Hukuk Sözlüğü
A
abideler ve asar-ı atika: anıt ve abideler
abluka: bir devletin dışarı ile olan ilişkilerini zor kullanarak kesmek
acele itiraz: verilen kararın tefhim yada tebliğinden itibaren belirli bir süre içerisinde ( genellikle bir hafta ) yapılması gereken, kanunda açıkça sayılan itiraz türüdür. itiraz üzerine kararı veren makam değil itiraz mercii bir karar verir. (CMUK. 304)
acenta: ticari mümessil ticari vekil, satış memuru veya müstahdem gibi bir sıfatı olmaksızın bir sözleşmeye dayanarak belirli bir bölge içinde daimi bir suretle ticari bir işletmeyi ilgilendiren akidlerde aracılık etmeyi veya bunları o işletme adına yapmayı meslek edinen kimse (TTK 116 vd.)
acir: kiraya veren kimse
aciz: bir şahsın borçlarını ödeyemeyecek durumda bulunması
aciz vesikası: alacaklı alacağının tamamını alamamışsa kalan miktar için kendisine verilen vesika (İİK 143)
açık artırma: bir malın, teklif veren kişiler arasında en yüksek bedeli öneren kimseye satılmasını sağlayan satış biçimi.
ada: çevresi yollarla sınırlandırılmış bulunan, çeşitli parselleri kapsayan arsa parçası.
adâd: adetler; sayılar
adalet: haklılık; hakka uygunluk
adem-i ifâ: yapmamak; yerine getirmemek; borcu ödememek
adem-i iştirak: katılmamak
adem-i selahiyet: yetkisizlik
adem-i vüsuk: gercek olmamak
adi kira: kiraya verenin, belli bir ücret karşılığında bir şeyin kullanılmasını kiracıya bıraktığı sözleşme.
adi şirket: iki veya daha çok kimsenin, ortak bir amaca ulaşmak için emeklerini ve mallarını birleştirmeyi kabul ettikleri sözleşme ile kurulan ortaklık.
adlî kaza: cezai, hukuki, ticari, nizalı, nizasız yargı
adlî müzaharet: adli yardım
ağlep: kuvvetli; büyük
ahar: başkası; üçüncü kişi; yabancı
ahde vefa: söze bağlılık, sözleşmeye bağlılık
âhir: son; sondaki; en son; en sondaki
ahit: söz verme
ahkam: hükümler
ahkâmı huzuriyye: hakim önünde yargılanmayla ilgili yöntem hükümleri
ahkâmı mahsusa: özel hükümler
ahkâmı müteferia: ayrıntılı hükümler
ahkâmı mütehalife: aykırı değişik hükümler
ahvâl: durumlar; haller; vaziyetler
ahz: almak
aile hukuku: Aile ilişkilerini düzeneleyen hukuk kurallarıdır.
aile şirketi: bir ailenin bireylerinden oluşan ortaklık.
aile yurdu: bir kimsenin, ailenin gereksiniminden büyük olmamak ve bizzat kendisinin veya ailesinin işletmesi ya da oturması koşuluyla, aile bireylerinin geçimi ve oturmasını sağlamak amacıyla ayırdığı taşınmaz ve ekleri.
akar: taşınmaz mal; kiraya verilen ve gelir sağlayan şeyler
akarâtı mevkufe: vakfedilmiş, gelir getiren mallar
akdetmek: sözleşmek; kararlaştırmak; düzenlemek; bağlamak
akd-i mebhusünanh: sözü geçen akit, anlaşma, sözleşme
akd-i mezbur: sözü geçen akit, anlaşma, sözleşme
akd-i muvazaa: karşılıklı ödün verilerek yapılan akit, anlaşma, sözleşme
akd-i sahih: geçerli, doğru, kusursuz akit, anlaşma, sözleşme
âkideyn:her akitte akdi yapan iki taraf
âkidîn: sözleşenler; sözleşme yapanlar
âkit: bir işi karşılıklı olarak kararlaştırıp üstlerine alan taraflardan her biri; sözleşme veya mukavele yapan
alâhilâf’ül-kanun: kanun hilafına; yasaya aykırı olarak
alâkadar: ilgili; ilişkili
alât: aletler; araçlar
aledderecat: sırasıyla; derecesine göre
alelhesap: hesaplaşmak üzere; hesaba sayarak; sayışılmak üzere; doğan kârdan bir bölümünün ileride tamamı üzerinde hesaplatılmak üzere önceden ödenmesi
ale-l-ıtlak: genel olarak; rasgele; bir sınır ile bağlı olmayarak
ale-l-umûm: genel olarak; umumi bir biçimde; bütün
alelusul: usulüne uygun;
aleniyet: açıklık
alettakrib: takriben; yaklaşık olarak
amade: bir işi yapmaya hazır; hazırlanmış
amel: iÅŸ; edim; fiil
amele: işçi; emekçi, ırgat
amelî: işe dayanan; iş üstünde; tatbikî; pratik; uygulamalı
amenajman:doğal kaynakların işletilmesi
âmil: yapan; etken; etmen; sebep; faktör
âmir: emreden; buyuran; bir memurun vazife bakımından büyüğü; bir fiili yapmaya veya yapmamaya zorlayan, buna gücü yeten
âmm:genel; umumi; herkese ait
amme:kamu
âmme hükmî şahsiyeti: kamu tüzel kişiliği
amme intizamı : kamu düzeni
anagayrimenkul: Kat mülkiyetine konu olan taşınmazın bütünü.
anayapı: Kat mülkiyetine konu olan taşınmazın esas yapı kısmı.
angaje: sözle veya yazılı olarak bağlanan; bağımlı
ani edim: Bir anda yapılan belli davranış ya da davranışlarla yerine getirilen edim
ânif’ül-beyan: az önce beyan olunan, bildirilen
anmuhakemetin: muhakeme yaparak; yargılama yoluyla
antrepo: gümrüklere gelen ticari eşyanın konulduğu, korunduğu yer; ardiye; ambar
âra: reyler; oylar
arazi mahlule: mutasarrıfın mirasçı bırakmadan ölümü ile mahlûl olan arazi-i emiriyye
arazi-i emiriyye: beytülmâle ait olarak devlet tarafından kişilere dağıtılan yerler, topraklar; beylik arazi
arâzi-i haraciyye: haraca bağlı arazi;
arâzi-i memlûke: mülk; timar toprağı; mülkiyet yolu ile tasarruf olunan yerler
arâzi-i metrûke: halkın gereksinimi ve kullanımı için terk edilen arazi
arâzi-i mevât: hiç kimsenin tasarrufu altında olmayan ve halka terk ve tahsis edilmemiş bulunan,yüksek sesli bir kimsenin sesi işitilmeyecek derecede köy ve kasabalar gibi yerlerden uzak bulunan kıraç, taşlık, pırnallık gibi yerler
arazi-i mevkufe: geliri belirli bir konuya tahsis olunan yer; vakıf olunmuş arazi
arazi-i miriye: devlete ait arazi
arâzi-i öşriye: ürününden onda bir Devlet payı alınan ve üzerinde her türlü mülkiyet tasarrufları bulunan arazi
âri: boş; çıplak; soyut; arınmış; yüksüz
âriyet: ödünç; eğreti; ödünç sözleşmesi
arîz ve amîk: genişlik ve derinliğine; enine boyuna;
arz: sunma; gösterme; bildirme; önüne koyma; anlatma (bir büyüğe)
arsa payı: Kat mülkiyetinde arsanın, kanunda belirtilen esasa göre bağımsız bölümlere ayrılan ortak mülkiyet payı.
arsa: Belediye sınırları içinde, belediye tarafından parsellenerek üzerine inşaat yapmak için ayrılan arazi parçası.
arzuhal: dilekçe
asgarî: en az; en aşağı; en azından; en düşük; en küçük
ashab-ı intikal: verasetin geçişinde hak sahipleri
asrî: zamana uygun; çağdaş; modern
ateh: bunama; bunaklık
atıf: yollama; yöneltme; yükleme; bağlama; eğme; meylettirme; ilişkili bulma
âtî: gelecek; gelen (kişi veya şey); gelecek zaman; istikbal
avans: alacağına sayılmak üzere önceden yapılan ödeme; öndelik
avârız: kazalar; belâlar; borçlanma ve hak kazanma yeterliliğini kısan veya yok eden haller
avdet: dönüş; geri gelme; dönme
ayn: para dışında, kazanılabilen bütün servet öğeleri
aynî: mala ilişkin; eşyaya bağlı; malın mülkiyeti ile ilgili; herkese karşı ileri sürülebilen
ayni haklar: Eşya üzerinde doğrudan doğruya mutlak egemenlik yetkisi veren ve herkese karşı ileri sürülebilen haklar.
âzâ: uzuvlar; üyeler; organlar
âzâde: serbest; hür; özgür
azamî: en çok; en büyük; en yüksek
azimet: gidiş; yola çıkma
azil: Verilen temsil yetkisinin ortadan kaldırılması
27 Aralık 2007, 05:58 tarihinde.
aynî ve aynî hakların karşılıkları tamamen doğru olduğuna göre AYN karşılığında da EŞYA,kullanılması daha doğru olurdu.
DiÄŸer yandan ACÄ°R benzeri sözcüklerin karşılı verilirken buların türevlerinin de belirtilmesi yararlı olur düşüncesindeyim.Aslında ben öztürkçeciyim.Ama ‘ESKÄ° TÃœRKÇE’ YA DA ‘oSMANLICA’nın hakkını da yremeyelim.Çünkü osmanlıcanın zenginliÄŸi sözcüklerin tüevlerinden ileri gelmektedir.Acir aslında Ecir den gelmekte ve ecri-misil de kira bedeline benzer bir karşılık olmaktadır.Bu acir aslında bir akittendoÄŸmadığından -Kiradan farklıdır.Kirada kiracı ve kiralayan vardır(iki tarafından rızasının birleÅŸmesidir).Ecirde genellikle rıza yoktur,fiili iÅŸÄŸal vardır.O yüzden örneÄŸin bir kimsenin baÅŸka birinin sahibi olduÄŸu -bu devletin tasarrufu altındaki göl,arsa,daÄŸ gibi- yerlere sahibinin rızası olmadan elkoyup kullananlara iÅŸÄŸalci-şâğil- denir ve onlardan kira deÄŸil -ECRÄ°MÄ°SÄ°L- Ä°STENÄ°R.Kira aktinde kira bedeli de taraflarca beliÅŸrlendiÄŸi halde,ecrimisil Kamu kurumlarınca(devlet-belediye gibi) belirlenir.Ä°ÅŸÄŸal edilen yer özel mülkiyet alanında ise malik,ya da yargı tarafından belrlenir.
27 Aralık 2007, 06:09 tarihinde.
Öztürkçeciyim ama ARZUHAL in DÄ°LEKÇE ÅŸeklindeki türkçeleÅŸtirilmesi yanlıştır.Arzu-hal deki arzu istek,dilek ,birÅŸey arzu etmek anlamına gelmemektedir.Arzetmekten sunmaktan gelmektedir.Bir HAL’in sunulması,ekonomide kullanıldığı gibi arzedilmesi (arz ve talep) gibi.Nitekim ekonomide arz yerine sunum kullanılmaktadır ki,bu doÄŸrudur.
Arzuhalde,aslında ARZIHAL dir.Bir kimsenin halini arzetmesi sunmasıdır ki bunun ARZU-İSTEK-DİLEK le ilgisini göremiyorum.
27 Aralık 2007, 07:07 tarihinde.
AMME=KAMU. İşe anayasadan başlayalım.Anayasamızda kesinleşmiş mahkeme kararlarına hükûmetin ve bütün KAMU KURULUŞLARININ uyması zorunluluğu vardır.Bu ifade kamu dan resmi devlet kuruluşlarının urumarınınanlaşılması gerektiği sonucuna varıyoruz.Oysa AMME deyimim bir resmilik devlete aitlik anlamına gelmemektedir.Umum-herkes anlamını taşımaktadır.Örneğin,parklar,sinemalar,lokantalar sahibinin özel kişi ya da bir devlet kurumu olasına bakılmaksızın herkeseAMMEyeyerlerdir.-UMUMA-açık yerlerdir. AMME=KAMU kabul ederseniz sözü geçen alanları da KAMU ya RESMİ yerlerle bir tutmş olursunuz.Bu takdirde türban için geçerli olan yasak KAMU=AMME mantığı ile umuma açık yerlde de uygulanmak gerekir.Bu yüzden KAMU sözcüğünün tam olarak ne anlama geldiği dilcilerle bir incelemeye tâbi tutulmalıdır.Buna benze birçok sözcüğün gelişigüzen kulanılması,yani kapsam alanı,sıırları belirlenmeden kullanlması yalnız bireysel değil toplumsal anlaşmazlıklara da yol açabilmektedir.
Bu vesile bireyler arasındaki uyuşmazlıkarın çokluğu yüzünden YARGI nın kötürümleştiği güncel bir konu haline gelmiştir.Buna karşı düşünülen önlemler arasında TAHKİM -hakemlik- ve İstinaf mahkemeleri fikri ortaya atılmaktadır.Tahkim de İstinaf-ara-mahkemeleri de sonuçta uyuşmazlıkları AZALTMAK yerine ÇÖZÜM MERCİLERİNİ ÇOĞALTMAKTAN başka bir şey olmayacaktır.
UyuÅŸmazlıklar YASAMA MECLÄ°SÄ°NÄ°N yasaları yaparken HUKUKUN GENEL Ä°LKELERÄ° yerine POLÄ°TÄ°K ÇIKARLARI yeÄŸlemesinden,milletvekillerinin Hukuk bilgisinden yoksun oldukları gibi Hukukçulardan yararlanmakta da isteksiz olmaları ya da kendi politik amaçlarına hizmet edecek sözde hukukçulara baÅŸvurmasından ileri gelmektedir.Bu arada HUKUK DÄ°LÄ°ne ve genellikle TÃœRKÇE’ ye de tam hâkim olamamaları toplumsal çıkar farklılılarının yarattığı uyuÅŸmazlkları kat be kat artırmaktadır. Bunlara bir de yazılı basından televizyonlara,radyolara kadar kullanılan dil bozukluklarını eklersek bireylerin aralarıda anlaÅŸmaları zorlaşır ve uyuÅŸmazlıklar artar.
Dil’in önemini Alamya,Fransa çok iyi bildiÄŸi için topraklarındaki herkes için resmî dilin öğrenilmesini ZORUNLU kılıyor.Biz dilin toplumsa birleÅŸtiriciliÄŸini anlayamadığımızdan hem bozulmasına seyirci kalıyoruz,hem isteyenin istediÄŸi dilde EĞİTÄ°M görmesini yasallaÅŸtırıyoruz.Batılı kendi dilini okullarında öğretmeyi ve öğrenmeyi ZORUNLU kımakla yetinmeyip o dili dünyaya yaymaya çalışırken, biz Türkiye dışında da yüzmilyonlarca insanın konuÅŸtuÄŸu TÃœRKÇE yi nerede ise dışlıyoruz.
İtalyancayı DANTE,Almancayı GOETHE, Ispanyolcayı da CERVANTES gibi edebiyatçılar temsil etmektedir.Geri kalmışlık bir BÜTÜN dür.Ekonomiden edebiyata,felsefeye kadar uzanmaktadır.
Atatürk her alanda bize doğru yolu gösterdi.Ama hayatta en hakiki möürşidin bilim olduğunu bir türlü anlamak istemiyoruz.Türk Dil Kurumu nerede? Bilen var mı?