Maliyet Analizi
MALÄ°YET ANALÄ°ZÄ°
Hema Dişli Sanayi ve Ticareti A.Ş. ,Maliyet sistemi olarak standart maliyet sistemini kullanmaktadır . Çok fazla mamul parça ürettikleri , üretimin yapısının çok kapsamlı ve karışık olması nedenleriyle bu sistem seçilmiştir .
Bu maliyet sisteminde ana aÅŸamalar olarak
• Tahmini satış adetlerinin tespiti
• Tahmini satış adetlerine baÄŸlı olarak tahmini malzeme alımlarının çıkarılması
• Tahmini satış adetleri ve üretim zamanlarına dayalı olarak fabrika bütçesinin hazırlanması bütçeye göre de bölümlerin maliyet katsayılarının çıkarılması
1 . MALÄ°YET SATIÅž ADETLERÄ°NÄ°N BELÄ°RLENMESÄ°
Hema Dişli Sanayi ve Ticareti A.Ş. genellikle aynı firmalarla çalıştığı için ,alıcı firmalar çok az değişmekteymiş . Bütçe çalışmaları ise aralık ayı içinde ve bir sonraki yıl için yapılırmış . Satış tahminlerini de bu ay içinde yaparlarmış . Satış müdürlüğü alıcı firmalardan bir yıllık tahmini alış adetlerini aylık bazda isteyip böylece bütün firmalardan gelen satış adetleri bir ön inceleme yapılıp sisteme giriliyor .
2 . ÃœRETÄ°M ZAMANLARININ TESPÄ°TÄ°
Tahmini satış adetlerine göre çıkarılan hedef üretim adetleri üretim yönetimi müdürlüğünce çıkartılır . Hedef üretim adetleri , sistemde bulunan parça zamanları ile çarpılarak tezgah grubu bazında üretim saatleri çıkartılır .
Fabrikadaki tezgahlar üretim amaçları benzerlikleri göz önüne alınarak 82 adet grupta sınıflandırılmıştır . İmalat mühendisliği müdürlüğü operasyon sayfalarında , muhasebe müdürlüğü de maliyet hesaplama sisteminde bu 82 tezgah grubunu baz alarak işlem yapmaktadırlar . 82 tezgah grubun göre çıkartılan üretim zamanları tezgah doluluk oranları yönünden gözden geçirilir . Doluluk oranları % 100 aşan gruplar incelemeye alınır . Buradaki üretim saatlerinin kapasitesinin altına çekilebilmesi için ; üretim alternatif tezgahlara yüklenebilir , satış ve dolayısıyla üretim adetleri azaltılabilir . Bazen karlı görülmesi halinde tezgah alımına gidilerek kapasite arttırılabilir . Hesaplanan üretim zamanlarıyla işçilik kapasitesi de karşılaştırılır . İşçilik kapasitesinin yeterli olmaması durumunda işçi alımına gidilerek işçilik kapasitesi arttırılabilir .
3.FABRİKA BÜTÇESİNİN HAZIRLANMASI
hedeflenen üretim adet ve zamanları daha önce çıkarılmıştı . Bu üretimin gerçekleştirilebilmesi için gerekli malzeme işçilik ,genel üretim giderleri (GÜG) , genel yönetim giderleri (GYG) ,pazarlama giderleri (PSG ) ve finansman giderlerinin tespiti gerekmektedir . Bu giderlerin tahmini yapılırken müdürlük kendi bütçesini yapar . Gider tahminleri aralık ayı fiyatları ile bir yıllık olarak ay bazında çıkartılır . Satın alma müdürlüğü ay bazında malzeme alımlarını çıkartır . Muhasebe müdürlüğü bütün müdürlüklerden gelen bilgileri düzenli bilgiler haline getirir . Bir yıllık tahmini enflasyon ve kur değerleri belirlenir . Belirlenen enflasyon değerlerine göre bütçe bilgileri eşkale edilir . Enflasyona bağlı olarak artmayan çeşitli ( işçi ücretleri gibi ) giderler var ise bunlar kendi artış oranları ile artırılır .
Böylece ÅŸirketin genel bütçesi çıkmış olur . Bütçe aynı zamanda gider kalemlerini izlemek , kontrol ve disipline etmek amacıyla da kullanılır . Bütçe yıl içindeki % 3 ‘ü aÅŸan üretim zamanları oynamaları , aynı oranı aÅŸan enflasyon sapmaları durumunda revize edilmektedir . Buna baÄŸlı olarak yeni maliyet katsayıları da yeniden düzenlenir .
4. MALÄ°YET KATSAYILARININ BULUNMASI
Bütçede belirlenen gider kalemleri 82 tezgah grubundaki sarfiyatlarına göre dağıtılır . Ancak dağıtılamayan giderler ( GYD , PSG gibi ) üretim saati baz alınarak dağıtılır . Böylece 82 adet gider havuzu oluşturulur . Yani şirketin bütçesindeki toplam giderler 82 adet havuza dağıtılmış olur . Her bir tezgah grubunda biriken tutarlarda kendi içinde sınıflandırılır .
Bunlar :
a- İşçilik giderleri
b- DeÄŸiÅŸken GÃœG
c- DeÄŸiÅŸken GYG
d- DeÄŸiÅŸken PSG
e- Sabit GÃœG
f- Sabit GYG
g- Sabit PSG
h- Finansman giderleri
Bu alt gruplardaki biriken tutarlar o tezgah gurubuna ait üretim zamanına bölünür . Çıkarılan rakam 1 saatlik üretim maliyet katsayısıdır .
ÖRNEK :Hema Dişli Sanayi ve Ticareti A.Ş. 80 . tezgah grubunda bütçe çalışmaları sonucunda biriken rakamlar şöyledir . 80 . tezgah grubunun tahmini üretim saati 20000 saattir . 1 saatlik katsayılar aşağıda hesaplanmıştır .
GÄ°DER BÄ°RÄ°KEN ÃœRETÄ°M 1 SAATLÄ°K
ADI TUTAR TL . SAATÄ° KATSAYI
İşçilik 10.000.000.000 20.000 500.000 saat/tl
DeÄŸiÅŸken GÃœG 15.000.000.000 20.000 750.000 saat/tl
DeÄŸiÅŸken GYG 6.000.000.000 20.000 300.000 saat/tl
DeÄŸiÅŸken PSG 8.000.000.000 20.000 400.000 saat/tl
Sabit GÃœG 12.000.000.000 20.000 600.000 saat/tl
Sabit GYG 4.000.000.000 20.000 200.000 saat/tl
Sabit PSG 1.000.000.000 20.000 50.000 saat/tl
Finansman 9.000.000.000 20.000 450.000 saat/tl
TOPLAM 65.000.000.000 20.000 8.250.000 saat/tl
Bir önceki sayfadaki örnekte bir tezgah grubu için maliyet katsayıları çıkarılmıştır . Bu bütün tezgah grupları için aynı şekilde yapılmaktadır .
5 . MALÄ°YET HESAPLAMASI
Her bir tezgah grubu için bulunan maliyet katsayıları , o gruptaki üretim zamanlarıyla çarpılarak maliyet tutarları bulunur . Bulunan toplam üretim maliyetine o parçaya ait malzeme tutarı eklenir ve toplam parça maliyeti bulunmuş olur .