Kazakistan Cumhuriyeti

|

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.jpg[/IMG]

KAZAKİSTAN CUMHURİYETİ

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image004.jpg[/IMG]

I. GENEL BİLGİLER

Resmi Adı

:

Kazakistan Cumhuriyeti

Başkenti

:

Astana (Eyalet nüfusu: 837.400, şehir nüfusu: 318.100)

Yüzölçümü (km²)

:

2,724,900

Önemli Şehirleri

:

Almatı, Cambul, Çimkent, Türkistan, Karaganda, Semipalatinsk, Kökçetav, Kustanay,Turgay, Guryev Baykonur.

Coğrafi Koordinatları

:

Ülke 44o ve 52o doğu boylamında, 38o ve 42o kuzey enleminde yer almaktadır. Bakü 40o paralelin üzerindedir. Bakü’den Kuzey Kutbuna olan mesafe 5.550 km ve Ekvatora olan mesafe ise 4.440 km.’dir.

Komşuları

:

Kuzeyde ve batıda Rusya Federasyonu, doğuda Çin Halk Cumhuriyeti, Güneyde Türkmenistan, Özbekistan ve Kırgızistan’dır.

Dili

:

Kazakça

Para Birimi

:

Tenge

Önemli Nehirleri

:

Ural, Emba, Siriderya, Sarısu, İli, İrtiş

Önemli Gölleri

:

Aral, Balkaş, Zaysan, Alakol, Tengiz ve Seletitengiz gölleridir.

İklimi

:

Ülke genelinde sert karasal iklim hakimdir.

Yeraltı Kaynakları

:

Krom, volfram, çinko, bakır, altın, demir, kömür, petrol ve doğal gaz.

Temel Tarımsal Ürünleri

:

Buğday, pamuk, şeker pancarı

Temel Sanayi Dalları

:

Tarımsal sanayiler, metalurji, hafif sanayi, Petro-kimyasallar ve tekstil.

Toplam Orman Alanı

:

26.4 milyon ha

Nüfus (1999)

:

Toplam

:

14,953,126

Kent Nüfusu(%)

:

56

Kırsal Kesim(%)

:

44

Kadın Nüfusu(%)

:

44

Erkek Nüfusu(%)

:

49

Nüfus Yoğunluğu (Kişi/km²) :

:

5.5

Nüfusun Kompozisyonu (1999 %) :

:

Kazak Türkleri

:

53.40

Rus

:

29.95

Alman

:

2.36

Ukraynalı

:

3.66

Diğer

:

10.63

Nüfusun Özellikleri (1998) :

:

Ortalama Yaşam Süresi (Yıl)

:

64.4

Bebek Ölüm Oranı (Bin kişide)Bir yaşına kadar

:

2.08

Nüfus Artış Hızı (%)

:

0.43

Çalışan Nüfus (1999)

Toplam

:

6.093.000

Sanayi (%)

:

17.3

Tarım (%)

:

18.2

Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (1999) :

:

15.7 Milyar Dolar

BDT Ülkeleri İle Ticaret

:

(1998,Milyon Dolar)

İthalat

:

3653.7

İhracat

:

2586.3

Dış Ticaret (Diğer) (1998, Milyon Dolar)

İthalat

:

3991.9

İhracat

:

3426.4

Kişi Başına GSYH (1999, Dolar) :

:

1.049.9

Üye Olduğu Bazı Uluslararası Kuruluşlar ve Üyelik Tarihleri:

IMF

:

27.04.1992

BDT

:

21.12.1991

BM

:

Mart 1992

AGİT

:

Ocak 1992

Avrupa Yatırım Bankası

:

1992

Dünya Bankası

:

1992

EİT

:

Kasım 1992

İslam Konferansı Örgütü

:

Aralık 1995

1997 Yılı Sanayi Üretimi :

:

734.2 Milyar Tenge

1996 Yılı Enflasyon:

:

% 28.7

1997 Yılı Enflasyon:

:

% 11.2

1999 Yılı Enflasyon:

:

% 17.8

Ortalama Aylık Ücret:

:

100 Dolar

Ortalama Emekli Aylığı:

:

30-35 Dolar

Ulusal para birimi Tenge’nin Dolar karşısında seyri

1 $:

Kasım 1993 4.7 Tenge

Ocak 1994 7.5 Tenge

Ocak 1995 54.4 Tenge

Haziran 1996 67.4 Tenge

Ocak 1997 75.0 Tenge

Şubat 1998 76 Tenge

Aralık 1999 119.6 Tenge

Ekim 2000 144 Tenge

Mart 2001 145.5 Tenge

Siyasi Yapı

10 Ocak 1999 tarihinde yapılan Cumhurbaşkanlığı seçimleri ile Nursultan Nazarbayev %79.8 oranında oy alarak yeniden Cumhurbaşkanı seçilmiştir.

Kazakistan Parlamentosu, Senato ve Meclis olmak üzere iki kanattan oluşmaktadır. 1998 yılı içinde yapılan Anayasa değişiklikleri çerçevesinde parlamentonun meclis kanadının üye sayısı 67’den 77’ye çıkarılmıştır.

Parlamentonun iki kanadının da görev süresi 4 yıl iken, son Anayasa değişikliğiyle Meclis’in görev süresi 5 yıla, Senato’nun süresi ise 6 yıla çıkarılmıştır.

Senato, her eyalet ve eski Başkent Almatı’dan mevcut yerel temsili organlar tarafından seçilen ikişer senatörden meydana gelmektedir. 7 senatör ise Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev tarafından atanmaktadır.

Millet Meclisi, ülkenin idari-bölgesel bölünmesine uygun olarak oluşturulan seçim çevrelerinde eşit sayıda seçmen tarafından seçilen 67 üyeden oluşmaktadır. Son Anayasa değişikliğiyle sayısı 77’ye çıkartılan Meclis üyelerindeki 10 milletvekili ilave siyasi partilerin listelerinden tek ulusal seçim bölgesine göre seçilecektir. Bu değişiklik, Meclis’in ikinci dönem seçimleri itibariyle uygulamaya konulacaktır.

II- EKONOMİK YAPI VE TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELER

1- Temel Ekonomik Göstergeler

EKONOMİK VE SOSYAL YAPI Kazakistan Sovyetler Birliği içinde işlenebilir toprakların beşte birine sahipti ve halen önemli bir tarımsal ürün üreticisi ve ihracatçısıdır. Bunun yanısıra, ülke önemli ölçüde maden kaynaklarına sahiptir ve bu sektörde önemli miktarlarda maden çıkarma ve işleme kapasitesi vardır. Sovyetler Birliği’ndeki krom üretiminin %90’ı, bakır, kurşun, volfram ve çinko rezervlerinin %50’si, kömür üretiminin %20’si ve altın üretiminin de %7’si bu ülkeye aittir. Ayrıca, ülkede metalurji, ağır sanayi için gerekli makina ve makina ekipmanı, petrokimya, tarımsal ürünleri işleme ve tekstil alanında gelişmiş bir sanayi alt yapısı vardır. Kazakistan nihai tüketim mallarının yaklaşık % 50’sini, ara mal ve hammadde ihtiyacının % 75’ini ithal etmektedir. Ülkenin mal taşımacılığında ağırlık demiryollarında olup (yaklaşık 14.000 km.), insan taşımacılığı daha çok karayolu ve havayolu ile gerçekleştirilmektedir. Kazakistan’da konuşlandırılmış bulunan iki önemli tesis, Baykonur Uzay Merkezi ve Semipalatinsk Nükleer Silah Test Merkezi ülkenin siyasi ve ekonomik önemini artırmaktadır.

Ekonomisi 1980’li yıllarda istikrarlı bir büyüme göstermiştir. Ancak, bu büyüme dönemi 1989 yılından itibaren duraklama ve gerileme dönemine girmiştir. Net maddi üretimdeki gerileme 1990’da % 1.5, 1991’de % 11.6’dır. Bu gerilemenin başlıca nedenleri, ekonomik yapının yeniden inşası çalışmaları ve 1991’de yaşanan kuraklıktır.

Ticari bankaların faaliyetleri ve döviz işlemleri ile ilgili yasalar Nisan 1993’te yeniden düzenlenmiştir.

Kazakistan halen serbest piyasa ekonomisine geçişin sıkıntılarını yaşamaktadır. Ekonomik yeniden yapılandırma ve enflasyonun başlaması üzerine oluşan ortamla birlikte reel Gayrı Safi Yurt İçi Hasıla (GSYİH) 1990 ila 1995 yılları arasında % 55’den fazla düşmüştür. İktisadi kalkınma 1996 yılından itibaren yeniden başlamıştır. 1992 yılındanitibaren ekonomisi bir önceki yıla göre 1992 yılında %14, 1993’de %15.6, 1994’de %25.4, 1995’de %8.9 küçülmüştür. 1996 yılında 18.4 Milyar Dolar olan GSYİH, 1999 yılında 15.7 Milyar Dolar olarak gerçekleşmiştir. Kazakistan Hükümeti, 1996-1998 programında, 1996 yılında ekonomideki küçülmenin durdurulmasını, 1997 yılından itibaren ise ekonomide büyümeyi hedeflemekteydi. Bu beklentileri doğrulayacak şekilde, Kazakistan’ın GSYİH’daki düşüş 1996 yılında durdurulmuş, 1997 yılında ise ekonomide az da olsa reel büyüme gerçekleşmiş ve Gayrı Safi Yurt İçi Hasıla 22 Milyar Dolar olarak gerçekleşmiştir. Ancak 1999 yılında yeniden düşüş göstermiştir.

Hükümet, bütçe gelirlerinin düşük gerçekleşmesi, bu ülke için hayati önem taşıyan petrol ve değerli madenlerin uluslararası piyasalarda fiyatlarının düşmesi ve özelleştirmenin yavaşlaması nedeniyle 1999 yılında bütçe harcamalarında kısıntıya gitmiştir. Bunun yanısıra 1998 yılı tahıl hasadının düşük gerçekleşmesi ve büyük miktarda dış borç ödemesi nedeniyle 1999 yılı zor bir yıl olmuştur.

Sanayisinde her ikisi de ihracata yönelik iki sektör ağırlıklıdır; petrol ve yarı işlenmiş metal sektörleri. GSYİH içinde sanayinin payı, 1992 yılında %31.2 gibi yüksek bir orandayken 1996 yılında %21.3’e düşmüştür. Toplam istihdam içinde sanayinin payı da, benzer şekilde 1990 yılında %32’den fazla iken, şu anda %22’ye düşmüş bulunmaktadır.

Kayda değer miktarlarda kurşun, çinko, bakır, demir ve çelik üretimi yapılmaktadır. Üretimin büyük kısmı, her ikisi de Kuzey Kazakistan’da bulunan Karaganda Metalurji Kombinası ve Pavlodar Alüminyum Ergiticisi gibi fabrikalarda yapılmaktadır. Ülkede ekonomisi böyle iki veya üç büyük tesise bağlı yaklaşık 57 kent ve kasaba mevcuttur.

Çoğu büyük sanayi tesisi, şu anda yabancılar tarafından yönetilmektedir ve hisseleri de kısmen yabancılara aittir. Petrol üretimi, batı Kazakistan’da Hazar Denizi kıyısında gerçekleştirilmektedir.

Tarım hala en çok istihdam sağlayan ve üçüncü en büyük ihracatçı sektördür. Toplam istihdamın %20 ila 25’i bu sektördedir. Başlıca mahsul geleneksel olarak buğdaydır. Ne var ki, değişken hasatlar ve yeterli araştırma ve planlamaya dayanmayan reformlar sektörde duraklama ve gerilemenin nedeni olmuştur. Tarımın GSYİH içindeki payı 1992 yılında %28 iken, 1996 yılında %12.8’e, 1999 yılında ise %8.8’e düşmüştür. 1992 yılında rekor kıran tahıl hasatı, 1995 yılında otuz yıldır görülmemiş bir düzeye inmiştir. Çoğu geçiş ekonomisi gibi, komünist rejim sırasında ihmal edilen hizmet sektörü, bağımsızlıktan bu yana önemli ölçüde büyümüştür. Ticaret, emlak ve iletişim hizmetleri en hızlı gelişme kaydeden sektörler olmuştur. Yatırımlar GSYİH’nın %19’u civarındadır. Bunun bir çeyreğinden fazlasını, yabancı firmaların petrol ve temel metal sektörlerinde yapmış oldukları yatırımlar oluşturmaktadır.

Doğal Kaynaklar

Kazakistan doğal kaynakları ve coğrafyası itibarı ile çok umut verici bir ülkedir. Hacim ve çeşit itibariyle mineral ve hammadde yatakları ile gezegenimizin sayılı ülkelerinden biridir. Toprağı altında doksan dokuz çeşit kimyasal element teşhis edilmiştir.

Cumhuriyetin ham mineraller tabanı çok sayıda doğal gaz ve petrol yatağı ile ve çeşitli mineral kaynakları ile belirtilmektedir. Şu anda 1225 çeşit mineral ihtiva eden 493 yatak bilinmektedir. Uranyum, krom, kurşun ve çinko yataklarının zenginliği itibarı ile Cumhuriyet dünya ikincisi, mangan itibarı ile dünya üçüncüsü, bakır itibarı ile de beşincisidir. Kömür, demir ve altın rezervleri itibarı ile Kazakistan dünya sıralamasında ilk on ülke arasında, doğalgaz, petrol ve alüminyum rezervleri itibarı ile de sırası ile ilk oniki, ilk onüç ve ilk onyedi ülke arasında yer alır.

Kazakistan toprakları altında keşfedilmiş maddi zenginlik 2 trilyon ABD Dolarından fazla tutmaktadır. Bunlardan istihracı mümkün olanlar ise 1.1 trilyon ABD Doları tutmaktadır. Cumhuriyet’in mineral ve doğal kaynaklar kompleksinin istihraç edilmekte olan kısmı ülkenin endüstriyel üretiminin yüzde 57.6’sını oluşturmaktadır. Bunun mineral türlerine göre dağılımı ise şöyledir: petrol ve doğal gaz yüzde 20.2, ferro metaller yüzde 8.6 ve demir dışı metaller yüzde 11.6’dır.

Ülkenin mineral ve hammadde üretimi ihtiyacının çok üstündedir. Bu nedenle metalik bizmut, süngersi titanyum, kil ve rafine bakır, mangan ve konsantreleri üretiminin yüzde 90’ı, petrol, ve metalik kurşun ve çinko üretiminin yüzde 80’i ve doğalgaz, kömür, demir cevheri ve krom üretiminin de yüzde 50’den fazlası ihraç edilmektedir.

İşgücü piyasası:

İşgücü piyasasının ayırt edici özelliği, kalkınmış ülkelerdeki emsallerine kıyasla çok daha az ücrete çalışan kalifiye bir işgücünün mevcudiyetidir.

Toplam nüfusun yüzde 47’si ekonomik bakımdan faaldir. Bunun yüzde 22’sini öğrenciler oluşturmaktadır. İşgücü faaliyet katsayısı erkekler için kadınlara kıyasla yüzde 9 fazladır.

İstihdam

1999 yılında, ulusal ekonomide 6.1 milyon kişi istihdam edilmiştir. Bunlardan 3.1 milyonu orta ve büyük ölçekli fabrikalarda çalışmışlardır. 296 bin kişi de küçük teşebbüslerde çalışmıştır. Buna ilaveten, 270 bine varan sayıda kimse çiftliklerde çalışırken, 2.3 milyon kişi de serbest çalışmıştır.

Büyük ve orta ölçekli teşebbüslerde çalışan işçi sayısı sürekli azalmaktadır. 1999 yılı boyunca 1.1 milyon kimse muhtelif nedenlerle işten ayrılmıştır. Bunların beşte biri tensikat sonucu işlerini kaybetmişlerdir. Çoğu işçi ticari faaliyetler, ikram hizmetleri, sanayi, çiftçilik ve eğitim faaliyetlerinde çalışmaktadır.

Ücretler

Kazakistan Ulusal Bankası’nın döviz kurları üzerinden ABD Dolar’ının ağırlıklı ortalama karşılığı esas alınacak olursa, her türlü iktisadi faaliyette istihdam edilen işçilerin 1999 yılındaki ortalama aylık ücretleri yaklaşık 100-120 USD’dır. Ortalama ücretler ekonomik faaliyet alanları arasında oldukça değişkenlik göstermektedir. Finansal hizmetler, madencilik ve hava ulaşımı sektörlerinde ödenen ücretler en yüksektir (ortalama 255 USD/ay). Diğer yandan halk sağlığı hizmetleri, eğitim ve belediyelerde çalışanların ücretleri, sözgelimi sanayide ödenen ücretlerin yüzde 50 altındadır. Sanayi sektörünün kendi içinde de önemli sayılabilecek ücret farklılıkları söz konusudur. 1998 yılında sanayi çalışanı ortalama ücreti 181 ABD Doları’dır. En yüksek ücretleri ise tütün sanayi işçileri (512 USD), petrol ve doğalgaz sanayi işçileri (442 USD) ve kok üretiminde, petrol rafinerilerinde ve nükleer artık temizleme işlerinde çalışanlar (337 USD) almaktadır. Giyim eşyası üretimi, kırtasiyecilik ve bilgisayar üretimi, mobilya, tekstil, deri ve ayakkabı üretiminde çalışanların ücretleri ise 49 ila 87 USD arasında değişmektedir.

PARASAL BÜYÜKLÜKLER (Milyar Tenge)

Parasal Büyüklükler 1998

1999

M3

148.5

272.4

M2

133.4

235.8

M1

104.4

160.9

Tedavülde bulunan Nakit para (M 0)

68.7

103.5

M 0’ın M3’teki özgül ağırlığı, %

46.3

38

(Kaynak : K.C. Merkez Bankası)

DEVLET BÜTÇESİ

1998

1999

Bütçe gelirleri (Milyar $)

3.953

3.335

GSYİH’ya oranı (%)

17.86

21.05

Harcamalar (Milyar $)

4.819

3.892

GSYİH’ya oranı (%)

21.77

24.57

Bütçe açığı (Milyar $)

-0.866

-0.557

GSYİH’ya oranı (%)

3.91

3.52

(Kaynak : K.C. Yatırımcı Rehberi, 2000)

BÜTÇE AÇIĞININ KAPATILMA VASITALARI

1995

1996

1997

1998

1999

Dış Borçlar (%)

50.1

72

73.2

68.6

61.1

Merkez Bankası Kredileri (%)

23.4

14.5

3.9

İç kaynaklar (%)

26.5

13.5

22.9

31.4

38.9

(Kaynak : K.C. Yatırımcı Rehberi, 2000)

EKONOMİ GENELİNDE KAŞILAŞTIRMALI OLARAK BAZI İŞ KOLLARINDAKİ ÜCRETLER

1998

1999

Toplam

100

100

Tarım, avcılık, ormancılık

40.2

32.6

Balıkçılık

49.6

47.3

Sanayi

139.1

137.4

Madencilik

209.8

199.9

İşleme

117.3

116.6

Enerji, gaz ve su üretimi ve dağıtımı

146.6

130.6

İnşaat

127.8

129.1

Ticaret, araç ve ev aletleri ticareti

85.1

88.9

Otel ve restoran

89.4

147

Ulaşım ve iletişim

123.2

119.2

Finans

199.6

277.8

Emlakçılık

106.7

106.8

Devlet Memurluğu

106.5

95.1

Eğitim

74.8

68.4

Sağlık ve sağlık hizmetleri

66.7

56.1

Diğer hizmetler

81.7

90.7

Yabancı şirketlerde çalışanlar

620.8

553.5

(Kaynak : K.C. Yatırımcı Rehberi, 2000)

DÖVİZ REZERVİ (Milyon $)

1996

1997

1998

Toplam döviz rezervleri

1960.6

2251.7

1959.1

Konvertıbıl döviz rezervleri

667.9

1180.7

788.3

(Kaynak : K.C. Yatırımcı Rehberi, 2000)

DÖVİZ KURU (Dolar/Tenge)

1995

1996

1997

1998

1999

USD

60.93

67.29

75.42

78.29

119.64

(Kaynak : K.C. Yatırımcı Rehberi, 2000)

DEVLET BÜTÇESİ İLE İLGİLİ TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER

GÖTERGELER

1997

1998

Gayrisafi Yurtiçi Hasıla (milyar ABD Doları)**

22.3

22.65

Kişi Başına GSYH(ABD Doları)

1.402.5

1.424.5

Önceki Yıla Göre (%)

106.1

101.6

Endüstriyel Üretim (milyar ABD Doları)**

9.53

9.43

Önceki Yıla Göre (%)

104.0

97.9

Perakende Satış Cirosu (milyar ABD Doları)**

3.84

4.95

Önceki Yıla Göre (%)

123.1

117.9

Tüketici Fiyatları Endeksi

111.2

101.9

İşsiz Sayısı (bin kişi)

258.5

251.9

Önceki Yıla Göre (%)

91.5

97.4

Ortalama Aylık Ücret (ABD Doları)

100.6

123.7

Önceki Yıla Göre (%)

124.1

111.4

İhracat (milyar ABD Doları)*

6.7

5.8

Önceki Yıla Göre (%)

106.4

106.4

İthalat (milyar ABD Doları)

7.2

6.6

Önceki Yıla Göre (%)

107.5

91.7

Dış Ticaret Dengesi (milyar ABD Doları)

-0.5

-0.8

Döviz Kuru (Tenge/ABD Doları)

75.89

84.00

Resmi Döviz Kuru(Tenge/ABD Doları)

75.44

78.31

Bütçe Gelirleri (milyar ABD Doları)**

4.533

4.446

GSYH’ya kıyasla (%)

20.32

19.63

Bütçe Açığı (milyar ABD Doları)**

-0.730

-0.825

GSYH’ya kıyasla (%)

-3.28

-3.64

* Kayıt dışı ticaret dahil

** Menkul Kıymetler Borsası

(Kaynak : K.C. İstatistik Ajansı)

DIŞ VE İÇ BORÇ

1998

1999

Devlet ve Devlet Garantili Borç (Milyon $)

14354.5

15433

GSYİH’nın yüzdesi olarak dış borç (Milyon $)

123

195.4

Kişi başına düşen dış borç (Milyon $)

1781.9

1998.5

İhracatın dış borcu karşılama oranı (Milyon $)

394.3

461.5

İhracatın dış borç servisini karşılama oranı (Milyon $)

77.6

104.2

Tedavüldeki hazine bonolarının GSYİH’ya oranı (Milyon Tenge)

14.8

Toplam devlet iç borcu (Milyon Tenge)

312937.8

426012.6

(Kaynak : Kazakistan Maliye Bakanlığı)

İŞGÜCÜ (BİN/KİŞİ)

1996

1997

1998

1999

Toplam Ekonomik Aktif Nüfus

7489.5

7440.1

7052.6

7064.2

Ekonomide İstihdam Edilen

6518.9

6472.3

6127.6

6109.0

İşsiz Sayısı

970.6

967.8

925

955.2

Kayıtlı İşsiz Sayısı

282.4

257.5

251.9

251.4

İş Arayanların Sayısı

561996

533608

537270

362409

16-29 yaş arası iş arayanlar

229162

190157

183009

107015

İstihdam edilenler

40581

34174

36357

23769

(Kaynak : Dünya Bankası Kazakistan)

TEMEL EĞİTİM GÖSTERGELERİ (Yıl sonu itibariyle)

1996

1997

1998

1999

Gündüz okulları sayısı

8618

8238

8234

8290

Kayıtlı öğrenci sayısı (Bin/kişi)

3104.7

3106.9

3115.2

3117.8

Özel ortaokul sayısı

264

219

246

274

Kayıtlı öğrenci sayısı (Bin/kişi)

177.7

148.2

141.3

142.6

Yüksek eğitim kurumları Sayısı

111

133

144

163

Kayıtlı öğrenci sayısı (Bin/kişi)

280.8

293.5

318.8

365.4

Genel eğitim veren özel okullar

66

124

180

199

Kayıtlı öğrenci sayısı (Bin/kişi)

6.8

13.5

18.5

16.4

Özel eğitim veren devlet okulları

19

40

71

99

Kayıtlı öğrenci sayısı (Bin/kişi)

2.8

10.4

20.2

33

Özel üniversite sayısı

52

71

88

106

Kayıtlı öğrenci sayısı (Bin/kişi)

25

59.1

63.9

94.4

(Kaynak : K.C. Yatırımcı Rehberi, 2000)

2 – Gayrisafi Milli Hasıla ve Gayrisafi Yurtiçi Hasıla’nın Sektörel Dağılımı

GSYİH’nın yapısı :

Endüstri % 22.5

Ticaret % 17.2

Ulaştırma % 9.3

Tarım % 8.8

Sağlık,Eğitim,Kültür.Bilim % 7.4

İnşaat Sektörü % 4.5

Haberleşme % 1.5

Bankacılık % 0.3

Dolaysız Vergiler % 4.9

Diğer % 23.

Enflasyon Oranı 1998 % 1.9

1999 % 17.8

Kamu Borçları (31.12.1999 tarihi itibariyle) : 536 milyar Tenge (4.1 milyar Dolar)

Kamu Borçlarının GSYİH’ya oranı : % 24.6

GSYİH (1999) : 1893.9 milyar Tenge (14.4 milyar Dolar)

GSYİH büyüme hızı : 1998 – %1.9

1999 %1.7

Kazakistan Cumhuriyeti GSYİH, 1999

(Milyon Tenge)

GSYİH 1.893.477.5 Saf Vergiler

119.166.8 Gayri Safi Katma Değer

1.774.310.7 Tarım, Ormancılık ve Balıkçılık

186.680.2 İnşaat

90.267 Sanayi

484.751.3 Hizmetler

1.012.612.2 Ulaşım

214.056 Ticaret

283.310 Finans ve Kredi

21.895.1 Devlet Yönetimi

51.602.2 Diğerleri

441.748.9 GSYİH Tüketimi 1.893.477.4 Mal ve Hizmet Saf İhracatı

47.295 Mal ve Hizmet İhracatı

856.193.6 Mal ve Hizmet İthalatı

808.898.6 Son Tüketim Giderleri-Toplam

1.528.530.3 Devlet Yönetim Organlarının

242.322.7 Hanehalklarının vs.

1.286.207.6 Gayri Safi Birikme

333.974.1 Temel Sermayenin Birikmesi

317.361.2 Maddi ve Devri Araçlarının Yedeklerinin Değişmesi

16.612.9 İstatistik Farkı

– 16.321.9 (Kaynak : K.C.İstatistik Ajansı)

Vergi Gelirlerinin GSYİH içindeki payı (%)

1996 1997 1998 1999 12.2 12.1 12.4 17.4 (Kaynak : K.C. Yatırımcı Rehberi, 2000)

Bazı Ekonomik Göstergeler

1995

1996

1997

1998

1999

GSYİH (Milyon Tenge)

1014190.0

1415749.7

1672142.5

1733300

1877900

GSYİH (Milyon ABD Doları)

16645.0

21041.0

22172.0

22140

15700

Miktar olarak bir önceki yıla göre değişiklik yüzdesi

91.8

100.5

101.7

98.1

101.7

Fiyat deflatörü

260.9

138.9

116.1

105.7

106.5

Kişi başına düşen GSYİH (Tenge)

65095.6

90880.2

109045.2

114991.3

152610.7

Kişi başına düşen GSYİH (ABD Doları)

1068.4

1350.7

1445.9

1468.8

1049.9

Kişi başına düşen milli gelir miktar endeksi

92.8

102.0

103.3

99.8

102.6

Döviz kuru (Tenge bazında dolar kuru)

60.93

67.29

75.42

78.29

119.64

(Kaynak : K.C. Yatırımcı Rehberi, 2000)

3 – Ekonomik Yapı

a) Tarım ve Hayvancılık

Yüzölçümü 2.717.300 km2 olan Kazakistan zengin doğal kaynakları ve bunlar sayesinde sahip olduğu potansiyel gücü dolayısıyla, Rusya Federasyonu, Ukrayna ve Belarus ile birlikte Bağımsız Devletler Topluluğunun ekonomik bakımdan en güçlü üyelerinden biridir. En önemli ürünler başta buğday olmak üzere tahıl ürünleri ve pamuktur.

TARIM SEKTÖRÜNÜN GSYİH’DAKİ PAYI

GSYİH’DAKİ ORANI (%) 1990

34 1997

11.3 1998

8.4 1999

9.9 (Kaynak : K.C. Yatırımcı Rehberi, 2000)

BAŞLICA BİTKİSEL ÜRÜNLER ÜRETİMİ (BİN TON)

1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 Buğday (milyon/ton)

11.586 9.052 6.490 7.678 12.38 6.4 14.26 Pamuk

200 208 223 183 198 161.6 249.4 Şeker Pancarı

843 433 371 341 128 224.9 293.9 Ayçiçeği

86 97 99 64 54.5 83.2 104.3

TARIM

1995

1996

1997

1998

1999

Cari fiyatlarla Gayri Safi tarım üretimi (Toplam) (Milyar Tenge)

191.6

270.6

297

246.6

329.6

Artış (%)

75.6

95

99.2

81.1

128.9

Bitkisel tarım ürünleri

107.3

169

168.1

105.2

181.3

Hayvancılık

84.3

101.6

128.9

141.4

148.3

Ekim yapılan toprak (Bin hektar)

28679

25644.1

21843.7

18610.4

15285.3

Tahıl

18877.7

17187.6

15651.4

13526.7

11392.5

Yem bitkileri

8788.7

7526

5445.6

4294.1

3050.8

Sebze

76.1

79.8

87.1

96.5

96.1

Başlıca kalemler itibariyle tarım üretimi

Et (Bin ton)

985

854.5

717.6

641.5

626.1

Süt (Bin ton)

4619.1

3627.1

3334.5

3394.3

3507.8

Yumurta (Milyon parça)

1840.8

1262.4

1265.8

1388.4

1516.6

Yün (Bin ton)

58.3

42.2

34.6

25.2

21.4

Koyun (Karakul) (Bin adet)

1145.2

1033.4

361.2

214.3

192.9

Tahıl (Bin ton)

9505

11237.3

12378

6395.5

14264.3

Ham pamuk (Bin ton)

223

182.8

197.8

161.6

249.4

Şeker pancarı (Bin ton)

371

340.7

127.9

224.9

293.9

Ayçiçeği (Bin ton)

98.7

64.3

54.5

83.2

104.3

Patates (Bin ton)

1720

1656.5

1472.2

1262.8

1694.7

Sebze (Bin ton)

780

778

880

1079

1287.1

Canlı hayvan mevcudu

Sığır (Bin baş)

6859.9

5424.6

4307.1

3957.9

3936.6

Kümes hayvanları (Milyon baş)

32.7

20.8

16

16.9

17.2

(Kaynak : K.C. İstatistik Ajansı)

b) Sanayi ve Madencilik

( Kaynak : K.C. istatistik ajansı )

1999 yılı itibariyle sanayi üretiminin yapısı

İmalat : 52.6

Madencilik : 27.9

Elektrik, gaz, su üretim ve Dağıtımı: 19.5

Mülkiyet durumuna göre sanayi üretiminin yapısı

Özel mülkiyet : 81.9

Devlet mülkiyeti : 5.8

Diğer ülkeler ve Onların yasal temsilcileri: 12.3

( Kaynak : K.C. istatistik ajansı )

MADENCİLİK SEKTÖRÜNE YAPILAN YATIRIMLARIN ÜLKELER İTİBARİYLE DAĞILIMI

ÜLKELER DAĞILIMI (%) Amerika

35 İngiltere

16 Güney Kore

8 İsviçre

7 Endonezya

4 Rusya Federasyonu

2 Diğer Ülkeler

28 (Kaynak : K.C. Yatırımcı Rehberi, 2000)

c) Ulaştırma ve Haberleşme

Kazakistan’daki iletişim sektörü önemli oranda potansiyel büyüme imkanına sahip olup, yabancı yatırımı çekecek kapasiteye sahip olabilecek sektörlerin başında gelmektedir. Kazakistan ile ülkemiz arasındaki telefon haberleşmesi, TÜRKSAT üzerinde kurulu telefon devresi ile sağlanmaktadır.

YÜK ÇEŞİDİNE GÖRE TAŞINAN YÜK VE CİROSU

1995 1996 1997 1998 1999

Mln

Ton Mln

ton/km Mln

ton Mln

Ton/km Mln

ton Mln

ton/km Mln

ton Mln

Ton/km Mln

Ton Mln

Ton/km TOPLAM

1155.2 160378 985.1 145310 838 144178 718.4 134883 286.2 60646 D.yolu

161.1 124502 140.2 112688 136.4 106425 170 103045 66.9 39855 K.yolu

954.2 10765 802.6 9594 620.7 6481 471.2 4637 178.9 1612 Su Yolu

2 802 1.2 412 1 326 0.4 141 0.04 16.3 Hava Yolu

0.03 145 0.03 137 0.02 77 0.02 51 0.006 23 Boru Hattı

37.9 24164 41.1 22479 79.9 30869 76.8 27009 40.4 19139.6 (Kaynak : K:C İstatistik Ajansı)

Kazakistan’ın ulaşım ve iletişim altyapısı; boru hatlarını, demiryollarını, hava yollarını, su ulaşım hatlarını, karayollarını, posta sistemlerini ve telekomünikasyon şebekelerini içerir. Son yıllarda ulaşım ve iletişim kompleksi Gayri Safi Yurtiçi Hasıla’nın yüzde 9 ila 10’unun kaynağı olmuştur.

Kazakistan’da ulaşım ve iletişim sektörünün, ekonominin serbest piyasa ekonomisine transformasyonunun etkinliği üzerindeki etkisi büyük olmuştur. Gerçekten de üretim artışı, birçok bakımdan bu sektörün gelişmişlik düzeyine büyük ölçüde bağlı kalmaktadır. Kazakistan’da nüfus yoğunluğunun düşüklüğü, doğal kaynakların ve iktisadi faaliyet merkezlerinin coğrafi dağılımı ve ülkenin diğer BDT ülkelerine uzaklığı bu sektörü belirleyici konuma getirmektedir.

Bugün Kazakistan’da, özellikle de ihracatını arttırabilmek için ulaşım ve iletişim sektörlerine büyük önem verilmektedir. Bu bakımdan uluslararası ulaşım için gerekli yasal, örgütsel ve teknik koşulları yaratmak da önem kazanmaktadır. Kazakistan ile diğer ülkeler arasında 55 ikili ve çok taraflı uluslararası taşıma anlaşması imzalanmış bulunmaktadır. Son zamanlarda da karayolu ulaşımında 7, deniz ve iç su yolları ulaşımında 9 ve sivil havacılıkta da 8 konvansiyona iştirak edilmiştir.

Kazakistan’ın eski de olsa oldukça gelişmiş bir ulaşım şebekesi ve kalifiye ulaşım personeli mevcuttur. Ancak, bu sistem daha da fazla geliştirilmeye muhtaçtır. Yapılması gereken işler ; (1) rasyonel, bağımsız, dünya ulaşım sistemine entegre olmuş ve ülkenin açık denizlere erişimini sağlayacak bir ulaşım şebekesinin yaratılması; (2) mevcut demiryolları, karayolları, suyolları, limanlar, havalimanları ve hava seyrüsefer komplekslerinin modernize edilmesi; (3) demiryolu ulaşımı için kendi fabrikalarını ve tamirhanelerini kurmak; (4) modern iletişim araçları üreten bir endüstri kurmak; (5) modern bir telekomünikasyon sistemi kurmak; ve (6) ulaşım ve iletişim kompleksi için kontrol sistemini ve yasal temeli geliştirmek.

d) Enerji

18.199 MW kurulu kapasitesi olan Kazakistan enerji üretim sektörü, kurulu kapasitesinin % 85’ini oluşturan 54 termal enerji santrali ile 5 hidroelektrik ve 1 adet nükleer enerji santraline sahiptir. Termal enerji santrallerinin %80’e yakın bölümü, ülkenin büyük rezervlere sahip bulunduğu kömür yakıtlıdır ve yüksek kapasiteli santraller kömür rezervlerinin yoğun bulunduğu kuzey-doğu bölgesinde sıklıkla kurulmuştur. Kazakistan’ın güney bölgelerindeki hidroelektrik enerji üretimine elverişli akarsu potansiyeli yeterince değerlendirilmemiştir.Günümüzde, ülkede mevcut kurulu üretim kapasitesine ve sonsuz denecek kadar bol bulunan yakıt kaynaklarına rağmen,Kazakistan’ın komşu ülkelerden enerji ithalatına bağımlılığının giderek arttığı görülmektedir.

e) İnşaat

Kazakistan’ın inşaat ve inşaat malzemeleri sektörü, ülke ekonomisinde geleneksel olarak önemli bir yer tutmuştur. Sektör, 01 Ocak 1999 tarihi itibariyle, aralarında 193 kamu işletmesi ve 6875 özel şirketin de bulunduğu 7170 yasal teşekkülden oluşmaktadır.

İnşaat sektörü yabancı yatırımcılara cazip gelen bir sektördür. Yabancı şirketlerle kurulmuş 153 teşebbüs ortaklığının yanı sıra yüzde 100 yabancı sermayeli 102 şirket vardır. Sektördeki endüstri şirketlerinin çoğunun yönetimi yabancılara geçmiştir. Karaganda Çimento Fabrikası “Malezyalı Central Asia Cement” şirketine transfer olurken, Şimkentcement JSC şirketinin yönetiminin Fransız şirketlerine geçmesi gündemdedir.

İnşaat sanayiindeki teşebbüs ve örgütlerin hemen hepsi, Devlet özelleştirme programı uyarınca özelleştirilmiş bulunmaktadır.

Ülkenin genel ekonomik durumu kuşkusuz inşaat sektörünü de etkilemiştir. Bu etki, sektörün GSYİH içindeki 1990 yılında yüzde 12 olan payının 1997 yılında yüzde 4.2’ye düşmesinden de bellidir. Aynı zaman aralığında inşaat malzemeleri sektörünün payı da yüzde 5.6’dan yüzde 2.2’ye düşmüştür. Mamafih, sektöre yapılan yatırımların çokluğunun bu trendi tersine çevirmesi beklenmektedir.

Yabancı sermaye, sanayi sektörünün petrokimyasallar, metalürji ve madencilik gibi başlıca sektörleri yanı sıra Astana’daki inşaat projelerine de ilgi göstermiştir. Ne var ki inşaat malzemesi sektörüne yapılan yabancı yatırım, inşaat sektörüne yapılan ile kıyaslanamayacak kadar az olmuştur.

f) Bankacılık ve Sigorta

Kazakistan Milli Bankasının Nisan 1994’ten bu yana uyguladığı düzenlemelerle, ülkedeki banka sayısı 200’den, 1997 başı itibariyle 100’e düşmüştür.

1997 Aralık ayı itibariyle, ülkede kayıtlı 84 banka mevcut olup, bunlardan 6’sı devlet bankasıydı. Bu bankalar arasında 20 yabancı sermayeli banka da bulunmaktaydı.

“Şu anda Kazakistan’da, Merkez Bankası dışında 53 banka faaliyet göstermektedir. Bu bankaların 22’sinde yabancı bankaların katılımı bulunmaktadır. 4 Türk bankasının da dahil olduğu 17 bankanın Kazakistan’da şubesi veya temsilciliği açılmıştır. Bunların en önemlileri ABN AMBRO Bank, Sosiete General, Citibank, Commerzbank AG, ING Bank N.V.’yi sayabiliriz.

Bankaların kendi aralarında birleşip güçlenerek zayıfların ortadan kaldırma faaliyeti devam etmektedir. Şu anda bankaların toplam aktifleri 340.7 (2.4 milyar $) milyon Tenge’yi bulmuştur. Bütün bankaların ödenmiş sermayeleri toplamı 71.5 milyar Tenge’ye (511 milyon $) ulaşmıştır. Bu sermayenin % 26’sı yabancı sermayeli bankalara aittir.” (Almatı Büyükelçiliği Ekonomi Müşavirliği 1999 yılı Ülke Raporu Sayfa : 33)

Günümüzde Kazakistan’da bankacılık işlemlerinin uygulanmasında büyük zorluklarla karşılaşılmaktadır.

Türk Eximbank ile olan ilişkiler

KAZAKİSTAN KREDİSİ (240 Milyon ABD Doları)

Mutabakat Zaptı İmza Tarihi : 30.04.1992 (Almatı)

Kredi Anlaşması Paraf Tarihi : 29.07.1992 (Ankara)

Kredi Anlaşması İmza Tarihi :20.08.1992 (Almatı)

Proje/Yatırım Finansmanına ait Anlaşma:15.12.1992 (Ankara)

Buna ek olarak, Astana Oteli projesinin finansmanı için 10.7.1997 tarihinde açılan 40 Milyon ABD Doları tutarındaki kredi ile 240 Milyon ABD Dolarına yükseltilmiştir.

TAHSİS EDİLEN KULLANDIRILAN MAL KREDİSİ 55.7 40.05 PROJE KREDİSİ 184.3 173.07 TOPLAM 240 213.12 30.4.1992 tarihli mutabakat muhtırası ile Türk Eximbank tarafından Kazakistan’a 240 milyon ABD Doları tutarında kredi tahsis edilmiştir.

Proje kredileri çerçevesinde gıda, ilaç, mobilya, inşaat malzemesi, otomotiv, telekomünikasyon sistemleri, tıbbi techizat ihracatına finansman desteği sağlanmıştır.

Ayrıca, deri ve sabun fabrikası, deri konfeksiyon tesisleri, digital telefon santrali, Medeo Otel restorasyonu, Alatau Otel restorasyonu, Ankara Oteli ve makarna fabrikası projelerinin kredi kullandırımı tamamlanmıştır.

10.7.1995 tarihinde imzalanan kredi anlaşması ile, Eximbank Kazakistan’a yeni başkent Astana’da inşa edilecek Astana Oteli projesi için 40 Milyon ABD Doları tutarında kredi tahsis etmiştir.

Ancak geri ödeme problemleri nedeniyle 05.03.1999 tarihinde imzalanan Borç erteleme Anlaşması ile toplam 147.3 milyon ABD Dolarlık borç konsolide edilerek ertelenmiştir.

Kazakistan’da 3 Ekim 1995 tarihli bir Sigortacılık Kanunu yürürlükte bulunmaktadır. Bu kanuna göre, yabancıların sigorta ve reasürans şirketlerinin % 50’ye varan oranlarda ortaklığına müsaade edilmektedir. Kazakistan’da halen 50-60 arası şirket faaliyet göstermekte olup,şirketlerin çoğunluğu yeterli sermayeye sahip değildir. Ayrıca, ülke genelinde sigortacılık sistemi henüz yaygın olarak yerleşmemiştir.

4 – Dış Ticaret Hacmi

BDT ülkeleri ile ticari-iktisadi işbirliği anlaşmaları bulunan Kazakistan, BDT ülkelerine 1996 yılında 2.472 Milyar Dolar tutarında ürün ihraç etmiştir. Kazakistan, aynı dönemde BDT ülkelerinden 2.964 Milyar Dolar tutarında mal ithalatı gerçekleştirmiştir. Rusya Federasyonu, Kazakistan’ın BDT içindeki en önemli ticaret partneri durumundadır. Diğer önemli ticaret partnerleri Ukrayna, Estonya, Beyaz Rusya ve Kafkas ülkeleridir.

BDT dışındaki ülkeler, Kazakistan’ın 1996 yılında ithalatı 1.297 milyar, ihracatı 2.758 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir.

BDT ülkeleri ve özellikle Rusya ile olan dış ticaret açığının Moskova tarafından finanse edildiği bir gerçektir. Bu açıdan ticarette karşılıklı ödenen fiyatların dünya fiyatları ile ilgisi bulunmamaktadır. Sistem değişikliğinden sonra, cumhuriyetler arası ticarette kullanılan öncelikli malların fiyatlarını süratle değiştirilerek döviz esasına göre ödeme talep edilmektedir. Bu nedenle denize kıyısı olmayan ve dolayısıyla yüksek geçiş ücretlerinin talep edilebileceği bir ticaret ortamından çekinen Kazakistan, yeni düzende BDT ülkeleri arasında bir çeşit serbest ticaret bölgesi kavramını devam ettirmek için uğraş vermektedir.

Diğer cumhuriyetlere başlıca ihracatı sanayi hammaddeleri ve sanayi ürünleridir. İhracatın önemli bir bölümünü enerji ürünleri oluşturmakla beraber, diğer cumhuriyetlerden doğalgaz ve elektrik ithal etmekte, kömür ve ham petrol ihraç etmektedir. Diğer ülkelere mineral, metal ürünleri ve kimya sanayi ürünleri ihraç etmekte, makina, ulaşım araçları ve teçhizatı, tekstil ürünleri, giyim eşyası ve gıda, tarım ürünleri ithal etmektedir.

DIŞ TİCARET (Milyon $)

1996 1997 1998 1999 İhracat

6291.7 6768.5 5838.7 5933 İthalat

6626.7 7175.6 6588.8 5737 Denge

– 335 – 407.1 – 750.1 196 (Kaynak : K.C. Yatırımcı Rehberi, 2000)

İHRACATIN YAPISI (Başlıca ürünler itibariyle) (Milyon $)

1998 Toplam içindeki Yüzdesi (%) 1999 Toplam içindeki Yüzdesi (%) Petrol ve petrol ürünleri

2068.1 38.7 2287.8 40.9 Demir Çelik (Ferro metal)

771.4 14.4 885.6 15.8 Bakır ve bakır ürünleri

582.6 10.9 575.9 10.3 İnorganik kimyasallar

245.7 4.6 323.2 5.8 Hububat

295.5 5.5 313.6 5.6 Diğer

– – – 21.6

BDT Ülkeleri

2100.2 39.3 1461.4 26.1 Diğer Ülkeler

3238.7 60.7 4130.6 73.9 (Kaynak : Kazakistan İstatistik Ajansı)

İTHALATIN YAPISI (Başlıca ürünler itibariyle) (Milyon $)

1998 Toplam içindeki Yüzdesi (%) 1999 Toplam içindeki Yüzdesi (%) Petrol ve petrol ürünleri

617.5 14.6 341 9.3 Reaktörler, Makine

664.6 15.7 661.1 18 Elektrik ekipmanları

335.5 7.9 308.1 8.4 Taşıtlar

247.1 5.8 356.7 9.7 Demir çelik ürünleri

313.1 7.4 220.6 6 Diğer

– – – 48.6

BDT Ülkeleri

2001.5 47.2 1594.4 43.3 Diğer Ülkeler

2240.2 52.8 2088.4 56.7 (Kaynak : Kazakistan İstatistik Ajansı)

Kazakistan Cumhuriyeti ile Türkiye Cumhuriyeti Dış Ticareti seyri (000 $)

1996 1997 1998 1999 1999(1-7) 2000(1-7) İHRACAT 164.043 210.577 214.306 96.595 59.089 57.760 İTHALAT 100.594 165.285 253.667 295.911 131.414 270.700 (Kaynak : T.C. Dış Ticaret Müsteşarlığı)

Türkiye’nin Kazakistan’a İhracatı (1999)

İhraç edilen malın cinsi

Değer(ABD Doları) Canlı hayvanlar

231.081 Bitkisel ürünler

492.072 Hayvansal ve bitkisel katı ve sıvı yağlar ve bunların parçalanmış ürünleri

3.949.450 Gıda sanayi müstahzarları

4.959.452 Mineral maddeler

637.826 Kimya sanayi ve buna bağlı sanayi ürünleri

12.292.867 Plastikler ve mamulleri

6.515.761 Deriler, köseleler, postlar, kürkler ve mamul eşya

221.629 Ağaç ve ahşap eşya

915.826 Odun veya diğer lifli selülozik maddelerin hamurları

5.117.699 Dokumaya elverişli maddeler ve bunlardan mamul eşya

9.763.727 Ayakkabılar ve benzeri eşya

2.788.733 Taş, alçı, seramik mamuller, cam ve cam eşye

4.460.729 Kıymetli taş ve metal mamulleri

1.394 Adi metaller ve ve bunlardan mamul eşya

9.575.353 Makinalar ve mekanik cihazlar

27.795.540 Nakil vasıtaları

2.583.688 Optik alet ve cihazlar

369.433 Muhtelif mamul eşya

3.915.895 Sanat eserleri, kolleksiyon eşyası ve antikalar

7.436 TOPLAM

96.595.591 (Kaynak : T.C. Devlet İstatistik Enstitüsü)

Türkiye’nin Kazakistan’dan İthalatı (1999)

İthal Edilen Malın Cinsi

Değer(ABD Doları) Canlı hayvanlar ve hayvansal ürünler

760.534 Bitkisel ürünler

3.496.503 Gıda sanayii müstahzarları

62.092 Mineral maddeler

174.554.305 Kimya sanayi ve buna bağlı sanayi ürünleri

776.605 Plastikler ve mamulleri

28.900 Deriler, köseleler, postlar, kürkler ve mamul eşya

651.714 Odun veya diğer lifli selülozik maddeler

46 Dokumaya elverişli maddeler ve bunlardan mamul eşya

938.305 Seramik mamulleri; cam ve cam eşya

4.647 Adi metaller ve bunlardan mamul eşya

113.739.319 Makinalar

741.926 Nakil vasıtaları

129.096 Optik alet

13.074 Muhtelif mamul eşya

12.874 Sanat eserleri, kolleksiyon eşyası ve antikalar

1.062

TOPLAM

295.911.002 (Kaynak : T.C. Devlet İstatistik Enstitüsü)

Kazakistan’ın İhracat ve İthalat Yaptığı Ülkeler (1999)

(Milyon ABD Doları)

Ülkeler İhracat İthalat Denge BDT Ülkeleri

1461.4 1594.4 -133 Gümrük Birliği

1225.3 1419.4 -194.1 Rusya Federasyonu

1107.6 1350.6 -243 Kırgızistan

59.5 27.6 31.9 Beyaz Rusya

12.1 39 -26.9 Gümrük Birliği’ne Dahil Olmayan Ülkeler

236.1 175 66.1 Ukrayna

115.1 59.2 55.8 Özbekistan

66.4 86.7 -20.3 BDT Dışı Ülkeler

4130.8 2088.3 2042.5 Avrupa

1908.8 1152.4 756.4 Avrupa Birliği Ülkeleri

1283.4 931.9 351.5 İngiltere

189.1 232.9 -43.8 Almanya

332.5 287.6 44.9 İtalya

418.9 107.1 311.8 Hollanda

161.2 101.2 60 Finlandiya

38.4 46.6 -8.2 Fransa

28.4 56.6 -28.2 Avrupa Birliği’ne dahil olmayan Ülkeler

625.4 220.4 405 İsviçre

296.7 42.4 254.3 Estonya

109.6 1.4 108.2 Çek

7.9 27.9 -20 Polonya

76.3 63.3 13 Asya

875.1 458.9 416.2 Çin

473.1 81.4 391.7 Türkiye *

36.2 112.2 -76 Kore Cumhuriyeti

35.8 48.8 -13 Japonya

23.4 119.1 -95.7 Amerika

1318 455.5 862.5 ABD

80.6 348.7 -268.1 Bermuda Adaları

780 – 780 (Kaynak : K.C. İstatistik Ajansı)

(* Kazakistan Cumhuriyeti İstatistik Ajansı tarafından Türkiye’ye yapılan 1999 yılı ithalatı ve ihracatı bu şekilde gösterilmektedir.)

KAZAKİSTAN CUMHURİYETİ

16 Aralık 1991 tarihinde hağınısızlığına kavuşmuştur.

Yüzölçümü : 2.717.000 km2

Nüfusu : 17.000.000

Başkenti : Astana

Tarihi: Türkçe’de "Kazak", sözcüğü özgür, bağımsız, yiğit, cesur anlamına gelmektedir. Kazakların kullandığı dil; Kazak Türkçesi Tatar, Başkut, Nogay, Kırgız, Kıpçak lehçeleri arasında yer alır. Kazak Türkçesinin gelişmesi ise Ibray Altınsanın, Çokan Velihanou’un ve Abay Kuranbaydı’nın çalışmalanyla gelişmiş ve Kazaklar arasında konuşma ve yazı dili gelişme göstermiştir. Ayrıca Arapça ve Farsçadan daha az etkilenmiştir.

Kazakistanda yapılan kazılarda elde edilen buluntuların Yenisey motiflerine benzediği dikkat çekıniştir ve özellikle Kök Türkçe mezar kitabeleri üzerinde bilim adamlarının yapıtkları araştırmalarda Kazakistandaki Türk varlığıyla ilgili önemli belgeler çıkarmışlardır. Altaylarda bulunan demir eritme ocaklarına Kazakistanda da rastlanmış, Güney Kazakistanda, ok uçları, kama sapları, bulundğu görülmüştür.

Ancak Kazaklann ortaya çıkışları çok eskilere gitmesine karşın tarihi kaynak’ara göre Ccngiz Han’ın torunları zamanına rastlamaktadır. Kazaklar kendilerinin Alaş-Alaç adlı Ata’dan geldiklerine inanırlardı. Bu Ata’nın üç oylu olduğu bıınların dn üç kazak boyunu meydana getirdiklcrini kabul ederlerdi.

Geleneksel olarak göçebe olan kazakların tarih sahnesinde etkili olmaları ise Özbek Hanları devrinde olur. Bu dönemde Kazaklar Canı Bel’in Oğ!u Kasım Han İdaresinde Balkaç bölgesinde yaşarlarken, bir kısmı da Burunduk Yönetiminde Urallarda yaşıyordu. Daha sonra Kasım Han, Bütür. Kazaklaı- kendi egemenliği altına alır (1520). 17. yüzyılda ise Tevka Han, Kazak Türklerinin yasal kurallara bağlar. Ancak 17. ve 18. yüzyıllarda Ruslar Türkistan’da önemli işgallerde bulunur. Bu olaya Kazaklar büyük tepki gösterir. 1783’te Sırım Batur önderliğinde Kazaklar bir ayaklanma başlatırlar.

Kazak önderler 1906 da halkta ulusal (milli) bilincin uyanmasını sağlarlar. 1916 da harekete geçerler ve 1917 de Umumi Kazak Kongresini toplayarak Orenbur’u Başkent yaparlar. 1924 de otonom olarak başkentlerini Ak-Mescit’e taşırlar ve 1936 da Sovyetlerin bir üyesi statüsünü kazanırlar.

Kazakistan 1990’da egemenliğini, 1991 tarihiııde bağımsızlığını ilan etmiştir. Kazakistan Cumhuriyeti Birleşmiş Milletlerin bir üyesi olmuştur. Kazakistan Cumhuriyetinde sosyal demokrat azat hareketi, milliyetçi Alaş Hareketi, Ulusal Demokrat Parti bulunmaktadır.

KAZAKİSTAN’IN COĞRAFİ KONUMU

Kazakistan yüzölçümü 2.717.300 km2 dir. Kuzeyde ve Batıda Rusya Federasyonu, Doğuda Doğu Türkistan, güneyde Türkmenistan, Özbekistan, Kırgızisatn ile çevrilidir. 45*-87* doğu boylamları ile 41°-57° kuzey enlemleri arasında yer almaktadır. Kazakistan geniş bozkırlarla kaplı olup geriye kalan tüm arazinin yarısı çöldür.

îklimi yazları kurak ve sıcak, kışları sert geçen karasal iklim özelliklerini taşımaktadırlar.

Kazakistan, Aral, Balkaş, Alakol, Tengiz, Zaysan, Selatitengiz Gölleri ve Ural, Emba, Seyhun(Siriderya), Sarısu, îli, îrtiş Nehirleri önemli su kaynaklarıdır.

Kazaklar Ortaasyanın en kalabalık Türk-Kazak milletidirler ve toplam nüfus 17.000.000. dur. Bu nüfusun % 48 Kazak % 34 Rus, % 6 Ukraynalı, % 4 Alman, % 8 de diğer uluslardır. Ayrıca, Doğu Türkistan’da 650.000, Moğolistan Halk Cumhuriyeti’nde 40.000, Afganistanda 3.000 Kazak’ın yaçadığı kaynaklarda verilmektedir.

1950 deıı sonra Çin’den SSCB. önemli bir kazak göçü olmuştur. Bunlann dışında 590.000 Sovyet Kazağı’nın Volga, Ural ve Batı Sibirya bölgesinde yaşadığı bilinmektedir.

Ortalama nüfus yaşam siiresi 69 yıldır. Km2ye 2.6 kişi düşmektedir. Sehirleşme oranı % 57 dır. Çalışabilir nüfusun % 81’i istihdam edilmiştir.

Kazak Türkü Katliamı

1926

%

1939

%

1959

%

1970

%

1979

%

1989

%

1993

Kazak

3713

57.1

2300

37.9

3787

30

4234

32.6

5.289

36.0

6535

39.7

7296

Rus

1280

19.7

2440

40.2

3972

42.7

5522

42.4

5991

40.8

6227

37.8

6168

1926-1989 dönemideki nüfus artışındaki çarpıklık açıkıça gözükmektedir. 1926’da 3.713.000 olan Kazak Türkünün 1939’a kadar artmadığı gibi bir milyonda eksilirken, yine 1926’da 1.280.000 olan rus nüfusunun 1959’da 3.972.000’e ulaştığı görülmektedir.

En iyimser tahminlere göre otuz üç yıllık süreçte enaz beş milyon Kazak Türkünün imha edildiğini ifade etmek haksız bir yaklaşım değildir.

Kazak Türkleri tarih boyunca asimile edilmeye çalışmış ancak Kazak Türk’ünün içindeki hürriyet ve Türklük ateşi hiçbir zaman söndürülememiştir. Bugünde Kazakistan aydınları,özellikle Türk-İslam devleti kurarak Turan’ı gerçekleştirme idealini taşıyan genç Kazak Türkleri bozkurtu,hialali ve yıldızı kendilerine amblem seçmişler,"Kazakistan’da Rusları istemiyoruz." diyorlar.

Önemli şehirleri Alma-Ata, Karakanda, Çimkent, Petropavlosk, Sempalatinsk ve Astana’dır. Başkent Astana’ya 1998 yılında taşınmıştır. Kazaklar 19.yy da müslümanlaşmışlar ancak Orta Asya Türk Cumhuriyetleri içinde en az islamlaşmış olanıdırlar.

Ekonomik ve Sosyal Yapı

Kazakistan işlenebilir geniş topraklara sahiptir. Önemli ölçüde tarım ürünü ihracatçısı ve üreticisidir. Aynca bölgenin en zengin maden kaynaklarını elinde tutmaktadır. Geniş ölçüde maden çıkarma ve bunları işleme durumundadır. Ülkede metalurji, makine, petro kimya, tekstil, tarımsal ürünleri işleme sanayi’yi gelişmiştir.

Ülkenin ekonomik yaşamında devlet sektörü ağırlığını korumakta (% 90), özel sektörde ve kollektif şirketlerde ise % 10 bir pay bulunmaktadır. Ancak bu oranlar hergün özel girişim yönünde değişmektedir. 1991 ve 1992 de Kazak Hükümeti özelleştirmeye, mülkiyet ve serbest pazar ekünomisine girmeye başlamış ve ileri boyutlar kazanmıştır.

Ülkenin zengin petrol ve gaz rezervleri bulunmakta olup Chevron, Agip, Elf-Aquitaine, British Gaz Şirketleriyle anlaşmalar imzalanırııştır. Uu aradu Kazakistan ekonomisi canlanmaya başlamıştır. Para birimi Tenge’dir.

Türk Cumhuriyetleri içerisinde en zengin yeraltı kaynaklarına Kazakistan sahip bulunmaktadır. Başlıca yeraltı kaynakları; bakır, kurşun, çinko, krom, alüminyum, astbest, barıt, bizmut, krom, fosfat, titanyum, kömür, petrol ve bor’dur. Kazakistan Tungesten’de dünya dördüncüsüdür. Bu oranlar varolan rezervler anlamındadır. Bunların yanında demir-çelik gibi ağır sanayi işletmeleri de bulunmaktadır.

Ayrıca yirminin üzerinde termik santral günde 300 bin ton kömür tüketerek Urallar, Batı Sibirya ve Orta Asya’ya elektrik enerjisi sağlamaktadır.

Kazakistan’ın 160 bölgesinde 2.1 milyar ton pertrol rezervi bulunmaktadır ve Hazar Petrolleriyle birlikte ve tahmini toplam 4.5 milyar tona ulaştığı saptanmıştır.

1993 yılından sonra petrol üretimi 23 milyon tonu doğalgaz üretimide 6,7 milyar m3’e ulaşmıştır. Kazakistan’da H

Previous

Giriş

Rusya

Next

Yorum yapın