Madde 17
Madde 17
Mesleki Rehberlik; bireylerin ilgi, yetenek ve değer sistemlerine uygun nitelikte meslek seçmelerine yardım süreci olarak tanımlanabilir.
A.Bireyin kendine uygun mesleği seçmesi; bireyin özellikleriyle, mesleğin gerektirdiği özelliklerin birbirine uygunluğu ile tespit edilebilir. Meslek seçiminin önemli iki boyutu vardır:
1.Bireyin ilgi, yetenek, meslek değeri ve psikolojik ihtiyaçlarının farkında olması,
2.Seçmeyi düşündüğü mesleğin gerektirdiği özelliklerin farkında olması.
B.Bireylere sunulacak mesleki rehberlik hizmetlerinde kullanılması düşünülen ölçme araçları öncelikle;
1.Bireylerin mesleki rehberlik ihtiyaçlarını,
2.Mesleki olgunluk düzeylerini,
3.Bireylerin kendi ilgi, yetenek ve değerlerine bakış açılarını,
4.Psikolojik ihtiyaçlarını,
5.Gerçekte var olan yeteneklerini tespit edecek nitelikte olmalıdır.
AÅŸağıda ele alınacak olan ölçme araçları bireyin ilgi, yetenek, meslek deÄŸeri ve psikolojik ihtiyaçlarını tanımasına ve bu yönde meslek seçimi yapmasına olanak saÄŸlaması açısından deÄŸerlendirilerek belirlenmiÅŸ ve “Mesleki Rehberlik Hizmetlerinde Kullanılacak Test Bataryasında” yer alması uygun görülmüştür.
Mesleki Olgunluk Ölçeği
( Prof. Dr. Yıldız KUZGUN, Dr. Feride BACANLI )
Mesleki Olgunluk : Bireyin doğru meslek tercihi yapabilmesi için yaş düzeyine uygun olarak meslek seçimiyle ilgili bir takım tutum ve davranışları kazanmasıdır.
Mesleki Olgunluk Ölçeği; bireyin meslek seçimine hazır oluş düzeyinin ve bireylerin mesleki rehberlik ihtiyaçlarının tespit edilmesini sağlar.
Kendini DeÄŸerlendirme Envanteri
( Prof. Dr. Yıldız KUZGUN )
Kendini Değerlendirme Envanteri öğrencilerin kendilerini daha iyi tanımalarına yardımcı olmak amacıyla hazırlanmıştır. Lise öğrencilerinin üst eğitim kurumları ve meslek tercihlerinde yardımcı olunması amacıyla uygulanmaktadır. Envanterde ilgi, yetenek ve meslek değerleri kavramları kısaca açıklandıktan sonra her bir özelliği tanımlayıcı durumlar verilmekte ve kişinin bu durumlarda nasıl davrandığı sorulmaktadır. Birey bu sorulara vereceği açık ve içten cevaplarla kendini sınama imkanı bulur. Ayrıca öğrencilerin ilgi, yetenek ve değerlerini algılama biçimleri konusunda fikir sahibi olmamızı sağlar.
İlgi : Herhangi bir zorlanma altında olmadan ya da kendisine bir ödül vaat edilmediği halde kendiliğinden bir takım faaliyetlere girişmek ve bunları yapmaktan zevk almak, doyuma ulaşmaktır.
Bir insanın ilgi duyduğu faaliyetler genellikle yetenekli olduğu alanlardır.
Kendini Değerlendirme Envanterinde ele alınan ilgi grupları :
Temel Bilim,
Sosyal Bilim,
Canlı Varlık,
Mekenik,
Ä°kna,
Ticaret,
İş Ayrıntıları,
Edebiyat,
Güzel Sanatlar,
Müzik,
Sosyal Yardım.
Yetenek : Öğrenme gücü, belirli bir eğitimden yararlanma gücü olarak tanımlanabilir. Bireylerin kalıtımlas getirilen gizil gücünün eğitim ve çevreyle geliştirilmiş kısmını ifade eder. Böylece bireyin belirli bir yaşa kadar geliştirdiği becerilere bakarak onun yeni bir eğitim sürecinden ne kadar yararlanabileceği kestirilebilir.
Kendini Değerlendirme Envanterinde ele alınan ilgi grupları :
Sözel Yetenek,
Sayısal Yetenek,
Åžekil – Uzay YeteneÄŸi.
DeÄŸerler : Meslek faaliyetinin sonunda beklenen doyum mesleki deÄŸer olarak tanımlanır. Mesleki deÄŸer “Ben ne için çalışıyorum” “mesleÄŸimden ve hayatımdan ne bekliyorum” sorularına ” çok fazla para kazanmak için “ “ yeteneklerimi geliÅŸtirmek için “ vb. verilen cevaplarla temsil edilir.
Kendini Değerlendirme Envanterinde ele alınan değer grupları :
YeteneÄŸi Kullanma,
Yaratıcılılk,
Yarışma,
Ä°ÅŸbirliÄŸi,
DeÄŸiÅŸiklik,
Düzenli Yaşam
Liderlik,
Kazanç,
Ãœn Sahibi Olma.
Akademik Benlik Kavramı Ölçeği
( Prof. Dr. Yıldız KUZGUN )
Akademik Benlik Kavramı ÖlçeÄŸi;Kendini DeÄŸerlendirme Envanteri gibi öğrencilerin kendilerini daha iyi tanımalarına yardımcı olmak amacıyla hazırlanmıştır. Ä°lköğretim Okulu öğrencilerinin üst eÄŸitim kurumları ve meslek tercihlerinde, Lise 1 öğrencilerinin alan/bölüm tercihlerine yardımcı olmak amacıyla uygulanmaktadır. KDE farklı olarak DeÄŸerler kısmı bulunmamakta, yeteneklerde “ Göz – El Koordinasyonu “ ilgilerde de “Ziraat “ ilgisi eklenmiÅŸtir. Soru kalıpları Ä°lköğretim öğrencilerinin yaÅŸ düzeylerine uygun hale getirilmiÅŸtir.
Envanterde ilgi ve yetenek kavramları kısaca açıklandıktan sonra her bir özelliği tanımlayıcı durumlar verilmekte ve kişinin bu durumlkarda nasıl davrandığı sorulmaktadır. Birey bu sorulara vereceği açık ve içten cevaplarla kendini sınama imkanı bulur. Ayrıca öğrencilerin ilgi ve yeteneklerini algılama biçimleri konusunda fikir sahibi olmamızı sağlar.
Mesleki Yönelim Envanteri
( Prof. Dr. Muharrem KEPÇEOĞLU )
Envanterin Kullanım Alanı : Lise ve dengi okulların bütün sınıflarında okuyan öğrencilerin yüksek öğretim programlarına olan ilgi ve isteklerini belirleyerek onların gerçekçi tercihler yapmalarına yardım etmek amacıyla kullanılabilir.
Envanterin Kapsamı : Mesleki Yönelim Envanteri her biri 6 durumu içeren 60 madde ve 360 seçenekten oluşmaktadır. Her maddede bulunan 6 seçenekten her biri bir yönelim alanı ile ilgili bulunmaktadır.
Envanterde Kapsanan Mesleki Yönelim Alanları
1.Teknik ve Fen ( TF )
2.Sosyal Bilimler ( SB )
3.Tıp ve Sağlık ( TS )
4.Ä°dare ve Ekonomi ( Ä°E )
5.Edebiyat ve Dil ( ED )
6.Güzel Sanatlar ( GS )
Bu envanterin doğrudan yükseköğrenimde temsil edilen mesleklere olan eğilimi tespit etmesi, bireyin seçmeyi düşündüğü mesleğin özelliklerine uygun olup olmadığı hakkında bilgi verir.
Kuder İlgi Alanları tercihi Envanteri
( Mesleki Form CH – Uyarlayan Prof. Dr. Süleyman Çetin ÖZOÄžLU ))
Ölçtüğü Nitelik / Davranış : Mesleki ilgi ve tercihler
Kimlere Uygulanabildiği : Lise öğrencilerine
Uygulama Süresi : Zaman sınırlaması yok, yaklaşık 50 – 60 dakikada yanıtlanabilir.
Kapsamı : öğrencilerin ilgilerini, meslek alanları yönünden kendilerini tanıtmak, ve onların kararlarına yardımcı olmak amacıyla geliştirilmiş olan envanterde, üçlü olmak üzere 168 grupta toplanmış, 504 etkinliğe ilişkin ifade vardır. Her biri ayrı bir ilgi alanını belirleyen 10 alt test bulunur. Bunlar :
1.Açık Hava
2.Mekanik ( el iÅŸi )
3.Hesaplama
4.Bilimsel
5.Ä°kna
6.Sanat ( artistik )
7.Edebi
8.Müzik
9.Sosyal Servis
10.Büro İşleri
Sonuçların Yorumlanması : Elde edilen puanlar yüzdelik normlara göre hesaplanmış bir forma iÅŸlenir. Bireyin herhangi bir ilgi alanından almış olduÄŸu puanın yüzdelik karşılığı 75’ ten yukarı ise o alandaki ilginin belirgin olduÄŸu ve meslek seçimi kararında etkili olabileceÄŸi düşünülür.
Edwards KiÅŸisel Tercih Envanteri
( Prof. Dr. Yıldız KUZGUN )
Meslek hayatındaki başarının ve mesleki doyumun bireyin psikolojik ihtiyaçlarının karşılanmasıyla ilişkili olduğu yapılan çeşitli araştırmalarda saptanmıştır. Bu araştırmaların ışığında; bireyin psikolojik ihtiyaçlarını tespit eden Edwards Kişisel Tercih Envanterinin mesleki rehberlik alanında uygulanması, bireyin kendi ö<özelliklerine uygun mesleği seçmesinde yardımcı olacağı düşünülmüştür.
Edwards Kişisel Tercih Envanterinde ele alınan psikolojik ihtiyaç grupları;
a)BaÅŸarma,
b)Uyarlık,
c)Düzen,
d)Gösreriş,
e)Özerklik,
f)Yakınlık,
g)Duyguları Anlama,
h)İlgi Görme,
i)Başatlık,
j)Kendini Suçlama,
k)Şefkat Gösterme,
l)DeÄŸiÅŸiklik,
m)Sebat,
n)Karşı Cinsle İlişki,
o)Saldırganlık.
Yetenek Testleri
Yukarıda adı geçen envanterlerden elde edilen veriler bireyin kendine iliÅŸkin algılamalarını içermektedir. Bu envanterlerde yer alan (a) Sözel Yetenek, (b) Sayısal Yetenek, (c) Åžekil – Uzay YeteneÄŸinin gerçekten bireylerde var olup olmadığını, var ise hangi düzeyde olduÄŸunu tespit etmeye yarayacak bir ölçme araçları olmalıdır. Elimizde yoktur, uygulama alanına sokulmalıdır.
Öğrenci Kişilik Dosyası
Öğrencinin gelişimine ilişkin okul rehberlik ve psikolojik danışma görevlilerince toplanan bilgilerin özetlenip yazıldığı, öğrencinin gelişim sürecinin anlaşılmasını sağlayan bir araçtır.
Çeşitli tür lise ve programları ya da okulları tanıtıcı bilgileri içeren kaynaklar
Çeşitli tür meslekleri tanıtıcı bilgileri içeren kaynaklar.
