Türklerin İlk Yurdu Ve İlk Türk Devletleri
Türklerin İlk Yurdu ve İlk Türk Devletleri
Türklerin ilk yurdu
Türklerin ilk ve anayurdu Orta Asya’dır.Orta Asya’nın sınırları şöyledir :
Doğuda Kingan ( Kadırgan ) Dağları ,
Güneyde Hindikuş , Karanlık dağları
Batıda Hazar Gölü ,
Kuzeyde Sibirya ovaları ile çevrili toprak parçasıdır.
Türklerin burada yaşayışları
Türklerin Orta Asya‘daki yaÅŸayışlarının , bulundukları yerin iklimi, bitki örtüsü ve yeryüzü ÅŸekilleri belirlemiÅŸti . Bu nedenle Türkler , ana yurtta , tarım ticaret ve daha çok hayvancılıkla geçinirlerdi .
Türklerin Yerleştikleri Bölgeler
Orta Asya ‘da yaÅŸayan Türkler çeÅŸitli nedenlerle ana yurtlarından göç ettiler . Tarihte buna Büyük Göçler diyoruz .
Göçlerin en büyük nedeni ekonomik nedenlerdir . Yurtlarında iklim değişikliği sonucu oluşan kuraklık , toprakları verimsizleştirdi . Ortaya çıkan geçim sıkıntısı ve artan nüfusa toprakların yetmemesi göçe neden olmuştur .
Göçlerin nedenlerini ;
İklim koşulları ve ekonmik güçlükler ile ,
Türk boyları arasındaki mücadeleler ve dış baskılar şeklinde özetleyebiliriz .
Kavimler Göçü
Asya Hun Devleti’nin yıkılmasından sonra Hunlar dağıldı . Hunlar’ın bir bölümü BalkaÅŸ gölü ile Aral gölü arasındaki topraklarda yaÅŸamaya devam etti. Bir süre sonra buradaki Hunlar diÄŸer Türk boylarının da onlara katılmasıyla yeniden güçlendi . Balamir zamanında Türkler Hazar Gölünün Kuzeyinden batıya doÄŸru ilerlemeye baÅŸladılar . Avrupa’da bütün kavimler birbirine baskı yaparak yer deÄŸiÅŸtirdiler . Avrupa’nın siyasi haritasının deÄŸiÅŸmesine neden olan ve toplumları etkileyen bu olaya tarihte Kavimler Göçü denir ( 375 ). Kavimler göçü sonunda :
Roma İmparatorluğu Batı ve doğu Roma olmak üzere ikye ayrıldı
Daha sonra Batı Roma yıkıldı
Çok önemli değişikliklerin olmasına sebep olan kavimler göçü (375 ) ile İlk çağ sona erdi
Bu göçlerin sonunda Tuna nehri boylarına kadar gelen Hunlar burada Avrupa Hun Devleti’ ni ( Batı Hun Devleti ) kurdular .
Avrupa Hun Devleti
Avrupa Hun Devleti , Ural daÄŸlarından Tuna nehrine kadar uzanan Orta ve DoÄŸu Avrupa topraklarında kuruldu . Devletin en ünlü hükümdarı Atilla ‘dır . Atilla önce DoÄŸu Roma Ä°mparatorluÄŸu üzerine seferler yaptı daha sonra Batı Roma Ä°mparatorluÄŸu üzerine de seferler yaptı . Devlet bir süre sonra yıkıldı .
Göktürk Devleti
Göktürk Devleti , Türk tarihinde ulus adımız olan Türk adı ile kurulan ilk devlettir . 552 yılında kurulan ve bağımsız olan bu devletin kurucusu ve ilk hükümdarı Bumin KaÄŸan’dır .Devletin merkezi Ötüken’dir . Bumin KaÄŸan Orta Asya’daki bütün Türk boylarını egemenliÄŸi altında topladı . KardeÅŸi Ä°stemi‘yi Batı ülkelerine "yabgu" olarak atadı .
Bumin kaÄŸan ölünce yerine oÄŸlu Murat KaÄŸan Hükümdar oldu . Murat kaÄŸan, devleti Ä°stemi Yabgu ile birlikte yönetti . Bu dönemde Ä°pek Yolu , Türklerin denetimine girdi . Türkler, Çin’e üstünlüklerinin kabul ettirdiler . Devlet 582 yılında önce DoÄŸu Göktürk Devleti ve Batı Göktürk Devleti olmak üzere ikiye ayrıldı . Ayrılıştan bir süre önce DoÄŸu Göktürk Devleti 630 yılında çin egemenliÄŸine girdi . Daha sonra 658 yılında Batı Göktürk Devleti de Çin
egemenliÄŸine girdi .
Kutluk Devleti ( 2. Göktürk Devleti )
Çin egemenliÄŸinde yaÅŸamak istemeyen Türkler her fırsatta isyan ettiler . Bağımsızlığa alışkın olan Türkler sonunda Kutluk adındaki bir kahraman yönetiminde bağımsızlıklarını kazandılar ( 682 ) . Kutluk kaÄŸan , Ötüken’e sahip olarak 2. Göktürk Devletini kurdu. Bu devlete kurucusundan dolayı Kutluk Devleti de denir .
Kutluk kaÄŸan Çinlilere karşı baÅŸarılar kazanarak devletin topraklarını geniÅŸletti. Onun en önemli yardımcısı deÄŸerli devlet adamı vezir Tonyukuk idi . Kutluk KaÄŸan Devletinin en parlak dönemi Bilge KaÄŸan zamanıdır . Bilge KaÄŸan , devlet baÅŸkanı kardeÅŸi Kültigin ise ordu komutanı idi . YaÅŸlı ve tecrübeli Tonyukuk da vezir görevi ile Bilge KaÄŸan’nın yanında yer aldılar , Göktürk devletine en parlak dönemini yaÅŸattılar. Önce Tonyukuk sonra Kültigin‘nin ölümü üzerine yalnız kaldı Bilge KaÄŸan‘ın da ölümü üzerine devlet zayıfladı ( 734 ) Uygur Basmil ve Karluklar ayaklandılar , Kutluk Devleti’ni yıktılar ( 744 )
Uygur Türkleri
Uygurlar önceleri Hunların , daha sonra da sıra ile Avarların , Göktürklerin egemenliÄŸinde yaÅŸadılar. Daha sonra Karluklar ve Basmiller ile birleÅŸip 2. Göktürk Devletine son verdiler . Kutluk Bilge Kül , Karabalgasun merkez olmak üzere Uygur Devletini kurdular ( 744 ) . Uygur egemenliÄŸi Yüzyıl kadar sürdü . Uygur‘lar önceleri Kırgızların saldırılarına uÄŸradılar , ülkede iç karışıklıklar çıktı 13. yy baÅŸlarında MoÄŸolların egemenliÄŸi altına girdiler. Bundan sonra siyasi varlıkları sona erdi .
Atın evcilleÅŸtirilmiÅŸ olması , araba ve tekerleÄŸin bilinmesi göçleri kolaylaÅŸtırmıştır . Göç eden Türklerin bir kısmı Maveraünnehir’e ( Seyhun – Ceyhun arası ) bir kısmı Ural daÄŸları ile Volga ( Ä°til ) ırmağı boylarına gittiler . DiÄŸer bir kısmı ise Altay daÄŸları taraflarına , baÅŸkalarıda Çin’de Kansu bölgesine , Güneye gidenler ise Hindistan’a yerleÅŸtiler .
Göçler uygarlıkların yayılmasına yeni kültürlerin doÄŸmasına neden oldu . Göç etmeyen Türk boyları yurtta kaldılar , burada devletler kurdular . Türklerin büyük göçlerden sonra kurdukları ilk Türk devleti Asya Hun ( Büyük Hun ) Devleti‘dir.
Büyük Hun Devleti ( Asya Hun Devleti )
Tarih bilgilerimize göre Orta Asya’da kurulan ilk Türk devleti Büyük Hun Devleti’dir . Hunlar’ın bilinen ilk hükümdarı Teoman’dır . Hunlar Ötüken’i merkez yaptılar , özellikle Çinlilerle mücadele etmiÅŸlerdir . Türklerin saldırıları karşısında Çin’liler günümüze kadar kalan ünlü Çin Seddi‘ni yapmışlardır .
Çin Seddi ‘nin 2200 km uzunluÄŸunda olması bize Türk saldırılarının çok fazla olduÄŸunu ve Çinlileri çok rahatsız ettiÄŸini göstermektedir.
Teoman’dan sonra yerine büyük oÄŸlu Mete geçti ( M.Ö. 209 ) . Mete Han güçlü bir ordu kurup , Asya‘daki bütün Türk boylarını Hun yönetimi altında topladı ve Çinlilerle savaÅŸtı . Mete Han’ın ölümünden sonra Hunlar bir süre daha Asya’daki güçlerini korudular . Türk beyleri ile evlenen Çin Prensleri beyleri birbirine düşürdüler . Çinliler Türkleri savaÅŸ yoluyla yenemeyeceklerini anlamışlardı . Bu nedenle “Böl ve Yönet “ uygulamasıyla Hun Devleti’ni yıkmayı baÅŸardılar. Parçalanan Hun Devleti önce Kuzey ve Güney Hunlar olarak M.S. 48 yılında ikiye ayrıldı . Çinliler bundan sonra önce Kuzey HunDevleti’nin daha sonra da Güney Hun Devleti’nin varlığına son verdiler (M.S. 3. Yüzyıl)
