Madencilik
MADENCÄ°LÄ°K
Türkiye maden yatakları, çeÅŸitlilik ve rezervleri bakımından oldukça zengin bir ülkedir. Maden yatakları açısından birçok madende dünyanın en büyük rezervlerine sahiptir. Krom, mermer, trona ve manyezit gibi rezervlerin yanında dünya bor rezervlerinin üçte ikisi Türkiye’de bulunmaktadır.*
DÃœNYA MADENCÄ°LİĞİNDE TÃœRKÄ°YE’NÄ°N PAYI
Maden Cinsi Dünya Rezervi Türkiye Rezervi**** Dünyadaki Payı (%)*
Altın 71 000 300 0,42
Antimuan 4 695 000 106 306 2,26
Bakır 610 000 000 2 279 210 0,37
Barit 500 000 000 35 001 304 7,00
Boksit 28 000 000 000 48 056 250 0,17
Bor***** 420 000 000* 150 000 000 36
Civa 240 000 3 820 1,59
Çinko 330 000 000 2 294 479 0,69
Demir 124 000 000 82 458 0,07
Diatomit 2 000 000** 44 224 2,21
Feldspat 1 250 000* 239 305 23,93
Florit 310 000* 1 523 0,49
Gümüş 420 000* 6 062 1,44
Krom 7 500 000 000 30 370 182 0,40
KurÅŸun 120 000 860 0,72
Kükürt 3 500 000 200 0,01
Linyit 524 131*** 7 965 1,52
Manyezit 3 400 000 50 116 1,47
Manganez 5 000 000 1 576 0,03
Sodyum Sülfat 4 600 000 13 395 0,29
Stronsiyum 12 000 000 210 123 1,75
Talk 1 124 000 479 0,04
Taş Kömürü 519 733*** 1 127 0,22
Toryum 1 400 000 912 0,07
Trona 40 000 000 130 658 0,32
Tungsten 3 300 000 36 719 1,11
Kaynak: Mineral Commodity Summaries 1997
************ Mineral Facts of Problems 1995
*********** Industrial Minerals, Minerals Year Book çeşitli sayıları
********** WEC Survey Of Energy Resources 1994
********* MTA Genel Müdürlüğü, Maden Etüt ve Arama Dairesi Başkanlığı
******** Dünya bor rezervleri spekülasyon amacıyla gerçeği yansıtmadığından, kaynak olarak
kullanılan ”Mineral Commodity Summaries1997” de bor rezervlerimizin payı %36 olarak*
görülmektedir. Ancak Dünya bor rezervlerinde Türkiye’nin payının %70 civarında olduÄŸu
sanılmaktadır.
Ãœlkede madencilik faaliyetlerinin baÅŸlangıcı,1810′lu yıllara kadar gitmektedir. Bakır üretimine 1812, kömür üretimine 1849 yılında baÅŸlanmıştır. Krom yatakları ise 1848 yılında bulunmuÅŸ, bu madenin ileri teknoloji ile deÄŸerlendirilmesine 1930 yılında baÅŸlanmıştır. MadenciliÄŸin büyük yatırımlar gerektirmesi ve özel sermayenin sınırlı olması sebebiyle, 1933 yılında dönemin Ekonomi Bakanlığı’na baÄŸlı olarak çalışan "Petrol Arama ve Ä°ÅŸletme Ä°daresi" ve "Altın Arama ve Ä°ÅŸletme Ä°daresi" adıyla iki kuruluÅŸ meydana getirilmiÅŸtir. Bu kuruluÅŸlar yerlerini 1935 yılında kurulan "Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü"ne bırakmışlardır.*
Bir Madenin İşletilebilmesi İçin;
Rezervi (miktarı) fazla olmalı.
Tenör oranı (yataklarda bulunan filizlerdeki maden oranı) yüksek olmalı.
Ulaşım düzgün olmalı.
Kolay işletilebilir olmalı.
Sermaye ve teknolojik imkan gereklidir.
Taşkömürü
Batı Karadeniz’deki Zonguldak-EreÄŸli havzasında bol miktarda bulunan taÅŸkömürü, 1937 yılında devletleÅŸtirilmiÅŸ ve kalori deÄŸeri yüksek olduÄŸu için uzun yıllar evlerde yakacak olarak kullanılmıştır. Daha sonra alınan bir kararla sadece sanayide kullanılmaya baÅŸlanmıştır. TaÅŸkömürü rezervi 1.1 milyar tondur. Bunun yaklaşık %82’si kok kömürü elde edilebilecek* özelliktedir. Yıllık ortalama 2.5 milyon tondan fazla taÅŸkömürü üretilmektedir.*
*Linyit*
Türkiye’nin hemen her bölgesinde linyit yataklarına rastlanmaktadır. Bilinen linyit yataklarının en önemlilerini AfÅŸin-Elbistan, MuÄŸla, Soma, Tunçbilek, Seyitömer, Beypazarı ve Sivas havzaları oluÅŸturmaktadır. Ãœlkenin toplam linyit rezervleri 8.4 milyar tondur.Yıllık linyit üretimi 60-65 milyon ton civarındadır. Ãœlke linyit rezervleri bakımından dünyada yedinci ve üretim sıralamasında ise altıncı durumdadır. Linyit madenciliÄŸinin ekonomiye katkısı esas itibariyle enerji üretimi alanında olmaktadır.
Petrol
Ham petrol ise Türkiye’de ilk defa 1940 yılında GüneydoÄŸu Anadolu’da Raman Dağı eteklerinde bulunmuÅŸtur. Daha sonraki yıllarda yeni petrol kuyuları açılmış ve ham petrol üretimi 1980 yılında 2 milyon 370 bin ton olmuÅŸtur. 1991-1993 yılları arasında yıllık bazda 4 milyon metrik tonu geçen ham petrol üretimi, 1998 yılında 3 milyon 224 bin metrik ton olarak gerçekleÅŸmiÅŸtir. Ham petrol üretiminde saÄŸlanan artışlar, büyük ölçüde Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı tarafından gerçekleÅŸtirilen çalışmaların sonucunda saÄŸlanmıştır. Ayrıca yurtdışında petrol arama ve üretimine yönelik giriÅŸimlerde de bulunulmaktadır. Bu kapsamda Mısır ve Kazakistan’da ortak arama sonucu tespit edilen sahalarda, sınırlı da olsa, petrol üretimi çalışmaları sürdürülmektedir.
Demir Cevheri
Ağır sanayinin en önemli hammaddesi olan demir cevheri, baÅŸta İç Anadolu’da Sivas ve Kayseri illeri olmak üzere, ülkenin çeÅŸitli yörelerinde çıkarılmaktadır. Yıllık üretim 6 milyon tonun üzerindedir.
5.2 milyar metreküp mermer rezervine sahip olan ülkede, mermer sektöründe entegre üretim yapan tesislerin artmasıyla işlenmiş mamul üretiminde büyük artışlar sağlanmıştır. Nitekim madencilik sektöründe mermer ve sert taş ihracatı ilk sırayı almaktadır. Ülkenin toplam doğal taş ihracatı ise 1998 yılında 128.52 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir.
40 milyon ton krom rezervi bulunan ülkede üretilen kromun büyük bir bölümü hammadde, bir miktarı da ferrokrom olarak ihraç edilmektedir.*
Trona
*Dünyanın en büyük ikinci trona yatağı 1979 yılında Ankara Beypazarı’nda tesbit edilmiÅŸtir. 240 milyon tonluk bu kaynağın ekonomiye kazandırılması için çalışmalar devam etmektedir.
*