www.1bilgi.com

SERVO MOTORLAR

Geçen ay, düşük maliyetli bir I/O kartını evde nasıl üretebileceğimizden bahsetmiştik. Bu ay ise (I/O kartınız çalıştıysa tabi )) ) kendi ürettiğimiz I/O kartıyla stepper motor kontrol etmeyi deneyeceğiz.

Dilerseniz öncelikle stepper motorların nasıl çalıştıklarını inceleyelim.

DC servo motorlarda döner alan, rotor üzerindeki kollektör aracılığıyla dönüş hareketiyle birlikte rotor üzerindeki sarımların belirli bir sırayla devreye girmesiyle sağlanır. Senkron ve asenkron AC motorlarda ise döner alan stator ve rotorda oluşan faz farkından yararlanılarak meydana getirilir. DC ve AC motorların aksine stepper motorlar, bobinlerine gerilim verildiğinde serbestçe dönmeye başlamazlar. Mikroişlemciler yada lojik sistemler aracılığıyla bobinlerin sırayla devreye girmesi ile döner alan oluşturulur ve rotor, motoru kontrol eden mikroişlemci yada lojik sistemin istediği hızda ve yönde dönmeye başlar. Ayrıca tork değerleri aşılmadığı sürece herhangi bir sensörle feedback almaya gerek yoktur.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image001.gif[/IMG] Endüstride genellikle unipolar (çok kutuplu, ÅŸekilde soldaki motor) ve bipolar (iki kutuplu, ÅŸekilde saÄŸdaki motor) olmak üzere iki tip stepper motor kullanılır. Daha hassas hareket kontrolü elde etmek amacıyla 5-6…n kutuplu stepper motorlar da üretilmektedir ancak biz bu tip stepper motorlarla ilgilenmeyeceÄŸiz. (zaten piyasada bulmanız da oldukça zor.).

Unipolar stepper motorları 1 fazlı, 2 faz- tam adımlı ve 2 faz-yarım adımlı olmak üzere üç değişik şekilde sürebiliriz.

Adım

A1

B1

A2

B2

1

1

0

0

0

2

0

1

0

0

3

0

0

1

0

4

0

0

0

1

Yukarıdaki tablo, unipolar bir stepper motorun 1 fazlı olarak sürülmesini göstermektedir.

Adım

A1

B1

A2

B2

1

1

0

0

1

2

1

1

0

0

3

0

1

1

0

4

0

0

1

1

Yukarıdaki tablo, unipolar bir stepper motorun 2 fazlı-tam adım sürülmesini göstermektedir. Unipolar stepper motorlar, tam adım sürüldüklerinde daha fazla tork elde edilebilir.

Adım

A1

B1

A2

B2

1

1

0

0

0

2

1

1

0

0

3

0

1

0

0

4

0

1

1

0

5

0

0

1

0

6

0

0

1

1

7

0

0

0

1

8

1

0

0

1

Yukarıdaki tablo ise unipolar stepper motorun 2 fazlı-yarım adım sürülmesini göstermektedir. Motor yarım adım sürüldüğünde daha hassas hareket kontrolü sağlanır ancak tork neredeyse yarı yarıya düşer.

Bipolar stepper motorların sürülmesi:

Bipolar stepper motorları sürmek için, unipolar motorlara göre daha karmaşık sürücü devreleri gerekmektedir. Özellikle asimetrik beslemeli uygulamalarda (VCC-GND) 4 tane NPN ve 4 tane PNP olmak üzere 8 tane transistör gereklidir.

Adım

A1

B1

A2

B2

1

+

-

-

-

2

-

+

-

-

3

-

-

+

-

4

-

-

-

+

Yukarıdaki tablo bipolar bir stepper motorun nasıl sürüleceÄŸini göstermektedir. + ile simgelenen bölümlerde terminal VCC’ye, – ile gösterilen bölümlerde ise VSS’ye baÄŸlanmalıdır.

Dilerseniz şimdi de hem bipolar hem de unipolar stepper motorlar için sürücü devrelerimizi inceleyelim.

1. Bipolar stepper motor sürücü

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG] 2. Uniplar stepper sürücü

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image003.gif[/IMG] Uygulama ÅŸemalarımız oldukça basit. Her iki sürücü devresi için de transistörleri belirtmedim çünkü bu tamamen kullanacağınız stepper motorlara baÄŸlı. 0.5…0.8 amper için BC639-BC640, 2-3 amper için BDX53C-BDX54C, 4-5 amper için TIP141A-TIP142A kullanabilirsiniz. Aslında transistörün adının pek bi önemi yok. Motorunuz için gerekli I-ce akımını saÄŸlayabilen herhangi bir darlington transistör olabilir.

Besleme voltajları da kullanacağınız stepper motora göre 5…40 volt arasındadır. Büyük akım gerektiren stepper motorlar kullandığınız takdirde sürücü transistörleri soÄŸutucuya baÄŸlamayı ihmal etmeyin. Küçük güçlü motorlarda transistör yerine ULN2003 gibi transistör dizileri de kullanabilirsiniz. Ve tabiki stepper motoru kompleks bir sistem içerisinde çalıştırmayı düşünüyorsanız optik yalıtımı ihmal etmeyin.

Ve son olarak 7404 entegrelerinin özellikle HC serisi olmasına dikkat edin. L, LS vb. gibi serilerle 8255′in arası pek iyi deÄŸil çünkü.

Åžimdi de gelelim iÅŸin yazılım kısmına. Her ne kadar bilgisayarla kontrol uygulamalarında Delphi pek iÅŸe yaramaz deseler de ben sadece Delphi kullanıyorum. Delphi 1.x … 3.x versiyonlarında portlara eriÅŸim için standart port[address]:=data komutu bulunmaktadır ama Delphi 4.x ve üzeri sürümleri kullanıyorsanız öncelikle vereceÄŸim port eriÅŸim fonksiyonlarını alın:

{**************************************

function ReadPort(wPort : Word): Byte;

wPort: Port Adresi

**************************************}

function ReadPort(wPort : Word): Byte;

begin

asm

mov dx, wPort

in al, dx

mov result, al

end;

end;

{**************************************

procedure WritePort(wPort : Word; bValue : Byte);wPort: Port Adresi

wPort: Port Adresi

bValue: Porta yazılacak değer

**************************************}

procedure WritePort(wPort : Word; bValue : Byte);

begin

asm

mov dx, wPort

mov al, bValue

out dx, al

end;

end;

Unutmadan hatırlatayım, bu fonksiyonlar Windows NT ve Windows 2000′de çalışmaz.

Portlara erişim fonksiyonlarını yazdıktan sonra işimiz oldukça kolaydır.

Örneğin unipolar bir stepper motoru sürmemiz gerektiğinde

var

i,j: integer;

step: integer;

begin

step:=1; // şu anki adım: 1

for i:=1 to 50 do //50 adım at

begin

inc(Step); // step:=step+1

if (Step>4) then Step:=1; // step 4′ten büyükse step’i 1′e eÅŸitle

case Step of // şu anki adıma göre unipolar stepper motoru 1 fazlı sür

1:WritePort(PortAdresi,1); // belirtilen adrese 1 gönder 1d = 00000001b

2:WritePort(PortAdresi,2); // belirtilen adrese 2 gönder 2d = 00000010b

3:WritePort(PortAdresi,4); // belirtilen adrese 4 gönder 4d = 00000100b

4:WritePort(PortAdresi,8); // belirtilen adrese 8 gönder 8d = 00001000b

end;

for j:=1 to 10000 do begin end; // 2 step arası zaman gecikmesi sağla

// zaman gecikmesi için Timer.OnTimer olayını kullanarak

// kontrollü zaman gecikmesi sağlayabilirsiniz.

end;

end;

Şeklinde kısa bir kod yazmak yeterlidir.

Yukarıdaki örnekte unipolar bir stepper motoru 1 fazlı olarak sürüyoruz. Diğer sürme şekillerine göre doğruluk tablolarını oluşturup portlara gereken değerleri gönderebilirsiniz. Örnekte PortAdresi yazan yere, stepper motor sürücüyü bağladığınız portun adresini yazın. İlk denemenizde motor dönmek yerine titreyebilir. Bu motor bağlantısında hata var demektir. Ben motorun bağlantılarını değiştirmek yerine genellikle yazılımda steplerin yerini değiştiriyorum. (şimdi kim uğraşcak o kadar kabloyu sök tekrar bağla ) )

Bu ay stepper motorları masaya yatırdık. Gelecek ay I/O kartımıza ADC bağlayarak sıcaklık ve voltaj ölçümleri yapacağız, DAC bağlayarak lambaların parlaklıklarını kontrol edeceğiz, switchlerden lojik sinyaller toplayacağız ve I/O kartını yapamayan ve/veya çalıştıramayan arkadaşlar için paralel portu nası kullanabileceğimizden bahsedeceğiz.

Saygılar, Sevgiler.

Kaynaklar:

* Working With Stepper Motors – EIO – © 1998 Jason Johnson

* MikroiÅŸlemci Tabanlı Sistemler – MEB Yayınevi

Windows NT ve Windows 2000, Microsoft Corp’ın ticari markalarıdır.

Delphi, Inprise Corp’ın ticari markasıdır.

1) a ve b elementlerinden oluÅŸan ab2 nin bir molü 46 gramdır. a2bx ‘ in bir molü ise 76 gramdır. Buna göre x kaçtır? (b:16)

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5

2) 20 gram CaBr2 ‘ de kaç gram brom vardır? (Ca: 40, Br:80)

A) 2 B) 6 C) 10 D) 14 E) 16

3) 8 gram oksijen ile kaç gram hidrojen tepkimeye girerek H2O oluşturur?

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5

4) KClO3 + KBr + H2SO4 ® KCl + B22 + K2SO+ + H2O

tepkimesinde H2SO4 ‘ün katsayısı 3 alınarak tepkime eÅŸitlendiÄŸinde H2O’ nun katsayısı ne olur?

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5

5) X4 + 3 Y4 ® 2Z

Tepkimesindeki X ve Y maddeleri birer element ise, Z bileşiğinin bir molekülü kaç atomludur?

A) 4 B) 8 C) 12 D) 14 E) 16

6) CxH8O4 bileşiğinin 0,8 Molü yandığında 3,2 mol CO2 oluşuyor.

Buna göre;

x deÄŸeri

y deÄŸeri

oluÅŸan H2O’ nun kütlesi

niceliklerinden hangileri belirlenebilir?

A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III

D) II ve III E) I,II ve III

7) Bir organik bileşiğin yanma sonucu basit formülünü belirleyebilmek için;

Oluşan karbondioksit ve suyun mol sayıları

Harcanan bileşiğin kütlesi

Harcanan O2’ nin mol sayısı

Ä°fadelerinden hangileri bilinmelidir?

A) Yalnız III B) I, III, C) II, III

D) I, II E) I, II, III

8) 8 gr. C3H4 tamamen yakılırsa, bu tepkimeye ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

0,6 mol CO2 oluÅŸur.

7,2 gram su oluÅŸur.

NKA’ da 17, 92 lt O2 harcanır.

4 mol O2 harcanır.

NKA’ da 89,6 lt hava harcanır.

9) Amonyak gazı oksijen ile yakılırsa NO2 gazı ve su oluşuyor. 4 lt amonyak ile aynı şartlarda 14 lt Oksijen tepkimeye girerse aşağıdakilerden hangisi doğru olur?

3 lt su buharı oluşur.

2 lt NH3 oluÅŸur.

3,5 lt O2 artar.

2 lt NO2 oluÅŸur.

7 lt O2 artar.

10) 28 gram Y2O5’ te 12 gram Y vardır. Y’ nin atom ağırlığı aÅŸağıdakilerden hangisidir? (O:16)

A) 30 B) 56 C) 14 D) 12 E) 24

11) Fe3O4 bileşiğinde 0,3 mol demirle kaç gram oksijen birleşmiştir?

A) 83,2 B)64 C) 51,2 D) 25,6 E) 17,2

12) 4 gram x ile 2 gram y birleşerek bileşik oluşturduklarına göre;

I. Bileşiğin kaba formülü

II. Bileşiğin kütlece % kaçının X olduğu

III. Bileşiğin molekül formülü

Ä°fadelerinden hangileri hesaplanabilir?(X:16, Y:8)

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III

D) I ve II E) II ve III

13) X ve Y elementlerinin oluşturduğu bileşiğin kaba formülünü bulabilmek için;

Elementlerin atom ağırlığı

1 mol bileşikteki toplam atom sayısı

X ve Y’ nin birleÅŸme oranı

Ä°fadelerinden en az hangilerinin bilinmesi gerekir?

A) Yalnız III B) II ve III C) I ve II

D) I ve III E) I, II, III

14) EÅŸit kütlede SO2 ve O2’ den SO3 oluÅŸurken hangi maddenin % kaçı artar? (S:32, O:16)

A) %50 O2 B) %50 SO2 C) %25 O2

D) %75 O2 E) %75 SO2

15) CH4 gazı avagadro sayısı kadar atom içeriyorsa;

1 gram hidrojen içerir.

16 gramdır.

NKA’ da 4,48 lt hacim kaplar.

Ä°fadelerinden hangisi ya da hangileri doÄŸrudur? (C:12, H:1 )

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III

D) II ve III E) I, II, III

16) Y2O3 bileÅŸiÄŸinde kütlece % 30 oksijen vardır. Y ‘ nin atom ağırlığı kaçtır? (O:16)

A) 40 B) 56 C) 27 D) 52 E) 24

17) Eşit kütlelerde Na ve H2O alınarak 16 gram NaOH oluşmaktadır.

Harcanan Na’ nın mol sayısı kaçtır? (Na:23, O:16, H:1)

A) 0,1 B) 0,2 C) 0,3 D) 0,4 E) 0,5

18) YO2 + H2O ® H2YO3

tepkimesindeki Y’ nin atom ağırlığını hesaplamak için;

H ve O’ nun atom ağırlığı

Harcanan YO2’ nin kütlesi

OluÅŸan H2YO3’ ün kütlesi

Ä°fadelerinden hangisi ya da hangileri verilmelidir?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III

D) II ve III E) I, II, III

System Update Service(SUS) Server Kurulumu ve Yapılandırılması

Merhaba arkadaÅŸlar. BaÅŸlık oldukça ilginç deÄŸilmi? Microsoft’un yeni ürünü SUS (System Update Service Server). Bu benim sizlerle ilk buluÅŸmam. Çok heyecanlıyım. Bu yüzden kolay ama çok faydasını göreceÄŸinize inandığım bir konu seçtim. EÄŸer sisteminiz de Windows 2000 ve Windows xp’ler varsa size büyük kolaylıklar getirecek bir uygulamadan bahsedeceÄŸim. Ãœstelik free.

Peki nedir bu SUS? Ne iÅŸe yarar? Hangi iÅŸletim sistemlerini destekler. Bu gibi soruların hepsinin cevabını makalenin sonunu getirdiÄŸinizde bulacaksınız. SUS’un özellikle büyük iÅŸletmelere çok büyük kolaylıklar getireceÄŸi kanaatindeyim.

Susserver internete çıksın yada çıkmasın desteklediÄŸi tüm client’ların updatelerini otomatik olarak yapan Windows ailesinin bir ürünüdür.

Sus server sadece Windows 2000 server family ve Windows 2003 server family’lere yüklenebilen bir server uygulamasıdır. DesteklediÄŸi iÅŸletim sistemleri ise Windows 2000 ve üzeri iÅŸletim sistemleridir. Sus client ın kurulabilmesi için Windows 2000 pro yada server ve winxp gerekmektedir. EÄŸer win2000’leriniz sp2 yada üstü kurulu ise ve winxp sp1 yüklü ise sus client zaten yüklü gelmektedir. Sadece onu etkinleÅŸtirmek gerekmektedir.

Peki nedir bu sus server? Sus server adında anlaşılacağı gibi System Update Service server’ıdır. Networkünüzde bulunan tüm client ve Serverların update’ini yapar. EÄŸer kontrolünüz altında bulunan bilgisayarların miktarı çok fazla ise ve aynı zamanda bunların bir kısmı Türkçe, bir kısmı Ä°ngilizce, bir kısmı 2000, bir kısmı xp ise bunların güncellemelerinin yapılması özelliklede internet baÄŸlantısı olmayan bilgisayarlarda çok problem yaratmaktadır. DiÄŸerleri internete baÄŸlı da olsa aynı patchleri hepsi için indirmeniz gerekmektedir. EÄŸer proxy kullanıyorsanız tüm çlient ve Serverlara update emrini vermeniz gerekmektedir.

Günümüzde ister buna rakip deyin ister Microsoft düşmanları deyin Windows iÅŸletim sistemlerinin açık kapılarını bulup yıkmak iÅŸletim sistemlerini patlatmak isteyen solucanlar (slammers), hackerlar ve virüsler bulunmaktadır. Bunlarla savaÅŸmanın bir yolu anti virüs korumaları (açık portlar için bu yol uygun deÄŸil) diÄŸer yolu ise windowsun bu delikleri tıkayan patch (yamaları) leri Windowslara yamamaktır. Ä°ÅŸte sus server sizin adınıza driver, patch, servis pack ve security açıklarının yamalarını indiren ve emrettiÄŸiniz clientlara sizin istediÄŸiniz zamanda otomotik olarak yükleyen arada bir yeni bir yama varmı diye bakan sistemdir. Bu sistem sayesinde hem internet hızınız yavaÅŸlamaz hemde korunmak için zaman harcamanıza gerek kalmaz. Sus’a her gece 24:00’de update ol dersiniz client’lara da her sabah 9:00 da Sus servera bak bakalım yeni update varmı dersiniz. ve geceleri uykusuz kalmaz, ertesi sabah huzurla mesaiye gelebilirsiniz.

Kuruluma geçmeden desteklediÄŸi iÅŸletim sistemlerini de belirtelim ve akabinde kurulumumuzu yapalım. Sus server’ın 1.0 SP1 versiyonu bulunmaktadır. Bu versiyon win2000 server ve client ailesi win2003 ailesi ve winxp’leri desteklemektedir. Win95, win98 ve winMe desteÄŸi yoktur. Zaten Microsoft’ta bu ürünlere desteÄŸini kaldırmış durumdadır.

Åžimdi gelelim sus server’ın kurulumuna;

Sus serverı http://www.susserver.com/Software/ adresinden indirebilirsiniz. Åžu an için free’dir. Ama ileride ne olur bilemem. Yaklaşık 33Mb büyüklüğünde bir exe. Yukarıda da anlattığım gibi kurulum için win2000 server sp2 ve üstü yada win2003 server ister. Kurulum iki aÅŸamadan oluÅŸur. Server kurulumu ve clientların servera kanalize edilmesi iÅŸlemi. Åžimdi sizle beraber kurulumu ve ayarları yapalım.

Sus server kurulumu:

Öncelikle yukarıdaki adresten installation paketi indirilir ve çalıştırılır. (Hımm bu arada serverda IIS servisi kurulmuÅŸ ve start edilmiÅŸ durumda olması gerekmektedir.) Tüm Microsoft kurulumlarında olduÄŸu gibi bizi kurulum sihirbazı karşılar. Ardından lisans kabulü, typical kurulum, installation ve son olarak finish. Kurulumun bilgisayara yüklenmesi iÅŸi bitti ÅŸimdi sıra administration bölümüne geldi. Server kanadında esas can alıcı nokta da burasıdır. “http://sus server adı/susadmin/” olarak olarak internet Explorer yardımıyla yönetim ekranına ulaşılır.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image001.gif[/IMG]

Åžekil 1

Bu ekran server kanadının tüm ayarlarının yapıldığı bölümdür. Bizde serverımıza gerekli tüm ayarları sırasıyla yapalım. Öncelikle “Set options” linkini tıklayalım. Ä°lk ayarımız internet servis saÄŸlayıcımız ile olan baÄŸlantımızla ilgilidir. EÄŸer direk eriÅŸimimiz varsa problem yok ama Proxy kullanıyorsak onu burada belirtmemiz gerekmektedir.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG]

Åžekil 2

Ardından clientların ulaşabileceği SUS server adını belirtmemiz gerekir.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image003.gif[/IMG]

Åžekil 3 3. bölümde Windows updatelerin Microsoft’tan mı yoksa baÅŸka bir SUSserverdan mı olacağını sormaktadır. Sistemde tek susserver varsa burası Microsoft olmalı eÄŸer birden fazla susserver varsa burası sistemde kayıtlı baÅŸka bir Susserver olabilir. Ä°lk planda birden fazla susserver olması mantıklı gelmeyebilir ama bunu bir örnekle açıklamaya çalışayım. Bir ÅŸubeniz Bursa’da diÄŸer ÅŸubeniz Ä°stanbul’da olabilir. Siz Ä°stanbul’a bir susserver kurarsınız ve onun update’ini Microsoft, Bursa’ya bir susserver kurarsınız onun update’ini Ä°stanbul verebilirsiniz. Bu performans açısından hızlı olur.

4. aÅŸamada update’in clientlara nasıl yükleneceÄŸini tanımlarız.( Select how you want to handle new versions of previously approved updates) eÄŸer burası automatically ise indirdiÄŸi update’i size sormadan baÄŸlanan client’a direk yükler. Bu sizin için sakıncalı olabilir. Hiç kullanmayacağı bir yamayı (gereksiz) yükleyebilir hantallığa yol açabilir. Bunun için benim tavsiyem do not automatically seceneÄŸinin seçili olmasıdır. Burada sadece size ileriki bölümde anlatacağım approve komutunu vermek düşer.

Son “set options” seçeneÄŸimiz dil seçeneÄŸimizdir. Burada sistemimizde bulunan iÅŸletim sistemlerinin dillerini tanımlarız ki seçtiÄŸimiz dillerdeki update’ler server tarafından indirilsin.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image004.gif[/IMG]

Åžekil 4 Son olarak apply tıklayalım. Server tarafında “set options” tamamdır.

Åžimdi sırada server’ımıza Microsoft’u ziyarete göndermemiz gerekmektedir. Windows’un güncel yamalarını indirsin ve sistemi update etsin. Åžekil 1’de görülen “synchronize server” linkini tıklayalım. Gelen sayfada iki button bulunur önce “synchronization Schedule” tıklayıp serverın kendini update edeceÄŸi zamanı programlayalım ardından “synchronize now” deyip tüm yamaları indirmesini bekleyelim. Bu iÅŸlem internet hızınıza baÄŸlı olmak ÅŸartıyla uzun yada kısa surebilir. Benim 256K bant geniÅŸliÄŸim var bende yaklaşış 7-8 saat sürdü. Ama bu sizi korkutmasın bu iÅŸlem bir kere yapılıyor. Daha sonra ilave çıkan yamaları indirmek 5 dakika bile sürmüyor.

Download iÅŸlemi tamamlandıktan sonra “Available Updates” iÅŸemine baÅŸlamamız gerekir. Synchronization olayından sonra indirilen tüm updateler bizden, baÄŸlanan clientlara yüklenmek için onay bekler. Bu onayı “Available Updates” linkinden yaparız. Ä°ndirilen yamaların kenarında kırmızı new ibaresi bulunur ve yama uygulanabilir durumdadır. Yamanın başındaki “check box” iÅŸaretlenip “approve” denilir. Bu iÅŸlemin sonucunda new yazılı yama approved’a dönüşür.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image005.gif[/IMG]

Åžekil 5

Bundan sonra bu bölümde görülen tüm yamalar clientlar tarafından ulaşılabilir durumdadır. Server kanadında son olarak deÄŸineceÄŸim nokta “monitor server”’dır. Buradan server üzerindeki eriÅŸilebilir yamaların kategorize edilmiÅŸ halini bulabilirsiniz.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image006.gif[/IMG]

Åžekil 6

Åžimdi gecelim client tarafına. Bu noktada size önerim win2000’ler için sp3 winxp’ler içinse sp1 yüklü olmasıdır. EÄŸer bu servis packler yüklü deÄŸilse daha önceden anlattığım adresten Susclient indirmek gerekmektedir. Ben yüklü olduÄŸunu varsayarak anlatacağım.

Bu noktada ki işlemimiz çok basit, bir iki grup policy tıklaması işlem tamam.

Önce komut satırında yada run komutunda “gpedit.msc” yazıp enter’a basalım. Karşımıza ÅŸekil 7’deki group policy (grup ilkesi) konsolu gelecektir.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image007.gif[/IMG]

Åžekil 7

“Computer configuration” altında “administrative templates”’e saÄŸ tıklayalım. “Add/remove template” seçelim açılan etkileÅŸim penceresinden add tıklayıp “wuau.adm” policy template’ini ekleyelim. Bu template Windows yada winnt dizininin altında inf dizini içindedir. Bu template eklendikten sonra “administrative templates”’in içinde “Windows component” altında “Windows update” oluÅŸur. Windows update içinde Serverlarda 4 adet, client’larda 2 adet policy oluÅŸturur. Bu policy’leride ayarladık mı client konfigürasyonumuz tamamdır.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image008.gif[/IMG]

Åžekil 8

Policy’lerin ayarlanması;

Configure automatic updates: Bu policy enabled olmak zorundadır. Clientların ne zaman ve nasıl update olacağını belirler.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image009.gif[/IMG]

Åžekil-9

3 ayrı modu vardır. 1’incisi yamayı serverda gördüğünde beni haberdar et ve kurmadan önce benden onay iste, 2’incisi otomatik olarak yamayı serverdan kendi üzerine al fakat kurmadan önce benden onay iste ve son olarak 3’üncü seçenekte ise herhangi bir update varsa serverdan al ve yükle (bana sormana gerek yok.).

Specify Intranet Microsoft update service location: Bu policy kurmuÅŸ olduÄŸumuz susserver’ın adresinin client tarafından algılanmasını saÄŸlar. Bu policy sayesinde bundan sonra update’ler burada yazılan adresten yapılacaktır. Ä°nternetten yapılmayacaktır.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image010.gif[/IMG]

Åžekil-10

Fakat burada çok önemli bir nokta bulunmaktadır, bir önceki policy eÄŸer enabled deÄŸilse bu policy’nin hiçbir espirisi kalmaz.

Geride kalan diÄŸer iki policy o kadar önemli deÄŸildir. Biri update yapıldıktan sonra sistemin açılıp kapanması ile ilgili diÄŸeri ise sistem açıldıktan kaç dakika sonra update iÅŸlemi yapılacağı ile ilgilidir. Bu son iki seçenek Serverlara özgüdür. Win2000 pro ve winxp’lerde yoktur. EÄŸer bunlar konfigure edilmediyse ve bir iÅŸlem yapılması gerekecekse sizden onay bekleyecektir.

Evet sevgili arkadaşlar Susserver ile ilgili vereceğim bilgiler şimdilik bu kadar. Bu sizlerle ilk buluşmam bu yüzden çok heyecanlıyım. Eğer hatalarım var ise af ola. Sürçü lisan ettim ise özür. Bundan sonraki makalelerim MsSQL Server ve OLAP ile ilgili olacak. Özellikle OLAP konusunda bir şeyler aktarmak için sabırsızlanıyorum. Çok fazla bilinen bir uygulama değil ama görüpte uygulamamış olanlar, sanırım öğrendikten sonra hayatlarının yarısının boşa geçtiğine inanacaklar. Şaka değil bence çok önemli özellikle Sql server kullananlar için. Tekrar görüşmek üzere.

KABLO TV

Günümüzde havadan yapılan TV ve radyo program yayınlarının hızla artması, kıt olan frekans paylaşımını olanaksız hale getirmekte, ayrıca TV ve radyo yayınlarında frekans karışmasına neden olmaktadır. Bazı televizyon kuruluşlarının verici çıkış güçlerinin rakip kanallarınkini bastıracak düzeyde olduğu durumlarda diğer televizyon istasyonları bozuk olarak izlenmektedir. Televizyon kuruluşları vericilerini değişik noktalara kurdukları için, tüm televizyon yayınlarını net biçimde izleyebilmek ancak bu vericilere yönlendirilmiş birden fazla antenle mümkün olmaktadır. Bu durum ise ekonomik olmadığı gibi çatılarda çirkin bir görüntü oluşturmaktadır.

Çözüm : Kablo TV

Kablolu TV sistemleri; izleyicilerin ikametgahına kadar tesis edilen koaksiyel yada karma fiber koaksiyel kablolarla TV yayınlarını ileten ve çift yönlü iletiÅŸim yapısı ile tam etkileÅŸim saÄŸlayan ÅŸebeke yapılarıdır. Yerli ve yabancı pek çok kanalı; en net, en canlı görüntüleri ile en iyi ses düzeninde evinize getiren, anten derdini bitiren, ufkunuzu geniÅŸleten mükemmel bir sistemdir. Nedir bu sistemi mükemmel kılan özellikler ? Dünyadaki pek çok televizyon kanalı, yayınlarını uzaydaki iletiÅŸim uydularına gönderir. Kablo TV sistemleri bu yayınları dev boyutlardaki birçok özel çanak anten kullanarak alır. Kontrol ve Modülasyon Merkezi’ne iletir. Yayınları evlere kusursuz bir görüntü ve ses kalitesinde ulaÅŸtırmak için, Fiber Optik Kablolar ve güçlendirici amfiler kullanılır. Görüntüler; kentleri, semtleri, sokakları bir aÄŸ gibi saran sistemler aracılığı ile sizlere sunulur. Böylece Dünyanın önde gelen tüm televizyon yayınlarını, en net görüntü ve en iyi ses kalitesi ile izleyebilirsiniz.

Günümüzde, analog ve dijital televizyon yayınları izleyici kitlelerine yerel televizyon verici istasyonları, uydu, MMDS (mikrodalga) ve Kablolu TV (CATV) gibi sistemlerle ulaştırılmaktadır. Kablolu TV sistemleri diğer yayın iletim sistemleri ile karşılaştırıldığında su gibi avantajlara sahiptir.

·Görüntü kalitesi yüksektir.

·Adreslenebilir yapısından dolayı güvenilirdir

·Çift yönlü iletişim olanağının olması bakımından etkileşimli bir sistemdir.

·Yüksek veri iletişim imkanı vardır.

NİÇİN KABLO TV

Havadan yapılan TV ve Radyo kanallarının hızla çoğalması kısıtlı olan frekans paylaşımını olanaksız hale getirmekte, yayıncılık açısından hoş olmayan frekans karışmalarına yol açarak bozuk görüntüye neden olmaktaydı. Farklı istasyonların değişik noktalardan yaptıkları yayınlarda tüm kanalları net olarak tek bir antenle izleyebilmeyi imkansız hale getirmişti. Çevreye verilen görüntü kirliliği de karsımıza çözülmesi gereken sorun olarak çıkmaktaydı.

İşte bu noktada Kablo TV çok sayıda yerli ve yabancı televizyon yayınını ve radyo istasyonunu tek bir kablo ile evlerimize, iş yerlerimize getirerek hem iletişim ağının temelini attı hem de gelecekte bu sistem üzerinden yapacağımız sınırsız data hizmetlerinin öncüsü oldu.

Kablo TV şebekesi üzerinden şehirlere göre değişmekle beraber, yerli ve yabancı ortalama 45 TV programı ve 20 FM radyo yayını iletilmektedir.

Yakın bir gelecekte Kablo TV şebekesinden 44 analog TV programı ve 49 adet sayısal TV programı ile 40 radyo programının iletilmesi, Sayısal radyo, Pay TV, Teleteks, eğitim programları, tele alışveriş gibi hizmetlerin verilmesi mümkün olacaktır.

TÃœRKÄ°YE’DE KABLO TV’NÄ°N DÃœNÃœ BUGÃœNÃœ

Türkiye’de Kablo TV yayınları 1991 yılında PTT tarafından dokuz büyük ilde baÅŸlatılmış (Ä°stanbul, Ankara, Ä°zmir, Adana, Bursa, Konya, Antalya, Gaziantep, Kayseri) ve kısa sürede yoÄŸun ilgi görmüştür. Önceleri 22 televizyon kanalı, 4 radyo istasyonu ile yayınına baÅŸlayan Kablo TV, kısa sürede televizyon kanalı sayısını 35′e çıkarmıştır. Bu gün 45 televizyon kanalı Kablo TV sistemi üzerinden yayınlanmaktadır. 1997 yılında mevcut 9 bölgeye ilave olarak 21 yeni yayın bölgesinde Kablo TV Hizmetlerinin verilebilmesi için Türk Telekom Gelir Paylaşımı esasına göre ihaleye çıkmış, Kablo Ä°letiÅŸim firmaları da bu bölgelerdeki yatırımlarını tamamlayarak Kablo TV hizmeti vermeye baÅŸlamışlardır. 1998 yılında da Türk Telekom, ilk kurulan 9 büyük ildeki Kablo TV altyapısının modernizasyonu, kapasite artırımı ve arıza bakım yükümlülüklerini, yine Gelir Paylaşımı esasına göre firmalara devretmiÅŸtir. Böylece toplam 30 yayın bölgesinde Kablo TV hizmetleri net ve kesintisiz yayın kalitesi ve mükemmel ses düzeni ile benimsenmiÅŸ, abone sayısı da hızlı bir ÅŸekilde artmaya baÅŸlamıştır.

KABLOLU TV GENEL YAPISI

Günümüzdeki Kablo TV ÅŸebekelerinin bir kısmı çok dallı aÄŸaç yapısındaki koaks dağıtım ÅŸebekeleri seklinde tesis edilmiÅŸtir. Ä°letim ortamı olarak da koaksiyel kablo kullanılmakta ve kablo zayıflamasını dengelemek için deÄŸiÅŸik iletim bant geniÅŸlikli (47 MHz’den 300/450/606 veya 862 MHz’e kadar) geniÅŸ bant yükselteçlerden yararlanılmaktadır.

Bu tip koaksiyel kablo ÅŸebekelerinin kaplama alanı 5 km’den 10 km’ye kadar deÄŸiÅŸmekte ve 100,000′den fazla daireye bir ÅŸebeke ile ulaşılması mümkün olmaktadır. Genelde 40 TV programı ile 30 VHF stereo radyo programı ve dijital radyo programı bu tip ÅŸebekelerde iletilebilmektedir. GeniÅŸ nüfuslu ÅŸehirlere Kablo TV hizmeti verebilmek için birkaç komÅŸu ÅŸebeke kurulması gerekmektedir.

TELEVÄ°ZYONLARIMIZ VE KABLO TV YAYINLARI

Televizyonlarımızın yayın alma kapasiteleri, " S Bandı " adı verilen ve normal antenler ile aldığımız havadan yapılan yayınlarda kullanılmayan bir yayın bandının var olması ile deÄŸiÅŸir. Kablo TV yayınlarında havadan yapılan yayınlar ile karışıklığın önlenmesi ve daha net görüntüler saÄŸlanabilmesi için " S Bandı " yoÄŸunlukla kullanılır. Ãœlkemizde Kablo TV yayınlarına geçildiÄŸi 90′li yılların başında, " S Band " lı TV üretimi de baÅŸlamıştır. Bu tarihten önce üretilen televizyonların çoÄŸu, Kablo TV kanallarının bir kısmını izleyemez. Bu sorun, bir yetkili serviste, TV’nize " S Bandı " taktırarak az bir maliyetle çözümlenebilir.

KABLO TV HİZMETİNDEN FAYDALANMAK VE YAYINLARI İZLEMEK İÇİN Kablo TV hizmetinden tam olarak faydalanabilmek, iletilen tüm yayınları izleyebilmek için televizyon kablo TV standartlarına uygun olması gerekmektedir. Kablo TV sisteminde 47-450 Mhz frekans bandı aralığında, VHF I, VHF III, S alt, S üst, S genişletilmiş bandının tamamı kullanılmaktadır.

Sayısal ek paket hizmetlerini almak için Set Top Box cihazı, Data İletimi, İnternet Erişimi ve VOIP hizmetini almak için Kablo Modem cihazı aboneler tarafından alınması gerekmektedir. Aboneler Set Top Box ve Kablo Modem cihazlarını kira karşılığı veya ücretini ödemek suretiyle kablo TV projesi uygulamalarını yürüten firmalardan temin edilebilecektir.

Kablo TV abonelik başvurusu, dilekçe ile telekom müdürlükleri veya bağlı birimlerine yapılır. Başvurular tarih numara verilerek tasdikli mühürlü başvuru kayıt defterine kaydedilir. Başvurular bir başka özel ve tüzel kişiye devredilemez. Ancak talep sahibinin ölümü halinde talep mirasçılarına intikal ettirilir. Telefon, faks veya mektupla başvuru yapılabilir, ancak bu tür başvurularla ilgili uygulamaya Türk Telekomünikasyon A.Ş. Genel Müdürlüğü karar verir ve konu ile ilgili mevzuat, usul ve esasları düzenler.

KABLO MODEM BAGLANTISI [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image001.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG]

KABLOLU TELEVÄ°ZYONUN GELÄ°ÅžTÄ°RÄ°LMESÄ°

Bir çok ülkede ki büyük ÅŸehirlerde, televizyon yayıncılığı problemleri büyük boyutlarda idi. Öyle ki CATV sistemlerinin abone sayılarında hızlı bir yükselme oldu. Özellikle, bir çok gökdelen binasının varolduÄŸu ABD’de durum böyle idi. Bir çok yayımcılık program kanalı vardı. Aynı zamanda, yöresel ilgiler, klasik müzik ve eÄŸitim gibi belirli kesimler için özel olarak hazırlanmış programları yayınlayan ses ve televizyon kanallarına duyulan ihtiyaç artıyordu.

Ana televizyon merkezi, yerel yayım kanallarını bir ana anten üzerinden alabilir, bu kanallar ve diğer özel olarak hazırlanmış radyo ve televizyon programlarını yayımlayabilir.

Bütün bu programlar, büyük geniş bantlı koaksiyel kablolarla çeşitli dağıtım merkezlerine bağlanırlar. Buradan daha küçük bant genişlikli küçük koaksiyel kablolarla abonelere bağlanır.

Günümüzde teknolojik gelişmeler, sistemin etkileşimli olmasına yol açmıştır. Bu sistemde aboneler herhangi bir anda dağıtım merkezine bir bilgi göndererek mevcut kanallar arasından sınırlı sayıda kanalı seçebilir. Ayrıca, sınırlı çekiciliğe sahip özel programlar için karıştırma özelliğe eklenebilir. Böylece, yalnızca belirli paralı-kanallar, televizyon setiyle ilgili karıştırmayı önleyicinin çalışmasını alabilir.

Bir çift telden ya da koaksiyel kablodan daha geniş bant genişliğine ve düşük zayıflatmaya sahip fiber optik kablolar, kablo televizyon sistemlerinin daha geniş alanlara yayılmalarını sağlayacaktır.

Kablolu televizyon, her ülkede farklı bir geliÅŸme göstermiÅŸtir. Özellikle, 2000 yılında TV izleyici nüfusunun yalnızca yarısının kablolu TV’ ye sahip olacağının tahmin edildiÄŸi Ä°ngiltere’de, bu geliÅŸme yavaÅŸ olmuÅŸtur.

Uygun olduÄŸu yerde toplum anteni

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image003.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image004.gif[/IMG]

Ana TV merkezi

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image005.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image006.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image007.gif[/IMG]

Etkileşimli tesisatlı evler

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image008.gif[/IMG]

Şekil : Yıldız bağlantılı kablolu TV

SUNULACAK HİZMETLER Kablo TV Sistemi üzerinden, internet erişim ve data hizmeti abonelere sunulmaya başlanmıştır. Teknolojik gelişmeleri içeren çalışmaların neticelendirilmesini müteakip Kablo TV Sistemi band genişliğinin artırılması ile daha fazla TV ve Radyo Yayın Programlarının iletilmesi, yayınların belirli paketler halinde abonelere sunulması ve bu paketler içerisindeki kanalların abonelerimiz tarafından seçilebilmesi ayrıca VOIP hizmeti ve sayısal ek paketlerin en kısa sürede hizmete verilmesi planlanmaktadır.

VOIP NEDIR?

Kablo TV şebekesi üzerinden aynı kontrol merkezi hizmet sahasında veya il içinde Kablo TV aboneleri arasında dahili telefon aboneliği işlemini ifade etmektedir. Bugün için Voice Over IP hizmetinin abonelere sunulmasına başlanılmamakla birlikte, Şirketlerce teknolojik gelişmelere ve ihtiyaçlara bağlı olarak Kablo TV sisteminin adreslenebilir ve sayısal yapıya dönüştürülmesi yönünde çalışmalar devam etmekte olup, çalışmaların sonuçlandırılmasını müteakip analog temel pakete ek olarak sistem üzerinden Voice Over IP, sayısal açık/şifreli TV/R kanalların iletimi, PAY TV, Video On Demand ve İnteraktif hizmetlerin abonelerimize sunulabilmesi mümkün olacaktır.

KABLO TV & Ä°NTERAKTÄ°F KABLO TV SÄ°STEMÄ°

Mevcut Kablo TV Sisteminde tek yönlü bir bilgi akışı söz konusudur. Yayınlar aboneye iletilmektedir. Bununla birlikte aboneden (mevcut şebeke üzerinde) bilgi almak mümkün olmamaktadır. İnteraktif Kablo TV sisteminde çift yönlü bilgi akışı yoluyla Kablo TV abonelerinin birçok yeni hizmetten yararlanması mümkün olacaktır. Abone, televizyon ekranında görüntülenecek olan bir menüden istediği interaktif hizmeti seçip bu hizmetlerden yararlanacaktır.

İNTERAKTİF SİSTEMLE KABLO TV ŞEBEKESİNE KAZANDIRILACAK YENİ ÖZELLİKLER

·İnternet ve Data Hizmetleri

·Evden Eğitim

·Evden Alışveriş

·Evden Banka İşlemleri

·Danışma ve Bilgi Hattı

·İsteğe Bağlı Video Film Seyretme

·Bilgisayar Oyunları

·Görüntülü Konferans

·Pay TV

·Kablo Telefon

Ä°NTERAKTÄ°F KABLO TV SÄ°STEMÄ°NDEN VERÄ°LECEK HÄ°ZMETLERLE Ä°LGÄ°LÄ° KISA BÄ°LGÄ°LER

Ä°nternet ve Data Hizmetleri

Bina içi koaksiyel kablo ÅŸebekesi üzerine, TV alıcısıyla birlikte veya ayrı olarak baÄŸlanacak olan bir modem yoluyla; modemin baÄŸlı olduÄŸu bilgisayar , herhangi bir Ä°nternet servis saÄŸlayıcısına ve telefon hattına ihtiyaç duymaksızın Ä°nternet’e baÄŸlanabilir. Ä°nternet’e eriÅŸim sorunsuz, çalışma hızı telefon hatlarına göre çok daha fazla olacaktır.

Evden EÄŸitim

Üniversite kursları, Anadolu liseleri giriş kursları, yabancı dil eğitimi ve açık öğretim gibi öğretim dallarında yüksek kalitede interaktif hizmet verilecektir.

Evden Alışveriş

İlgi alanlarına göre organize edilmiş olan alışveriş katalogu ile birlikte, sipariş formu ve fiyatlar gibi text bilgileri de ayni anda Kablo TV üzerinden aboneye iletilir. Abone, TV ekranındaki bir menüden seçeceği ürün hakkında bilgi aldıktan sonra text bilgisi görüntülenir ve abone isterse yine Kablo TV şebekesi üzerinden sipariş verebilir.

Evden Banka Ä°ÅŸlemleri

Nakit para çekmek haricinde bütün bankamatik işlemleri evden yapılabilir.

Danışma ve Bilgi Hattı

Uçak tarifeleri, oteller, hava durumu, sinemalarda hangi filmlerin oynadığı vb. bilgiler öğrenilir.

İsteğe Bağlı Video Film Seyretme

İsteyen abone, bir film arşivinden istediği filmi seçip seyredebilecektir. Bir film birden fazla abone tarafından aynı anda izlenebilir. İzlenen filme göre ücretlendirme yapılır.

Bilgisayar Oyunları

Kablo TV aboneliği kapsamında bilgisayar oyunlarından yararlanmak isteyenlere hizmet verilecektir.

Görüntülü Konferans

Kamerası olan iki abone telefonda konuşurken aynı zamanda kendi TV ekranlarında birbirlerinin görüntüsünü izleyecektir.

Pay TV

"Seyrettiğin Kanalı Öde" veya "Seyrettiğin Kadar Öde" ( çeşitli kanalları ) olmak üzere iki şekilde değerlendirilir. Abone, kendisine standart olarak sunulan yayın paketi dışında seyretmek istediği kanallar için , kanal başına yada kanalları seyretme süresine göre ücret öder. Bu hizmet için aboneye bir decoder temin edilecektir.

Kablo Telefon ( 0831 )

Kablo TV şebekesi üzerinden, telefon hattı kullanmadan yapılan ve şebeke içerisindeki bütün görüşmelerin sabit olarak ücretlendirildiği telefon haberleşme sistemidir. 0831 Prefix numaralı bu hizmetten yararlanmak için abone olmak yeterlidir.

KABLO TV VE MULTÄ°MEDYA

2000′li yıllar, iletiÅŸim teknolojisinin baÅŸ döndürücü geliÅŸimine ayak uydurmaya çalışan insanlık tarihinin, belki de en önemli dönüm noktalarından biri olacak. Bilgisayarlar, çok yönlü kullanımlarıyla düşüncenin bilgiye, eÄŸitime, sanata, kültüre olan katkısını görsel ve iÅŸitsel yollardan inanılmaz hızlarda dünyanın bir ucundan diÄŸerine taşımakta, evimizden, iÅŸyerimizden bir kaç tuÅŸ darbesiyle ona hükmetmenin keyfini yaÅŸatmakta. Dünya ticaretinin geleceÄŸi elektronik iletiÅŸim ortamlarında inanılmaz geliÅŸmelere doÄŸru gidiyor. Çünkü çağımız artık "MULTIMEDYA" iletiÅŸim çağıdır.

Teknoloji ve yaratıcılığın birlikte kullanıldığı son yılların en gözde ürünü olan multimedya sistemleri insanoÄŸlunun hayal sınırlarını çoktan zorlamaya baÅŸladı bile. Bu gün elde ettiklerimize şöyle bir göz attığımızda, bizleri nelerin beklediÄŸini daha iyi anlarız. Belki de daha yolun başındayız…

Bilgiye eriÅŸmek, ileri toplumlar düzeyine çıkmanın tek ÅŸartı. Onu kim daha iyi kullanırsa bir deÄŸil bir kaç adim öne geçecek. Kablo TV’nin alt yapısı inanılmaz hızlı eriÅŸimiyle tüm multimedya uygulamalarından eksiksiz olarak faydalanabileceÄŸiniz en geliÅŸmiÅŸ ve en güvenli sistemdir.

Video, ses, grafik, animasyon vb. elemanları bilgisayar ortamında birleşerek muhteşem görüntüler ve ses efektleri yaratılabilir ve izleyebiliriz. Evimizden dışarı çıkmadan Gazeteleri, mecmuaları, sanat bültenlerini, spor haberlerini kısacası her şeyi ayağınıza getirecek bu sistemler dizini, iletişimde de devrim yaratacak.

İnteraktif uygulamalar, bir futbol maçını istediğiniz kameradan seçerek seyretmeyi, konuşan bir kitabi, 30 dilde açıklama yapan haritaları, görüntülü alışverişleri, oyunları, konferansları, senaryosunu değiştirebileceğiniz filmleri ve daha binlerce uygulamayı dijital teknolojinin de yardımıyla bizlere sunarken, yepyeni is sahalarını da beraberinde getirerek yeni ufuklar açacak.

ÖDEME

Kablo TV abonesi olmak isteyenlerden talep edilen abonelik şekline göre (toplu-bireysel) tarifesi uyarınca daire başına bağlantı ücreti bir defaya mahsus olmak üzere alınır. Bağlantı ücreti çıkacak ilk fatura ile tahsil edilir.

Aylık Ücretler : Aylık ücretler sözleşme esnasında alınmaz, çıkacak ilk fatura ile bağlantı tarihleri baz alınarak tahsil edilir.

ABONELİK ÇEŞİTLERİ

Kablo TV hizmetinde; Şahıs ve Bina aboneliği kaldırılmış olup, tek tip abonelik uygulaması başlatılmıştır. Başvurular bireysel veya toplu olarak karşılanır.

Toplu Başvurular : Binadaki dairelerin tamamı için aynı anda toplu olarak (aynı çatı altında olanlar) yapılan başvurulardır. Kapıcı dairesi ve dükkanların toplu talep içinde yer alması zorunlu değildir.

Bireysel Başvuru : Binadaki bir daire için bireysel olarak yapılan başvurulardır.

ABONELİKTEN VAZGEÇME

Kablo TV dağıtım kutusuna kadar gerekli bağlantılar yapılmadan önce Kablo TV başvurusundan veya aboneliğinden vazgeçilmesi halinde tesisle ilgili alınmış ücretler iade edilir. Ancak İç Dağıtım Şebekesinin Türk Telekom tarafından yapılması halinde, alınan İç Dağıtım Şebekesi tesis ücreti iade edilmez.

ABONELÄ°K Ä°PTALÄ°

Kablo TV Hizmetinden Yararlanan Aboneler İçin Herhangi bir döneme ait faturanın süresi içinde ödenmemesi halinde takip eden iki fatura dönemi beklenir. Takip eden iki fatura dönemi içinde de borçların ödenmemesi halinde abonelere ödenmeyen borç için en geç 20 gün içerisinde alma haberli mektup gönderilir ve tebliğ tarihinden itibaren 30 gün süre tanınır. 30 gün içinde de borçların ödenmemesi halinde sözleşme fes edilerek yasal işlem başlatılır.

Kablo TV Şebekesi Üzerinden Verilen Ek Hizmetlerden Yararlanan Aboneler İçin

Kablo TV hizmeti ile birlikte aynı anda kablo TV şebekesi üzerinden verilen ek hizmetlerden yararlanan abonelerden alınacak ücretler tek bir faturada belirtilecektir. Herhangi bir döneme ait faturayı süresi içinde ödemeyen abonenin ek hizmetleri durdurulur. Faturanın son ödeme tarihinden itibaren en geç 20 gün içinde ödenmemiş borç için alma haberli mektup gönderilir ve tebliğ tarihinden itibaren 30 gün süre tanınır. Borçların bu süre içinde de ödenmemesi halinde ek hizmetler ve kablo TV sözleşmeleri fes edilerek yasal işlem başlatılır.

Gönderilen alma haberli mektubun tebliğ edilmemesi veya alma haber kartının geri dönmemesi halinde, alma haberli mektubun gönderilmesini takip eden günden itibaren 30 gün beklenir ve 30 günlük sürenin bitiminde borcun ödenip ödenmediğine bakılır, borcun ödendiğinin tespit edilmesi halinde abonelik devam ettirilir, borcun ödenmediğinin tespit edilmesi halinde sözleşme fes edilerek yasal işlem başlatılır.

ABONELİĞİN KAPATILMASI

Abone isteği ile kapama yapılabilir. Abone isteği ile kapamalarda kapama ücreti alınır. Kapamalarda aylık sabit ücret alınmaya devam edilir.

DEVÄ°R NAKÄ°L Ä°ÅžLEMLERÄ°

DEVİR İŞLEMLERİ : Aynı adreste olmak koşulu ile tarifesinde belirtilen devir ücreti alınarak kabul edilir. Devir esnasında yeni abone veya vekili ile yeniden sözleşme yapılır ve tarifesi karşılığı ücret alınarak devir işlemi tamamlanır. Ana, baba, eş, evlat veya kardeş olduklarını nüfus idarelerinden alınacak resmi yazı ile belgeleyenler arasında bir kereye mahsus olarak yapılan devirler ile verasetten devirlerden devir ücreti alınmaz. (aynı adreste)

Kablo TV sistemi üzerinden verilecek ek hizmetlerin devirleri, kablo TV aboneliğinin devri ile birlikte ve tek bir devir ücreti alınmak suretiyle karşılanır.

NAKİL İŞLEMLERİ : Nakil talepleri kabul edilmez. Adres değişikliği talepleri yeniden bağlantı ücreti alınmak suretiyle karşılanır. Daha önce şahıs abonesi olanların nakil talepleri bir defa olmak şartı ile kabul edilir. Nakil istenen adreste (şehir içi ve şehirler arası) kablo TV şebekesi olmaması halinde, nakil gerçekleşinceye kadar aylık ücret alınmaz.

KABLO TV HAKKINDA SIKÇA SORULAN SORULAR

1)Kablo TV Nedir?

Kablo TV çok sayıda TV ve FM radyo programlarının stüdyo kalitesini koruyarak,fiber optik ve koaksiyel kablolar üzerinden evlerdeki alıcılara kadar ulaştıran multi kanallı bir sistemdir.

2)Kablo TV ‘nin Amacı nedir?

Her aboneye dış etkenlerden bağımsız yüksek kaliteli yayın ulaÅŸtırmak. Gelecekteki yeni özelliklere imkan tanımak. Kablo TV alt yapısı ile önümüzdeki yıllarda aboneler kaliteli TV hizmetlerinin yanı sıra radyo yayınları, Ä°nternet’e ulaşım, evden alış-veriÅŸ, bilgisayar oyunları, video konferans, ödemeli kanallar, evden eÄŸitim gibi birçok interaktif hizmetten yararlana olanağı bulacaklardır.

3)Kablo TV Ãœcretleri Nelerdir?

Bağlantı Ücreti

Bireysel baÄŸlantı ………………………………. 20 000 000 TL

Toplu baÄŸlantı(Daire Başına) …………….. 13 000 000 TL

Aylık Ücret

Analog temel paket ……………………………. 2 000 000 TL

Sayısal ek paket ………………………………… 1 000 000 TL

4)Kablolu TV Hizmeti Hangi Ä°llerde Veriliyor?

Ankara, İstanbul, İzmir, Adana, Antalya, Gaziantep, Bursa, Konya, Kayseri, Mersin-Tarsus, İzmit-Gölcük, Eskişehir, Zonguldak-Ereğli, Denizli, Balıkesir, Samsun, Adapazarı, Tekirdağ-Çerkezköy-Çorlu, Erzurum, Yalova-Çiftlik Köy

5)Kablo TV Sistemi Ãœzerinden Ä°nternet EriÅŸimi Nedir?

Bina içi koaksiyel kablo ÅŸebekesi üzerine, TV alıcısıyla birlikte veya ayrı olarak baÄŸlanacak olan bir modem yoluyla; modemin baÄŸlı olduÄŸu bilgisayar , herhangi bir Ä°nternet servis saÄŸlayıcısına ve telefon hattına ihtiyaç duymaksızın Ä°nternet’e baÄŸlanabilir. Ä°nternet’e eriÅŸim ve çalışma hızı telefon hatlarına kıyasla 52 kat daha hızlı ve sorunsuz olacaktır. Kablo TV sistemi üzerinden Ä°nternet eriÅŸim hizmeti mevcut TT net ÅŸebekesinden saÄŸlanan eriÅŸim hızlarının çok üzerinde hızlarda (modülasyon tekniÄŸine baÄŸlı olarak 10 MBps ve üzerindeki hızlarla) saÄŸlanmaktadır.

6) Kablo TV üzerinden İnternet ve data transferi için ne çeşit donanıma ihtiyaç vardır ?

Kablo Modem, Kablo TV üzerinden veri almak ve göndermek için bedeli karşılığında üretici firma tarafından verilecektir. Kullanılacak bilgisayarınızda Ethernet kartı olması gerekir. TT NET ve İnteraktif firmasıyla yapacağınız sözleşmeye istinaden Kablo TV üzerinden İnternet ve data transferi yapabilirsiniz.

7) Her bilgisayar ile Kablo TV üzerinden İnternet bağlantısı yapılabilir mi ?

Bir bilgisayarın Kablo TV üzerinden İnternet bağlantısı yapabilmesi için 486 ve üzeri bir işlemci 32 MB RAM TCP/ IP protokolü içeren bir işletim sistemi (Win 95/ 98, Win NT, Unix, MacOS OS", Linux vb) 10/ 100 Mbit/sec kapasiteli bir Ethernet kartı Web browser ve diğer İnternet yazılımları ve işletim sistemi için tavsiye edilen disk ve bellek miktarları Kablo Modem bağlantısı için yeterli olacaktır.

KABLO TV ÜCRETLERİ Bağlantı Ücreti

TL

Bireysel Bağlantı

20.000.000

Toplu Bağlantı (daire başına)

13.000.000

Aylık Ücret

Anolog Temel Paket

2.000.000

Sayısal Ek Paket (Anolog Temel Pakete İlaveten)

1.000.000

Nakil Ãœcreti

5.000.000

DEVİR ÜCRETİ (Aynı adreste)

1.500.000

KAPAMA

3.000.000

KABLO TV ŞEBEKESİ ÜZERİNDEN VERİLECEK EK HİZMETLER İNTERNET ERİŞİM ÜCRETLERİ

HIZ

(Kbps)

BAÄžLANTI ÃœCRETÄ° (TL)

AYLIK ÃœCRET (TL) SINIRSIZ

64/16

15.000.000

20.000.000

128/32

15.000.000

40.000.000

256/64

15.000.000

65.000.000

512/128

15.000.000

115.000.000

ÖZEL DEVRE ÜCRETLERİ

HIZI

(Kbps)

BAÄžLANTI ÃœCRETÄ° (TL)

AYLIK ÃœCRET

Her Lokal Uç İçin (TL)

64/64

50.000.000

12.000.000

128/128

80.000.000

20.000.000

256/256

125.000.000

30.000.000

512/512

200.000.000

50.000.000

1024/1024

325.000.000

80.000.000

2048/2048

500.000.000

120.000.000

KABLOLU TV’DEKÄ° PROGRAMLAR

SIRA NO PROGRAM ADI KANAL ADI BAND FREKANSI(Mhz) YAYIN CÄ°NSÄ° EK BÄ°LGÄ°

1 KANAL 6 K 5 VHF 175.25 ANALOG

2 SHOW TV K 6 VHF 182,25 ANALOG

3 KANAL D K 7 VHF 189,25 ANALOG

4 TRT 4 K 8 VHF 196,25 ANALOG

5 TRT 2 K 9 VHF 203,25 ANALOG

6 TRT 3 K 10 VHF 210,25 ANALOG

7 TRT 1 K 11 VHF 217,25 ANALOG

8 GALA TV K 12 VHF 224.25 DIGITAL

9 BRT TV S 4 S 126,25 ANALOG

10 KENT TV S 5 S 133,25 DIGITAL

11 CNN S 6 S 140,25 ANALOG

12 INTER STAR S 7 S 147,25 ANALOG

13 BBC PRIME S 8 S 154,25 DIGITAL

14 CINE 5 S 9 S 161,25 ANALOG

15 NTV S 10 S 168,25 ANALOG

16 SARUHAN S 11 S 231,25 DIGITAL

17 EY TV S 12 S 238,25 DIGITAL

18 VPX S 13 S 245,25 ANALOG

19 SAMANYOLU TV S 14 S 252,25 ANALOG

20 KANAL E S 15 S 259,25 DIGITAL

21 N.ONE TV S 16 S 266,25 DIGITAL

22 KRAL S 17 S 273,25 DIGITAL

23 CTV S 18 S 280,25 DIGITAL

24 KANAL 1 S 19 S 287,25 DIGITAL

S 20 S 294,25

25 MCM S 21 HIPER 303,25 ANALOG

26 OLAY TV S 22 HIPER 311,25 DIGITAL

S 23 HIPER 319,25

27 TVE S 24 HIPER 327,25 ANALOG

28 EUROSPORT S 25 HIPER 335,25 ANALOG

29 TRT INT S 26 HIPER 343,25 ANALOG

30 CNBC S 27 HIPER 351,25 ANALOG

31 KANAL TEK/ISTV S 28 HIPER 359,25 DIGITAL

32 TV 5 S 29 HIPER 367,25 ANALOG

33 BRAVO S 30 HIPER 375,25 DIGITAL

34 9. KANAL S 31 HIPER 383,25 DIGITAL

35 SÃœPER KANAL S 32 HIPER 391,25 DIGITAL

36 KANAL A S 33 HIPER 399,25 DIGITAL

S 34 HIPER 407,25

37 DISCOVERY C. S 35 HIPER 415,25 DIGITAL

38 PRIMA S 36 HIPER 423,25 DIGITAL

39 EURONEWS S 37 HIPER 431,25 ANALOG

40 RTL S 38 HIPER 439,25 DIGITAL

41 BEST TV S 39 HIPER 447,25 DIGITAL

S 40 HIPER 455,25

S 41 HIPER 463,25

K 21 UHF 471,25

42 TGRT K 22 UHF 479,25 ANALOG

43 ATV K 23 UHF 487,25 ANALOG

44 TV 8 K 24 UHF 495,25 DIJITAL

45 MAXI TV K 25 UHF 503,25 ANALOG

46 POP TV K 26 UHF 511,25 DIJITAL

47 EKO K 27 UHF 519,25 DIJITAL

48 GALAKSI K 28 UHF 527,25 DIJITAL

K 29 UHF 535,25

49 KANAL 4 K 30 UHF 543,25 DIJITAL

K 31 UHF 551,25

K 32 UHF 559,25

50 FUN K 33 UHF 567,25 DIJITAL

K 34 UHF 575,25

K 35 UHF 583,25

K 36 UHF 591,25

1-) I.Rutherford atom modeli

II.Thomson atom modeli

III.Dalton atom modeli

IV.Niels Bohr atom modeli ,

V.Modern atom teorisi

Yukarıdaki atom modellerinin günümüze kadar gelişini sıralayınız?

A)III,II,I,IV,V B)II,III,V,IV,I C)V,IV,II,III,I

D)I,II,III,IV,V E)V,IV,I,II,III

2-)Yaptığı deneylerle”atomda büyük boÅŸluklar vardır” fikrini ortaya koyan bilim adamı kimdir?

A)Lowaiser B)Rutherford C)Dalton

D)Bohr E)Thomson

3-)Bir elementin özelliÄŸini taşıyan en küçük yapı taşına ………. denir.

Noktalı kısma hangi terim gelmelidir?

A)Molekül B)Atom C)Proton

D)Nötron E)Elektron

4-)Atomla ilgili olarak aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

Atomda çok küçük parçacıklar mevcuttur

Proton ve nötronun kütlesi yaklaşık aynıdır

Elektron protonlarla aynı yüke sahiptir

Elektronlar atomun merkezinde bulunurlar

Atomun çekirdeğinde kütle çekim mevcuttur

5-)Bir atom elektron aldığında aşağıdakilerden hangisi yanlış olur?

Atomun çapı büyür

Anyon oluÅŸur

Çekirdeğin çekim gücü azalır

Kimyasal özelliği değişir

Atom indirgenir

6-)Mangan elementinin Mn+2 ve Mn+4 iyonları için aşağıdakilerden hangisi kesinlikle farklıdır?

Elektron sayısı B)Proton sayısı C)Nötron Sayısı D)Kütleon sayısı E)Kütle numarası

-

7-)Bir atom 2 e verdiğinde oluşan iyonun e dağılımı aşağıdakilerden hangisi olamaz?

A)1s2 2s2 2p6

B) 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6

C) 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d10

D) 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d8

E) 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d9

Yandaki grafikte

atomların proton

ve nötron sayısı

aşağıda verilmiştir.

Buna göre aşağıdakilerden

hangisi yanlıştır?

X ve Z birbirinin izotopudur

X ve T birbirinin izobarıdır

X ve Y birbirinin izotonudur

Y’nin kütle numarası enbüyüktür

Z ve Y birbirinin altropu olabilir

9-)+3 yüklü iyonunda 18 tane e bulunduran bir elementin nötron sayısı 24 olduğuna göre kütle numarası kaçtır?

39 B) 41 C) 43 D) 45 E) 47

10-)X +2 ve Y -3 iyonları izoelektroniktir. X atomun 12 tane protonu var ise Y atomunun çekirdek yükü nedir?

A) 5 B) 6 C) 7 D) 8 E) 9

11-) 15P+3 iyonunda kaç tane dolu orbital vardır?

A)6 B)7 C)8 D)9 E)10

12-) A-1, B+1, C-3 iyonlarına sırayla 3 er elektron verildiğinde iyonların son halleri nasıl olur?

A) A-2,B–1,C–6 B) A,B-4,C–2 C) A+2,B+1,C+6

D) A+4,B –1,C–1 E)A,B+3,C+2

13-)Geçiş elementleriyle (B Grubu ) ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Periyodik cetvelde en çok bulunan elementler

Soldan sağa değişik özellik gösterirler

Tamamı metaldir

A grubu metallerine göre oldukça aktiftirler

BileÅŸiklerinde birden fazla deÄŸerlik alabilirler

14-) X atomunda proton sayısının nötron sayısına oranı 5/7 ve kütle numarası 120 olduÄŸuna göre X’in aton numarası kaçtır.?

A) 40 B) 50 C) 70 D) 85 E) 56

15-) Kimyasal özellikleri aynı olan iki atondan birine x birine y dersek; bu iki atomla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yada hangileri doğrudur.?

X ve Y farklı peryottadır.

X ve y izotop olabilir.

X ve y’nin çekirdek yükleri aynıdır.

A) yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III

D) I ve II E) II ve III

16-) - Aynı grup elementlerinden Z’nin atom numarası X’ten fazladır.

Aynı peryot elementlerinden X’in elektron verme eÄŸilimi Y’den daha fazladır.

Bu bilgilere göre X, Y ve Z elementlerinin atom hacimlerinin karşılaştırılması hangisidir.?

A)Y<X<Z B)Y<Z<X C)X<Z<Y

D)Z<X<Y E)Z<Y<X

17-) 5X, 10Y, 13Z elementlerinin atom yarı çaplarının karşılaştırılması hangisinde doğru verilmiştir.?

A)Y<X<Z B)Y<Z<X C)X<Z<Y

D)Z<X<Y E)Z<Y<X

18-) X-2 iyonunda 19 elektron bulunan X elementinin peryodik cetveldeki yeri neresidir?

3.peryot 1A grubu

4. peryot 3A grubu

4. peryot 1A grubu

4. peryot 7A grubu

3. peryot 3A grubu

19-) Y-1 iyonunun 18 elektronu ve 18 nötronu varsa aşağıdakilerden hangisi Y-1 iyonunun izotopudur?

A) 35Y-1 B) 36Y-1 C) 35Y-1

D) 37Y+5 E) 38Y-1

20-) X-2, Y , Z+2 iyonlarının elektron sayıları eşit ise atom numaralarının küçükten büyüğe diziliş sırası nasıldır?

A) Z,Y, X B) Y,Z,X C) Y,X,Z

D) X, Y, Z E) Z, X ,Y

21-) 56X +2 iyonunu ile 54X+3 iyonunun

proton sayısı

nötron sayısı

elektron sayısı

bu ifadelerden hangileri birbirinden farklıdır?

A) yalnız II B) Yalnız III C) I ve II

D) II ve III E) I, II ve III

22-) Aşağıdakilerden hangisinin hacmi en büyüktür?

A) 15P-3 B) 16S-2******C)17Cl-1 D)18Ar E)19K+

10-) Atom numarası 4. peryottaki soygazdan 2 küçük olan elementin atom numarası kaçtır?

A)16 B)18 C) 32 D)34 E) 36

PLC (PROGRAMMABLE LOGIC CONTROLLERS), PROGRAMLANABÄ°LÄ°R LOJÄ°K DENETLEYÄ°CÄ°LER

25 yıl önce sanayi uygulamalarında kullanılmaya başlanmış ve son 10 yıldır IDEC, FESTO, MITSUBISHI, SIMATIC, TOSHIBA, SIEMENS, WESTING HOUSE, GENERAL ELECTRİC, GEC gibi firmaların, tabanı ve programlama mantığı birbirine çok yakın,kendi aralarında değişik üstünlükler ile ayrılan PLC sistemlerini geliştirmeleri ile, otomatik kontrol sistemlerinde , hız, kontrol, güvenlik, ürün kalitesi yanı sıra, yeni bir ürün imali için kumanda devrelerinin yeniden oluşturulması montajı ve bağlantıları yerine sadece PLC programlama ile giderilmesi çok büyük bir avantaj sağlamıştır. Bu da PLC tabanlı kontrol sistemlerinin endüstriyel otomasyon, devrelerinden vazgeçilmez bir sistem olarak kullanılmasını ve her geçen gün yeni özellikler ile güncelleştirilmesi gereğini doğurmuştur.

PLC sistemi Analog-Digital giriş/çıkış bağlantılarıyla bir çok makine ve sistemi kontrol eder ve bu amaçla sayısal işlemleri, zamanlama, sayıcı, veri işleme, karşılaştırma, sıralama, kendi bünyesinde 8-16 bit data transferi ile programlama desteği sağlamış, giriş bilgilerini kullanarak, çıkış ünitelerine atayan giriş-çıkış, bellek, CPU ve programlayıcı bölümlerinden oluşan entegre sistemdir. Cihaz içerisinde ayrıca çok sayıda dahili (yardımcı-saklayıcı) röleler, zaman röleleri bulunmaktadır.

Bir PLC ile kontrol sistemlerinin oluşturulması:

a) Kontrol probleminin tanımlanması, ifade edilmesiyle sorunun kağıda dökülmesi,

b) Sorunun çözümü için gerekli program veya fonksiyonların belirlenmesi,

c) Programın time diagramı ve dalga şekilleriyle çalışırlığının kontrolünün yapılması

d) Programın Ladder Diagrama aktarılması

e) Programın yazılması olarak sıralanabilir.

Son yıllarda endüstride PLC kullanımına olan talebin hızla artmasının nedenleri, PLC nin özellikle fabrikalarda otomasyon, asansör tesisatları, otomatik paketleme, enerji dağıtım sistemlerinde ve taşıma bandı sistemlerinde, doldurma sistemlerinde ve daha birçok alanda üretimi destekleyen ve verim artışı yanı sıra ürün maliyetinin minimuma çekilmesidir. Klasik röleli kumanda sistemlerinin yerlerini PLC sistemi ile programlanabilir kontrol sistemlerinin alması teknik yönden büyük bir yeniliktir.

Programlanabilir Lojik Denetleyici (PLC); Evvelce elektromekanik rölelerin yerine getirdiği lojik fonksiyonları solid-state devreler ile yerine getirmektedir. Esas olarak PLC lojik kararların oluşturulmasından ve çıkışların sağlanmasından solid-state dijital lojik elemanların atandığı bir sistemdir. Programlanabilir lojik denetleyiciler, imalat basamakları işlemlerinde ve makinelerde kontrol maksadıyla kullanılır.

Programlanabilir denetleyiciler geleneksel röleli kontrol sistemlerine göre birtakım avantaj ve üstünlükler sağlar. Röleler (hard-wired) sıkı telle sarılmış özel bir fonksiyona sahiptir.

Sistem ihtiyaçları değiştiği zaman röle bobin bağlantılarının komple değiştirilmesi gerekmekteydi.Böyle bir durumda eski modellerin her birinin değiştirilmesi mümkün olmakla birlikte gerek üretim hızı ve verim gerekse zaman ve ekonomik açıdan bir takım dezavantajlar oluşturmaktadır. Programlanabilir denetleyiciler geleneksel röleli kontrol devlerinde birçok elle bağlantı işlemini elemine eder. İşletmeci tabanlı kontrol sistemi olan PLC sistemi ile röleli geleneksel sistemler karşılaştırıldığında PLC nin küçük ve pahalı olmaması ayrıca bir üstünlük sağlar. Bunun yanı sıra programlanabilir denetleyiciler güvenirlik, düşük güç tüketimi ve kolay yayılma yeteneği sunar.

TÄ°PÄ°K BÄ°R PLC’NÄ°N BÖLÃœMLERÄ°

Geleneksel olarak PLC aşağıdaki şekilde gösterildiği gibi ana 3 bölüme ayrılmıştır; Bu bölümler:

1- Central Processing Unit (CPU) Merkezi Ä°ÅŸlem Birimi

2- The Input/Output (I/O) Section : Giriş/Çıkış Bölümü

3- The Programming Device: Programlama Makinesi

(CPU) Merkezi Ä°ÅŸlem Birimi PLC sisteminin beyni olup içerisinde çok çeÅŸitli lojik kapı devreleri mevcuttur. CPU bir mikroiÅŸlemci tabanlı sistem olup kontrol röleleri, sayıcı, zamanlayıcı gibi fonksiyonları yerine getirir. CPU; çok çeÅŸitli sensör devrelerinden gelen giriÅŸ bilgilerini okuyarak memory’deki depolanmış kullanıcı programını yerine getirerek, uygun çıkış komutlarına ve kontrol devrelerine gönderir.

İşlemci ve I/O (Input/Output) modülleri tarafından, kullanılan düşük seviyeli voltaj için bir doğru akım doğru akım güç kaynağı gereklidir. Bu güç kaynağı CPU çatısı altında olabileceği gibi; PLC sistemi bünyesinde bağımsız fakat PLC sistemine bağlı olabilir.

I/O kısmı GiriÅŸ ve Çıkış modüllerinden ibarettir. I/O sistem formları denetleyiciye baÄŸlanan cihazlar aracılığı ile irtibatlandırılır. Bu interface’in amacı; harici cihazlara çeÅŸitli sinyaller alma gönderme durumlarıdır. Input cihazları örneÄŸin; push-button (dokunulduÄŸun ON, bırakıldığında OFF) Limit switches (sınır anahtarları) sensörler, seçici anahtarlar thumbwheel anahtarlar input modülü üzerindeki terminallere irtibatlanır.

Output cihazları örneğin küçük motorlar gibi, motor başlatıcıları, solenoid valfler, ve gösterge ışıkları çıkış modülü üzerindeki terminallere irtibatlanır. Bu cihazlar aynı zamanda günlük hayatta başvurulan elemanlardır.

İstenen Program, Programlama cihazı veya terminal ile işlemcinin belleğine yüklenir. Bu program röle ladder lojiği kullanılarak girilir. Program, asıl denetim veya makinelere kadar ardışıl işlemlerle sonuçlandırılır.

a) PLC Büyüklüğü ve Uygulaması

PLC lerin birçok ölçüde fark ve çeşitleri vardır. Sembolik olarak 3 ayrı kategori büyüklüğü içerisinde: Küçük (small), Orta (medium) ve Large (büyük) sınıflandırılır.

· Küçük (small) grubundaki kategoride PLC 128 I/O’un üzeri giriÅŸ/çıkış ve 2Kbyte ın üzerindeki memory’e sahiptir.

· Orta (medium) grubundaki kategoride PLC ler 2048 I/O ve 32 Kbyte’in üzerinde memory’e sahiptir. Özel I/O modülleri bu kategoride analog fonksiyonları, iÅŸlem kontrol uygulamaları içerisinde örneÄŸin, ısı,baskı, sıkma, akış, ağırlık, pozisyon (durum) gibi kolaylıkla adaptasyonu saÄŸlamaktadır.

· GeniÅŸ (large) giriÅŸindeki kategoride PLC’ ler 8192 I/O ve üzeri giriÅŸ/çıkış modüllü ve 750 Kbytes memory ve üzerine sahiptir. Bu tür grup, PLC’ye kuvvet veren limitsiz uygulamalar içindir.

PLC’ler günümüzde endüstrinin her dalına yayılmış durumdadırlar. Kimya ve otmotiv sanayiinde kağıt ve çelik üretimine ve otomasyon gerektiren imalathanelerde umumiyetle kullanılır.

b) I/O Giriş/Çıkış Birimi

Nasıl ki bir PLC’nin beyni CPU ise Input/Output modüllerinde PLC’nin gözü kulağı ve dilidir. I/O birimi bir giriÅŸ/çıkış rafından ibarettir. I/O birimleri makine veya iÅŸlem cihazlarında 120 Vac deÄŸerdeki sinyali kabul eder ve denetleyicinin kullanılabileceÄŸi 5 Vdc sinyal formuna dönüştürür. Output biriminde denetleyici sinyalleri (5 Vdc), harici sinyallerde 120 Vac olarak makine veya iÅŸlem kontrolünde kullanılır. Bu çıkış sinyalleri optik izalatörler veya güç elektroniÄŸi elemanları kullanılarak yüksek akım kontrolü saÄŸlanır.

PLC bünyesindeki input/output birimleri merkezi iÅŸlem birimi (CPU) ile aynı yapı içinde veya CPU’dan uzakta yerleÅŸtirilebilir. Bu standart giriÅŸ çıkış birimi Åžekil 1.2.2 de görülen yapıyı ve giriÅŸler mantığını saÄŸlayan bir düzeyi kapsar. I/O modülü monte edilebilen raflardan (rack) olmuÅŸtur.

İşlemci ile I/O rafları arasındaki iletişimde ayrı kabloları müsaade edilir. Bu durum aşağıdaki şekil 1.2.3 de görülmektedir.

I/O birimlerinde her bir giriş ve çıkış özel bir adrese sahiptir.Bu adresler işlemci tarafından bilinmektedir. I/O birimlerine giriş/çıkış elemanlarını irtibatlandırmak veya ayırmak (takmak ve çıkarmak) çok kolay ve pratiktir. Ayrıca diğer bir modül ile değiştirmek son derece basittir. I/O devresinin ON/OFF durumunu her bir modül, lambaları ile göstermektedir. Birçok çıkış modülü aynı zamanda atık sigorta göstergesine sahiptir.

c) Ayrı Giriş/ Çıkış (I/O) Birimleri:

Birçok I/O birimi bu türdendir; ve en çok kullanılan arabirim modülüdür. Bu tip arabirim, ON/OFF kontrol saÄŸlayan seçici anahtarlar (sellector switches) push buttons (Basmalı butonlar) ve sınır anahtarları (limit switches) gibi giriÅŸlerin baÄŸlanmasını saÄŸlar. Aynı ÅŸekilde çıkış kontrollü lambalar (lights), küçük motorlar (small motors), solenoid’ler (Solenoids), röle ve motor statörleri gibi ON/OFF anahtarlama kontrolüne sahip cihazlarla sınırlandırılmıştır. Her bir ayrık I/O modülü gücünü ortak voltaj kaynağından almaktadır. Bu voltajlar farklı büyüklük ve tipte olabilirler. Bunlar mevcut çeÅŸitli AC ve DC voltaj deÄŸerlerinde olup aÅŸağıda verilmiÅŸtir.

GiriÅŸ Arabirimi

Çıkış Arabirimi

24 Vac/dc

12-48 Vac

48 Vac/dc

120 Vac

120 Vac/dc

230 Vac

230 Vac/dc

120 Vdc

5 Vdc (TTL seviyesi)

230 Vdc

5 Vdc (TTL seviyesi)

Şekil 1.2.4 de input modülüne bir alternatif akım için giriş yapılan blok diyagramı göstermektedir. Giriş devresi 2 temel bölümden oluşmuştur:Güç ve lojik bölümü. Bu bölümler elektriksel olarak bağımsız 2 birim olmakla birlikte normalde bir devre için birleştirilmişlerdir.

Şekil1.2.4 ve 1.2.5 de bir giriş içi AC input modülünün şematik diyagramı, Şekil 1.2.6 da ise bağlantı terminali görülmektedir.

Basmalı buton (Push Button) kapatıldığı zaman 220 Vac gerilim R1 ve R2 dirençleri üzerinden köprü tip doğrultmaca uygulanır. Optik izolatördeki LED ile diğer tarafta optik olarak (ON/OFF), düşük seviyeli DC gerilim elde edilir (5 Vdc)

Zener diyot (ZD) voltaj sınırı, düşük seviyeli voltajın meydana getirilebildiği duruma göre ayarlanır.

Fototransistörle led’den ışık çarptığı zaman iÅŸlemciye düşük seviyeli dc voltaj (5 Vdc) böylece iletilmiÅŸ olur.

Optik izolatör yalnızca lojik devrelerden yüksek AC voltajı ayırmakla kalmaz aynı zamanda işlemciyi geçici hat voltajı değişikliğinin getireceği zararlara karşı korur.

Ayrıca optik izolatör elektriksel gürültü etkisinden işlemciyi korumaktadır.

Kuplaj ve izolasyon bir pulse transformatörü kullanılarak meydana getirilebilir.

Şekil de tipik bir çıkış arabirim modülünün (1 çıkış için) blok diyagramını göstermektedir.Giriş modülüne benzer olarak çıkış modülü de güç (power) ve lojik bölümü olmak üzere 2 kısımdan oluşmaktadır.

Güç ve lojik birimleri birbirine bir izolasyon devresi ile kuple edilmişlerdir.

Çıkıştaki cihaz lojik bölümden gelen 5 V sinyalin kontrol ettiği elektronik bir anahtar aracılığıyla kontrol edilmektedir.

Şekil 1.2.8 ve 1.2.9 da tipik bir AC çıkış modülünün şematik ve terminal bağlantı devreleri görülmektedir.

Bu birimde lojik programa uygun olarak işlemci tarafından çıkış durumları set edilir.

İşlemci tarafından bir çıkış voltajı uygulandığında (5 V dc), optik izolatörlerdeki ledin ışık yaymasıyla birlikte foto transistör anahtarlanarak iletime geçirilir. Bu da Triyakın tetiklenerek iletime geçirilmesi ve çıkış elemanı olarak kullanılan lambanın ON durumuna dönmesi demektir.

Lojik birimdeki ledin sönmesiyle birlikte lojik 0 durumu oluşur ve foto transistör iletime geçemez. Çıkış Ac olduğu için triyak kesime gidecektir. Eğer çıkışta bir DC makine kontrol edilecekse, triyak zorlamalı bir devre ile kesime götürülür.

Güç bölümünde meydana gelebilecek arızalardan, optik izolasyondan dolayı PLC cihazı zarar görmeyecektir.

Çalışma sırasında çok sayıda yüksek hızlı ON-OFF gerektiren durumlarda doğru akımda transistör, alternatif akımda ise triyaklı devreler tercih edilir. PLC üzerindeki output modüllerinden yüksek akım çekilemez. Her cihazın maximum akım kapasitesi o modelin kataloglarında mevcuttur.

Yüksek akımlarda triyak ve diğer yeni etken elemanlar yerine Şekil 6 da görüldüğü gibi standart röleler kullanılmalıdır. PLC cihazlarında geri beslemeli kontrol uygulamaları için gerekli olan Analog/ Digital çevirici (ADC) ve Digital/Analog çevirici (DAC) gibi giriş/çıkış birimi mevcuttur.

d) Analog Giriş/Çıkış Birimi (I/O modules)

Ä°lk üretilen PLC’ler sadece ON/OFF kontrollü cihazlara baÄŸlamaya izin veren ayrık I/O arabirimleri ile sınırlandırılmıştı. Bu sınırlandırmadan dolayı birçok iÅŸlem uygulamalarının çoÄŸu kısmi olarak PLC tarafından kontrol edilebilmekteydi. Günümüz PLC ‘leri ise kontrol iÅŸlemlerinin çoÄŸunu pratik olarak yerine getiren, analog arabirimleri ve ayrık (I/O) GiriÅŸ/Çıkış arabirimlerini içermektedir. Analog giriÅŸ modülleri, analog giriÅŸlerden alınan analog akım ve gerilimleri alarak, bir Analog Digital Komvertör (ADC) aracılığıyla digital data formuna dönüştürür. Burada dönüşüm seviyeleri analog sinyal ile orantılı olarak 12 bit binary veya 3 digit BCD kodlu deÄŸer olarak ifade edilir. Analog sensör elemanları, ısı, ışık, hız, basınç, nem sensörleri gibi transdüserlerdir. Bütün bu algılayıcılar analog giriÅŸe baÄŸlanabilir.

Analog çıkış arabirim modülü, işlemciden dijital dataları alarak, voltaj ve akımla orantılı olarak dönüştürür ve bir cihazı analog olarak kontrol eder. Digital data bir bütün olarak Digital/Analog çeviriciden (DAC) geçirilerek, analog formda sinyal elde edilir. Analog çıkış cihazları ; küçük motorlar, valfler, analog ölçü aletleridir.

e) Merkezi Ä°ÅŸlem Birimi (CPU, Central Processing Unit)

Merkezi iÅŸlem birimi güç kaynağı (power supply) ve iÅŸlemci-bellek (processor-memory) modülleri arasında haberleÅŸmeyi saÄŸlar. Åžekil 1.2.12a’ da basitleÅŸtirilmiÅŸ blok ÅŸemada görülmektedir. Güç kaynağı birimi iÅŸlemci ve bellek ile birlikte ÅŸekil 1.2.12b de görüldüğü gibi bu iki birimi çevrelemiÅŸ olarakta bulunabilir.

CPU deyimi sıksık işlemci (processor) deyimi ile birlikte kullanılmaktadır.

Programlanabilir denetleyicilerin beyni olan CPU ünitenin büyük bir bölümünü işlemci-bellek birimi oluşturmaktadır.Bu birimde; mikroişlemci, bellek çipleri, bilgi okuma ve bellekten bilgi isteme ve programlama cihazıyla işlemcinin gereksinim duyduğu haberleşme devreleri bulunmaktadır.

PLC’nin geliÅŸimi CPU’nun özelliklerinin artmasıyla paraleldir. Günümüz PLC sistemleri lojik iÅŸlemleri yerine getirmenin dışında zamanlama, sayma, veri saklama, temel toplama, çıkarma, çarpma bölme iÅŸlemleri , karşılaÅŸtırma iÅŸlemleri, kod çevirme iÅŸlemleri gibi bir çok özelliklere sahiptirler.

f) İşlemci-Bellek Modülü

Programlanabilir Denetleyicilerin beyni olan CPU ailesinin büyük bölümünü işlemcibellek (Processor Memory) birimi teşkil etmektedir. Bu modül; mikroişlemci, bellek çipleri, programlama cihazları ile işlemci arabirimi için gerekli iletişim devrelerini, kapsamaktadır. Daha küçük sistemlerde mikroişlemci bellek ve iletişim bir bütün olarak tek bir modül içerisinde bulunabilir.

Son dönemdeki PLC’ler temel lojik iÅŸlemleri çok hızlı yerine getirecek karar verme kapasitesine sahiptir.

Ayrıca işlemci diğer fonksiyonları da yerine getirir. Örneğin zamanlama, kıyaslama, tutma ve dört temel matematik fonksiyon olan toplama, çıkarma, çarpma ve bölme fonksiyonlarını yerine getirir. Bu ilave işlemci fonksiyonları daha büyük PLC sistemlerinde kurulmuştur.

BELLEK DÄ°ZAYNI (MEMORY DESIGN)

Memory, denetleyicideki kontrol plan veya programını saklamak için kullanılır. Memoryde saklanan bilgi, hangi girişe göre hangi çıkış işaretinin saklanacağı ile ilgilidir ve gerekli hafıza miktarını programın yapısı belirler. Memory bit olarak isimlendirilen özel bilgi parçacıklarını depolar. 1 Byte = 8 bit ve 1024 Byte = 1 Kbyte olup memory kapasitesinin miktarı bu birimlerde ifade edilir.

Bellek tipleri saklanan bilginin kaybolup kaybolmamasına bağlı olarak 2 grupta incelenebilir.

I. Grup; BelleÄŸi besleyen güç kaynağının enerjisinin kesilmesiyle birlikte “bilginin kaybolması durumunda” hafıza silinmiÅŸ demektir. II. Grupta ise enerji kesilmekle birlikte saklanan bilgiler kaybedilmez. Ancak bu tip belleklerin içeriÄŸinin deÄŸiÅŸtirilmesi için özel bir sisteme gereksinim vardır.

a) I. Grup Bellekler

Ram (Random Access Memory) ve RIW (Read-Write) adı verilen rasgele erişimli belleklerdir. Bu tip belleklerde enerjinin kesilmesi ile birlikte eldeki bilgi kaybolur. Programlama esnasında yazma ve okuma işlemlerinin yerine getirilmesinde kullanılır. PLC cihazı bünyesinde mevcut olan pil ile ram beslenerek program saklanabilir. Tabii ki batarya enerjisi bittiği anda program silinecektir. RAM memory özellikle programların test çalışma durumlarında büyük kolaylık sağlar.

b) II. Grup Bellekler

ROM (Read Only Memory) adı verilen salt okunur belleklerdir .Bu bellek tipi silinebilir ve programlanabilir olmasına göre alt gruplara ayrılır.

1) PROM (Programmable Read-Only Memory)

Programlanabilir salt okunur bellek (PROM); ROM (Read Only Memory) salt okunur belleğin özel bir tipidir. PROM bellek başlangıçta bulunan ve/veya ilave edilen bilgilerin chip içine yazılmasına müsaade eder. PROM içine yalnız bir defa bilgi yazılabilir.

PROM un ana dezavantajı silinebilir ve programlanabilir olmamasıdır. PROM’da programlama, “eritme” veya “koparma” mantığına göre yapıldığından, eriyebilir baÄŸlantıların eritilmesi geri dönüşü olmayan (bir defaya mahsus) bir iÅŸlemdir. Bu sebeple PROM’a bir program kodu yazılmadan önce tüm hata kontrol iÅŸlemlerinin bitirilmiÅŸ olması gerekmektedir.

2) EPROM (Erasable Programmable Read Only Memory)

EPROM olarak isimlendirilen, “silinebilir, programlanabilir salt okunur bellek”, PLC cihazlarında sıkça kullanılan bellek tipidir. Yazılmış olan programlar (gerek deyim ve gerekse Ladder diyagramlar) önce EPROM belleÄŸinde saklanır ve buradan (CPU) merkezi iÅŸlem birimine gönderilir.

3) EAROM (Electrically Alterable Read-Only Memory)

Elektrikle deÄŸiÅŸebilir Salt okunur Bellekler Eprom belleÄŸe benzer fakat silmek için bir ultraviole ışık kaynağı gerekmez. EAROM chip’i silerek temizlemek için bir silici voltaj uygun pin’e tatbik edilir. Bir defa silindikten sonra chip tekrar programlanabilir.

4) EEPROM (Electrically Erasable Programmable Read Only Memory)

EEPROM hafıza tipi ise Eprom hafızada olduÄŸu gibi enerjinin kesilmesi durumunda bile eldeki bilgiler kaybolmaz. Yazma ve silme iÅŸlemlerinde özel araçlar gerekmez. PLC’ye monte edilen EEPROM veya EPROM hafızalar kaset içinde depolanmış bulunan programa göre çalışacaktır. Buna göre ROM kaset deÄŸiÅŸtirilerek istenilen program çalıştırılabilir.

Veri Tablosu; giriş ve çıkış durumları, zamanlayıcı ve sayıcı değerleri ve veri depoları gibi bilgileri içeren, programı dışa taşımak için gerekli bilgileri depolar. Tablonun içeriği durum verisi ve sayılar (ya da kodlar) olmak üzere 2 gruba ayrılır. 0 ve 1 durumları bit yerlerine kaydedilen bilginin ON/OFF durumudur. Veri Tablosu 3 bölüme ayrılır. Giriş Görüntü Tablosu ; Bu birim giriş arabirim devrelerine irtibatlanan dijital girişlerin durumunu saklar. Girişin ON/OFF durumuna göre girişin bu birimdeki değeri 0 veya 1 olarak saklanır.

Çıkış Görüntü Belleği; Output arabirimine bağlı olan cihazların dijital olarak konumunu kontrol eden bitlerin bir dizisidir. Çıkış birimlerinin lojik durumları bu bellekte saklanır ve bu lojik seviyeli bellekten alınarak çıkış birimine transfer edilir.

PROGRAMLAMA CÄ°HAZLARI (Programming Devices)

Programlanabilir denetleyicilerin en önemli niteliklerinden birisi; kullanımı kolay programlama elemanlarına sahip olmasıdır.

Programlama cihazı operatör ile denetleyicinin devreleri arasında iletişimi sağlar.(Şekil 1.4.1)

Programlama cihazı ile PLC kontrol programı kullanıcı tarafından cihaza gönderilir.

Endüstriyel CRT terminalleri genellikle birçok cihazla programlanabilir denetleyiciler iğçin kullanılır. Bu terminaller kendi içinde gösterge birimi,klavye ve merkezi işlem birimi ile haberleşmeyi sağlayacak olan gerekli düzenekleri içerir.

CRT (Ekran)’nın sunduÄŸu avantaj programların ekranda kolaylıkla izlenmesini saÄŸlamaktır.

Küçük PLC’lerin programlanmasında kullanılan ucuz,taşınabilir ve küçük,mini programlayıcı cihazlarda bulunmaktadır. Bu tür programlama cihazlarının ekranı CRT tüp yerine LCD (liquid – crystal display) adı verilen likid kristal ekrandır. Mini programlayıcılar üzerinde LCD ekran,program anahtarlama takımı ve özel fonksiyon tuÅŸları beraberce bulunmaktadır.

ÖNSÖZ

Programlanabilir denetleyiciler belleklerinde saklı bir program ve çeşitli giriş-çıkış elemanları ile bir makine veya sürecin denetlenmesini sağlayan cihazlardır.

DiÄŸer bir ÅŸekilde PLC’yi 1978 yılında NEMA firması şöyle tanımlamıştır. “DeÄŸiÅŸik tipte makinaların ve proseslerin dijital veya analog giriÅŸ-çıkışlarına karşılık; lojik, ardışıl anahtarlama, sayma, zamanlama, aritmetik gibi özel fonksiyonlara sahip birimleri kontrol eden komutlar ve bu komutları saklamak için programlanabilir bellek kullanan, dijital iÅŸlevli elektronik bir aygıttır.”

Endüstriyel tesislere sağladığı esnek denetim, kolay kurulabilme, az yer kaplama, değişen koşullara rahatlıkla uyum sağlama ve bakım kolaylığı nedeniyle çok kısa zamanda endüstrinin bütün dallarında kullanılmaya başlanmıştır.

Projem, bu konuda araÅŸtırma yapan kiÅŸiler için bir ön kaynak niteliÄŸi taşımaktadır. Hazırlamamda bana yol gösteren deÄŸerli hocam Yrd. Doç. Dr. UÄŸur ARÄ°FOÄžLU ve katkılarından dolayı ArÅŸ. Gör. AydoÄŸan SARVAN’a teÅŸekkürü bir borç bilirim.

Ramazan KÖSE

I.PLC’NÄ°N DOÄžUÅžU VE GELİŞİMÄ°

Programlanabilir kontrolörler 1960’lı yılların sonlarına doÄŸru otomobil endüstrisinde elektro mekanik kontrol düzenlerinin yerine, programlanabilir kontrol sistemlerinin kullanılmasıyla geliÅŸmeye baÅŸlamıştır. Ä°lk olarak 1968 yılında, General Motors firmasının hydramatic bölümünün, esnek olmayan, maliyeti yüksek, röleli denetim sistemleri yerine kullanılabilecek bilgisayar temelli, esnek ve endüstrideki mühendisler tarafından kolayca programlanabilecek ve bakımı yapılacak bir denetim sisteminin tasarımına kadar geri gider. Bu çalışma sonucunda tasarlanan denetleyici, sadece açma ve kapama iÅŸlemleri yapabilen bir yapıya sahiptir. Bu denetleyiciden sonra PLC çalışmaları hız kazanmış ve aÅŸağıdaki özelliklere sahip sistemler geliÅŸtirildi.

1. Yeni kontrol sistemi röleli sistem ile parasal olarak rekabet edebilmeli.

2. Sistemin bir endüstri ortamında taşınabilir olması.

3. Giriş ve çıkış ara birimleri kolaylıkla sisteme uygulanabilmeli ve değiştirilebilmeli.

4. PLC modüler formda dizayn edilebilmeli, böylece bu modüler yapı kolayca değiştirilebilmeli ve onarılabilmelidir.

5. Uygulayıcı ortamdaki merkezi sisteme aktarılabilmeli.

6. Sistem değişik uygulamalar için tekrar kullanılabilir olmalı.

7. Programlama metodu çok kolay ve anlaşılabilir olmalı.

8. Tesis çevresinde daha güvenilir olmalı.

Endüstride programlanabilen proses kontrol uygulamalarında, PLC’ler, analog iÅŸaretler ile kolaylıkla bir ara birim kurma yeteneÄŸinde olmalıdır. Endüstriyel ortamda, bir prosesi denetlemek amacıyla bir çok PLC aÄŸ (network) ÅŸeklinde birbirine baÄŸlanabilir.

1976’da ana PLC’den birkaç yüz metre uzakta, bir iletiÅŸim ağı üzerinden kontrol edilebilen çok sayıdaki giriÅŸ-çıkış uçlarının bulunduÄŸu raflar, uzaktan kontrolü mümkün kılmıştır. 1977 yılında da Amerika’da Allen Bradley firması temelinde mikroiÅŸlemci bulunan PLC’yi tanıtmıştır. Bu PLC, bir 8080 mikroiÅŸlemci tabanlı olmakla birlikte, lojik komutlarını yüksek hızda elde etmek için ekstra iÅŸlemciler kullanılmıştır.

1980’lerde de, küçük kontrolörler için pazar büyümüştür. Bu sürede Japon firmaları, mevcutlarından çok daha ucuz ve küçük olanlarını tanıtmıştır. Bu, iÅŸleme endüstrisi ve imalattaki potansiyel kullanıcıları bütçesine uygun programlanabilir kontrolörleri getirmiÅŸtir. Bu artışla da çalışma randımanı artmış, maliyetler daha da düşmüştür.

AÅŸağıda PLC’lerin endüstrideki yaygın uygulama alanlarından bazıları görülmektedir:

·Otomobil endüstrisinde; üretim tezgahlarının kontrolünde, malzeme taşıma, yükleme ile sevk işlemlerinde, robot mekanizmalarının kontrolünde.

·Metal endüstrisinde; malzemelerin taşınması, döküm ve dilme iÅŸlemlerinin kontrolü, fırınların kontrolü, malzemelerin paketlenmesi…

·Petrokimya ve kimya endüstrisinde; malzemelerin taşınması, tartılması, karıştırılması ve boru hatlarının kontrol edilmesi.

·Makina endüstrisinde; torna tezgahlarının, malzeme bantlarının, kalıp dökme ve delme iÅŸlemlerinin kontrolü, vinçlerde, enjeksiyon kaynak iÅŸlemlerinde, kaplamacılıkta, metal kalıplamada ve boyamada…

·Kağıt / kereste endüstrisinde; eritme kazanı kontrolünde, yontma, kaplama, ambalajlama iÅŸlemlerinde, odunun kesilmesi, preslenmesi, iÅŸlenmesinde…

·Yiyecek / içecek endüstrisinde; malzemelerin harmanlanması, paketlenmesi, ambalajlanması, tartılması ve depolanması iÅŸlemlerinde…

kullanılırlar.

Bunların dışında PLC ve deÄŸiÅŸik tip programlanabilir kontrolör cihazlarının birçok uygulama sahası bulduÄŸu ve geliÅŸen endüstri içersinde gittikçe yaygınlaÅŸtığı görülmektedir. Bu da PLC’nin klasik sistemlere karşı üstünlüğünü kanıtlar. Bu üstünlükler ÅŸunlardır:

·Değişken kontrol sistemlerine ihtiyaç olan ortamlara çok kolay uyum sağlar. Bağlantıların ve sistemin değiştirilmesi çok kolaydır ve işçilik maliyeti düşüktür.

·Klasik sistemdeki röle, zamanlayıcı ve sayıcıların görevlerini MİB tarafından yapılması yer problemini ortadan kaldırmaktadır.

·Daha az enerji harcar.

·Çalışması çok hızlı olduğundan her türlü sistemde kullanılabilir.

·Mekanik parçası olmadığından arıza oranı düşüktür ve bakım gerektirmez.

·Sistemin kuruluş aşamasında görülen montaj hataları çok azdır.

·Sistemin değiştirilmesinde veya sistemin genişletilmesinde ek donanıma ihtiyaç yoktur.

·Projelendirmede zamandan tasarruf sağlar.

·İstenildiğinde otomatik dökümantasyon olanağı sağlanarak proses hakkında düzenli ve güvenilir bilgi edinilebilir.

Tüm bu avantajların yanında küçük sistemler içinde maliyet yüksektir.

1.Programlanabilir Denetleyicinin Yapısı

Genel olarak bir programlanabilir denetleyici, belleğindeki akışı içinde, girişleri okuyup programda istenen denetim işaretlerini üreten ve çıkışlara yazan özel amaçlı bir mikrobilgisayardır.

Bütün PC’ler, büyüklük, karmaşıklık ve fiyat gibi faktörlerden bağımsız fakat iÅŸlevleri aynıdır. Bütün PC’ler ÅŸekil 1 deki temel bazı kısımlardan oluÅŸur. Bunların bazıları donanım birimleri, bazıları PC yazılım veya programların iÅŸlevsel özelliklerini yansıtır.

Bütün PC de

·Giriş ara yüzeyi

·Merkezi İşlem Birimi-CPU

·Bellek

·Çıkış ara yüzeyi

·Programlama dili

·Programlama cihazı bulunur.

Giriş ara yüzeyi, denetlenen makinaya bağlantı sağlar. Ana işlevi dış dünyadan gelen, sinyalleri alıp CPU nun kullanabileceği bir formata sokmaktır. Modüler bir yapıda olup daha fazla giriş modül sayısını sınırlayan CPU ve bellektir.

CPU ve bellek PC ye zeka veren birimlerdir. Bütün işlemlerin yapıldığı, denetlendiği, karar verildiği ve saklandığı yer burasıdır.

Çıkış ara yüzeyinin işlevi ise giriş ara yüzeyinin tam tersidir. Yapısı onun ki gibi modüler olup CPU dan gelen işaretleri alır ve onları valf, ısıtıcı, pompa gibi dış birimler tarafında gerçekleştirilecek denetim işlevlerine uygun bir formata sokar.

Süreçten Giriş İşaretleri

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image001.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image001.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image003.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image004.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image005.gif[/IMG]

Giriş Ara yüzü

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image006.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image007.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image008.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image009.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image010.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image011.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image012.gif[/IMG]Programlama Bellek

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image013.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image014.gif[/IMG] Aracı CPU

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image015.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image016.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image017.gif[/IMG]

Programlama

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image018.gif[/IMG] dili

Çıkış

ara yüzeyi

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image019.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image020.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image021.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image022.gif[/IMG]

Sürece Çıkış

Åžekil 1

Programlama dili, CPU nun bütün bu iÅŸlevleri gerçekleÅŸtirebilmesi için, bu bilgilerin PC tarafından anlaşılmasını saÄŸlar. Programın yazılış biçimi çeÅŸitli türlerden olabilir. Bunlardan boolean dili, iÅŸlevsel bloklar kullanan dil, Ä°ngilizce bildirim kullanılan diller…

Programlama cihazı, programlayıcı ile PC arasındaki bağlantıyı sağlar.

Tabii ki burada PLC li sistemlerin PC li sistemlere karşı da birçok üstünlükleri vardır. Bunlar;

·PLC fabrikaların çalışma ortamına göre (rutubet, titreşim, sıcaklık ve yüksek magnetik alan gibi) dizayn edilmiştir. Oysa bilgisayarlı denetim sistemlerinin çoğu bu ortamlarda çalışamayacak şekilde üretilmiştir.

·PLC donanım ve yazılım olarak fabrika ortamında çalışan kişilerin anlayabileceği şekilde basit olarak dizayn edilmişlerdir.

·PLC yazılımında kolay anlaşılabilen ve genelde tüm teknisyenler tarafından bilinen merdiven dili kullanılmaktadır. Oysa bilgisayarlı denetim sistemlerinde her firmanın ayrı bir yazılımı vardır.

Bunların yanında PLC bilgisayarlı denetim gibi çok karışık programları işletemez. Ancak son yıllarda PC ler de bu eksiklerini giderme yolunda bazı ilerlemeler sağlamışlardır.

2.PLC’lerin Genel Yapısı ve Blok Diyagramı

Bir PLC’nin donanımı ÅŸu beÅŸ ana birimden oluÅŸmuÅŸtur.

1.CPU (merkezi iÅŸlem birimi)

2.Giriş / Çıkış (I/O) ünitesi

3.Güç kaynağı

4.Bellek

5.Programlama ünitesi

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image023.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image024.gif[/IMG] [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image025.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image026.gif[/IMG] Salt okunur Oku/Yaz PALS Bellek (ROM) Bellek(RAM) [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image027.gif[/IMG] Komut saklama Veri saklama

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image028.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image029.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image030.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image031.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image032.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image033.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image034.gif[/IMG] CPU

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image035.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image036.gif[/IMG]

Çıkış Giriş cihazları kapıları

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image037.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image038.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image018.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image039.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image040.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image041.gif[/IMG] Motorlar Anahtarlar

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image018.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image042.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image040.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image043.gif[/IMG] Röleler Sensörler

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image044.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image045.gif[/IMG] Lambalar

Åžekil 2

Åžekil 2’ de PLC nin blok diyagramı verilmiÅŸtir. Ayrıca PLC’lerde programı yedeklemek ve baÅŸka bir PLC’ ye aktarmak için EEPROM (elektriksel olarak silinebilir programlanabilir bellek) modülü, giriÅŸ çıkış sayısını artırmak için geniÅŸleme birimi, enerji kesilmeleri durumunda PLC’ yi besleyen yedek güç kaynağı ve seri haberleÅŸme ara birimi gibi elemanlarda bulunur.

3.PLC’nin Donanım Özellikleri

3.1 Merkezi Ä°ÅŸlem Birimi (CPU)

CPU, bellekle birlikte PC’ ye zeka veren kısım olup bellekte saklı programın gerektirdiÄŸi bütün aritmetik, mantık ve veri iÅŸleme gibi operasyonlar bu birimde gerçekleÅŸtirilir. Ä°ki ayrı yapımcı aynı mikroiÅŸlemciyi kullanabilir, fakat deÄŸiÅŸik iÅŸletim sistemleri nedeni ile sonuç PC’ lerin yetenekleri farklı olur. Ä°ÅŸletim programı yapımcı tarafından hazırlanmış olup genelde PC kullanıcısına açık deÄŸildir.

3.2 Bellek Türleri

Bellek türleri, şekil 3 de gösterildiği üzere uçucu ve kalıcı olmak üzere iki genel gruba ayrılır.

3.2.1 Rasgele EriÅŸimli Bellek (RAM)

Bu tür bellekler genellikle bipolar veya MOS üretim teknikleri kullanılarak imal edilirler ve hem okunabilme hem de yazabilme özelliklerinden dolayı yaz-oku bellek olarak da adlandırılırlar. Statik ve dinamik olmak üzere iki genel gruba ayrılırlar. Dinamik RAM belleklerde bilgi kapasitif bellek hücrelerinde saklandığından 2-3 ms içerisinde bilgi kaybolur. Bunun için bilginin belli aralıklarda tazelenmesi gerekir. Statik bellekler flip-flop temelli olduklarından tazeleme işlemi gerektirmez. Yapımları daha karmaşık olduğu için tek bir yarı iletken yonga üzerinde yerleştirilebilecek statik RAM bellek gözü, dinamik RAM bellek gözüne göre daha az olur.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image046.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image047.gif[/IMG] BELLEKLER

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image048.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image049.gif[/IMG] UÇUCU KALICI

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image050.gif[/IMG]

RAM RAM ROM

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image051.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image052.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image053.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image054.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image054.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image055.gif[/IMG]STATİK DİNAMİK Çekirdek EEPROM NOVRAM ROM PROM EPROM EAROM

Åžekil 3

3.2.2.Salt Oku Bellek ( ROM)

Bu tür bir bellek gözü yalnız okunabilir fakat içine yazılamaz. Ä°ÅŸletim sistemleri gibi sürekli olarak aynı kalacak, deÄŸiÅŸtirilmesi veya içerisine bir bilgi yazılması gerekmeyecek yazılımlar için en ideal bellek türüdür. Ayrıca sin, cos, log gibi fonksiyon tabloları, çarpma, bölme tabloları, yazıcılar ve CRT’ler ekranlar için 5X7 “dot-matrix” pattern üreticileri de bu tür bir bellek içerisinde saklanırlar. RAM’lar gibi yine genellikle bipolar veya MOS teknolojisi kullanılarak üretilirler ve üretim sırasında içlerine bilgi, kullanıcının arzusuna uygun bir ÅŸekilde “yakılarak” depolanır. Bu yapıları nedeni ile elektriksel gürültülerden ve besleme geriliminin kaybolmasından etkilenmezler. PC’lerde iÅŸletim sistemlerinin depolanması için genellikle, uygulama programlarını depolanması amacı ile ise çok nadiren kullanılırlar. Ancak belirli bir amaca yönelik ve programda bir deÄŸiÅŸiklik yapılması beklenmediÄŸi özel durumlarda uygulama programı ROM bir ortamda saklanır.

3.2.3.Programlanabilir Salt Oku Bellek (PROM)

ROM belleÄŸin bir türü olup kullanıcı tarafından, onun isteÄŸine uygun bir ÅŸekilde, özel gereçlerle yalnız bir defa için programlanabilir. ROM bellekten daha pahalı fakat RAM bellekten daha ucuzdur. Genellikle PC’lerde bir RAM için sürekli depolama desteÄŸi olarak kullanılır.

3.2.4.Silinebilen Programlanabilir Salt Oku Bellek (EPROM)

Özel bir PROM türü olup içeriği kullanıcı tarafından silinebilir ve programlanabilir. Bu amaçla yonganın muhafazası üzerinde bir pencere bulunur. Mor ötesi ışık kullanarak yirmi dakika kadar bir süre içerisinde bütün bellek silinebilir. Yeniden programlama için özel bir gereç (EPROM programlayıcı) gerekir.

EPROM, uygulama programlarının kalıcı olması gerektiğinde, fakat program değişikliklerini veya çevrim içi bilgi yazılmasının beklenmediği durumlarda kullanılabilecek en uygun bellek türüdür. Özellikle program geliştirilmesi sırasında ve daha sonra, eğer üretim hacmi ROM üretimi için gerekli maskeleme bedelini karşılayamayacak düzeyde ise EPROM bellek kullanılır.

3.2.5.Elektriksel Olarak İçeriği Değiştirilebilen Bellek (EAROM)

Ä°ÅŸlevsel olarak EPROM’a benzer, fakat mor ötesi ışık yerine belirli bir terminaline bir elektriksel gerilim uygulanarak içeriÄŸi silinebilir. Uygulama programlarının saklanmasında çok seyrek kullanılır. Daha çok RAM tipi belleklere kalıcı bilgi depolama olanağı saÄŸlayan bir destek olarak kullanılır.

3.2.6.Elektriksel Olarak Silinebilen PROM (EEPROM)

Göreceli olarak yeni bir bellek türü olup ROM ve EPROM’lar gibi kalıcı bilgi depolama olanağı saÄŸlarlar. Normal programlama gereçleri ile içlerine bilgi yazılabilir, yalnız önce içerisindeki mevcut bilginin silinmesi gerekir. Silme / yazma iÅŸlemi 10-20 msn arasında bir zaman alır. Çevrimci çalışmada bu gecikme oldukça belirginleÅŸir ve tolere edilemeyebilir. DiÄŸer bir sakıncası; tek bir bellek baytının silinme / yazılma operasyonundaki sınırdır. Günümüzde bu rakam 10 000 dolayındadır. Bütün bunlara raÄŸmen EEPROM, birçok küçük ve orta büyüklükte PC üreticisi tarafından uygulama programlarının depolanması için kullanılan bir bellek türüdür.

3.2.7.Kalıcı RAM (NOVRAM)

AlışılagelmiÅŸ RAM ile EEPROM’un bir yonga üzerinde imali ile gerçekleÅŸtirilir. RAM kısmındaki her bir bitin EEPROM kısmında bir karşılığı vardır. EEPROM kısmında kalıcı data normal olarak depolanır. DeÄŸiÅŸken data ise RAM ve PC’ ye güç verilmesi ile RAM kısmına yazılır ve oradan okunur. Programın yürütülmesi buradan yapılır. Ara sıra kullanıcının araya girmesi gerekmeden bir STORE komutuyla RAM ‘in kopyası EEPROM ‘a yazılır. Böylece bir güç kaybı durumunda uygulama programının en son hali EEPROM ‘da saklı olarak kalmış olur. Yeniden gücün gelmesi ile bir RECALL komutu EEPROM ‘un içeriÄŸini RAM ‘a aktarılır.

Günümüzde düşük yoÄŸunluk ve yüksek fiyat nedenleri ile ancak bazı küçük PC‘lerde kullanılan bu bellek türünün saÄŸladığı yararlar ortadadır. Dolayısıyla da gelecekte çok daha yaygın olarak kullanılmaları beklenmektedir.

3.2.8.Çekirdek Bellek

Kalıcı bir bellek türüdür. Bilgi, bireysel bitlerin, küçük toroidal ferrit çekirdeklerin 1 veya 0 yönünde bir yaz akımı ile mıknatıslanması sonucu saklanır. Çekirdeklerin mıknatıslanma yönleri elektriksel olarak deÄŸiÅŸtirilebileceÄŸinden bellek kalıcı bir RAM türüdür. Ä°lk PC’ lerin çoÄŸunda kullanılmış olmakla beraber, günümüzde ancak birkaç PC’ de görülebilir. Çünkü oldukça yavaÅŸ ve pahalıdır. Ayrıca geniÅŸ yer tutar.

II.PLC GİRİŞ / ÇIKIŞ BİRİMLERİ

PLC’nin dış dünya ile iliÅŸkisini saÄŸlayan tüm birimlerdir. Bu birimler yaptıkları iÅŸlere göre çeÅŸitli sınıflara ayrılmaktadırlar. Bunlar Ayrık (Discrete), Sayıcılı (Register), Analog ve Özel giriÅŸ / çıkış birimleridir.

Bu bölümde yukarıda adları verilen giriş / çıkış birimleri anlatılacaktır. Ancak bunlara geçmeden önce genel olarak bu birimlere hangi cihazlardan ve hangi yollar ile bilgilerin gelip gittiğine bakalım.

Åžekil 4’de giriÅŸ / çıkış birimleri ve izledikleri yollar görülmektedir.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image056.gif[/IMG]

GÄ°RÄ°Åž

·[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image057.gif[/IMG]Limit sınır anahtarı

·Basınç uyarıcıları MAKÄ°NA – Ä°ÅžLEM

·[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image058.gif[/IMG]Basma butonları Vanalar

·Basınç anahtarı Motorlar

·[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image059.gif[/IMG]Seçici anahtarlar

·Seviye anahtarı

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image060.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image061.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image062.gif[/IMG]

KONTROL SİSTEMİ ÇIKIŞ

Selenoidler

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image063.gif[/IMG] Programlanabilir Lojik Lambalar

Denetleyici Kontaktörler

Motor yol verici

Vanalar, göstergeler

Åžekil 4

1.Ayrık (Discrete) Giriş / Çıkış

Yukarıda bahsedilen giriÅŸ / çıkış birimleri içinde en çok kullanılanıdır. Bu giriÅŸ / çıkış birimlerinde iki seviyeden söz edilir. Bunlar “1” ve “0” dan oluÅŸan giriÅŸ ve çıkışlardır. Bu tür giriÅŸ elamanları kontrol sisteminde sıkça kullanılan elemanlardır. GiriÅŸ elemanları:

1.Seçici anahtarlar

2.Push buton anahtarlar

3.Fotoelektrik gözler

4.Limit anahtarları

5.Yaklaşım anahtarları

6.Seviye anahtarları

7.Motor kontaktörleri

8.Röle kontakları

Åžekil 5’ de bir giriÅŸ devresi blok ÅŸeması verilmiÅŸtir. Bu ÅŸemadan da görüleceÄŸi gibi giriÅŸ iÅŸareti (AA veya BA) köprü doÄŸrultucudan geçer. Gürültü ve anahtarlama esnasındaki titreÅŸimleri engellemek için bir süzgeç devresinden geçirilir. Buradan gelen bilgilerin seviyesini belirlemek için ise bir düzey sezici vardır. Bu düzey sezici gelen sinyallerin geçerli olup olmadığına karar verir.

Gelen sinyaller ani yükselmelerin (pulse) meydana getirdiği çok kısa süreli geçersiz sinyaller olabilir. Eğer geçerli bir sinyal ise sinyal izolatör kısmına aktarılır, aynı zamanda da bir led ile girişin seviyesi gösterilir.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image064.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image065.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image065.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image066.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image067.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image068.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image066.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image069.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image069.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image070.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image070.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image071.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image070.gif[/IMG]Giriş Köprü Süzgeç Düzey Yalıtım Lojik MİB

İşareti Doğrultucu Seçici Çıkışı

Åžekil 5

Åžekil 6’da da bir çıkış devresi blok ÅŸeması görülmektedir. Bu ÅŸemadan görüleceÄŸi gibi çıkış iÅŸareti MÄ°B’den gelmektedir. Elektronik kısımdaki bu çıkış bilgisi yine güç devresinden izole edilmektedir. Anahtar olarak adlandırılan blok ile bu çıkış bilgisi istenilen büyüklüğe dönüştürülür. Bu dönüştürme iÅŸlemi alternatif akım için triyak ile doÄŸru akım için ise transistör ile yapılır.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image072.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image073.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image074.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image075.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image076.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image077.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image078.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image079.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image080.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image081.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image082.gif[/IMG] MİB Lojik Yalıtım Anahtar Süzgeç Hat çıkışı Yük

Åžekil 6

Åžekil 7’de ise 200 – 240 V alternatif giriÅŸ gerilimi ile uyarılan bir giriÅŸ devresi blok ÅŸeması verilmiÅŸtir. Devrede gelen sinyalin lojik “1” seviyesinde kabul edilebilmesi için giriÅŸ geriliminin minimum 120 V, lojik “0” seviyesinde kabul edilebilmesi için ise gerilimin maksimum 40 V olması gerekir.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image084.gif[/IMG]

Åžekil 7

Åžekil 8’de ise kontak çıkışlı bir çıkış birimi örneÄŸi verilmiÅŸtir. Çıkış birimi için en çok kullanılan elemanlar kontaktör , röle, triyak ve transistörlerdir. Özellikle yüksek hızlı açma-kapama gerektiren durumlarda doÄŸru akımda transistör, alternatif akımda triyaktan oluÅŸan çıkışlar tercih edilir. PLC’ lerde yüksek akım çekilmez. Buna iliÅŸkin deÄŸerler PLC’nin kitapçığında verilir.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image086.gif[/IMG]

Åžekil 8

Çıkış birimi için diğer bir örnek de transistör çıkışlı devredir. Şekil 9.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image088.gif[/IMG]

Åžekil 9

2.Saklayıcılı (Register) Giriş / Çıkış

Saklayıcılı giriş / çıkış sistemlerinde tek bitlik işlemler yerine bir sözcük grubundan oluşan işlemler vardır. Bu tür giriş çıkış işlemlerine kodlayıcılar, thumwheel (döndüğü tur sayısına göre lojik olarak dönüş sayısını veren eleman) anahtarlar örnek olarak gösterilebilir.

3.Analog Giriş / Çıkış

Analog giriÅŸ / çıkış modülleri sürekli deÄŸiÅŸim gösteren ve iki deÄŸerden çok bilgiye ihtiyaç olan yerlerde kullanılırlar. Åžimdiye kadar bahsettiÄŸimiz birimler yalnızca “1” veya “0” deÄŸerini alabilen sistemlerde kullanılmaktaydı. Oysa sistemler sürekli deÄŸiÅŸiklik gösteren deÄŸerler içermektedir.

Analog çıkışlar:

1.Analog valfler

2.Basınç seziciler

3.Motor tahrik sistemleri

4.Analog ölçerler

4.Özel Giriş / Çıkış Birimleri

Bu birimler giriş / çıkış yolu üzerine yerleştirilebilen, bağımsız olarak çalışabilen ve programlanabilen birimlerdir.

Bu özel modüller içerisinde en çok bilinen PID (Proportional-İntegral-Derivative) kontrol modülüdür. Ayrıca çok hassas konum kontrolü veya karmaşık süreç denetimi yapan modüller de mevcuttur.

5.PLC’de Ä°letiÅŸim

PLC’ de iletiÅŸim çeÅŸitli birimlerle saÄŸlanmaktadır. Bu birimler modüller halinde olup yeteneklerine göre sınıflandırılmışlardır. Genelde en çok kullanılan üç birim ASCII giriÅŸ / çıkış modülü, Basıc veri iletim modülü ve network modülüdür.

ASCII giriş / çıkış ara birimleri çevresel ve kontrol birimleri arasındaki alfanümerik veri alınması ve verilmesi için kullanılır.

Basıc modülü ile PLC’nin iÅŸlemcisine herhangi bir zaman yükü getirmeden çalışan akıllı modül olarak tanımlanabilir.

Birden çok PLC’nin kendi aralarında ya da çevre birimleri ile çok hızlı olarak ve bir haberleÅŸme ağı içerisinde iletiÅŸimini saÄŸlayan modüllerdir.

Seri veri iletişimi genelde asenkron olarak gerçekleştirilir. Veri iletişimi en çok ASCII kodları ile yapılır. Bu iletişim için RS-232C standardı en yaygın kullanılanıdır.

III.KONTROL SÄ°STEMLERÄ°NÄ°N GENEL YAPISI

Bütün kontrol sistemleri temel olarak, veri giriş alanı (işaret girişi), veri işleme alanı (işaret işleme ve lojik işlemler) ve veri çıkış alanına (işaret çıkışı) sahiptir. Bir kontrol sisteminde bilgi, veri girişinden veri işleme yolu ile veri çıkışına doğru hareket eder.

Åžekil 10’da bir kontrol sisteminin temel yapısının blok gösterimi verilmiÅŸtir.

Bilgi Akış Yönü

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image089.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image090.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image091.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image092.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image093.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image094.gif[/IMG]

Sinyal Düzenleme İşlem Güçlendirme Sinyal Girişi Bölümü Bölümü Bölümü Çıkışı

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image095.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image096.gif[/IMG]

Güç

Kaynağı

Åžekil 10

1.Sinyal GiriÅŸi

Bu, tüm algılayıcılar veya güç çeviricilerinden alınan işaretleri kapsar. Kontrol anahtarları, limit anahtarları, endüktif ve kapasitif algılayıcılar, magneto dirençler, optik algılayıcılar vs.

2.Düzenleme Bölümü

Eğer diğer sistemlerden gelen işaret, herhangi bir bozulmaya maruz kalmış veya değişerek algılanmış ise işaretin, işleme bölümünün seviyesine uygun hale getirilmesi gerekir. İşte bu amaca yönelik olarak bir kontrol sisteminde işaret düzenleyici birime ihtiyaç duyulur.

3.İşleme Bölümü

Bu bölümde bütün zincirleme veya lojik operasyonlar, bellek fonksiyonları, sayıcı operasyonları gibi işlemlerin gerçekleştirilmesi mümkündür. İşlem bölümü, bütün kontrol sistemlerinin ana birimi olduğundan, istenilen fonksiyonların öncelikle bu bölümün parametrelerine bağımlılığı bilinmelidir.

Ä°ÅŸlem bölümü bu noktada artık, kontaktör ve röleli kontrol sistemlerinde, yardımcı kontaklar ve yardımcı rölelere gereksinim duyduÄŸu halde, elektronik sistemlerde, lojik kapılar (and, or, not…vs), PLC’ler ve iÅŸlem bilgisayarları sistemle birlikte iÅŸleme uygulanır.

4.Kuvvetlendirme Bölümü

İşlem bölümünden gelen düşük güçlü sinyaller, bu bölümde yükseltilir. Böylece işlenmiş sinyalin seviyesi, kontaktörleri, selenoid valfleri veya diğer kontrol edilen elemanları, uyarı lambalarını sürebilecek seviyeye getirilmiş olur.

5.Çıkış Bölümü

Kontrol edilen sistemin fonksiyonlarını doÄŸrudan doÄŸruya etkileyen son kontrol elemanlarıdır. Bunlar (kontaktör, selenoid valfleri, tristörler…vs) çıkış birimine dahil edilmiÅŸlerdir.

IV.PROGRAMLAMA YÖNTEMLERİ

PLC’ler için geliÅŸtirilmiÅŸ olan programlama dilleri, kontaktörlü ve röleli kumanda devrelerinin tasarımı ile ilgilenen kiÅŸilerin kolayca anlayıp uygulayabileceÄŸi biçimdedir. Genel olarak üç türlü programlama yöntemi vardır. Bunlar;

·Deyim listesi ile programlama

·Merdiven diyagramı ile programlama

·Lojik diyagram ile programlama

Åžekil 11’de bu programlama yöntemlerine iliÅŸkin örnekler verilmiÅŸtir. Sözü edilen programlama yöntemlerinden deyim listesi ve merdiven biçimi programlama, genellikle el programlayıcılarında kullanılır. KiÅŸisel bilgisayarlarda her üç yöntemi de kullanmak mümkündür. Deyim listesi ile programlamada; yazılan programlarda her PLC için diÄŸerlerine göre küçük farklılıklar görülür. Bu nedenle herhangi bir PLC’ye iliÅŸkin komut kümesi, iÅŸlevleri ve program örnekleri kullanım kitapçıklarında verilir.

Merdiven diyagramı ile programlama tekniği için kullanılan programlar biçim olarak birbirine benzer. Sadece giriş çıkış sembollerinin (kodlarının) ve iç adreslerin (saklayıcı, zamanlayıcı gibi) kodları değişmektedir.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image097.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image097.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image098.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image099.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image100.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image101.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image102.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image103.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image102.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image104.gif[/IMG] LD X1 X1 X3 Y1 X1

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image105.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image102.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image082.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image106.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image106.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image107.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image108.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image098.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image109.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image110.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image111.gif[/IMG] OR X2 X2 ³ AND X3 X2 &Y1

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image106.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image112.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image106.gif[/IMG] OUT Y1 X3

(a) (b) ( c )

Şekil 11: Y1 = (X1 +X2).X3 biçimindeki bir lojik fonksiyona ilişkin a) deyim listesi

b) merdiven diyagramı

c) lojik diyagram programı

1. Lojik Diyagram Ä°le Programlama

Programlanabilir lojik kontrolörde bir kumanda devresinin tasarımı için gerekli bütün temel lojik iÅŸlem komutları bulunur. Bunlar AND, OR, NOT, NAND, NOR, SET, RESET gibi komutlardır. Bunlara ek olarak zamanlayıcı (TIMER), sayıcı (COUNTER) ve program kontrolünü saÄŸlayan kontrol komutları vardır. Bütün PLC’lerde temel lojik iÅŸlemlerini gerçekleÅŸtiren komutlar aynı iÅŸlevi saÄŸlar ve benzer biçimde programlanır. Farklılık sadece zamanlayıcı, sayıcı ve kontrol komutlarının çalışması ve programlanmasında olabilir.

Programlamanın lojik elemanlarla yapılması ladder diyagramları kadar açıklayıcı ve pratik değildir. PLC üreticileri programlama dillerini oluştururken, ladder diyagramlarını baz aldıkları için program yazılımını ladder diyagramı üzerinden yapmak daha avantajlıdır. Lojik dökümantasyon ise bir anlamda ladder diyagramlarının oluşturulması için yardımcı metot olarak kullanılabilir.

2. Ladder (Merdiven) Diyagramları İle Programlama

Ladder diyagramları, elektrik kontrol devrelerinin dökümantasyonunda oldukça çok kullanılan şematik bir metottur. Programlanabilir kontrolör işletmeye alınırken, gerekli kontrol komutlarını içeren bir programın, operatör tarafından PLC belleğine yerleştirilmiş olması gerekir.

Ladder diyagramı iki paralel – dikey çizgi arasına yerleÅŸtirilen elemanlardan oluÅŸturulmuÅŸtur. Sol dikey hat pozitif veya aktif hat, saÄŸ dikey hat ise negatif veya sıfır yada nötr hat olarak adlandırılır. Bu iki besleme hattı arasında röle kontakları, kontaktör ve selenoid bobinlerinin besleme uçlarını içeren ve çevrim yada basamak adı verilen yatay hatlardan oluÅŸur.

Ladder diyagramda bir çevrim yukarıda sözü edilen lojik komutlardan, zamanlayıcı ve sayıcı komutlarından oluşan lojik bir fonksiyondur. Genellikle bu lojik fonksiyonlar PLC programı haline getirilirken kullanılan ilk komutlar farklıdır.

Genelde açık bir kontakla baÅŸlayan program için kullanılan komutlar LD ve SDR, normalde kapalı kontakla baÅŸlayan komutlar ise LDI, LDNOT, STRNOT ’dır. Bazı PLC’lerde ise program baÅŸlatma komutu yoktur.

PLC içinde hesaplama sonucu bulunan değerlerin özel bir bellek alanında (çıkış görüntü belleği) tutulmasını ve tarama işlemi bittiğinde bu değerlerin çıkış birimine transferini sağlayan komutlar vardır. Bu komutlara çıkışa atama komutları denir. Ayrıca hesaplanan ara değerlerin özel bellek alanlarında saklanması işlemi de bu komutlarla gerçekleştirilir. SET ve RESET gibi komutlarda bu gruba girer.

DEYİM LİSTESİ SEMBOLÜ

MD Sembolü Hitachi Omron Taian Simatic S5 [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image113.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image113.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image114.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image051.gif[/IMG] X1 AND X1 AND X1 AND X1 A X1 [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image115.gif[/IMG] X1 [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image113.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image113.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image051.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image114.gif[/IMG] ANI X1 ANDNOT X1 ANDNOT X1 AN X1 [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image116.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image117.gif[/IMG] X1 [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image113.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image113.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image051.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image114.gif[/IMG] OR X1 OR X1 OR X1 O X1 [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image115.gif[/IMG] X1 [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image113.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image113.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image051.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image114.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image117.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image116.gif[/IMG] ORI X1 ORNOT X1 ORNOT X1 ON X1

Merdiven dili içindeki programları kontak şebekelerinden oluşur. Her bir kontak şebekesi sol sınırda numarası sağda grafik elemanı ve güç hatlarından oluşur. Grafik elemanlarını gösterirsek;

·PLC’nin giriÅŸ / çıkışları (basma butonları, sensörler, bataryalar vb.)

·Önceden programlanan fonksiyon blokları (sayıcılar, zamanlayıcılar vb.)

·Aritmetik ve lojik işlem blokları

·PLC içindeki değişkenler (bitler, kelimeler vb.)

Bu grafik elemanları güç hatlarına yatay ve dikey olarak bağlanır. Soldan sağa yukarıdan aşağı tarayarak çalışır. Her bir kontak şebekesi 4 hat 10 kolondan oluşur. İki bölgesi vardır.

·Test bölgesi; test kontaklarının bulunduğu bölge

·Hareket bölgesi; test sonunda hareket oluşturan bölge

TEST BÖLGESİ

HAREKET BÖLGESİ

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image118.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image119.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image120.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image119.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image121.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image078.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image122.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image122.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image123.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image124.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image120.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image118.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image124.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image125.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image122.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image122.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image126.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image127.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image128.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image129.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image130.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image131.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image132.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image133.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image134.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image135.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image136.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image129.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image137.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image138.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image079.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image118.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image119.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image119.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image118.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image139.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image122.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image078.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image140.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image051.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image141.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image102.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image078.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image142.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image124.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image134.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image143.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image144.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image118.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image135.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image106.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image139.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image118.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image124.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image118.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image124.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image122.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image102.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image112.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image124.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image118.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image115.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image145.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image146.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image051.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image142.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image051.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image112.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image147.gif[/IMG] I,0 B5 CB

R E OB2

COMP

OPERATE 1

: 0

D P D

: 0

B

OPERATE 2

COMP

C TB:1 R U

Merdiven dilinin görev eylemleri iki tanedir. Bunlar;

·Tek görev eylemleri

·İki görev eylemleridir.

Tek görev eylemleri: Belli bir periyotta dönüp dolaşan görevli programlardır. Program max. 999 kontak şebekesinden oluşur.

İki görevli eylemleri: İki görevli eylemler sistemi iki ayrı programla kullanılır. Bunlar;

·Gerçek görev programı

·Hızlı görev programı kontak şebekeleri sayısı 20 den küçük, periyodu 2ms den küçük olmamalıdır.

V.ZAMANLAYICILAR

1.Zamanlayıcı Fonksiyon Bloğu

Zamanlayıcı fonksiyon bloğu özel kontrol işlemleri için gecikmeyi sağlar. Gecikme zamanı programlanabilir ve ayarlama modunda ayarlanabilir.

1.1.Karekteristikler

Zamanlayıcı Sayısı T: TSX 17-20 TSX 27-47

32 (T0 dan T31) 16 (T0 dan T15)

Zaman Tabanı TB: 1mm, 1s, 100ms, 100m Çok küçük zaman tabanında çok küçük doğrulukla çalışır.

Gerçek DeÄŸerler TÄ°,V: Zamanlayıcı çalıştırıldığında TÄ°,P den 0’a kadar azaltılır,okunabilir, test edilebilir fakat yazılamaz.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image148.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image149.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image150.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image151.gif[/IMG] TÄ°

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image098.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image098.gif[/IMG] E D

TB: 1mm

T,P: 9999

MODIF: Y

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image106.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image106.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image152.gif[/IMG] C R

Ön ayar deÄŸeri (TÄ°,P): TÄ°,P = 0’dan 9999’a kadar olabilir. Bu deÄŸer okunabilir, yazılabilir, test edilebilir.

Modifikasyon (Modif) Yes / No : Yes: Ön değerlik ayarlama modunda değişiklik yapılabilir. No: ayarlama modunda geçersizdir.

Etkinleşme geçiş E (Enable) : E = 0 iken Tİ,V = Tİ,P yapılır.

Kontrol girişi C (Kontrol) : C = 0 iken, gerçek değer olan Tİ,V donduruluyor.

D (Done) Çıkışı: Tİ,V = 0 olduğu zaman Tİ,P = 1 olur.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image153.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image154.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image119.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image119.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image119.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image155.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image155.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image156.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image157.gif[/IMG] I 1.4

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image081.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image158.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image159.gif[/IMG] OPERATE

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image160.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image160.gif[/IMG]

(Running Çıkışı) : Zamanlayıcı çalışırken C = 1 iken Tİ,R = 1 olur.

E 0 0 1 1 C 0 1 0 1 TÄ°,P TÄ°,V TÄ°,V TÄ°,P TÄ°,V TÄ°,P TÄ°,V TÄ°,V TÄ°,P+0 TÄ°,D 0 0 0 1 TÄ°,R 0 0 0 1

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image161.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image162.gif[/IMG] E

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image163.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image164.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image165.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image166.gif[/IMG] C

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image163.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image051.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image167.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image168.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image169.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image170.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image106.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image171.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image172.gif[/IMG] TÄ°,P

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image163.gif[/IMG] TÄ°,V

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image173.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image174.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image163.gif[/IMG] TÄ°,D

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image175.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image175.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image176.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image163.gif[/IMG] TÄ°,R

Ekranda tanımlama : İki sütun genişlik, üç satırlık yükseklik.

E ve C girişleri bir iken zamanlayıcı geri sayıcı olarak çalışır.

-Gerçek değerlik olan Tİ,V set edilen Tİ,P değerinden her pals gelişinde bir azaltılır.

-Bu işlem boyunca Tİ,R çıkış biti R ile bağlantılıdır ve konumu birdir. Tİ,D çıkışı D ile bağlantılı ve konumu sıfırdır.

-Gerçek değerlik olan Tİ,V= 0 olduğunda Tİ,D çıkışı bir olur ve Tİ,R sıfır olur.

1.2.Özel Durumlar

-Soğuk tekrar çalıştırma etkisi (SY0=1); ön ayar değeri Tİ,V ye yüklenir ve Tİ,D çıkışı sıfır olur. Ön değerlikte herhangi bir değişiklik yapıldığında ki bu değişiklik ayar veya veri modunda yapılmak zorundadır. Bu sırada bir önceki veriler kaybolur.

-Sıcak tekrar çalıştırma etkisi (SY1); Bu durumda Tİ,V de hiçbir değişiklik olmaz.

-PLC durdurma etkisi; geri sayma işlemi yapılırken PLC durdurulurken değerlik dondurulmaz. Aynı şeyler Tİ,D ve Tİ,R çıkışları için de geçerlidir.

-Tİ,D ve Tİ,R bitlerinin test edilmesi; bu bitlerin konumu tarama periyodu süresince değiştirilebilir.

<

1) Bir madde ısıtılarak önce sıvı daha sonra da gaz haline geçiyor.Bu işlemler sırasında;

I.Hacim

II.Kinetik enerji

III.Moleküller arası uzaklık

Niceliklerinin değişim hangi seçenekte doğru verilmiştir.

I. II. III.

A) Artar Artar Artar

B) Azalır Azalır Artar

C) Azalır Artar Artar

D) Artar Azalır Azalır

E) Artar Artar Azalır

2) Aşağıdaki maddelerden hangisi çözeltidir?

ErgimiÅŸ demir

Sıvı SO2

Buzlu su

Deniz suyu

Su yağ Karışımı

3) X ve Y maddelerinden

X: Sudan daha uçucu bir sıvı

Y: Sudan ve X ‘ te çözünen uçucu olmayan bir katıdır.

Buna göre x,y ve suyun aynı koşullarda buhar basınçlarının büyükten küçüğe doğru sıralanışı nedir?

A) X,Y,Su B) X,Su,Y C)Su,Y,X

D)Y,Su,X E) Su,X,Y

4) Bir gazı sıvılaştırmak için aşağıdaki işlemlerden hangisi en uygundur?

A) Isıtılarak basınç uygulamak.

B) Isıtılarak basınç düşürmek.

C) Soğutarak basınç düşürmek.

D) Sıcaklığı sabit tutarak, basınç artırmak.

E) Soğutarak basıncı artırmak.

5) I. Üzümden alkol eldesi

II. Petrolün oluşumu

III. Petrolün damıtılması

Ä°ÅŸlemlerden hangisi fizikseldir?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III

D) I ve II E) I ve III

6) Bir saf maddenin katı sıvı ve gaz hallerinden aşağıdakilerden hangisi aynıdır?

Tanecik yapıları

Taneciklerin hareket türleri

Taneciklerin sahip oldukları enerjileri

Birim hacimdeki madde miktarı

Katı , sıvı ve gaz hallerindeki ısı kapsamları

7) Karışım Ayırma Yöntemi

I.Yağ-su Ayırma hunisi

II.Tuz-su Buharlaştırma

III.Alkol-su Ayrımsal damıtma

Belirtilen karışımdaki maddelerin ayrılmasında

önerilen yöntemlerden hangileri dorudur?

A)Yalnız I B) Yalnız II C)Yalnız III

D)II ve III E)I,II ve III

8) I. Tuzlu su çözeltisinden elektrik akımının geçirilmesi

II.bitki yapraklarının güneş ışığının yönlendirilmesi

III.Suyun 100 oC de ısıtılması

Yukarındaki olaylardan hangileri kimyasal bir değişmeye neden olur?

A)Yalnız I B) Yalnız II C)Yalnız III

D)II ve III E)I,II ve III

9) Co ve CO maddeleri için;

I.Her ikisi de saf maddedir.

II.Her ikisi de homojendir.

III.Co element CO bileÅŸiktir.

Yargılarından hangileri doğrudur?

A)Yalnız I B) I ve II C) I ve III

D) II ve III E) I,II ve III

10) Yandaki kapta 25 oC de bir miktar saf su bulunmaktadır.suyun buharlaşma hızını arttırmak için;

I.Sıcaklığı arttırmak

II.Su miktarını arttırmak

III.Tuz ilave etmek

İşlemlerinden hangileri yapılmalıdır?

A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III

D)II ve III E) I ,II ve III

11) Madde Kütle(gr) Hacim(cm3)

X 25 5

Y 15 5

Z 30 6

X,Y,Z maddelerinin aynı şartlardaki kütle ve hacim değerleri yukarıdaki tabloda verilmiştir. Buna göre X,Y ve Z maddelerinin aynı madde olup almadığını ne söyleyebilir?

Y ile Z aynı madde olabilir.

X ile Y aynı madde olabilir.

Y ile Z ’ nin özkütleleri farklıdır.

X ile Z aynı madde olabilir.

X,Y ve Z aynı madde olabilir.

12) Aynı şartlarda renksiz, kokusuz ve aynı görünümlü iki sıvı maddenin aynı madde olduğunu anlamak için,

I.Kütle II. Özkütle III.Kaynama Noktası

IV.Donma noktası V.Hacim

Özelliklerinden hangilerine gerek yoktur?

A) III ve IV B) I , II ve V C) II ,III ve IV

D) I ve V E) II ve IV

13) Demir tozu ve kum karışımı ayırmak için en uygun yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

Suda yüzdürme

Ayrımsal kristallendirme

Mıknatısla ayırma

Süzme

Eleme

14) I.Yemek tuzu

II.Tuzlu su

III.Lehim

Yukarıdaki maddelerden hangileri saf ( arı ) maddedir?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) II ve III

D) I,II ve III E) I ve II

Query Interpretation

Why do we need to optimize?A high-level relational query is generally non-procedural in nature.It says “what”, rather than “how” to find it.When a query is presented to the system, it is useful to find an efficient method of finding the answer, using the existing database structure.Usually worthwhile for the system to spend some time on strategy selection.Typically can be done using information in main memory, with little or no disk access.Execution of the query will require disk accesses.Transfer of data from disk is slow, relative to the speed of main memory and the CPUIt is advantageous to spend a considerable amount of processing to save disk accesses.Do we really optimize?Optimizing means finding the best of all possible methods.The term “optimization” is a bit of a misnomer here.Usually the system does not calculate the cost of all possible strategies.Perhaps “query improvement” is a better term.Two main approaches:1.Rewriting the query in a more effective manner.

2.Estimating the cost of various execution strategies for the query.

Usually both strategies are combined. The difference in execution time between a good strategy and a bad one may be huge.Thus this is an important issue in any DB system.In network and hierarchical systems, optimization is left for the most part to the application programmer.Since the DML language statements are embedded in the host language, it is not easy to transform a hierarchical or network query to another one, unless one has knowledge about the entire application program.As a relational query can be expressed entirely in a relational query language without the use of a host language, it is possible to optimize queries automatically.SQL is suitable for human use, but internally a query should be represented in a more useful form, like the relational algebra.So, first the system must translate the query into its internal form. Then optimization begins:Find an equivalent expression that is more efficient to execute.Select a detailed strategy for processing the query. (Choose specific indices to use, and order in which tuples are to be processed, etc.)Final choice of a strategy is based primarily on the number of disk accesses required.Equivalence of Expressions

The first step in selecting a query-processing strategy is to find a relational algebra expression that is equivalent to the given query and is efficient to execute. We’ll use the following relations as examples:Customer-scheme = (cname, street, ccity)

Deposit-scheme = (bname, account#, name, balance)

Branch-scheme = (bname, assets, bcity)

We will use instances customer, deposit and branch of these schemes.

Selection Operation

Consider the query to find the assets and branch-names of all banks who have depositors living in Port Chester. In relational algebra, this is[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image001.gif[/IMG] (customer [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG] deposit [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG] branch)) This expression constructs a huge relation,customer [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG] deposit [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG] branch

of which we are only interested in a few tuples.

We also are only interested in two attributes of this relation.

We can see that we only want tuples for which ccity = “Port Chester”.

Thus we can rewrite our query as:

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image003.gif[/IMG] [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG] deposit [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG] branch) This should considerably reduce the size of the intermediate relation.Suggested Rule for Optimization:Perform select operations as early as possible.If our original query was restricted further to customers with a balance over $1000, the selection cannot be done directly to the customer relation above.The new relational algebra query is[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image004.gif[/IMG] [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image005.gif[/IMG] (customer [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG] deposit [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG] branch)) The selection cannot be applied to customer, as balance is an attribute of deposit.We can still rewrite as[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image004.gif[/IMG] [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image006.gif[/IMG] (customer [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG] deposit)) [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG] branch) If we look further at the subquery (middle two lines above), we can split the selection predicate in two:[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image007.gif[/IMG]

(customer [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG] deposit))

This rewriting gives us a chance to use our “perform selections early” rule again.We can now rewrite our subquery as:[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image008.gif[/IMG] [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image009.gif[/IMG]Second Transformational Rule:Replace expressions of the form [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image010.gif[/IMG]by [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image011.gif[/IMG]where [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image012.gif[/IMG]and [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image013.gif[/IMG]are predicates and e is a relational algebra expression.Generally,[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image014.gif[/IMG] Projection Operation

Like selection, projection reduces the size of relations.It is advantageous to apply projections early. Consider this form of our example query:

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image004.gif[/IMG] [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image015.gif[/IMG] [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image016.gif[/IMG]When we compute the subexpression[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image017.gif[/IMG] [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image018.gif[/IMG] we obtain a relation whose scheme is

(cname, ccity, bname, account#, balance)We can eliminate several attributes from this scheme. The only ones we need to retain are those thatappear in the result of the query orare needed to process subsequent operations.By eliminating unneeded attributes, we reduce the number of columns of the intermediate result, and thus its size.In our example, the only attribute we need is bname (to join with branch). So we can rewrite our expression as:[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image004.gif[/IMG] [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image019.gif[/IMG] [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image020.gif[/IMG]Note that there is no advantage in doing an early project on a relation before it is needed for some other operation:We would access every block for the relation to remove attributes.Then we access every block of the reduced-size relation when it is actually needed.We do more work in total, rather than less!Natural Join Operation

Another way to reduce the size of temporary results is to choose an optimal ordering of the join operations.Natural join is associative:[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image021.gif[/IMG]Although these expressions are equivalent, the costs of computing them may differ.Look again at our expression[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image004.gif[/IMG] [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image017.gif[/IMG] [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image022.gif[/IMG]we see that we can compute deposit [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG]branch first and then join with the first part.However, deposit [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG]branch is likely to be a large relation as it contains one tuple for every account.The other part,[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image008.gif[/IMG] is probably a small relation (comparatively).So, if we compute[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image023.gif[/IMG] first, we get a reasonably small relation.It has one tuple for each account held by a resident of Port Chester.This temporary relation is much smaller than deposit [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG]branch.Natural join is commutative:[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image024.gif[/IMG]Thus we could rewrite our relational algebra expression as:[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image004.gif[/IMG] [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image015.gif[/IMG] [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image025.gif[/IMG]But there are no common attributes between customer and branch, so this is a Cartesian product.Lots of tuples!If a user entered this expression, we would want to use the associativity and commutativity of natural join to transform this into the more efficient expression we have derived earlier (join with deposit first, then with branch).Other Operations

Some other equivalences for union and set difference:[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image026.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image027.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image028.gif[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image029.gif[/IMG]

2.Our text covers only some of the possible operations. (For a more complete list, see Elmasri & Navathe, page 518.)

Also, it makes sense to combine the implementation of various sets of operations in order to reduce the size of intermediate relations: Combine projects and selects with a Cartesian product or natural join. The idea is to do the selection and/or projection while computing the join. This saves computing a large intermediate relation that is going to be subsequently reduced by the select or project anyway. Estimation of Query-Processing Cost

To choose a strategy based on reliable information, the database system may store statistics for each relation r:[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image030.gif[/IMG]- the number of tuples in r.[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image031.gif[/IMG]- the size in bytes of a tuple of r (for fixed-length records).V(A, r) – the number of distinct values that appear in relation r for attribute A.The first two quantities allow us to estimate accurately the size of a Cartesian product.The Cartesian product [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image032.gif[/IMG]contains [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image033.gif[/IMG]tuples.Each tuple of [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image032.gif[/IMG]occupies [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image034.gif[/IMG]bytes.The third statistic is used to estimate how many tuples satisfy a selection predicate of the formo <attribute-name> = <value>We need to know how often each value appears in a column.If we assume each value appears with equal probability, theno [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image035.gif[/IMG] is estimated to have

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image036.gif[/IMG]

tuples.This may not be the case, but it is a good approximation of reality in many relations.We assume such a uniform distribution for the rest of this chapter.Estimation of the size of a natural join is more difficult.Let [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image037.gif[/IMG]and [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image038.gif[/IMG]be relations on schemes [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image039.gif[/IMG]and [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image040.gif[/IMG].If [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image041.gif[/IMG](no common attributes), then [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image042.gif[/IMG]is the same as [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image043.gif[/IMG]and we can estimate the size of this accurately.If [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image044.gif[/IMG]is a key for [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image039.gif[/IMG], then we know that a tuple of [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image045.gif[/IMG]will join with exactly one tuple of [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image046.gif[/IMG].Thus the number of tuples in [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image042.gif[/IMG]will be no greater than [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image047.gif[/IMG].If [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image044.gif[/IMG]is not a key for [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image039.gif[/IMG]or [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image040.gif[/IMG], things are more difficult.We use the third statistic and the assumption of uniform distribution.Assume [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image048.gif[/IMG].We assume there are[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image049.gif[/IMG]

tuples in [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image045.gif[/IMG]with an A value of t[A] for tuple t in [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image046.gif[/IMG].So tuple t of [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image046.gif[/IMG]produces[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image049.gif[/IMG]

tuples in [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image042.gif[/IMG]Considering all the tuples in [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image046.gif[/IMG], we estimate that there are[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image050.gif[/IMG]

tuples in total in [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image042.gif[/IMG]If we reverse the roles of [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image046.gif[/IMG]and [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image045.gif[/IMG]in this equation, we get a different estimate[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image051.gif[/IMG]

if [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image052.gif[/IMG]. If this occurs, there are likely to be some dangling tuples that do not participate in the join.Thus the lower estimate is probably the better one.This estimate may still be high if the [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image053.gif[/IMG]values in [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image046.gif[/IMG]have few values in common with the [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image054.gif[/IMG]values in [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image045.gif[/IMG].However, it is unlikely that the estimate is far off, as dangling tuples are likely to be a small fraction of the tuples in a real world relation.To maintain accurate statistics, it is necessary to update the statistics whenever a relation is modified.This can be substantial, so most systems do this updating during periods of light load on the system.

Estimation of Access Costs Using Indices

So far, we haven’t considered the effects of indices and hash functions on the cost of evaluating an expression.Indices and hash functions allow fast access to records containing a specific value on the index key.Indices (but not most hash functions) also allow the records of a file to be read in sorted order.It is efficient to read records of a file in an order corresponding closely to physical order.If an index allows this, we call the index a clustering index.Such indices allow us to take advantage of the physical clustering of records into blocks.Text doesn’t distinguish clearly between a clustering index and a primary index. [ELNA89] define a primary index as one on the primary key where the file is sorted on that key, and a clustering index as one on non-primary key attribute(s) that the file is sorted on.With this definition, for a primary index, there is only one tuple per search key value, while for a clustering index there may be many tuples.In both cases, only one pointer is needed per search key value. (Why?)Detailed strategy for processing a query is called the access plan. This includes not only the relational operations to be performed, but also the indices to be used and the order in which tuples are to be accessed and the order in which operations are to be performed.The use of indices imposes some overhead (access to blocks containing the index.) We also must take this into account in computing cost of a strategy.We’ll look at the query5. select account# 6.

7. from deposit

8.

9. where bname = “Perryridge”

10.

11. and cname = “Williams”

12.

13. and balance > 1000

14.We assume the following statistical information is kept about the deposit relation:20 tuples of deposit fit in one block.V(bname, deposit) = 50.V(cname, deposit) = 200.V(balance, deposit) = 5000.[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image055.gif[/IMG](number of tuples).We also assume the following indices exist on deposit:A clustering [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image056.gif[/IMG]-tree index for bname.A nonclustering [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image056.gif[/IMG]-tree index for cname.We also still assume values are distributed uniformly.As V(bname, deposit) = 50, we expect 10,000/50 = 200 tuples of the deposit relation apply to Perryridge branch.If we use the index on bname, we will need to read these 200 tuples and check each one for satisfaction of the rest of the where clause.Since the index is a clustering index,

200/20 = 10 block reads are required.Also several index blocks must be read.Assume the [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image056.gif[/IMG]-tree stores 20 pointers per node.Then the [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image056.gif[/IMG]-tree must have between 3 and 5 leaf nodes (to store the 50 different values of bname).So the entire tree has a depth of 2, and at most 2 index blocks must be read.So the above strategy requires 12 block reads. Note: another way of calculating the number of levels in a [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image056.gif[/IMG]-tree is to remember that the height is no greater than[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image057.gif[/IMG]

where there are K search key values in the relation, and n is the number of pointers in a node.You can use the change of base formula to calculate this value using a log function of base x with your calculator:[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image058.gif[/IMG]If we use the index for cname, we estimate the number of block accesses as follows:Since V(cname, deposit)=200, we expect that 10,000/200 = 50 tuples pertain to Williams.However, as the index on cname is nonclustering, we can expect that 50 block reads will be required, plus some for the index (as before).Assume that 20 pointers fit into one node of a [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image056.gif[/IMG]-tree index.As there are 200 customer names, the tree has between 11 and 20 leaf nodes.So the index has a depth of 2 (says the text), and 2 block accesses are required to read the index blocks. (Actually, depth could be 3 — can you see how?)This strategy requires a total of 52 block accesses.So we conclude that it is better to use the index on bname.If both indices were non-clustering, which one would we choose?We only expect 50 tuples for cname = “Williams”, versus 200 tuples with bname =“Perryridge”.So without clustering, we would choose the cname index as it would require reading and inspecting fewer tuples.Another interesting method is to look at pointers first:Use the index for cname to retrieve pointers to records with cname = “Williams”, rather than the records themselves.Let [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image012.gif[/IMG]denote this set of pointers.Similarly, use the index on bname to obtain [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image013.gif[/IMG], the set of pointers to records with bname = “Perryridge”.Then [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image059.gif[/IMG]is the set of pointers to records with bname = “Perryridge” and cname = “Williams”.Only these records need to be retrieved and tested to see if balance > 1000.Cost is 4 blocks for both indices to be read, plus blocks for records whose pointers are in [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image059.gif[/IMG].This last quantity can be estimated from our statistics.As V(bname, deposit) = 50 and V(cname, deposit) = 200, we can expect one tuple in 50 * 200, or 1 in 10,000 to have both values we are looking for.This means that [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image059.gif[/IMG]is estimated to have only one pointer.So we only need to read 1 block, and total cost is 5 block reads.We didn’t use the balance attribute as a starting point because there is no index for balance and also the predicate involves a “greater than” comparison (> 1000).Generally, equality predicates are more selective than “greater than” predicates, as they return fewer tuples.Estimation of access cost using indices allows us to estimate the complete cost, in terms of block accesses, of a plan. It is often worthwhile for a large number of strategies to be evaluated down to the access plan level before a choice is made.Join Strategies

We’ve seen how to estimate the size of a join. Now we look at estimating the cost of processing a join.Several factors influence the selection of an optimal strategy:Physical order of tuples in a relation.Presence of indices and type of index (clustering or not).Cost of computing a temporary index for the sole purpose of processing one query.We’ll look at computing the expression deposit [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG]customer assuming no indices exist. We also let4. [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image055.gif[/IMG] (number of deposit tuples) 5.

6. [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image060.gif[/IMG] (number of customer tuples)

7.

Simple Iteration

If we don’t create an index, we must examine every pair of tuples [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image061.gif[/IMG]in deposit and [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image062.gif[/IMG]in customer. This means examining 10,000 * 200 = 2,000,000 pairs!If we execute this query cleverly, we can cut down the number of block accesses. We use the following method:3. for each tuple [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image063.gif[/IMG] deposit do

begin

for each tuple [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image064.gif[/IMG] customer do

begin

examine pair (d, c) to see if a

tuple should be added to the result

end

end

4. We read each tuple of deposit once.This could require 10,000 block accesses.The total number of block access, if the tuples are not stored together physically, would be 10,000 + 10,000 * 200 = 2,010,000.If we put customer in the outer loop, we get 2,000,200 accesses.If the tuples of deposit are stored together physically, fewer accesses are required (at 20 per block, 10,000/20 = 500 block accesses).We read each tuple of customer once for each tuple of deposit.This suggests we read each tuple of customer 10,000 times, giving as many as 2,000,000 accesses to read customer tuples!This would give a total of 2,000,500 accesses.We can reduce accesses significantly if we store customer tuples together physically.At 20 tuples per block, only 10 accesses are required to read the entire relation (as opposed to 200).Then we only need 10 * 10,000 = 100,000 block accesses for customer.This gives a total of 100,500.Text says further savings are possible if we use customer in the outer loop.Now we reference each tuple of deposit once for each tuple of customer.If deposit tuples are stored together physically, then since 20 tuples fit on one block, [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image065.gif[/IMG]accesses are needed to read the entire relation.Since customer has 200 tuples, we read the deposit relation 200 times.Earlier printings of the text say at most 200 * 500 = 10,000 block accesses to deposit are required.WRONG! 200 * 500 is 100,000.Total cost is then 100,000 for inner loop plus 10 accesses to read the customer relation once for a total of 100,010.Compared to previous estimate of 100,500, the savings are small (490).Note that we are considering worst-case number of block reads, where every time a block is needed it is not in the buffer.Good buffer management can reduce this considerably.

Block-Oriented Iteration

If we process tuples on a per-block basis we can save many accesses.The idea is that, if both relations have tuples stored together physically, we can examine all the tuple pairs for a block of each relation at one time. We still need to read all the tuples of one relation for a block of the other relation.

The block method algorithm is:

afor each block Bd of deposit do

begin

for each block Bc of customer do

begin

for each tuple d in Bd do

end

end

begin

for each tuple c in Bc do

end

Instead of reading the entire customer relation for each tuple of deposit, we read the entire customer relation once for each block of deposit.Since there are 500 blocks of deposit tuples and 10 blocks of customer tuples, reading customer once for each block of deposit requires 10 * 500 = 5000 accesses to customer blocks.Total cost is then 5000 + 500 (for accesses to deposit blocks) = 5500.This is obviously a significant improvement over the non-block method, which required roughly 100,000 or 2,000,000 accesses.Choice of customer for the inner loop is arbitrary, but does provide a potential advantage.Being the smaller relation, it may be possible to keep it all in main memory.If this was the case, we would only require 500 blocks to read deposit plus 10 blocks to read customer into main memory, for a total of 510 block accesses.Merge-Join

Suppose neither relation fits in main memory, and both are stored in sorted order on the join attributes. (E.g. both deposit and customer sorted by cname.)We can then perform a merge-join, computed like this:Associate one pointer with each relation.Initially these pointers point to the first record in each relation.As algorithm proceeds, pointers move through the relation.A group of tuples in one relation with the same value on the join attributes is read.Then the corresponding tuples (if any) of the other relation are read.Since the relations are in sorted order, tuples with same value on the join attributes are in consecutive order. This allows us to read each tuple only once.In the case where tuples of the relations are stored together physically in their sorted order, this algorithm allows us to compute the join by reading each block exactly once.For deposit [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG]customer, this is a total of 510 block accesses.This is as good as the block-oriented method with the inner loop relation fitting into main memory.The disadvantage is that both relations must be sorted physically.It may be worthwhile to do this sort to allow a merge-join.Use of an Index

Frequently the join attributes form a search key for an index on one of the relations being joined.In such cases we can consider a join strategy that makes use of such an index.Our first join algorithm is more efficient if an index exists on customer (inner loop relation) for cname.Then for a tuple d in deposit, we no longer have to read the entire customer relation.Instead, we use the index to find tuples in customer with the same value on cname as tuple d of deposit.We saw that without an index, we could take as many as 2,010,000 block accesses.Using the index, and making no assumptions about physical storage, the join can be performed more efficiently.We still need 10,000 accesses to read deposit (outer loop relation).However, for each tuple of deposit, we only need an index lookup on the customer relation.As [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image066.gif[/IMG]and we assumed that 20 pointers fit in one block, this lookup requires at most 2 index block accesses (depth of [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image056.gif[/IMG]-tree) plus block access for the customer tuple itself.This means 3 block accesses instead of 200, for each of the 10,000 deposit tuples.This gives 40,000 total, which appears high, but is still better than 2,010,000.More efficient strategies required tuples to be stored physically together.If tuples are not stored physically together, this strategy is highly desirable.The savings (1,970,000 accesses) is enough to justify creation of the index, even if it is used only once.Hash Join

Sometimes it may be useful to construct a “use once only” hash structure to assist in the computation of a single join.We use a hash function h to hash tuples of both relations on the basis of join attributes.The resulting buckets, pointing to tuples in the relations, limit the number of pairs of tuples that must be compared.If d is a tuple in deposit and c is a tuple in customer, then d and c must be compared only if h(d) = h(c).The comparison must still be done as it is possible that d and c have different customer names that hash to the same value.As before, we need our hash function to hash randomly and uniformly.We will now estimate the cost of a hash-join.Assume that h is a hash function mapping cname values to [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image067.gif[/IMG].[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image068.gif[/IMG]denote buckets of pointers to customer tuples, each initially empty.[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image069.gif[/IMG]denote buckets of pointers to deposit tuples, each initially empty.The hash-join algorithm is shown in figure 9.4.The first two loops assign pointers to the hash buckets, requiring a complete reading of both relations.This requires 510 block accesses if we assume that both relations are stored together physically (i.e. not clustered with other relations).As buckets contain only pointers, we assume they fit in main memory, so no disk accesses are required to read the buckets.Final loop of the algorithm iterates over the range of hash function h.Assume i is a particular value in the range of h.The tuples rd and rc are assembled, from the pointers, where rd is the set of deposit tuples that hash to bucket i, and rc is the set of customer tuples that hash to bucket i.Then [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image070.gif[/IMG]is calculated.This join is done using simple iteration, since we expect rd and rc to be small enough to fit in main memory.Since a tuple hashes to exactly one bucket, each tuple is read only once by the final outer loop.Earlier printings of the text say this requires another 510 block accesses, for a total of 1020. This is wrong!If there are 10,000 deposit tuples and 200 customer tuples, then reading every tuple once could take 10,200 accesses, worst-case.Total is then 510 block accesses to create the buckets, plus 10,200 to assemble the buckets’ records, giving 10,710.Exercise: calculate the cost by other methods. What have we gained, and at what cost?If the query optimizer chooses to do a hash-join, the hash function must be chosen so thatThe range is large enough to ensure that buckets have a small number of pointers, so that rd and rc fit in main memory.The range is not so large that many buckets are

1-) Aşağıdakilerden hangisi maddedir ?

A) Ses B) Işık C) Hava D) Isı E) Sıcaklık

2-) Bir maddenin boşlukta kapladığı yere ne ad verilir ?

A) Kütle B) Hacim C ) Eylemsizlik

D) Isınma ısısı E) Çözünürlük

3-) Aşağıdakilerden hangisi maddenin orak özelliklerinden biri değildir ?

A) Kütle B) Hacim C ) Eylemsizlik

D) Tanecikli yapı E) Çözünürlük

4-) Yapısında tek cins atom bulunduran maddelere ne ad verilir ?

A) Karışım B) Bileşik C) Element

D) Alaşım E) Çözelti

5-) Aşağıdakilerden hangisi saf olmadığı halde homojen görünümlüdür ?

Bakır

Gümüş

Amalgam

Platin

Yemek tuzu

6-) Aşağıdakilerden hangisi elementlerin özelliklerinden biri değildir ?

Tek cins atom bulundururlar.

Moleküler yapıda bulunabilirler.

Sembollerle gösterilirler.

Katı, sıvı ve gaz fazında olabilirler.

Elementlerin çoğu Ametaldir.

7-) Aşağıdakilerden hangisi metallerin özelliklerindendir ?

Isı ve elektriği iletirler.

Elektron verirler.

Yüzeyleri parlaktır.

Tel ve levha haline gelirler.

Metal-Metal bileÅŸik oluÅŸtururlar.

A) I-II B) I-III C) I-II-III

D) I-III-IV-V E) I-II-III-IV

I. Kırılgandırlar.

II. Grafit hariç elektriği iletmezler.

III.Elektron alıp verebilirler.

Yukarıdakilerden hangisi Ametallerin özelliklerindendir?

A) Yalnız I B) I-II C) I-III

D) II-III E) I-II ve III

9-) Na, K, Cl, H, Mg, He, Ca, Au, Pt

Yukarıdaki elementlerden kaçar tanesi metal ametal ve soygaz sınıfındadır?

Metal Ametal Soygaz

A) 6 2 1

B) 5 1 2

C) 4 4 1

D) 3 4 2

E) 2 6 1

10-) Bileşiklerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Yapısında birden farklı atom bulundururlar.

Elementlerine tekrar ayrıştırılamazlar.

Saf maddedirler.

Formüllerle gösterilirler.

Oluşturuldukları elementlerin özelliklerini taşımazlar.

11-) Bir X maddesinin belirli bir erime ve kaynama noktası var ise; aşağıdaki madde sınıflarından hangisi olamaz?

I. element

II.bileÅŸik

III.çözelti

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III

D) I-II E) II-III

12-) O3, CO2, MgCl2, CaCO3, HCl

moleküllerinden hangisi bileşik değildir?

A) O3 B) CO2 C) MgCl2

D) CaCO3 E) HCl

13-)saf maddelerle ilgili olarak;

I.yapısında tek cins tanecik bulundururlar.

II:belirli erime kaynama noktaları bulunmaz

III.çözelti olabilirler.

IV.element olabilirler

V.bileÅŸik olabilirler

yukarıda verilenlerden kaç tanesi doğrudur?

A)1 B)2 C)3 D)4 E)5

14-) I.iletkendirler

II.belirli erime ve kaynama noktaları vardır

III.saf maddedirler

İfadelerinden hangisi yada hangileri metal ve alaşımlar için ortak özelliktir?

A) yalnız I B) yalnız II C) I ve II

D) I ve III E) II ve III

15-) Karışımlarla ilgili olarak aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

saf maddedirler

bileÅŸenleri belirli oranlarda bir araya gelirler

yoğunlukları sabittir

fiziksel yöntemlerle bileşenlerine ayrılabilirler

bileşenleri kimyasal özelliklerini kaybederler

16-) Elementlerle ilgili olarak aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) soygazlar tabiatta atomik ve gaz fazında bulunurlar.

B) metaller elektron alış-verişi yapabilirler.

C) ametaller tabiatta di atomik yapıda bulunabilirler.

D) civa hariç metallerin tamamı doğada katı halde bulunur.

E) ametaller katı, sıvı ve gaz halinde bulunabilirler.