Flekso Baskı Kalıpları

|

FLEKSO BASKI KALIPLARI

Flekso Baskı Sistemi:

Flekso Baskı Sistemi; baskı sistemlerinin en eskisi ve en çok bilinenlerinden olan tipo baskı ailesinden, bir çeşit yüksek baskı sistemidir. Fleksonun tipodan farkı, baskı makinesinin dizaynı ve kullanılan mürekkeptir.

Flekso baskı prensibi; mürekkep haznesi, hazne merdanesi, aniloks merdanesi, klişe ve baskı silindirinden oluşur.

 Bobin kağıt ve plastik folyolar üzerine baskı yapılır.

 Ambalaj baskısı başta olmak üzere etiket ve gazete baskısında kullanılmaktadır.

 Bobin kağıda baskı yapıldığı için çabuk kuruyan mürekkep kullanılması gerekmektedir. Bu nedenle solvent bazlı veya su bazlı mürekkep kullanılır.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/SA%28%5e_%5e%7E1/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG]

1.Mürekkep haznesi

2.Kauçuk silindir

3.Tramlı silindir

4.Klişe silindiri

5.Karşı baskı silindiri

6.Baskı materyali

7.Çözücü bobin

8.Sarıcı bobin

Mürekkebin bulunduğu mürekkep haznesinin içerisinde dönen kauçuk merdane, mürekkebi tramlı(anilox) merdaneye aktarır. Anilox merdane, üzerindeki tram değeri oranında klişenin bağlı bulunduğu klişe silindirine aktarır. Klişe silindiri baskı silindirine temas ederek aradan geçen baskı altı malzemesine baskı yapar.

Burada kullanılan mürekkep solvent bazlı olduğu için kurutma sistemi sayesinde çabuk kurur. Bu kurutma sistemi şöyle işlemektedir:

Çözücü içeren flekso mürekkeplerinin kuruması için vantilatörle, bir düzenek sistemi üzerinden sıcak üflenir ve böylece çözücünün buharlaşması hızlandırılır. Çözücü buharları içeren hava, arındırma tesisinden geçirilmektedir. Flekso makinelerinde tek devirli kurutma vardır. Gereken kurutma ayarı;

1.Baskı altı malzemesi,

2.Mürekkep,

3.Çözücü tertibine göre seçilir.

Flekso baskı klişelerinin yapımında kullanılan filmlerin özellikleri şöyle olmalıdır.

1.Mat Emülsiyon: Negatif emülsiyonlu yüzeylerin mat olması gerekir. Az mat olan veya mat olmayan filmlerde vakum sorunu yaşanır. Hava boşlukları kalabileceği için kontakt lekeleri meydana gelebilir.

2.Minimum Siyahlık: Filmin koyuluğu yani densite değeri 3,50 olmalıdır. Koyuluk az olursa ışık geçirgenliği az olabilir bu da plakanın yeterince indirilmesini önler.

3.Minimum Çizgi Veya Nokta Büyüklüğü: Baskıda tek çizgilerin kalınlığı 0,177mm, tek noktaların kalınlığı 1077mm, tram yoğunluğu en az %3 olmalıdır.

4.Kapama ve Retuş İşlemleri: Bu işlemler filmin ters yüzüne yapılmalıdır. Emülsiyon yüzüne yapılacak abdek(kapama) çalışmaları filmin matlığını kaybettirir veya kalınlık yapabilir. Kapatma işlemi grafitli siyah abdek ile yapılırsa bu sorunlarla karşılaşılması önlenmiş olur.

5.Negatif Düzlük Ve Terslik Durumu.

6.Resim Büyüklüğü: Klişeler, işlenme esnasında boyutlarını muhafaza ettikleri için, enlemesine doğru büyüme küçülme söz konusu değildir. Ancak klişeler silindir çevresi istikametinde kıvrılarak monte edildiği için resim boyunda uzama olur. Bu uzama silindirin çapına ve klişenin kalınlığına göre değişir.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/SA%28%5e_%5e%7E1/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image004.gif[/IMG]

LASTİK BASKI KLİŞELERİ

Flekso baskıda kullanılan ilk klişe türü olan lastik klişeler birkaç saat süren zahmetli aşamalarla hazırlanır.

1.) Metal Klişenin Hazırlanması 2.) Matris Kalıbın Hazırlanması

3.) Lastik Klişenin Elde Edilmesi

Metal Kalıbın Hazırlanması: Metal klişenin bir yüzü ışığa hassaslaştırılmış olmalıdır. Bu iki şekilde oluşur.

a. Manuel olarak:

Metal yönüne doğru sıfır zımpara ile zımparalanır. Daha sonra varolabilecek oksitlenmenin giderilmesi için asitle silinir.

Dakikada 90 devirle dönen turnete konur. Ve metalin tam ortasına ışığa duyarlı eriyik dökülür.

Turnetten çıkarılıp 90°C kurutulur. Böylece yüzeyi hassaslaştırılmış olur.

b. Fabrikasyon olarak: Fabrikada ışığa duyarlı hale getirilir. Bu haliyle alınır ve metal klişenin oluşumuna geçilir.

Metal klişenin hazırlanma aşamaları şu şekildedir.

a.Negatif filmin hazırlanması: Bilgisayar ile veya orijinalden reprodüksiyon atölyesinde negatif film elde edilir.

b.Kopya işlemi: Metal klişenin ışığa hassas yüzeyi ile filmin emülsiyonlu yüzeyi birbirine çakışacak şekilde yerleştirilir ve görüntü metal klişe üzerine aktarılır.

c.Yedirme işlemi:

Önce ön yedirme yapılır. İşin kenarlarını tırnak tutacak kadar yedirme işlemidir bu.

Yıkanan ve kurutulan klişeye mürekkep verilir. Bu mürekkep vernikle inceltilmiş tipo mürekkebidir ve iş kenarlarına taşacak şekilde merdane ile verilir.

 Verilen mürekkebin aside karşı dayanıklı olması için klişeye önce asfalt tozu dökülür, 100°C’ta pişirilir ve soğutulduktan sonra rötuş yapılır.

Yedirme işlemi %10’luk Nitrik Asit ile küvette veya makinede yapılır.

 Klişe üzerindeki mürekkep benzin ya da gazla temizlenir.

Derin yedirmede de ön yedirmede yapılan işlemler tekralanır.

 Klişeye yeniden bol vernikli mürekkep verilir.

 Mürekkebin aside karşı dayanıklı duruma gelmesi için klişe asfaltlanır.

 100°C’ta pişirilir ve soğutulduktan sonra rötuş yapılır.

Yedirme işlemi yapılır.

 Klişe üzerindeki mürekkep benzin ya da gazla temizlenir.

Birkaç defa tekrar edilen kademeli yedirme işleminden sonra iç kenarlarında köşeli basamaklar oluşur. Bu köşeli basamakların baskıda leke yapmamaları için düzeltilmeleri gerekir. Bu düzeltme, alttan yukarı doğru yedirme işlemi yapılarak sağlanabilir. Bu düzeltmeler de yapıldıktan sonra metal klişe hazır hale gelmiştir.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/SA%28%5e_%5e%7E1/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image006.gif[/IMG]

 Matris Kalıbın Düzgün Kenar Oluşumu

Matris Kalıbın Hazırlanması:

Matris kalıp; metal klişe ile matris levha veya bakalit tozunun preslenmesiyle oluşturulur. Bakalit tozu kullanılacaksa; bakalit kalıp çerçevesi içine 1-2 cm. kalınlığına gelecek kadar ve düzgün bir yüzey oluşturacak şekilde bakalit tozu dökülür. Presleme işlemine geçilirken ise bakalit kalıp çerçevesi ya da levha matris, presin alt çenesine yerleştirilir. Metal klişe de iş olan kısmı bu malzemelerle çakışacak şekilde yerleştirilir ve pres işlemine geçilir. Bu kalıplar preste; 150°C- 200°C ısı altında, 10- 15 ton basınçta, 10-15 dakika bekletildiğinde dişi bir kalıp olan matris elde edilmiş olur. (1)

Matris son olarak ince bir zımpara kağıdı ile zımparalanmalıdır. Matriste hata olup olmadığı özenle kontrol edilmeli ve varsa giderilmelidir.

Lastik Klişenin Elde Edilmesi:

Lastik baskı kalıbı matris kalıpla prese sokularak oluşturulur. Pres işleminden sonra lastik klişenin kolayca çıkabilmesi için, matris kalıbın yüzeyi prese sokulmadan önce pudralanmalıdır.Matris kalıp iş olan yüzü üste bakacak şekilde alt çeneye yerleştirilir. Ham lastik de üst çeneye yerleştirildikten sonra bir ön ısıtma gerçekleştirilir. Bu ön ısıtma, lastiğin matris tabanına uygun formda yerleşmesini ve baskı elemanlarının oluşmasını sağlar. Ön ısıtmadan sonra 140°C-150°C’de, 10-15 tonluk bir basınç altında 5-7 dakika kadar bekletilerek lastik kalıbın oluşması sağlanır. Daha sonra inceltici ve düzeltici bir makine olan rektifiye makinesi ile klişe 2,7 mm.ye düşürülür. En son olarak klişe, tozlardan arınması amacıyla alkol asitli bir solventle silinir. Böylece lastik klişe baskıya hazır hale gelir.

FOTOPOLİMER BASKI KALIPLARI

Işığa duyarlı olan polimer maddelere ‘fotopolimer’ adı verilir. Fotopolimerler ışık etkisi ile fotokimyasal olarak değişime uğrarlar.

Fotopolimer klişeler; katı ya da sıvı oluşları, kalınlıkları ve sertliklri bakımından çok farklı özellikler göstermektedirler.

Fotopolimer klişeler, fotopolimer rölyef tabakasının sıvı ya da katı oluşuna göre;

 Katı(solid) fotopolimer klişeler

 Sıvı(likit) fotopolimer klişeler olarak çeşitlenirler.

Kalınlıklarına göre ise;

Tek tabakalı fotopolimer klişeler;

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/SA%28%5e_%5e%7E1/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image008.gif[/IMG]

Çok tabakalı fotopolimer klişeler;

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/SA%28%5e_%5e%7E1/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image010.gif[/IMG]

FOTOPOLİMER KLİŞELERİN HAZIRLANMASI

Fotopolimer klişenin baskıya hazır hale getirilmesi için gereken işlemlere, ham klişenin kesilmesi ile başlanır. Ham klişe negatif filmden 1-2cm. büyük olacak şekilde kesilir. Sonra bu ham klişeye sırasıyla;

1.Arka (sırt) poz

2.Ana (ön) poz

3.Banyo

4.Son poz işlemleri uygulanır.

1)Arka Poz: Ham klişe poz cihazının üzerine, arka yüzü ışığa bakacak şekilde yerleştirilir ve pozlandırma yapılır. Arka pozun sağladığı avantajlar;

 Fotopolimer ham klişenin arka yüzeyi pozlandırılınca ışığa duyarlılığı artar.

 Ana poz süresini %40 oranında azaltmamıza olanak verir.

 Ana poz sırasında nokta ve çizgileri daha iyi elde etmemizi sağlar.

Klişenin polyester kısmı ile fotopolimer tabaka arasındaki yapışkanlığı arttırır.

Arka pozun süresi klişe türü ve kalınlığına göre değişir.

Klişe kalınlığı Poz süresi

1,14 30 sn.

2,54 90 sn.

2,84 130 sn.

Arka poz verilen klişenin kesiti şöyledir:

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/SA%28%5e_%5e%7E1/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image012.gif[/IMG]

2.) Ana Poz: Arka poz verildikten sonra ön yüzdeki koruyucu çıkarılır. Filmin emülsiyon yüzü fotopolimerin emülsiyon yüzüne gelecek şekilde konulur. Pozlandırma cihazında vakum sırasında problem yaşanmaması için fotopolimerin kenarları folyo bant ile kapatılır. Vakum folyesi fotopolimerin üzerine örtülerek vakum yapılır. Vakum esnasında hava kabarcığı kalmaması için düzeltmeler yapılabilir. Bu pozlama işleminin sonucunda;

 Polimerizasyon (sertleşme) ve

 Klişenin rölyef görüntüsü oluşur.

Ana poz verilen klişenin kesiti şöyledir:

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/SA%28%5e_%5e%7E1/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image014.gif[/IMG]

Ana poz süresi ayarlanırken;

İstenilen rölyef derinliği,

Verilen arka pozun süresi

Negatif filmdeki detayların iyiliği göz önünde buludurulmalıdır.

Ana poz süresi gereğinden uzun tutulursa;

 Birbirine yakın çizgiler arasındaki derinlik az olur.

 Gölgeli yerlerde de detay kaybı olur.

 Zeminlerdeki negatif ince çizgi ve detaylar uçar.

 Negatif bölümdeki ara derinlikleri iyice azalır ve bu durum baskıda olumsuzluklar yaratır. Pozitif ince çizgi ve noktalar etkilenmez.

Ana poz süresi kısa tutulursa;

 Negatif yazılar ve çizgiler etrafında hafif çıkıntılar oluşur.

 Pozitif çizgilerde dalgalanmalar meydana gelir.

 Çizgiler etrafında kırılmalar ve eğilmeler görülür.

 Noktalar çok dik ve baskı esnasında deformasyona karşı dayanıksız olur.

Tram kademelerinde uçmalar olur.

3.) Banyo:Fotopolimer klişelerin banyo işlemi için hazırlanan karışım;

1 ölçü n-Butanol (n-CuHgOH) + 3 ölçü Perkloretilen’den oluşur.

Klişenin kalınlığına göre gerekli banyo süreleri ise şöyledir:

Klişe kalınlığı Poz süresi

1,14 30 sn.

2,54 90 sn.

2,84 130 sn.

Banyodan çıkmış klişe kesiti:

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/SA%28%5e_%5e%7E1/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image016.gif[/IMG]

Banyodan sonra klişe kurutma makinesinde 10 dakika kurutulur, sonra dışarı alınarak soğumaya bırakılır. Bu kurutma işlemi tamamlandıktan sonra klişe son banyoya sokulur. Son banyonun ardından hafif asitli sodyum hipoklorit ile klişenin üzerindeki yapışkanlık giderilir.Bu haliyle klişe , sertleştirme işlemine hazır hale gelmiştir.

4.) Son Poz( Sertleştirme Pozu): Son poz klişenin emülsiyonlu yüzüne, filmsiz olarak, vakum verilmeden, 10-15dakika kadar uygulanır. Son poz uygulamasıyla rölyef tabakasının sertleşmesi sağlanır. Son pozun süresi iyi ayarlanamaz ve uzun tutulursa, plaka üzerinde çatlamalar meydana gelir.

En son olarak klişeye brom banyosu yaptırılarak ya da klişe UVC ışıkla pozlandırılarak klişenin yapışkanlığı ortadan kaldırılır. Bu işleme finishing pozu denmektedir. Klişe 24 saat bekletildikten sonra kullanılmaya hazır hale gelir.

DİJİTAL FLEKSO KLİŞELERİ

Dijital baskı kalıpları, CTP(computer to plate) sistemiyle bilgisayardan doğrudan pozlandırılarak, film ve elle montaj gibi işlemleri ortadan kaldırır. Bu sayede; kalite yükselir, zamandan ve paradan da kazanç sağlanır.

Dijital flekso klişesinin kesiti şöyledir:

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/SA%28%5e_%5e%7E1/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image018.gif[/IMG]

Koruyucu tabaka kaldırıldığında ortaya çıkan lazer tabaka(siyah tabaka) lazere duyarlıdır ve negatif filme gerek kalmadan direkt pozlandırma bu tabaka sayesinde yapılır. Baskısı yapılacak resim ve yazılar lazer ışıkla dorudan plaka üzerine aktarılır. Lazer ışığın düştüğü yerlerde siyah tabaka yok olur.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/SA%28%5e_%5e%7E1/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image020.gif[/IMG]

Kalan kısımlar iş olan kısımlardır. Bu kısımlar da ana poz sayesinde sertleştirilirler. Daha sonra klişe, banyo ve kurutma işlemlerine tabi tutulur. Son olarak bir son pozlandırma yapılır ve klişe baskıya hazır hale gelir.

FLEKSO BASKI KLİŞESNİN SİLİNDİRE MONTAJI

Montaj aşamasından önce basılmak istenen orijinal ile her renk için yapılan klişeler kontrol edilir. Daha sonra çift tarafı yapışkanlı bant yardımı ile kalıp silindirine montaj işlemi yapılır. İki çeşit montaj şekli vardır:

1.)Gömlekli Silindire Montaj: Montaj, kılıf diye denilen gömlek üzerine yapılır.Bu montaj şeklinde klişe; silindire, basınçlı hava ile takılır.

2.)Taksimatlı Silindire Montaj: Silindir ile tamburun her iki ucunun eşit olup olmadığı kontrol edilir. Silindire ayna ayarı yapmak için ufak bir kros klişesi yapıştırılır ve mürekkep sürülür. Silindir döndürülerek prova kağıdında kros klişesinin baskısı görülür. Mürekkep silinip tebeşir sürülür. Tebeşirli kısımla prova kağıdındaki baskının üst üste oturup oturmadığına bakılır. Yapılan bu ayar ayna ayarıdır.Ayna ayarı iyi olmazsa, renkler üst üste oturmaz. Ayar yapıldıktan sonra kros klişesi sökülür.

Flekso baskı klişelerinin montaj aşamaları şöyledir:

Klişe bandı klişe ebadında silindirin üzerine gerdirilerek sarılır. Bant üzerindeki muhafaza sökülür. Bağlanacak rengin klişesi alınır ve üzerindeki kroslar tebeşirlenir. Tebeşirlenen kroslar prova kağıdındki yatay çizgiye gelecek şekilde klişe bandına yapıştırılır. Klişe her ucundan gerdirilerek tutulur ve banda yapıştırılır. El merdanesi ile klişe üzerine bir miktar mürekkep sürülür. Ayar çakısı ile forsa kontrolü yapılır. Silindir tambura yaklaştırılır ve prova kağıdı çıkartılır. Bu prova kağıdı, baskının ön halidir. Eğer prova baskıda herhangi bir sorun yoksa baskıya geçilebilir.

YARARLANILAN KAYNAKLAR:

Yüksek Lisans Tezi  Cem Özakhun.Yüksek Lisans Tezi  Mehmet Çağlar.Ambalaj Sanayicileri Derneği, Lütfü F. Alpakın.Gazi Üniversitesi, Ders Notları.Printcom Dergisi ( Sayı 44, sayfa 82-83-84; sayı45, sayfa 92-93-94).Matbaacılar Sitesi Bağcılar, Flekso Matbaası.Marmara Üniversitesi Öğretim Üyesi, Cem Özakhun.

Previous

Dergilerde Tipografi

Cumhuriyet Dönemi Basını (1923 Ve Sonrası)

Next

Yorum yapın