynı zamanda projeksiyon dik koordinat sisteminin X eksenidir.Koordinat eksenlerinin orijini teğet bir O noktasıdır.Koordinat başlangıç noktası ekvator üzerindede bulunabilir.

Herhangi bir P noktasının projeksiyona geçirilmesi iin bu noktanın ekvator üzerindeki H asal noktaya göre küresel,kutupsal

koordinatlarının (δ,α ) (şekil.8)

bilinmesi gereklidir

X : (Δα/ρ)x R Y : f(δ)

Bu projeksiyonda yatay daireler teğet meridyene paralel doğrularla,düşey dairelerde dik doğrularla gösterilir.(şekil.9)

Bu projueksiyonda yatay daireler teğet meridyene paralel daireler doğrularla,düşey dairelerde teğet meridyene d,k doğrularla gösterilirler.

Konform Transversal Silindirik Projeksiyon(GAUSS-KRÜGER):Transversal konumlu konform silindirik projeksiyon(G.K.) büyük ölçekli haritaların yapımında kullanılır.G.K. Projeksiyon sisteminde hesaplanan dik koordinatlara da G.K. dik koordinatlar denir.

(şekil. 10) (şekil.11)

Gözönünde bulundurulan P noktasının teğet meridyene olanYg uzaklığı projeksiyonun konform olma koşullarından yararlanarak elde edilir.Koform projeksiyonlarda a = b

Büyük deformasyonların ortaya çıkmasını önlemek için teğet meridyenden çok uzaklaşılmaması gerekir.Örneğin haritacılıkta teğet meridyenin en çok 3° uzağına kadar noktaların projeksiyonu yapılır.Haritası yapılacak alan büyükse daha çok sayıda silindirler kullanılarak bölgenin projeksiyonu yapılabilir.

Yq = Y + (Y3/6R2) Xg = X Formüllerde görülen Y,noktanın teğet merideyene olan uzaklığının küre üzerindeki değerini,X ise yine küre üzerinde olmak üzere Y ekseninin teğet merideyeni kestiği Q noktasının ekvatora uzaklığıdır.

Çok küçük ölçekli atlas haritaları için Dünya’nın şekli olarak küre kabul edilirse,topoğrafik haritalar gibi orta ve büyük ölçekli haritalar için,Dünya’nın şekline en yakın olan elipsoidi kullanmak gerekir.Ülke haritalarının yapımında Uluslararası HAYFORD elipsoidinin boyutları kullanılmaktadır.

(şekil.12)

a=6378388 m

b=6356912 m

(a – b )/a =1 / 297.0 (basıklık)

Eğer haritasını yapmak istediğimiz arazi küçük ise, yani yarıçapı 40 km.’den küçük bir daire içinde kalıyorsa,koordinatbaşlangıcını bu bu bölgenin ortasında alıp yerin şeklini göz önüne almaksızın koordinat hesaplarını düzlem üzerinde yapabiliriz.Yani ayrıca bir projeksiyona gerek kalmazçünkü koordinat başlangıcında yeryüzüne değen düzlem 40 km. uzaklıklarda hemen hemen yerküresi ile değme halindedir.

Başlançtan 40 km. uzaklıklarda en fazla büyüme 1/50 000 oranında yani 50 000 m.de 100 cm. civarındadır.Bu da ince işlerde yeterlidir.Buradan yola çıkarak bir ülkeyi bu büyüklükte parçalara ayırıp, büyük ölçkli haritalarını yapmak olasıdır,denilebilinir.

Her ne kadar teoride böyle düşünülürse de ayrı ayrı koordinat başlangıçlarına bağlı bulunan haritaların tamamını yanyana getirerek bir bütün hailnde kullanılmaması ve jeodezik hesapların başka bir sistemde yürütülmesindeki işlem karşısında bu yöntem tutunamamıştır.Projeksiyon kavramı bundan dolayı çıkmıştır.Gauss-Krüger projeksiyon sistemi ülke haritalarımızda 1931 yılından beri kullanılıyor.

Silindir, kuzey-güney doğrultusunda ve ekvatora teğet ise ismi merkatordur.Gauss-Krüger projeksiyonuna bundan dolayı Transversal-Merkator da denilir.

Gauss koordinatları ile açı deformasyonu yok denecek kadar azaltılmıştır.Silindirin temas ettiği meridyen,silindir ve elipsoidde ortak olduğu için uzunluğunda bir değişme yoktur.Fakat başlangıç meridyeninden doğu ve batı yönlerinde uzaklaşırsa deformasyon hızla artar.Yani bu sisteme göre harita alanlarını sonsuz bir şekilde genişletmeye olanak yoktur.

Harita alanlarındaki deformasyonları sınırlı bir şekilde tutabilmek için Gauss-Krüger koordinat sistemlerinin genişliğini orta meridyenden itibaren doğu-batı yönlerinde 1.5° olmak üzere 3° olarak belirlenmiştir.Bu durumda kenar büyümesi önemsenmeyecek kadar küçük olur.

UTM(UNIVERSAL TRANSVERSAL MERCATOR) PROJEKSİYONU

Bu projeksiyon Gauss- Krüger projeksiyonu esas alınarak geliştirlmiştir.buna göre uygulanacak projeksiyonda şu noktaların bulunması ileri sürülmüştür;

1.Doğrultu deformasyonlarının en az olması için konformluk,

2.Az sayıda projeksiyon yüzeylerinin kullanılması ve yüzeyler arası dönüşümlerin olası olması,

3.Ölçek deformasyonunun belirtelicek sınırlar içinde kalması,

4.Dik koordinat sisteminde beraberliğin sağlanması,

5.Merideyen yakınsamasının 5° den küçük olması.

Bu koşulların en uygun bir arada bulunabileceği durum 6° ‘lik dilim genişliğindeki dilim ekseninin sınır noktaya alan uzaklığı 340 km. kabul edilirse bu uzaklığın yarısı 170 km. olur.

Y=170 km. için M=1 olacağına göre dilim ekseni için M0;ölçek faktörü

M0 =M (1-(Y2/2R2)) den M0= 0,9996 bulunur.

Uzunlukların anormal büyümesinin engellenmesi için Xg ve Yg değerleri M0 ile küçültülür.Dilim eksenin solunda kalan değerlerin (-) değerlerden kurtulması için M0 ile küçültülür ve Yg değerlerine 500.000 eklenir.Kuzey yarım kürede Xg değerleri pozitiftir,fakat güney yarım kürede böyle olmadığı için bu değerlere 100.000 eklenir.Pozitif olan ordinatalar hangi dilimde olduğunu göstermek üzere o dilim numarası baş tarafa eklenir.Elde edilen koordinat değerlerine sağa ve yukarı değerleri adı verilmiş olur.Bu değerlere sadece çizim yapılır.

3° lik dilimlere göre hesaplanmış koordinatlar,1/10 000 ve daha büyük ölçekli haritaların yapımında dilimler arası 1/25 000 ve daha küçük ölçekli haritaların yapımında dilimler arası sıksık koordinat dönüşümünü engellemek için dilimler arası 6° alınır.

-Kuzey küre için;

Sağa= (D.N.) (500 000 Ygx M0 )

Yukarı= Xg x M0

-Güney küre için;

Sağa== (D.N.) (Ygx M0 500 000 )

Yukarı= 10 000 000 Xg x M0

Türkiye’de,3°’lik 7 dilim vardır.Bunlar orta meridyenleri 27,30,33,36,39,42,45 derece olarak kabul edilmiştir.

Geodezik sahalarda,örneğin kadastro problemlerindeki inceliği sağlayabilmek için dilim genişliği 3°’yi geçmemesi gerekir.

GEODETIC PARAMETERS (IN TURKEY)

Projections type : UTM (Transversal Mercator)

How is the degree : 6

Scale factor : 0.9996

False northing : 0

Folse easting : 500 000

Ellipsoid name : HAYFORD 1909-1910

Ellipsoid a : 6 378 388.0000

b : 6 356 911.9461

f : 1 / 297

1° Eksentrisite (e2) : 0.00676817

Vertical datum : Mean sea level

Horizontal datum : ED-50

Geodetic longitude of origin : Greenwich

Geodetic latitude of origin : Equator

Central meridians : 27,33,39,45

Zone numbers : 35,36,37,38

Units of measurement : meters

HARİTALAR

TÜRKİYE DE VE DÜNYADA PAFTA BÖLÜNMESİ

Harita;Dünya üzerinde bulunan yüzeysel şekillerle insanlar tarafından yapılan tesislerin bir düzlem üzerinde sismik gösterimidir.

1. Çok büyük ölçekli harita planlar: 1/250 ile 1/2500 ölçek (ayrıntılı çalışmalarda)

2. Büyük ölçekli haritalar : 1/5000 ile 1/25000 ölçek (arazinin topoğrafik ve genel yapısı )

3. Orta ölçekli haritalar : 1/50000 ile 1/100000 ölçek ( arazinin ayrıntılarını belirler ) 4. Küçük ölçekli haritalar : 1/200000 ile 1/500000 ölçek ( arazinin topoğrafik yapısını genel olarak gösterir )

5. Çok küçük ölçekli haritalar : 1/1000000 ile vs. Ölçek (büyük arazi parçaları ve dünyanın bütünü iin kullanılır )

COĞRAFİ KOORDİNATLARA GÖRE PAFTA BÖLÜNMESİ

Harita ölçeğine ve altlığınboyutlarına göre seçilecek uygun aralıklı paralel ve meridyenin sınırladığı alanlar bir paftaya girecek alanı belirtir.Paftalar kent ismiyle,yada bir numara il,ya bir harf ile yada ikisinin kullanımı ile tanımlanır.

Ulus ve uluslararası haritalar UTM ile yapılır.Türkiye’nin ki de aynıdır.

UTM’de yeryüzü başlangıcı meridyeninden başlayarak 6 derece boylam aralıklı dilimlere ayrılmıştır.Bunlara “grid” dilimi adı verilir.Grid dilimi başlangıç meridyeninde doğuya doğru 31,32,33…numaraları ile;batıya doğru ise 30,29,28…numaraları ile numaralandırılmıştır.Ekvatordan başlayarak 80° kuzey ve güney paralel dairesine kadar 8° enlem aralıklı kuşaklar meydana gelmiştir.Bu kuşaklarda kuzeye N,P,O…güneye M,L,K…ile isimlendirilmiş.6° aralıklı meridyen ve 8° aralıklı paralel dairelerin oluşturduğu bu küçük coğrafi alanlara grid bölgesi denir.

(şekil.13)

Bu bülge,bulunduğu griddiliminin numarası ve bulunduğu enlem kuşağının harfi ile isimlendirilir.33P gibi.

Bu bölgenin kuzey güney biçiminde ikiye bölünmesi ile ortaya çıkan 6° x 4° boyulu olan uluslararası 1/1000000 ölçekli haritanın kapsadığı alanı verir.Bu pafta en büyük kentin ismini alır.1/1000000 ölçekli paftanın 4 e bölünmesi ile elde edilen 2° x 3° boyutlu alan ise 1/50000 ölçekli haritanın pafta boyutlarını belirler.Bu paftalarda bulunduğu kentin ismini alır

1/1000000

Kuzey

grid dilimi

güney

1/250000 1/250000

1/250000 1/250000

1/500000 1/500000

1/500000 1/500000

(şekil.14)

1/250000 den küçük ölçeklerin pafta bölünmesi ulusal olup,her ülke kendie uyan bir bölümleme yaparak indekslerini oluşturmuşlardır.1/100000 ölçekli paftanın boyutları 30′ x 30′ dür. 1/250000 ölçekli paftanın 6 ya bölünmesi ile elde edilir.

1/100000 1/100000 1/100000

1/100000 1/100000 1/100000

1°,5′ 30′ = 44 km

a1 a2 b1 b2

a4 a3 b4 b3

d1 d2 c1 c2

d4 d3 c4 c3

İstanbul A4-a a1,a2,a3,a4

(şekil.15)

1/100.000 ölçekli pafta 4 e bölünerek 1/50.000,1/50.000 4 e bölünerek 1/25.000 lik pafta oluşturur.

Previous

Tüp Gaz (Lpg)

İsntabul Avrasya Maratonu Tarihi

Next

Yorum yapın