Net Çalışma Sermayesinde Değişim Tablosu

|

NET ÇALIŞMA SERMAYESİNDE DEĞİŞİM TABLOSU

A. Çalışma Sermayesi

Bilanço aktifindeki dönen varlıklar kısa vadeli borçların ödenmesine,üretimin devamı için hammadde ve malzeme alışları ile işçilik ödemelerine,müşteri taleplerinin karşılanması için mal alışlarını vb. harcamaların yapılmasına yarar.Kısacası ,dönen varlıklar, kısa vadeli borçların ödenmesiyle günlük faaliyetlerin sürdürülmesine yarayan değerler demektir. Bu bakımdan dönen varlıkların tamamına brüt çalışma sermayesi denirken,dönen varlıkların kısa vadeli yabancı kaynakları aşan kısmına da net çalışma sermayesi adı verilir.Eğer kısa vadeli yabancı kaynaklar dönen varlıklardan büyükse bu sefer çıkan sonuca Net Çalışma Sermayesi Noksanı denir.

Bir işletmenin net çalışma sermayesi miktar yapı ve noksanı yönünden dönemden döneme değişiklik gösterir.Bir dönemden diğerine net çalışma sermayesinde meydana gelen değişmeyi nedenleriyle birlikte göstermek ve incelemek üzere hazırlanan tabloya ‘Net Çalışma Sermayesindeki Değişim Tablosu’ denir.

İşletme yönetiminin günlük faaliyetlerde başarılı olabilmesi yeterli miktarda ve kaliteli net çalışma sermayesine sahip olmasına bağlıdır.Bunu için yönetimin her yıl günlük faaliyetlere yetecek net çalışma sermayesi bulundurmaya özen göstermesi gerekir.Net çalışma sermayesinin yönetimi de ancak bu tablonun varlığıyla sağlanabilir.Diğer taraftan işletme kısa vadeli olarak kredili mal veya ödünç para vermiş veya verecek olanlar da bu tabloya gereksinim duyarlar.Çünkü bir işletmenin başarısı borç,ödeme gücü ve yeni kredilere bulabilmesi yeterli ve iyi kullanabilen net çalışma sermayesine sahip olmakla sağlanabilir.Tüm bu bakımlardan Net Çalışma Sermayesindeki Değişim Tablosundan amaç net çalışma sermayesinin ne yönde değişme gösterdiğini ve fon hareketleri olarak bu değişmeye nelerin neden olduğunu,dolayısıyla işletmenin bu konudaki fon yaratma gücünü ve fon gereksinimini belirlemektedir.

(A) İŞLETMESİ

DÖNEN VARLIKLARI

Hazır varlıklar 5.000.-

Menkul değerler 40.000.-

Menkul kıymetler D.D.Krş.(-) 2.000.-

Menkul kıy.net 38.000.-

Ticari alacaklar 190.000.-

Şüph.Al.Krş.lığı(-) 3.700.-

Ticari alacaklar,net 186.300.-

Stoklar 200.000.-

Dönen varlıklar toplamı 429.300.-

KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR

Ticari borçlar 220.000.-

Ödenecek vergi ve diğ. Yükümlülükler 16.000.-

Kısa vad.yab.kayn.top. 236.000.-

NET ÇALIŞMA SERMAYESİ 193.300.-

(B) İŞLETMESİ

DÖNEN VARLIKLAR

Hazır değerler 21.000.-

Menkul kıymetler 19.500.-

Ticari alacaklar 55.000.-

Diğer alacaklar 680.-

Stoklar 210.000.-

Stok değ.düş.krş.lığı(-) 15.000.-

Stoklar,net 195.000.-

Gelecek aylara ait giderler 2.000.-

Dönen varlıklar toplamı 293.180.-

KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR

Mali borçlar 150.000.-

Ticari borçlar 140.000.-

Alınan avanslar 50.000.-

Kısa vad.yab.kayn.top. 340.000.-

NET ÇALIŞMA SERMAYESİ NOKSANI 46.800.-

B. NET ÇALIŞMA SERMAYESİNDE DEĞİŞİM TABLOSUNUN HAZIRLANMASI

Daha öncede belirttiğimiz gibi fon kavramını net çalışma sermayesi anlamında kullanılması halinde tanzim edilecek tablo Net Çalışma Sermayesinde Değişim Tablosu adını alır.Bu tablo iki yıl sonu itibariyle net çalışma sermayesinde nasıl bir değişiklik olduğunu ve bu değişikliğin nedenlerini gösterir.Bu bakımdan iki dönem sonu bilançosu,son yılın gelir tablosu ile ek bilgilerden yararlanılarak tablo iki kısım halinde düzenlenir.

1. Net Çalışma Sermayesindeki Değişikliğin Belirlenmesi

Net çalışma sermayesindeki değişikliği gösteren kısım ele alınan iki dönem sonu bilançosundaki dönen varlıklar ve kısa vadeli yabancı kaynaklar ile bunları oluşturan kalemlerin artış ve azalışları dikkate alınarak hazırlanır.Bunun içinde 5 sütün açılır.İlk sütuna kalemler,ikinci ve üçüncü sütunlara yıllar,dördüncü sütuna artış ve beşinci sütuna da azalış başlığı yazılır.Kalemler sütununa önce dönen varlıklar,sonra da kısa vadeli yabancı kaynaklar iki yıllığın unsurları itibariyle birlikte yazılır.Birinci sütundaki kalemlere ait mutlak rakamlar yıllar itibariyle ikinci ve üçüncü sütunlara yazılır;her sütunun dönen varlıkları ve kısa vadeli yabancı kaynakları kendi içinde toplanır ve yine her sütun itibariyle bu iki toplam arasındaki fark o yılın net çalışma sermayesi veya net çalışma sermayesi noksanı olarak bulunur ve bulunan sonuçlar ait oldukları sütun sonuna yazılır.

Tablonun son iki sütunu artış ve azalış başlıklarını taşımakta olup,iki yılın karşılaştırması olarak yazılan dönen varlık ve kısa vadeli yabancı kaynak kalemlerinin her birindeki farkın net çalışma sermayesini arttırması veya azaltması itibariyle yazılacağı sütunlardır.Bunun içinde,dönen varlık kalemlerindeki artışlar ile kısa vadeli yabancı kaynak kalemlerindeki azalışlar net çalışma sermayesini arttırdığı düşüncesiyle artış sütununa;dönen varlık kalemlerindeki azalışlar ile kısa vadeli yabancı kaynak kalemlerindeki artışlar net çalışma sermayesini azalttığı düşüncesiyle azalış sütununa yazılır.Yalnız bir kalemin net değeri biliniyorsa kaide sadece bu net değere uygulanır,ona ait brüt değere ve indirilen unsura uygulanmaz.Sonra artış ve azalış sütunları kendi içinde toplanır.Bu sütunlardan toplamı büyük olandan küçük olan çıkarılarak bulunacak fark küçük olanın altına yazılır ve son iki sütun eşitlenir.Bulunan bu fark artışın fazlası ise Net Çalışma Sermayesindeki Artış,azalışın fazlası ise Net Çalışma Sermayesindeki Azalış adını alır.

Yukarıda anlatıldığı şekilde bulunan son iki sütun arasındaki farkın,ikinci ve üçüncü sütunların sonundaki net çalışma sermayesi konusundaki sonuçlarla sağlamasının yapılması gerekir.Daha öncede belirtilmeye çalışıldığı gibi her iki yılda da net çalışma sermayesi veya net çalışma sermayesi noksanı şeklinde çıkabileceği gibi yıllardan birinde net çalışma sermayesi diğerinde net çalışma sermayesi noksanı çıkabilir.Bu durumda ikinci ve üçüncü sütun sonuçları aynıysa bu sonuçlar arasındaki fark fakat ikisinde de değişik sonuç çıkmışsa bu sonuçların toplamı daima son iki sütun toplamları arasındaki farka eşit olmak durumundadır.Son iki sütun toplamı arasındaki fark olan net çalışma sermayesindeki artış veya azalış tablonun birinci kısmının amacı olan net çalışma sermayesindeki değişiklik olmaktadır.

2.Net Çalışma Sermayesindeki Değişikliğin Nedenlerini Belirlenmesi

Net çalışma sermayesinde değişim tablosunu ikinci kısmı tablonun birinci kısmında belirlenen değişikliğin nedenlerini net çalışma sermayesinin kaynakları ve kullanımları olarak saptamaya yarar.Adı geçen kaynaklar ve kullanımlar karşılaştırılmalı iki dönem sonu bilançosu son yılın gelir tablosu ve ek bilgilerden faydalanılarak belirlenir.Bu belirleme sırasında karşılaştırmalı bilançolardaki dönen varlıklar ne kısa vadeli yabancı kaynaklar dışında kalan aktif ve pasif kalemlerdeki artış ve azalışlardan hareket edilir.Burada yine genel kaide ‘aktif azalışları ve pasif artışları fon kaynağı aktif artışları ve pasif azalışları fon kullanımı şeklindedir.’ancak duran varlıklardaki uzun vadeli yabancı kaynaklardaki ve öz kaynaklardaki artış veya azalışların dikkate alınacağının bir kere daha tekrarında yarar vardır.

Kaidenin uygulanışına göre basit şekilde veya daha gerçekçi bir şekilde net çalışma sermayesinde değişim tablosunun hazırlanması olanaklıdır:

1) Değişimlerin tümü göz önünde tutularak tablonun tanzimi

2) Değişimlerin sadece fon hareketi yaratışları göz önünde tutularak tablonun tanzimi.

a. Değişimlerin Tümü Göz Önünde Tutularak Tablonun Tanzimi

Genel kaidenin karşılaştırmalı bilançolarda yer alan duran varlıklardaki uzun vadeli yabancı kaynaklardaki ve öz kaynaklardaki artış ve azalışların tümüne uygulanmasıyla net çalışma sermayesinde değişim tablosu düzenlenebilir.Bu durumda azalış gösteren tüm duran varlık kalemleri tüm uzun vadeli yabancı kaynak ve öz kaynak kalemleri fark tutarları üzerinden ’fon kaynağı’ olarak;artış gösteren tüm duran varlık kalemleri ile azalış gösteren uzun vadeli yabancı kaynak ve öz kaynak kalemleri fark tutarları üzerinden ‘fon kullanımı’ olarak ele alınırlar.Bulunacak fon kaynakları ile fon kullanımları arasındaki fark daima tablonun birinci kısmında bulunan net çalışma sermayesindeki değişikliğe yani net çalışma sermayesindeki artışa ve azalışa eşit olacaktır bu esasla bir net çalışma sermayesinde değişim tablosu tanzim etmek işletme dışından biri için olanaklı hale gelecektir.

b.Değişimlerin Sadece Fon Hareketi Yaratışları Göz Önünde Tutularak Tablonun Tanzimi

Duran varlıklardaki uzun vadeli yabancı kaynaklardaki ve öz kaynaklardaki artış ve azalışlar kendi içinde veya kendi aralarındaki değişimlerden doğduğu zaman net çalışma sermayesi açısından herhangi bir fon hareketi yaratmaz.Fon kavramının net çalışma sermayesi karşılığı kullanılmış olması adı geçen grupları oluşturan kalemlerdeki artış ve azalışların net çalışma sermayesini etkiledikleri kısım kadarıyla fon kaynağı veya fon kullanımı sayılmalarını gerektirir.Bunun için duran varlık kalemlerindeki artışlardan net çalışma sermayesi anlamında fon yaratanlar yarattıkları fon tutarları üzerinden ‘fon kaynağı’ : duran varlık kalemlerindeki artışlardan ve uzun vadeli yabancı kaynaklar ile öz kaynakların kalemlerindeki azalışlardan net çalışma sermayesi anlamında fon çıkışına neden oldukları fon tutarları üzerinden ‘fon kullanımı’ sayılırlar.

Bu şekilde net çalışma sermayesi anlamındaki gerçek fon hareketlerini yansıtan bir net çalışma sermayesinde değişim tablosu ancak işletmece düzenlenebilir.İşletme dışından birinin işletmeden ayrıntılı bilgi elde etmesi olanaksızdır ve bu nedenle de gerçek fon giriş ve çıkışlarını belirleyip hassas bir tanzim edebilecekleri düşünülemez.

Net çalışma sermayesi kaynaklarının ve bu kullanımlarının belirlenebilmesi için iki dönem sonu bilançosu,son dönemin gelir tablosu ve bazı ek bilgiler gereklidir.Önce iki dönem sonu bilançosu karşılaştırılarak duran varlıklar,uzun vadeli yabancı kaynaklardaki ve öz kaynak kalemlerinin mutlak farkları bulunur,sonra her kalemin mutlak farkı kalemin özelliği ile gelir tablosundaki ve ek bilgiler dikkate alınarak net çalışma sermayesi anlamında fon kaynağı veya fon kullanımı olma yönünde incelemeye alınır.

Net Çalışına Sermayesinin Fon Kaynaklarının Belirlenmesi

Daha önce de belirtildiği gibi, durun varlık kalemlerindeki azalışlardan ve uzun vadeli yabancı kaynaklar ile öz kaynakların kalemlerindeki artışlardan net çalışma sermayesi anlamında fon girişi yaratanlar yarattıkları fon girişi imarları üzerinden fon kaynağı sayılırlar. Bilindiği gibi, net çalışma sermayesi, dönen varlıkların kısa vadeli yabancı kaynaklan aşan kısmıdır. O halde duran varlık kalemlerindeki azalışlardan, uzun vadeli yabancı kaynak ve öz kaynak kalemlerindeki artışlardan dönen varlıkları arttıran veya kısa vadeli yabancı kaynakları azaltan kısımlar fon kaynağı olarak kabul edilecektir.

Adı gecen grupların kalemlerini bu yönden tek tek ele utarak incelemekte yarar vardır.

Ticari Alacaklar ve Diğer Alacaklar: Duran varlıkların bu kalem*lerinde azalış olmuşsa, bu. uzun vadeli bir alacağın dönen varlık şekline dönüşmesini ifade edeceği için net çalışma sermayesini arttırır ve fon kaynağı sayılır.

Mali Duran Yarlıklar: Bir duran varlık olarak iştiraklerdeki ortaklıklardaki bir azalma, çoğunlukla ortaklıktan vazgeçme nedeniyle eldeki hisse senetlerinin satılıp paraya dönüştürülmesinden ileri gelir; bu da dönen varlıklar kanalıyla net çalışma sermayesini arttıracağı için fon kaynağı sayılır.

Alacak Senetleri ve Borç Senetleri Releskontu (Uzun Vadeli): Duran varlıklarda indirim olarak gösterilen Alacak senetleri Reeskontu aslında pasif karakterli olup artışı fon kaynağı olmadığı gibi; uzun vadeli yabancı kaynaklarda indirim olarak gösterilen Borç Senetleri Reeskontu da aslında aktif karakterli olup azalışı fon kaynağı değildir.

Maddi Duran Varlıklar: Bu duran varlık kalemindeki azalma, ilgili sabit kıymetin satılması, kazaya uğraması veya kullanım dışı bırakılması nedeniyle olur. Bunlardan ilk ikisi nedeniyle dönen varlıklara giren kısım net çalışma sermayesini arttıracağı için kalemi (veya kalemi oluşturan unsurlardaki) azalmanın fon kaynağı sayılmasını gerektirir. Fakat üçüncü halde, ilgili sabit kıymetin Diğer Duran Varlık kalemine dönüşmesinden başka bir şey yoktur. Grubun kendi içindeki bu değişimin net çalışma sermayesine herhangi bir etkisi olmayacağına göre, kalemde bundan ileri gelen bir a/alına fon kaynağı olarak kabul edilemez.

Maddi Olmayan Duran Varlıklar: Bu kalemdeki azalışın eldeki hak ve imtiyazlardan bir dönen varlık karşılığı devredilmesinden doğan kısım fon kaynağı sayılırken, hesaptan düşmek suretiyle amortisman ayırmaktan doğan kısmı fon hareketi yaratmayacağı için fon kaynağı sayılamaz.

Gelecek Yıllara Ait Giderler ve Gelir Tahakkukları: Bu kalemdeki azalış, Gelecek Yıllara Ait Giderlerden vadesi bir yıla inenlerin Gelecek Aylara Ait Giderlere dönüşmesinden ve uzun vadeli Gelir Tahakkukları’nın dönen varlıklardaki benzer kaleme devredilmesinden ileri gelir. Bunlar her zaman için dönen varlıkları ve dolayısıyla net çalışma sermayesini arttıracağından kalemdeki azalırın fon kaynağı sayılmasını gerektirir.

Dönem Zararı: Bu kalemin yıllar itibariyle gösterdiği azalma dikkate alınmaz. Çünkü dönem zararı sadece ait olduğu yılı ilgilendireceği gibi, iki yıl bakımından azalış da hiçbir fon hareketine yol açmaz. Ayrıca dönemin aktif kaybı sayılan dönem zararı zaten fon kaynağı olarak dikkate alınmaz. Ancak maddi duran varlıklar ile maddi olmayan duran varlıkların amortismanına ilişkin giderlerin hayali olmaları nedeniyle son yılın dönem zararından düşülmeleri gerekir.

Diğer taraftan uzun vadeli Borç ve Gider karşılıklarından kıdem tazminatı karşılığının ve duran varlık grubundaki değerleme karşılıkları ile alacak senetleri reeskontunun neden olduğu giderler; uzun vadeli yabancı kaynaklardaki borç senetleri reeskontunun iptalinden doğan gider fon hareketi yaratmaz ve fakat zararı haksız yere arttırdığı için dönem zararından düşülür; duran varlıklardaki değerleme karşılıkları ile alacak senetleri reeskontunun iptalinden doğan gelirler ve uzun vadeli yabancı kaynaklardaki borç senetleri reeskontunun neden olduğu gelir fon hareketi yaratmaz ve fakat zararı haksız yere azalttığı için döneri’ zararına eklenir. Sonuçta kâra geçiş olursa bu fon kaynağı olur.

Geçmiş Yıllar Zararları: Geçmiş yıllar kaleminde yıllar itibariyle oluşan azalma genellikle dönem kadarıyla veya sermaye ile mahsup etmekten doğar ve bu durum herhangi bir fon hareketine yol açmaz. Bunun için kalemdeki azalma fon kaynağı sayılmaz.

Ödenmemiş Sermaye: Bu kalem öz kaynaklarda bir indirim olarak gösterilen aktif karakterli bir kalemdir. Bunun için karşılığı dönen varlıklara girmek şartıyla bundaki azalma fon kaynağıdır.

Mali Borçlar (Uzun Vadeli): Mali Borçlar, uzun vadeli yabancı kaynaklar grubunun bir kalemi olup, banka kredileri ve çıkarılmış tahviller’den oluşur. Uzun vadeli yabancı kaynaklardaki artışın net çalışma sermayesi açısından bir fon kaynağı sağlayabilmesi için karşılığının dönen varlıklara girmesi veya kısa vadeli yabancı kaynaklardaki bir borcun ödenmesinde kullanılması gerekir. Bu açıdan banka kredilerindeki arlısın sadece karşılığı dönen varlıklara giren kışını net çalışma sermayesi için bir fon kaynağı olurken, çıkarılan tahvillerin bedelleri çoğunlukla nakit şeklinde alınacağından tahvillerdeki artış onun fon kaynağı sayılmasına neden olur.

Ticari Borçlar ve Diğer Borçlar (Uzun Vadeli): Uzun vadeli yabancı kaynakların bu kalemleri Borç Senetleri, Satıcılar Alınan Depozito ve Teminatlar ile Ortaklara Borçlar, İştiraklere Borçlar oluşturur. Bunlardaki artışlar karşılıkları dönen varlıklara girilmişse fon kaynağı sayılır, aksi halde net çalışma sermayesi açısından bir fon hareketi doğmuş sayılmaz.

Borç ve Gider Karşılıkları (Uzun Vadeli): Kalemdeki artış Dönem Karı veya Zararı Hesabının veya bir gider hesabının borçlanması karşılığında olur. 13u nedenle her iki inikle de fon girişi olmaz.

Alınan Avanslar (Uzun Vadeli): Bu kalem bir mal veya hizmetin uzun süre sonra teslimi şartıyla yapılan satışından doğan Alınan Avanslar ile karşılığı duran varlıklardan verilecek bir değer için doğan Diğer Avanslar adlı kalemlerden oluşur. Her iki siparişlerinden dolayı başkalarından donen varlık şeklinde alman avanslar nedeniyle kalemde oluşan artış fon kaynağı olarak kabul edilirken, bunun dışındaki durumlar net çalışma sermayesi için fon hareketi yaratmış olmayacağından kalemde o nedenle meydana gelen artışlar fon kaynağı sayılamaz.

Gelecek Yıllara Ait Gelirler ve Gider Tahakkukları: Gelecek Yıllara Ait Gelirler’deki artış aktife bir değerin girdiğini gösterir; eğer giriş tamamen veya kısmen dönen varlıklara olmuşsa, o kadarıyla fon kaynağı var demektir. Aksi halde net çalışma sermayesini ilgilendiren bir fon harekeli olmayacaktır. Bilanço tarihi itibariyle doğmuş olmakla birlikte lehtarı tarafından ancak bir yıldan daha uzun bir süre sonra istenebilir duruma gelecek giderlerden doğduğu için Gider Tahakkukları’ndaki artış fon hareketi yaratına/.; bu nedenle fon kaynağı olamaz.

Sermaye: Karşılığı dönen varlıklara girmiş olmak şanıyla sermayedeki artış net çalışma sermayesi için bir fon kaynağı sayılır. Fakat sermaye artışının tamamı ortaklardan alınmamışsa, bu takdirde sermayedeki artış değil, ödenmemiş sermaye düşüldükten sonra kalan Ödenmiş sermaye kalamindeki artış karşılığı dönen varlıklara girmek şanıyla bir fon kaynağı olur.

Yasal Yedekler: Yedekler önceki yılın kârından aldığı payla artacağından adına tablo tanzim edilen yılda bir fon hareketine neden olmaz , dolayısıyla da kalemdeki artışın fon kaynağı ile ilgisi yoktur. Yalnız Özel Fonlar’a giren Yenileme Fonu’n daki artış, kazaya uğrayan veya satılan bir maddi duran varlık karşılığında aktife giren bir değerin onun defter değerini aşan kısmıdır. Eğer en azından bu kısım kadar dönen varlıklara bir giriş olduysa Yenileme Fonu’n daki artış fon kaynağı sayılır.

Sermaye Yedekleri: Maddi duran varlıkların yeniden değerleme sonrası defter değerinin değerleme öncesi defter değerini aşan kısmı yeniden değerleme artışı kalemini oluşturur. Bu kalemdeki anısın dönen varlıklarla ilgisi olmaması onun fon kaynağı sayılmasını önler. İştirakler Yeniden Değerleme Artışları da aynı durumdadır. Fakat Hisse Senetleri İhraç Primleri ile İptal Kârları’ndaki artışlar fon kaynağıdır.

Dönem Kârı: Her yılın dönem kân o yılı ilgilendirir, bu bakımdan iki yılın dönem kârı arasındaki fark olarak kalemdeki artış veya azalışın fon hareketi ile ilgisi yoktur. Onun için karşılaştırılan yıllardan ikincisinde faaliyet sonucu dönen varlıklara bir fon girişi sağlayan dönem kârının fon kaynağı sayılması gerekir. Ancak bu dönem kârının maddi duran varlıklar ile maddi olmayan duran varlıklarla ilgili amortisman giderlerinden ve duran varlık satışı veya elden çıkarılışı zararlarından arınması gerekir. Çünkü amortisman gideri hayali bir gider olup kârla dönen varlıklara girmiş olan fonların yine gizli kalmasına neden olur. Bu bakımlardan amortisman giderleri ile duran varlık çıkışlarının neden olduğu zararların ikinci yılın dönem kârına eklenerek, bulunan rakam üzerinden dönem kârının fon kaynağı

sayılması gerekir. Ayrıca Uzun Vadeli Borç ve Gider Karşılıklarından uzun vadeli kıdem tazminatı karşılığının ve duran varlık grubundaki değerleme karşılıkları ile alacak senetleri reeskontunun neden olduğu giderler; uzun vadeli yabancı kaynaklardaki borç senetleri reeskontunun iptalinden doğan gider fon hareketi yaratmadığı ve fakat kârı haksız yere azalttığı için dönem kârına eklenirken; duran varlıklardaki değerleme karşılıkları ile alacak senetleri reeskontunun iptalinden doğan gelirler ve uzun vadeli yabancı kaynaklardaki borç senetleri reeskontunun neden olduğu gelir fon hareketi yaratmaz ve fakat kârı haksız yere arttırdığı için dönem kârından düşülür. Sonuç düzeltilmiş kâr ise fon kaynağıdır.

Geçmiş Yıllar Kârları; Bu kalemdeki artış, birinci yılın dönem net kârının ertesi yıl içinde dağılımının yapılmasından sonra işletmede bırakılan kısmından dolayı ileri gelir. Kundan da anlaşılacağı gibi bunda bir fon hareketi ve dolayısıyla bir fon kaynağı yoktur.

Karşılıklar: Değerleme karşılıkları, bilindiği gibi, dönen varlık unsurlarından senetli ve senetsiz alacaklar, menkul kıymetler ve stoklar için ayrılır. Bunlar da zaten net çalışma sermayesi tablosunun birinci kısmında dikkate alındığı için, fon kaynağı ve fon kullanımı konusunun dışında kalır. Aynı nedenle değerleme karşılıklarının neden olduğu Karşılık Giderleri’nin de net çalışına sermayesi açısından fon kaynağı ve fon kullanımı ile ilişkisi yoktur ve bu nedenle de son yılın dönem kârının düzeltilmesinde dikkate alınmazlar.

Birikmiş Amortismanlar: Net çalışma sermayesinde değişim tablosunu tanzim edeceğimiz yıldaki amortisman giderinin hayali bir gider oluşu nedeniyle o yılın dönem kârına eklenerek dönem kârını düzeltilmiş haliyle fon kaynağı sayılmasını gerektirdiğini biliyoruz. Bu bakımdan ayrıca birikmiş amortismanlar kalemindeki arlısın fon kaynağı olarak dikkate alınmasına gerek yoktur.

İştirak ve Bağlı Ortaklıklara Sermaye Taahütleri: İştirakler ve Bağlı Ortaklıklar uzun vadeli bir yatırım olduğu için , taahütlerindeki artış da duran varlıkların bir kaynağı olur. Fakat bu işlemin dönen varlıklarla veya kısa vadeli yabancı kaynaklarla bir ilgisi olmadığı için kalemdeki artış fon kaynağı değildir.

Net Çalışma Sermayesinin Fon Kullanımlarının Belirlenmesi

Bilindiği gibi, duran varlık kalemlerindeki artışlardan ve uzun vadeli yabancı kaynaklar ile öz kaynakların kalemlerindeki alışlardan net çalışma sermayesi anlamında fon çıkışına neden olanlar neden oldukları fon çıkışı tutarları üzerinden fon kullanımı sayılırlar. Hatırlanacağı gibi, net çalışma sermayesi, dönen varlıkların kısa vadeli yabancı kaynaklan aşan kısmıdır. O halde duran varlık kalemlerindeki artışlardan, uzun vadeli yabancı kaynak ve öz kaynak kalemlerindeki azalışlardan dönen varlıkları azaltan veya kısa vadeli yabancı kaynaklan arttıran kısımlar fon kullanımı olarak dikkate alınır.

Adı geçen grupların kalemlerini bu yönden tek tek ele alarak incelemek yararlı olacaktır.

Ticari Alacaklar ve Diğer Alacaklar (Uzun Vadeli): Bu kalemin ticari alacaklar kısmı uzun vadeyle kredili mal ve hizmet satışından doğan Alıcılar, Alacak Senetleri, Verilen Depozito: Teminatlar ile yine dönen varlıklardan uzun vadeli olarak verilme nedeniyle doğan Diğer Alacaklar kısmı da Personelden Alacaklar, Ortaklardan Alacaklar ve iştiraklerden Alacaklar’dan oluşur. Bunlardaki artış nedeniyle kalemde oluşan artış dönen varlıkları ve dolayısıyla net çalışma sermayesini azaltacağı için fon kullanımı sayılır.

Alacak Senetleri ve Borç Senetleri Reeskontu (Uzun Vadeli): Alacak Senetleri Reeskontu pasif karakterli olup duran varlıklarda indirim olarak gösterilir ve azalışı fon kullanımı olmaz; Borç Senetleri Reeskontu aktif karakterli olup uzun vadeli yabancı kaynaklarda indirim olarak gösterilir ve artışı fon kullanımı değildir. Çünkü bunlar hayali olarak kaydedilmişlerdir.

Mali Duran Varlıklar: İştirakçilerdeki ve Bağlı Ortaklıklardaki artış, karşılığı dönen varlıklardan çıkmak şartıyla net çalışma sermayesinin bir fon kullanımı olurken, karşılığı duran varlıklardan çıkmış ve sermaye taahhütleri şeklinde doğmuşsa herhangi bir fon kullanımı söz konusu değildir.

Maddi Duran Varlıklar: Bu kalemdeki artışlar yeniden değerleme, satın alma, varlığın iktisadi değerini arttırıcı veya yenilenmesi için yapılan büyük tutarlı harcamalar ile bu varlıklar için verilen avanslar nedeniyle olur. Bunlardan yeniden değerlemenin hayali bir artışa neden olması bir fon hareketi yaratmaz. Diğer artış nedenleri ise, dönen varlıktan çıkış olmuşsa veya kısa vadeli bir borç doğmuşsa, o takdirde bir fon kullanımı olurlar. Aksi halde onlardaki artış da net çalışma sermayesi açısından fon kullanımı olmaz.

Maddi Olmayan Duran Varlıklar: Bu kalemdeki artış, dönen varlıklardan bir çıkışa veya kısa vadeli bir borca karşılık olmuşsa fon kullanımı sayılır, aksi halde fon kullanımı olarak dikkate alınmaz.

Gelecek Yıllara Ait Giderler ve Gelir Tahakkukları: Bu kalemi oluşturan Gelecek Yıllara Ait Giderlerdeki artış dönen varlıktan bir çıkışa veya kısa vadeli bir borcun doğmasına yol açtıysa fon kullanımı sayılırken, Gelir Tahakkukları unsurundaki artış gelirler hesabına karşılık doğduğu için hiç bir zaman net çalışma sermayesi fon kullanımı değildir.

Dönem Zararı: Bu kalemin yıllar itibariyle olan farkı hiç bir zaman dikkate alınmaz. Çünkü fon çıkısına neden olan sadece ele alınan yıllardan ikincisinin dönem zararıdır. Ancak bunun da düzeltilerek gerçek fon çıkışına neden olduğu tutarının bulunması gerekir. İkinci yılın dönem zararından bu yılın amortisman giderleri, duran varlıklardaki değerleme karşılıkları ile alacak senetleri reeskontunun giderleri, uzun vadeli yabancı kaynaklardaki kıdem tazminatı karşılıklarının giderleri ve borç senetlerinin iptali giderleri düşülüp; duran varlıklardaki değerleme karşılıkları ile alacak senetleri reeskontunun iptalinden doğan gelirler ve uzun vadeli yabancı kaynaklardaki borç senetleri reeskontunun neden olduğu gelirler eklendiği halde düzeltilmiş dönem zararı varsa bu fon kullanımı olur.

Geçmiş Yıllar Zararları: Bu kalemdeki artış hiçbir zaman fon 1 hareketi yaratmaz. Çünkü geçmiş yıl zararları dönem net zararlarının kendisine aktarılmasından doğar. Bu nedenle kalemdeki artışların bir fon kullanımı olarak kabul edilmemesi gerekir.

Ödenmemiş Sermaye: Bilindiği gibi, ödenmemiş sermaye aktif bir unsurdur, fakat öz kaynakların negatif bir kalemi olarak bilançoda gösterilir. Durum böyle olunca bu kalemdeki artışın da tartışılması gerekmektedir. Ancak ödenmemiş .sermayedeki artış sermaye artışlarıyla birlikte doğacağından dönen varlıklarla veya kısa vadeli yabancı kaynaklarla ilişkilendirilemez. Diğer bir deyişle kalemdeki artış net çalışma sermayesi açısından bir fon hareketi yaratmaz ve dolayısıyla da fon kullanımı olamaz.

Mali Borçlar (Uzun Vadeli): Banka kredileri ve çıkarılmış tahviller bu kalemi oluşturur. Bunlardaki azalma genellikle vadelerinin bir yıla inmesi dolayısıyla kısa vadeli yabancı kaynağa dönüşmelerinden ileri gelir. Net çalışma sermayesi dönen varlıklar ile kısa vadeli yabancı kaynaklar arasındaki fark olduğuna göre, uzun vadeli bir borcun kısa vadeli hale gelmesi bu farkı, yani net çalışma sermayesini azaltır, lıi nedenle uzun vadeli mali borçlardaki azalma bir fon kullanımıdır.

Ticari Borçlar ve Diğer Borçlar (Uzun Vadeli): Bu kalemler bön, senetleri, satıcılar, alınan depozito ve teminatlar gibi ticari borçlar ile ortaklara borçlar ve iştiraklere borçlar gibi diğer borçlar’dan oluşur Eğer bunlardaki azalma dönen varlıklardan ödeme veya kısa vadeli yabancı kaynaklara dönüşme nedeniyle olmuşsa fon kullanımı sayılır. fakat ödenmeleri duran varlıklardan yapıldığı veya sermaye veya başka bir uzun vadeli borç şekline dönüştüğü için azalmalar olduysa, bunlar net çalışma sermayesi açısından bir fon hareketi yaratmayacağı gibi, fon kullanımı da söz konusu değildir.

Alınan Avanslar (Uzun Vadeli): Uzun vadeli yabancı kaynakların bir kalemi olan alman avanslardaki bir azalma vade yaklaşımı nedeniyle kısa vadeli yabancı kaynaklara dönüşme ifade eder ki, bu da net çalışma sermayesini azaltacağı için bir fon kullanımı sayılır.

Gelecek yıllara Ait Gelirler ve Gider Tahakkukları (Uzun Vadeli): Bu kalemdeki azalış onu oluşturan Gelecek yıllara Ait Gelirler ile Gider Tahakkukları’ndaki azalıştan ileri gelir ve bu azalış, kısa vadeli yabancı kaynakların unsuru olan Gelecek Aylara Ait Gelirleri ve Gider tahakkuklarını arttırarak net çalısına sermayesini azalttığı için bir fon kullanımı olarak dikkate alınır.

Borç ve Gider Karşılıkları: Uzun vadeli yabancı kaynaklarda yer alan Kıdem Tazminatı Karşılıkları kısa vadeli hale »eklikleri veya uzun vadeliyken dönen varlıklardan ödendikleri için azalır. Bu azalma, birinci halde kısa vadeli yabancı kaynakları arttırdığı, ikinci halde dönen varlıkları azalttığı için fon kullanımı sayılır.

Sermaye: Sermayedeki azalış eğer karşılığı dönen varlıklardan çıktıysa net çalışma sermayesi açısından bir fon kullanımı olur, diğer bütün durumlarda fon kullanımı olmaz.

Kâr Yedekleri: Yedekler kalcın indeki azalma genellikle onun öz kaynaklardaki bir unsurla mahsup edilmesinden doğar. Böyle bir işlemle zararın giderilmesi veya ilgili yedeğin sermayeyi arttırması sağlanmış olur ki, bu da herhangi bir fon hareketine yol açmaz. Sonuç olarak yedeklerdeki azalma bir fon kullanımı sayılmaz. Bu anıda Özel Fonlar’a giren bir unsur da şudur: Satışı yapılan veya kazaya uğrayan bir maddi duran varlığın satış tutarının veya sigorta bedelinin onun defter değerini aşan kısmı, eğer duran varlığın yenisi alınmak isteniyorsa, yenileme fonunu oluşturur. Bu kalemdeki azalma ya üç yıl içinde duran varlığın yenisi alınmadığından yenileme fonunun kâra devredilmesinden, ya da duran varlığın yenisi alındıysa yenileme fonunun yeni varlığın amortismanıyla mahsup edilmesinden ileri gelir. Dikkat edilirse her iki durumun da ne dönen varlıklarla ve ne de kısa vadeli yabancı kaynaklarla ilgisi vardır. Onun için kalemdeki azalma net çalışma sermayesi için bir fon kullanımı sayılmaz.

Yeniden Değerleme Artışı: Maddi duran varlıkların değerleme öncesi defter değeri ile değerleme sonrası defter değeri arasındaki fark Yeniden Değerleme Artışı kaleminin doğmasına neden olur. Bu kalemdeki azalma ya maddi duran varlığın paraya çevrilmesi, ya da şirket sözleşmesindeki değişiklik ile sermayeye eklenmesi sonucu oluşur. Birinci halde dönen varlığa bir giriş olup çıkış olmadığından, ikinci halde de fon hareketine neden olmadığından, kalemdeki azalma fon kullanımı sayılmaz. Eğer azalma maddi duran varlığın satışından doğuyorsa ve giriş dönen varlıklara oluyorsa, bu zaten duran varlık kalemindeki azalışla fon kaynağına yazılmış olacaktır.

Dönem Kârı: Dönem kân kalemindeki azalış işletmenin son yılda ilk yıla göre daha az kâr yaptığını gösterir, bunun fon hareketiyle hiçbir ilgisi yoktur. Dönem kârı kazanıldığı yılda fon hareketi yaratmış olacağından, adına tablo tanzim edilen son yılın dönem kârının fon kaynağı sayılacağı fon kaynaklarının belirlenmesi başlığı altında belirtilmişti. Karşılaştırılan iki yıldan ilkinin dönem kârından ödenen vergi, temettü ve ikramiyeler nedeniyle dönen varlıktan bir çıkış olmuşsa bunların her biri net çalışma sermayesini azaltacağından fon kullanımı sayılırlar, ilk yılın dönem net kârından yedekler, geçmiş yıllar kârları gibi işletmede bırakılan veya sermaye artışında ve geçmiş yıllar zararlarını azaltmada kullanılan kısımlar fon hareketi yaratmaz.

İkinci yılın dönem kârına bu yıla ait amortisman giderleri, duran varlıklardaki değerleme karşılıkları ile alacak senetleri reeskontunun giderleri, uzun vadeli yabancı kaynaklardaki kıdem tazminatı karşılıkları giderleri ve uzun vadeli borç senetleri reeskontunun iptalinden doğan giderler eklenip; duran varlıklardaki değerleme karşılıkları ile alacak senetleri reeskontunun iptalinden doğan gelirler ve uzun vadeli yabancı kaynaklardaki borç senetleri reeskontunun neden okluğu gelirler düşüldüğünde dönem kârı zarara dönüşürse hu fon kullanımı olur.

Geçmiş Yıllar Kârları; Bu kalemdeki azalma nedeni sermayeye ekleme, özel yedek akçe ayırma veya ortaklımı kâr dağıtma olabilir. Bunlardan ilk ikisinin fon hareketi ile ilgisi yokken; üçüncüsünde dönen varlıklardan yapılan bir ödeme ve ödenecek temeldiler nedeniyle kıstı vadeli yabancı kaynaklarda meydana gelen bir artış net çalışına sermayesini azaltır, bunun için fon kullanımı doğar.

Karşılıklar : Burada belirtilmek istenen alacaklarla, stoklarla ve geçici yatırımlarla ilgili değerleme karşılıklarıdır, Bunlar tın çalışma sermayesinde değişim tablosunun birinci kısmı tanzimin edilirken zaten dikkate alınmış durumdadır. Bu bakımdan ne buradaki azalışlar ve ne de bunların Karşılık Giderleri dikkate alınır. Duran varlıktaki değerleme karşılıklarındaki azalma veya çoğalma dikkate alınmazken, onların neden olduğu gider dönem kâr veya zararını düzeltmede dikkate alınır.

Birikmiş Amortismanlar: Bu kalemdeki azalma net çalışma sermayesinde değişim tablosu bakımından bir fon hareketi yaratmaz. Çünkü ilgili duran varlığın maddi duran varlıklar grubundan çıkışında birikmiş amortismanlarda bir azalma doğar, bunun dönen varlıklar ve kısa vadeli yabancı kaynaklarla ve dolayısıyla net çalışma sermayesi ile bir ilgisi yoktur.

İştiraklere ve Bağlı Ortaklıklara Sermaye Taahhütleri: Sermaye*sine ortak olunan işletmeye olan sermaye borcu ödendiğinde iştirak taahhütleri kaleminde bir azalma görülür. Bilançoda görülen bu azalma ödemenin dönen varlıktan yapılması halinde kalemin bir fon kullanımı sayılmasını gerektirir.

C. NET ÇALIŞMA SERMAYESİNDEKİ DEĞİŞİM TABLOSUNUN YORUMU

Net çalışma sermayesindeki değişim tablosunun iki kısımdan oluşması onun şu iki aşamada yoruma tabi tutulmasını gerektirir.

Tablonun birinci kısmının yorumu,

Tablonun ikinci kısmının yorumu.

1.Tablonun Birinci Kısmının Yorumu:

Tablonun birinci kısmı net çalışma sermayesinde ikinci yılda birinci yıla göre ne gibi bir değişme olduğunu gösterir. Tablo, buna ulaşabilmek için, her iki yılın dönen varlıkları ile kısa vadeli yabancı kaynaklarını, bunlardaki artış ve azalışların net çalışma sermayesini ne yönde etkilediğini ve ele alınan yılların her birinde net çalışma sermayesi mi, yoksa net çalışma sermayesi noksanı mı olduğunu da yansıtır. Bundan tablonun birinci kısmı yorumlanırken tüm bilgilerin dikkate alınması gerekir.

Birinci kısmın yorumunda ilk ele alınacak şey net çalışma sermayesinde ki değişme olmalıdır. Bu değişme öncelikle net çalışma sermayesinde artış şeklinde olursa iyidir. Yalnız bu artışın işletmenin atıl duracak bir net çalışma sermayesine sahip olmasına yol açacak büyüklükte olmaması gerekir. Diğer taraftan net çalışma sermayesindeki artışın iyiye yorumlanıp yorumlanamaması dönen varlık unsurlarındaki artışlara da bağlıdır. Örneğin sadece kasa ve bankalarda, ya da sadece alacaklarda veya gelecek aylara ait giderlerde yığılmaların olması olumlu yorumlanmaz. Önemli olan dönen varlıkların işletme faaliyetlerine katılacak çeşitlilikte ve tutarda gerekli kalemlere dağılmış durumda olmasıdır.

İkinci yılın net çalışma sermayesi birinci yılınkine göre yeterli bir büyüklüğe ulaşacak şekilde artmış olmalıdır. Bu, hem her iki yılda da net çalışma sermayesinin mevcudu olduğu, hem de ikinci yılda işletmenin günlük faaliyetlerini rahatlıkla yürütecek miktarda net çalışma sermayesine sahip olduğu anlamına gelir. Diğer taraftan birinci yılda net çalışma sermayesi noksanı varken ikinci yılda net çalışma sermayesine ulaşıldığını gösteren bir değişme de işletme lehine yorumlanacak bir durumdur.

Birinci yılda net çalışma sermayesi ikinci yılda net çalışma sermayesi noksanı varsa veya her iki yılda da net çalışma sermayesi olmasına rağmen ikinci yıldaki daha azsa; böyle bir durumda değişme net çalışma sermayesinde azalış adını alır ve olumlu yorumlanmaz. Tabii ki mevcuttan noksana geçiş çok daha kötüdür. Çünkü bu durumda kısa vadeli borç ödeme gücünde ve günlük faaliyetleri sürdürebilmekten söz edilemez. Halbuki ikinci yılda daha az miktarda net çalışma sermayesine sahip olunmasının zorlukları, kredili alışlar yapılarak ve bankalardan kısa vadeli kredileri alınarak aşılabilir.

Tabii ki her iki yılda da net çalışma sermayesi noksanı varsa, değişme daima olumsuz olarak yorumlanacaktır. Çünkü değişme olarak net çalışma sermayesindeki azalma noksan şeklinde olacak ve bu da, işletmenin kısa vadeli borçları ödeyemediği ve günlük faaliyetleri yürütemeyeceği anlamına gelecektir.

2.Tablonun İkinci Kısmının Yorumu

Net çalışma sermayesindeki değişim tablosunun ikinci kısmı birinci kısımda tesbit edilen değişmenin fon kaynakları ve fon kullanımları olarak nedenlerini gösterir. Bu bakımdan tablonun yorumunda ağırlık ikinci kısımda olmaktadır. İşletmenin fon yaratma gücünü, gelecekteki fon gereksinimini ve bu gereksinimin nasıl karşılanabileceğini ortaya çıkarabilmek için bu kısmın üç aşamada yoruma tabi tutulması gerekir:

Fon kaynaklarının yorumu

Fon kullanımlarının yorumu

Fon kaynakları ile fon kullanımları arasındaki ilişkinin yorumu

a. Net Çalışma Sermayesinin Fon Kaynaklarının Yorumu

Net çalışma sermayesinin fon kaynakları düzeltilmiş dönem kârından, öz kaynaklardan, duran varlıklardan ve uzun vadeli yabancı kaynaklardan oluşabilir. Bunlardan büyüklük bakımından ilk sırayı dönem kârı almalıdır. Çünkü dönem kârı işletmenin faaliyetleri sonucunda kendisinin fon yaratma güçünü gösterir ve bunun gelecek yıllarda da devam edeceği var sayılır. Fon kaynakları toplamı içinde büyüklük bakımından ikinci sırayı uzun vadeli yabancı kaynakların alması iyidir. Kendisinden uzun süre faydalanılacak olması ve işletme karlılığını olan katkısı bu tür borçların işletmenin fon ihtiyacını belirli bir süre içinde olsa azaltacaktır. Büyüklük bakımından üçüncü sırayı öz kaynaklar almalıdır. Burada ödenmemiş sermayenin ortaklardan tahsil edilmesi ile işletmenin kapasitesini artırmak üzere sermaye artışına gidilmesinden söz edilebilir. Duran varlıkların elden çıkarılması suretiyle fon kaynağının yaratılması pek istenilen bir durum değildir. Ancak atıl veya getirisi zayıflayan duran varlıklardan vazgeçilmesi doğaldır.

b.Net Çalışma Sermayesinin Fon Kullanımlarının Yorumu

Net çalışma sermayesinin fon kullanımları düzeltilmiş dönem zararından, öz kaynaklardan, uzun vadeli yabancı kaynaklardan, duran varlıklardan, ödenen temmettütlerden ve kazançtan ödenen vergilerden oluşabilir. İşletmenin elindeki fonları gelecek yıllarda yeni fonlar yaratacak yerlere yatırması en önemli konudur. Bu bakımdan faaliyetler sonucu uğranılan dönem zararı en kötü bir fon kullanım yeridir. Dönen varlıklardan bir çıkışı gerektirecek sermaye azaltılması, sermayenin ve net çalışma sermayesinin işletme faaliyetleri bakımından atıl kalacak kadar fazla olması durumunda normal bir davranış kabul edilebilir; aksi halde net çalışma sermayesi zayıflayacak demektir. Uzun vadeli yabancı kaynaklar fon kullanımında yer alıyorsa, bu onların vadelerinden önce dönen varlıklarla ödendiği anlamına gelir ki; bu da olumlu yorumlanacak bir durum değildir. Çünkü kendilerinden bir süre daha faydalanılamamış ve dolayısıyla mevcut net çalışma sermayesi azalmış olacaktır.

Ortaklara temmettü ödenmesi ve kâr üzerinden vergi ödenmesi nedeniyle işletmeden fon çıkması çok doğal bir şeydir. Ancak bunun kârlı yıllarda yapılması ve işletmenin likit yapısını bozmaması önemlidir.

Fon kullanımları arasında duran varlıklar varsa, bu işletmenin ana veya yan faaliyet konusunda yatırımlar yaptığını gösterir. Bu bakımdan fonların satışları artırmak amacı ile uzun vadeli ticari alacaklara, kapasite genişletmesi için maddi duran varlıklara, riskin dağıtılması için iştiraklere bağlandığı görülebilir. Bu konularda yapılacak gereksiz yatırımların net çalışma sermayesini nitelik ve nicelik bakımından zayıflatacağı unutulmamalıdır.

c. Net Çalışma Sermayesinin Fon Kaynakları ile Fon Kullanımları Arasındaki İlişkinin Yorumu

Bir işletme kaynaklardan fonlarını sağlamış ve en iyi yerlerde fonlarını kullanmış olabilir. Ancak fon kullanımlarında ki unsurların kendileri için fon kaynaklarındaki en uyğun unsurlarla finanse edilmesi ve yıl içinde yaratılan fon kaynaklarının toplam olarak yine o yıl içinde gerçekleşen fon kullanımları toplamına yetmesi, hatta onu karşıladıktan başka artması gerekir. Bu gibi durumların anlaşılabilmesi kaynak-kullanım ilişkisinin yorumlanmasına bağlıdır.

Fon kullanımları kısmında görülen duran varlıklar fon kaynaklarından düzeltilmiş dönem kârı başta olmak üzere öz kaynaklar veya uzun vadeli yabancı kaynaklarla karşılanmalıdır. Fon kullanımlarında ödenen temettütler içinde bu kârın mevcudiyeti şarttır.

Ege fon kullanımları kısmında sermaye yer alıyorsa, bu sermaye azaltılmasına gidildiği anlamına gelir ve bunun fon kaynağı uzun vadeli yabancı kaynaklardansa, dönem kârı veya kapasite fazlası duran varlıklar olmalıdır. Arzu edilmemesine rağmen uzun vadeli yabancı kaynaklar fon kullanımları kısmında yer alıyorsa, bunun fon kaynakları kısmındaki duran varlıklarla karşılanması uygun olabilir. Bilindiği gibi, fon kullanımları kısmında düzeltilmiş dönem zararının hiç yer almaması daha iyidir. Bu şekilde fon kaynaklarındaki unsurlar fon kullanımlarında ki uygun unsurları karşılayamıyorsa, burada yanlış kaynaktan finanse edilme söz konusu olur ve buda fonlardan gereğince yararlanılmadığını ve gelecekte fon yaratmayacak yerlere fonların yatırıldığını veya harcandığını gösterebilir.

Tablonun ikinci kısmını oluşturan fon kaynakları ve fon kullanımları o yıl içinde nerelerden ne kadar fon girişi sağlanıldığını ve nerelere ne kadar fon çıkışı yapıldığını gösterir. Burada önemli olan fon kaynaklarının toplamının fon kullanımları toplamını karşıladıktan başka, aşan kısmının tablonun birinci kısmında görülen net çalışma sermayesinde artış şeklindeki değişmeyi sağlamasıdır. Eğer fon kaynaklarının toplamı fon kullanımlarının toplamından küçükse, bu, yıl içinde yaratılan fonların yetmemesi nedeniyle bir önceki yılın net çalışma sermayesinden harcama yapıldığını gösterir; böyle bir durum tablonun birinci kısmında net çalışma sermayesinde azalış şeklinde bir değişmeye neden olur. Net çalışma sermayesinde artış çoğunlukla olumlu yorumlanırken, azalış ikinci yılı net çalışma sermayesinin küçüklüğü veya net çalışma sermayesi noksanı nedeniyle pek olumlu yorumlanamayacaktır.

D. ÖRNEKLER

Örnek olarak fon akım tablosu için ele aldığımız (S) işletmesinin net çalışma sermayesinde değişim tablosunu yapmak konunun gerekirse yevmiye kayıtlarına da dayanarak anlaşılmasını kolaylaştıracaktır. . Tablonun ikinci şekilde de hazırlanışı gösterilecek, fakat sadece gerçek fon hareketlerini kapsayan ikinci şekilde tanzim edilen tablonun yorumuna yer verilecektir.

Değişimlerin Tümü göz önünde Tutularak Tablonun Tanzimi

Bilindiği gibi,, net çalışma sermayesinde değişim tablosu net çalışma sermayesindeki değişikliği yansıtan ve fon kaynaklarıyla fon kullanımlarını da üstlenen bir tablodur. Net çalışma sermayesindeki değişikliği gösteren birinci kısmın tanzimi her usulde aynı olup, dönen varlıklardaki artışlar ile kısa vadeli yabancı kaynaklardaki azalışların net çalışma sermayesinin artırdığı ve dönen varlıklardaki azalışlar ile kısa vadeli yabancı kaynaklardaki artışların net çalışma sermayesine azalttığı kaidesine dayanır. Burada kaide bir kalemin net değeri varsa onun farkına aksi halde kalemlerin tüm farklarına uygulanır.

Tablonun ikinci kısmı birinci kısmında bulunan net çalışma sermayesindeki değişikliğin nedenlerini fon kaynakları ve fon kullanımı şeklinde açıklar. Net çalışma sermayesindeki değişim tablosunun en basit şekliyle tanziminde bu ikinci kısmın kaidesi: “Duran varlıklardaki azalışlar ile uzun vadeli yabancı kaynaklar ve öz kaynaklardaki artışlar fon kaynağı, duran varlıklardaki artışlar ile uzun vadeli yabancı kaynaklar ve öz kaynaklardaki artışlar , duran varlıklardaki artışlar ile uzun vadeli yabancı kaynaklar ve öz kaynaklardaki azalışlar fon kullanımıdır” şeklindedir.

Örneğimizi belirten bu esaslar üzerinden çözdüğümüzde net çalışma sermayesinde değişim tablosu şekildeki gibi olur.

S İşletmesinin 1994 Tarihli Net Çalışma Sermayesinde Değişim Tablosu

Net Çalışma Sermayesinde

Kalemler 1993 1994 Artış Azalış

DÖNEN VARLIKLAR

Kasa 1.316.000.- 21.231.000.- 19.915.000. –

Bankalar 2.102.000.- 12.102.000.- 10.000.000.- –

Ticari Alacaklar(Net) 17.155.000.- 50.775.000.- 33.620.000.- –

Alıcılar 17.355.000.- 51.555.000.- – –

Eski .Şüph. Al. Krş. 200.000.- 380.000.-

Diğer Alacaklar:

Alacak Senetleri – 1.000.000.- 1.000.000.-

Ticari Mallar 17.344.000.- 42.344.000.- 1.100.000.- –

Gel Ayl. Ait Gid. 100.000.- 1.200.000.- 1.100.000.- –

Dönen Var. Topl. 38.017.000.- 128.652.000.- 90.635.000.- –

KISA VAD.YAB.KYN:

Banka Kredileri 2.250.000.- 250.000.- 2.000.000.- –

Uz.Vd.Krd.Anatak.Ve Faiz – 1.000.000.- – 1.000.000.-

Borç Senetleri 1.680.000.- 23.000.000.- – 21.320.000.-

Satıcılar 12.374.000.- 7.074.000.- 5.300.000.- –

Diğer Çeşitli Borçlar 366.000.- 3.211.000.- – 2.845.000.-

Personele Borçlar – 580.000.- – 580.000.-

Öd.Vergi Ve Fonalr – 135.000.- – 135.000.-

Öd.Sos.Güv.Kesin. – 285.000.- – 285.000.-

D.K.Verve D.Y.Y.Krş. 1.150.000.- 1.729.600.- – 519.600.-

Kısa Vd.Yb.Kyn.Top. 17.890.000.- 37.264.600.- 7.300.000.- 26.744.600.-

NET ÇALIŞMA.SER. 20.197.000.- 91.387.400.- 97.935.000.- 26.744.600.-

NET ÇAL.SER.ARTIŞ – 71.190.400.-

97.935.000 – 97.935.000.-

NET ÇALIŞMA SERMAYESİ FON KAYNAKLARI:

Demirbaşlar 2.000.000.-

Borç Senetleri (Uzun) 50.000.000.-

Yasal Yedekler 800.000.-

Bir.Amortismanlar 960.000.-

Ödenmemiş Sermaye 27.500.000.-

N.Ç.S. Fon Kayn.Top. 81.260.000.-

NET ÇALIŞMA SERMAYESİ FON KULLANIMLARI

Alıcılar (Uzun) 5.000.000.-

Gel.Yıllara ait giderler 1.300.000.-

Banka Kredileri (Uzun) 1.000.000.-

Alınan diğer Avanslar (Uzun) 500.000.-

İştirak Ser. Taahhütleri 1.000.000.-

Dönem Net Karı 19.600.-

Geçmiş Yıllar Karları 1.250.000.-

N.Ç.S. Fon Kull.Top. 10.069.600.-

NET ÇALIŞMA SERMAYESİNDEKİ ARTIŞ 71.190.400.-

2. Değişimlerin Sadece Fon Hareketi Yaratışları Göz Önünde Tutularak Tablonun Tanzimi

a. Ana Kaidenin Kalemlere Uygulanışı

Net çalışına sermayesinde değişini tablosunun bu tarzda hazırlanışında da birinci kısım aynı basit usulde belirtilen esasa dayanır. Yani, dönen varlık artışları ile kısa vadeli yabancı kaynak azalışları net çalışma sermayesini arttırdığı, dönen varlık azalışları ile kısa vadeli yabancı kaynak artışları net çalışma sermayesini azalttığı kabul edilir. Hu kaide net değeri bilinen kalemlerde sadece bu net değere uygulanır. Tekdüzen hesap planına göre dönem kârından hesaben ayrılan Vergi ve Diğer Yasal yükümlülük Karşılıkları birinci yılda kısa vadeli yabancı kaynak olarak net çalışma sermayesini azaltacak şekilde düşülür ve sonra da aynı şey ikinci yılda da Ödenecek Vergi ve Fonlar adıyla tekrardan düşülürse ödenen vergilerin fon kullanımlarında gösterilmesi mümkün olma/.. Bu nedenle Borç ve Gider Karşılıkları’nı kısa vadeli yabancı kaynaklarda her iki yıl bakımından vergi karşılıkları kadar az göstermek gerekir.

Tablonun ikinci kısmının hazırlanışında, karşılaştırmalı bilançolardaki duran varlık , uzun vadeli yabancı kaynak ve öz kaynak kalemlerinden artış ve azalış gösterenler net çalışma sermayesi anlamında fon girişine ve fon çıkısına neden oldukları kadarıyla fon kaynağı veya fon kullanımı sayılırlar. Bu nedenle "duran varlıklardaki azalışlar ile uzun vadeli yabancı kaynaklardaki ve öz kaynaklardaki artışlar dönen varlıkları artırdıkları veya kısa vadeli yabancı kaynakları azalttıkları oranda fon kaynağı duran varlıklardaki artışlar ile uzun vadeli yabancı kaynaklardaki ve öz kaynaklardaki azalışlar dönen varlıkları azalttıkları veya kısa vadeli yabancı kaynakları arttırdıkları oranda fon kullanımı" olduğu genel kaidesi uygulanırken son yılın gelir tablosu ile ek bilgilerden de yararlanılarak su hususlar belirlenir:

Artış ve azalışı hiç fon harekeli yaratmayan kalemler

Ödenen temettüler, ikramiyeler ve vergiler,

Artış ve azalışı kısmen fon kaynağı veya fon kullanımı olarak kabul edilecek kalemler,

Artış ve azalışı olduğu gibi fon kaynağı veya fon kullanımı olarak kabul edilecek kalemler.

Artış veya Azalışı Hiç Fon Hareketi Yaratmayan Kalemler

Karşılaştırmalı bilançolardaki artış ve azalışları tamamen kendi içlerindeki dönüşümden veya kendi aralarındaki ilişkiden doğan duran varlık,uzun vadeli yabancı kaynak ve öz kaynak kalemleri net çalışma sermayesi açısından bir fon harekeli yaratmaz. Çünkü bunlardaki değişim net çalışma sermayesini arttırıcı veya azaltıcı yönde döner aktifleri veya kısa vadeli yabancı kaynaklan etkilemez Bu konuda örneğimizin uzun vadeli Alınan diğer avanslardaki azalışını ele alabiliriz. Sekizinci yevmiye maddesinden de anlaşılacağı gibi bu kalemdeki azalma maddi duran varlık olan Demirbaşların çıkışıyla olmuştur. Yasal yedeklerdeki artışın da onikinci yevmiye maddesiyle fon hareketine neden olmadığı açıklanabilir.

Birikmiş amortismanlar kalemindeki artış veya azalış da net çalışma sermayesi açısından bir fon kaynağı yaratmaz. Fakat bunun yerine maddi duran varlıklar ile maddi olmayan duran varlıkların amortisman giderleri hayali oldukları halde dönem kârını azaltmışlardır. Bu bakımdan son yılın amortisman giderlerinin gelir tablosundan veya ek bilgilerden bulunup son yılın dönem kârına eklenmesi veya dönem zararından düşülmesi gerekir. Bu durumda düzeltilmiş dönem kârı fon kaynağı olurken, amortisman gideri dönem zararından düşüldüğünde zarardan kalan olursa o fon kullanımı veya amortisman gideri dönem zararını aşarsa aşan kısım kâr olup fon kaynağı sayılır. Örneğimizde son yılda dönem kârı vardır; yirmi üçüncü yevmiye maddesinden amortisman giderlerini alıp işlemi buna göre yaparsak düzeltilmiş dönem kârını aşağıdaki gibi buluruz ve fon kaynağı sayarız:

1994 Yılı Dönem Kârı 3.760.000.-

1994 Yılı Amortisman Giderleri Top. +1.920.000. –

Düzeltilmiş 1994 Yılı Dönem Kârı 5.680.000.-

Ödenen Temettüler , İkramiyeler Vergiler

Karşılaştırılan yıllardan ilkinin dönem kârından ve hu arada geçmiş yıllar kârlarından ortaklara kâr payı (temettü,) dağıtılmasına karar verilmişse bunun Ödenecek Temettüler Hesabına,. Ödenecek ikramiyeler Hesabına ve yine ilk yılın .sonunda dûnun kârından ayrılmış vergi ve yükümlülük karşılıkları Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına devri ikinci yıl içersinde yapılacaktır; halta bunların ödenmeleri de ikinci yılda olur. Bu şekilde birinci yılın dönem karının kısa vadeli yabancı kaynağa dönüşen kısmı da, dönen varlıklardan ödenen kısmı da net çalışma sermayesini azaltır ve bu nedenle fon kullanımı sayılır:

Örneğimizin birinci yıl dönem net karı olan 2.050.000 – TL ile geçmiş yıllar karlarındaki 1.250.000-TL’lık azalmanın 10. ve 15. günlük işlemleri ile 12. ve 18. yevmiye maddesi aracılığıyla fon kullanımı olduğunu şu şekilde açıklayabiliriz:

Geçmiş Yıllar Karlarından Ödenen Temettü 1.250.000

1993 Dönem Karından Ödenen Temettü 1.250.000

Ödenen Temettüler Toplamı 2.500.000

1993 Dönem Karından Ödenen Vergi 1.150.000

Ödenen Temettü ve Vergi Toplamı 3.650.000

Artış Ve Azalışı Kısmen Fon Kaynağı Veya Fon Kullanımı Olarak Kabul Edilecek Kalemler

Duran varlıklardaki, uzun vadeli yabancı kaynaklardaki ve öz kaynaklardaki artış veya azalışların nedeni hem dönen varlıklar veya kısa vadeli yabancı kaynaklar, hem de içlerindeki veya aralarındaki değişimler olabilir. Bu durumda duran varlıkların, uzun vadeli yabancı kaynakların ve öz kaynakların sadece dönen varlıkları veya kısa vadeli yabancı kaynakları artırdıkları veya azaldıkları tutarlar üzerinde fon kaynağı veya fon kullanımı sayılmaları gerekir. Bu konuda örneğimizdeki demirbaşları 2.000.000 liralık azalışıyla ele alabiliriz. 6. günlük işlem ve 8. yevmiye maddesi dikkate alınarak maddi duran varlıktaki bu azalışın kaç lira üzerinden fon kaynağı olduğu şu şekilde hesaplanabilir:

Demirbaşın satış tutarı 1.500.000

Alınan diğer avanslar (Uzun vadeli) -500.000

Alacak senetleri şeklinde dönen

Varlıklara Giren Fon (Demirbaşlar) 1.000.000

Bir milyon lira üzerinden fon kaynağı kabul edilen demirbaşlardaki azalış, aynı zamanda defter değeri olan (2.000.000-960.000=) 1.040.000 lira ile 1.500.000 lira satış tutarı arasındaki 460.000 TL satış karını içermektedir. Bu karın iki defa kaynak gösterilmemesi için 1994 dönem karına düşürülmesi gerekir. Şöyle ki ;

1994 dönem Karı 3.760.000

1994 Yılı Amortisman Giderleri Top. +1.920.000

5.680.000

Döşeme ve Demirbaş Satış Karı – 460.000

Düzeltilmiş 1994 yılı Dönem Karı 5.220.000

Bu hesaplamaya göre 1994 dönem karının son düzeltilmiş hali olarak 5.220.000 TL üzerinden fon kaynağı gösterilmesi gerekir.

Artış Ve Azalışı Olduğu Gibi Fon Kaynağı Veya Fon Kullanımı Olarak Kabul Edilecek Kalemler

Net çalışma sermayesi tablosunun ikinci kısmı hazırlanırken ilk önce fon hareketi yaratmayan, kısmen fon hareketi yaranan ve ödenen temettüler , ikramiye, kazanç vergisi belirlenerek tabloda yerlerine konur. Bütün bunlar bittikten sonra duran varlıklardaki, uzun vadeli yabancı kaynaklardaki ve öz kaynaklardaki ele alınmamış diğer artış ve azalışlar genel kaideye göre, (Aktif azalışları ve pasif artışları fon kaynağı; aktif artışları ve pasif azalışları fon kullanımı) fon kaynağı veya fon kullanımı olarak tablodaki yerlerini kendi artış ve azalış tutarıyla alırlar.

b. Örnek Net Çalışma Sermayesinin Değişim Tablosunun Tanzimi

Tablonun birinci kısmında değişmeyen genel kaide olarak dönen varlıklar ve kısa vadeli yabancı kaynaklardaki artışların ve azalışların net çalışma sermayesini artırdığı veya azalttığı yönünde uygulayarak; tablonun ikinci kısmını , yukarda dört başlık halinde, fon kaynakları ve fon kullanımları ile ilgili ana kaideye duran varlıkların, uzun vadeli yabancı kaynakların ve öz kaynakların artış ve azalışlarına uygulayarak belirlediğimiz sonuçları (S) işletmesinin 1994 yılına ait net çalışma sermayesinde değişim tablosunu aşağıdaki gibi tanzim ederiz.

(S) İşletmesinin 1994 Tarihli Net Çalışma Sermayesinde Değişim Tablosu

Net Çalışma Sermayesinde

Kalemler 1993 1994 Artış Azalış

DÖNEN VARLIKLAR

Kasa 1.316.000.- 21.231.000.- 19.915.000.-

Bankalar 2.102.000.- 12.102.000.- 10.000.000.-

Ticari Alacaklar (Net) 17.155.000.- 50.775.000.- 33.620.000.-

Alıcılar 17.355.000.- 51.155.000.-

Eski: Şüph.Al.Krş. 200.000.- 380.000.-

Diğer Alacaklar

Alacak Senetleri 1.000.000.- 1.000.000.-

Ticari Mallar 17.344.000.- 42.344.00.- 25.000.000.-

Gel.Ayl.Ait.Gid. 100.000.- 1.200.000.- 1.100.000.-

Dön.VarTopl. 38.017.000.- 128.652.000.- 90.605.000.-

KISA VAD.YAB.KAYN:

Banka Kredileri 2.250.000.- 250.000.- 2.000.000.-

Uz.Vd.Krd.Ana.Tak.veFaiz 1.000.000.- 1.000.000.-

Borç Senetleri 1.680.000.- 23.000.000.- 21.320.000.-

Satıcılar 12.374.000.- 7.074.000.- 5.300.000.-

Diğer Çeşitli Borçlar 366.000.- 3.110.000.- 2.845.000.-

Personele Borçlar 580.000.- 580.000.-

Öd.Vergi ve Fonlar 135.000.- 135.000.-

Öd.Sos.Güv.Kesin. 285.000.- 285.000.-

Kısa Vd.Yb.Kyn.T. 16.697.000.- 35.535.000.- 7.300.000.- 26.165.000.-

NET ÇALIŞMA SER. 21.347.000.- 93.117.000.- 97.935.000.- 26.165.000.-

NET ÇALIŞMA SERMAYESİNDEKİ ARTIŞ 71.770.000.-

97.935.000.- 97.935.000.-

NET ÇALIŞMA SERMAYESİ FON KAYNAKLARI:

Düzeltilmiş Dönem Kârı 5.220.000.-

Demirbaşlar 1.000.000.-

Borç Senetleri 50.000.000.-

Ödenmemiş Sermaye 27.500.000.-

N.Ç.S.Fon Kaynak.Top. 89.720.000.-

NET ÇALIŞMA SERMAYESİ FON KULLANIMLARI:

Ödenen Temettü, İkramiye ve Vergi 3.650.000.-

Alıcılar 5.000.000.-

Gelecek yıllara ait giderler 1.300.000.-

Banka Kredileri 1.000.000.-

İştirak Sermaye Taahütleri 1.000.000.-

N.Ç.S.Fon Kull.Top. 11.950.000.-

Net Çalışma Sermayesindeki Artış 71.770.000.-

Tablonun ikinci kısmında fon kaynaklarının ve fon kullanımlarının faaliyet sonucundan mı, duran varlıklar, uzun vadeli yabancı kaynaklar ve öz kaynaklardan mı, ödenen temettü ve vergilerden mi olustuğunu ve fon kaynakları ile fon kullanımları arasındaki ilişkiyi daha iyi görebilmek için gruplandırılmaya gitmek faydalı olur. Tablonun birinci kısmı aynı kalacağına göre ikinci kısmını tek düzen hesap planına dayanarak aşağıdaki gibi tekrar düzenleyebiliriz.

NET ÇALIŞMA SERMAYESİ FON KAYNAKLARI:

FAALİYET SONUCU:

Düzeltilmiş dönem kârı 5.220.000.-

DURAN VARLIKLAR:

Demir başlar 1.000.000.-

UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR:

Borç senetleri 50.000.000.-

ÖZ KAYNAKLAR:

Ödenmemiş Sermaye 27.500.000.-

N.Ç.S.Fon Kaynaklar 83.720.000.-

NET ÇALIŞMA SERMAYESİ FON KULLANIMLARI:

ÖDENEN TEM.,VERGİ VE İŞTEN ÇIKAN DEĞERLER:

Ödenen Temettüler 2.500.000.-

Ödenen Vergiler 1.150.000.-

Ödenen Temettü Ve Vergi Toplamı 3.650.000.-

DURAN VARLIKLAR:

Alıcılar 5.000.000.-

Gel.Yıllara Ait Giderler 1.300.000.-

Duran Varlıklar Toplamı 6.300.000.-

UZUN VADELİ YAP.KAYNAKLAR:

Banka Kredileri 1.000.000.-

İş.Sen.Taahütleri 1.000.000.-

Uz.Vat.Yb.Kyn.Top. 2.000.000.-

N.Ç.S Fon Kullanımları 11.950.000.-

NET ÇALIŞMA SERMAYESİNDE ARTIŞ: 71.770.000.-

c. Örnek Net Çalışma Sermayesinde Değişim Yorumu

Tablonun Birinci Kısmının Yorumu

1994 yılı itibariyle net çalışma sermayesinde 71.770.000 TL’lık artış şeklinde bir değişiklik olmuştur. Bu artış 1993 yılında 21.347.000 TL’lık net çalışma sermayesi varken 1994’te de 93.117.000 TL’lık net çalışma sermayesine ulaşılmakla doğmuştur. Görüldüğü gibi bu artış küçümsenemeyecek büyüklüktedir. Net çalışma sermayesinin artışı tamamen dönen varlıkların etkisiyle olmuştur, denebilir. Özellikle kasa, banka ve alacaklar gibi likit kalemler ile mal gibi satış konusu unsurların çoğunlukta oluşu net çalışma sermayesinin işlerliğini göstermesi bakımından çok iyidir. Ancak artışın büyüklüğü net çalışma sermayesinde atıllığa yol açar mı sorusunu akla getirmektedir.

Tablonun İkinci Kısmının Yorumu

Fon Kaynaklarının Yorumu: İşletme net çalışma sermayesi için toplam 83.720.000 liralık fon kaynağı yaratmış durumdadır. Bu kaynağın en büyük kısmı önce borç senetleri, sonra da ödenmemiş sermaye tarafından oluşturulmaktadır. Daha sonra 5.220.000 TL ile dönem karı ve 1.000.000 TL ile de demirbaş satışı gelmektedir. Bunlardan duran varlıkların elden çıkarılmayışı bakımından demirbaşların az oluşu iyi iken, dönem karı ile çok miktarda fon yaratılmamış olması iyi değildir. Ortaklardan sermaye paylarının geri kalan kısmının tahsil edilmiş olması artan net çalışma sermayesi bakımından yeterli kabul edilip, aşırı bir borçlanmaya (Borç senetleri) gidilmeyebilirdi. Kaldı ki tablonun birinci kısmında ve ikinci yevmiye maddesinde görüldüğü gibi, bu, çok mal alınmasından doğmuştur.

Fon Kullanımlarının yorumu: İşletme 1994 yılında net çalışma sermayesi anlamında toplam 11.950.000 liralık fon kullanmıştır. Bunun 5.000.000 lirayla alıcılar , 3.650.000 lirayla ödenen temettü ve vergiler en büyük kısmını oluştururken daha sonra sırasıyla gelecek yıllara ait giderler, banka kredileri ve iştirak taahhütleri gelmektedir. Satışları artırmak düşüncesiyle uzun vade ile kredili mal satılması olumlu karşılanır; özellikle net çalışma sermayesi miktarca ve likit yapı bakımından kuvvetli olduğu için bu durumu daha normal sayabiliriz. İşletmenin 1993 yılı dönem karı ve geçmiş yıllar karlarından ortaklarına temettü dağıtılması sermayedarları işletmeye bağlayacak bir hareket olup, net çalışma sermayesi de bu nedenle gücünden bir şey kaybetmiş değildir. Envanter bilgilerinden ikincisi ile yirmi dördüncü yevmiye kaydında banka kredilerinin vade yaklaşması nedeniyle kullanımlar arasında yer aldığını görmekteyiz ki, bu durum çok normaldir. Gelecek yıllara ait giderler kalemine yatırım yapılması ile iştirak taahhütlerinin ödenmesinin net çalışma sermayesi açısından bir problem yaratmadığı açıktır.

Kaynak-Kullanım İlişkisi: İşletmenin 1994 fon kaynakları toplamı 83.720.000 lira iken fon kullanımları toplamı 11.950.000 liradır. Buda gösteriyor ki, işletme yıl içinde sağladığı fonlarla harcamalarını yaptığı gibi, büyük bir kısmını da ilk yılın net çalışma sermayesine ekleyerek 71.770.000 liralık bir satışla ikicin yılda 93.117.000 liralık net çalışma sermayesine ulaştırmıştır. Bu bakımdan durum işletme lehinedir, fakat tek sorun net çalışma sermayesinin çalıştırılamayacak büyüklüğe erişmiş olmasıdır. İşletmenin dağıttığı temettü ile vergileri yılın dönem kârıyla karşılayabilmiş olması çok iyidir. Kullanımdaki alıcılar kaynak kısmında yer alan ve mal alımından doğan borç senetleriyle karşılanmış olup, ikisinin de uzun vadeli oluşu durumu normal saymamızı gerektirir. Vade yaklaşması nedeniyle kullanımlar arasında yer alan banka kredilerini bir kenara bıraktığımızda, gelecek yıllara ait giderler ile iştirak taahütlerinin kaynaktaki ödenmemiş sermayeden sağlanan fonlarla finanse edildiğini görmekteyiz ki, bunların küçük tutarlarda olması ve net çalışma sermayesinin yeterli miktarda ve yapıda olması bakımından durum çok normaldir.

Sonuç olarak diyebiliriz ki, bu işletme 1994 yılında net çalışma sermayesi açısından gereğinden fazla ve borç senedi gibi gereksiz kaynaktan fon yaratmıştır. Bu kadar büyük net çalışma sermayesi artışına karşılık kapasite artışı yaratacak bir kullanım yeri olmamıştır. Bu bakımdan işletmenin dönem varlıklarını çok iyi çalıştırıp verimliliğini artırması gerekir, aksi halde dönem kârı ile fon yaratma güçünü artıramayacağı gibi ilerde mevcut net çalışma sermayesinin miktarca ve unsurlarca bozulma olasılığı ile karşı karşıya kalabilir.

(L)ANONİM ŞİRKETİNİN 31.12.1985 TARİHLİ NET ÇALIŞMA SERMAYESİNDEKİ DEĞİŞİM TABLOSU

31 ARALIK NET ÇALIŞMA SERMAYESİNDE

Kalemler 1984 1985 ARTIŞ AZALIŞ

DÖNER AKTİFLER:

Kasa 79.602.000.- 49.772.000.- 29.830.000.-

Alacaklar,net 213.080.000.- 384.300.000.- 171.220.000.-

Stoklar 548.708.000.- 562.582.000.- 13.874.000.- 798.000.-

Peşin öd.gierler 9.724.000.- 8.926.000.-

dön.akt.topl. 851.114.000.- 1.005.580.000.- 185.094.000.- 30.628.000.-

DÖNER BORÇLAR:

Borçlar 33.728.000.- 74.752.000.- 41.024.000.-

Banka kredileri 40.000.000.- 40.000.000.-

Alınan kaporalar 52.794.000.- 56.380.000.- 3.586.000.-

Ödenecek temettütler 100.000.000.- 100.000.000.-

Ödenecek vergi ve harç. 27.324.000.- 21.904.000.- 5.420.000.-

dön.borç.topl. 213.846.000.- 293.036.000.- 5.420.000.- 84.610.000.-

NET ÇALIŞMA SERMAYESİ 637.268.000.- 712.544.000.- 190.514.000.- 115.238.000.-

NET ÇALIŞMA SERMAYESİNDEKİ ARTIŞ 75.276.000.-

19.514.000.- 190.524.000.-

Previous

Gümrük Birliği

I- Factorıng’in Tanımı

Next

Yorum yapın