Alan Tanıtımı: Gelişimsel Psikopatoloji
ALAN TANITIMI: GELİŞİMSEL PSİKOPATOLOJİ
Y. Doç. Dr. Sibel Kazak Berument*
GeliÅŸimsel psikopatolojinin tarihsel geliÅŸimi
Bugün ayrı bir disiplin olarak kabul edilen gelişimsel psikopatoloji alanının temelleri, deneysel psikoloji, gelişim psikolojisi, klinik psikoloji, psikiyatri, etiyoloji, embriyoloji ve sinirbilimi (neuroscience) alanlarındaki kuramcılar tarafından atılmıştır. Bu kuramcılar, gelişimin normal gelişimden sapmaları araştırarak daha iyi anlaşılabileceğini, ve normal gelişimi anlamada ilerleme sağlandıkça da patolojinin daha iyi anlaşılabileceğini savunmaktadırlar (Cicchetti & Cohen, 1995). Ayrıca bu kişiler patolojiyi normalin abartılmış veya bozulmuş hali olarak kabul edip, bu alandaki araştırmanın normal süreçlere ışık tutacağını ileri sürmüşlerdir (Cicchetti, 1984).
Gelişim psikolojisi alanındaki ilerlemeler sonucunda, gelişimsel normların belirlenmesi, normalden sapmaları değerlendirebilme olanağı sağladığı için, gelişimsel psikopatolojiye doğrudan katkıda bulunmuştur. Ayrıca psikobiyolojik, algısal, bilişsel, linguistik, sosyal, sosyal-bilişsel, duygusal ve motivasyonel süreçlerle ilgili temel bilgilerde sağlanan ilerlemeler, gelişimsel psikopatologların psikopatoloji süreçlerinde yeni keşifler yapabilmeleri için güçlü bir temel sağlamıştır (Cicchetti & Cohen, 1995).
GeliÅŸimsel psikopatolojinin ayrı bir alan olarak ortaya çıkmasında geliÅŸim psikolojisinin önemli bir rolü olmasına raÄŸmen, 1960 ve 1970’li yıllarda geliÅŸim psikologları daha çok temel teorik ve deneysel konularla ilgilenmiÅŸlerdir (Cicchetti, 1984). Aynı yıllarda bazı geliÅŸim psikologları ise sosyal politikalar konusuyla ilgilenmeye baÅŸlamışlardır. ÖrneÄŸin, yaÅŸlanma ve olumsuz koÅŸullardaki çocuklara erken yaÅŸta uygulanan destek programlarının deÄŸerlendirilmesi gibi uygulamalı alanlardaki ilk araÅŸtırmaları baÅŸlatmışlardır. GeliÅŸim psikolojisinde uygulamaya yönelim arttıkça geliÅŸim psikolojisi içinde uygulamalı geliÅŸim psikolojisi adıyla yeni bir alt alan oluÅŸmuÅŸtur. GeliÅŸim psikologları kuram ve araÅŸtırma yöntemlerindeki uzmanlıklarını; yoksulluÄŸun, boÅŸanmanın, istismar ve ihmalin çocuÄŸun geliÅŸimine etkisi, tek ebeveynle yetiÅŸen çocukların ve çalışan annelerin çocuklarının geliÅŸimi gibi sosyal problemleri çalışmaya yöneltmiÅŸlerdir (Cicchetti ve Cohen, 1995). Böylece geliÅŸimsel süreçleri anlamada birey çevre etkileÅŸimi önem kazanmış ve geliÅŸim psikolojisi geliÅŸimsel psikopatolojinin doÄŸuÅŸunu hazırlamıştır.
GeliÅŸimsel psikopatolojinin tarihsel dönüm noktaları ise Achenbach’ın 1974’te yayınladığı “Developmental Psychopathology” (GeliÅŸimsel Psikopatoloji) kitabı, Rutter ve Garmezy’ nin (1983) “Handbook of Child Psychology” (Çocuk Psikolojisi El Kitabı) kitabındaki bir bölüm, “Child Development” (Çocuk GeliÅŸimi) dergisinin 1984’te çıkan özel sayısı ile nihayet 1989 yılında yayınına baÅŸlanan tamamen bu alana ait olan “Development and Psychopathology” (GeliÅŸim ve Psikopatoloji) dergisidir (Cicchetti ve Cohen, 1995).
Gelişimsel psikopatolojinin tanımı
Achenbach 1974’te yayınladığı GeliÅŸimsel Psikopatoloji kitabında, bu kitabın hemen hemen var olmayan bir alan hakkında olduÄŸunu söylemiÅŸti (Achenbach, 1974). Daha sonra Sroufe ve Rutter (1984) geliÅŸimsel psikopatolojiyi “baÅŸlangıç yaşı ne olursa olsun, nedeni ne olursa olsun, davranışsal özelliklerde ne gibi farklılaÅŸmalar olursa olsun ve geliÅŸimsel süreci ne kadar karmaşık olursa olsun, davranışsal uyumsuzluÄŸun kökenlerinin ve sürecinin çalışılması” (s.18) olarak tanımlamışlardır. Rolf ve Read (1984) ise geliÅŸimsel psikopatolojiyi “anormal davranışın, kalıtsal, birey düzeyinde yapısal (ontogenic), biyokimyasal, biliÅŸsel, duygusal, sosyal açıdan veya herhangi bir geliÅŸimsel etkinin ölçüldüğü bir durumda incelenmesi” (s.9) olarak tanımlamışlardır. Lewis ve Miller’ın tanımında da (1989) geliÅŸimsel psikopatoloji, “uyumsuz davranışların geliÅŸimini ve süreçlerini tahmin etmenin çalışılmasıdır” (s. xiii). GeliÅŸimsel psikopatolojinin tanımlarına daha pek çok örnek verilebilir. Fakat bütün bu tanımlamalarda amaç geliÅŸimsel psikopatolojiyi ayrı bir alan yapan özellikleri vurgulamaktır.
Gelişimsel psikopatolojinin temel özellikleri
Gelişimsel psikopatolojinin en önemli özelliklerinden biri klasik gelişimsel kuramın ilkelerini, normalden sapmış durumları anlamak için kullanmasıdır. Bu sayede patolojik durumlar daha iyi anlaşılabildiği gibi normal gelişim kuramları da ilerleme göstermektedir. Diğer bir özelliği de gelişimsel, klinik yaklaşımları diğer disiplinlerin de (örn. fizyoloji, biyoloji, sinirbilimi vb.) bakış açılarıyla bir araya getirerek, bütüncül bir yaklaşım oluşturmasıdır (Luthar, Burack, Cicchetti & Weisz, 1997).
Gelişimsel psikopatolojiyi ayrı bir alan olarak belirleyen bir özelliği de çalışma konularıdır. Gelişimsel psikopatologlar gelişimsel çizgileri (developmental pathways) ve bu yolların belirlediği sonuçları ortaya çıkartmaya çalışırlar. Örneğin, hangi farklı gelişimsel çizgilerin benzer gelişimsel sonuçlara ulaştırdığını (farklı çevre koşullarının ve yaşam özelliklerinin aynı davranış problemlerine yol açması gibi), bu sonuçlardaki bireysel farklılaşmaları ve bunların nedenlerini araştırırlar (Ross & Jennings, 1995). Aynı zamanda gelişimsel psikopataloglar aynı yolların nasıl farklı sonuçlara (aynı çevresel koşullarda yetişen iki bireyin farklı davranış özellikleri göstermesi gibi) yol açtığını da anlamaya çalışırlar. Örneğin özellikle pek çok risk faktörüne maruz kalanlar arasında diğer bireylerden farklı olarak dayanıklılık gösterenlerin ortak özelliklerini araştırırlar. Bu çalışmaların sonuçları, risk faktörleriyle karşı karşıya olan bireylerin olumlu yönde gelişmeleri için geliştirilen destek programlarına çok önemli veriler üretmektedir. Gelişimsel psikopatolojinin diğer bir ilgi alanı da boylamsal çalışmalarla davranışların, özellikle patolojik durumların sürekli olup olmadığını ortaya çıkartmaktır. Örneğin, saldırgan davranış gösteren çocuğun bu davranışı gençlik yıllarına ve yetişkinliğine kadar süreklilik gösterecek midir? Bu konudaki araştırmalar eğer davranış süreklilik gösteriyorsa buna katkıda bulunan faktörleri de ortaya çıkartmaya çalışırlar. Gözden kaçırılmaması gereken bir nokta da sürekliliği değerlendirirken davranışların gelişimsel bir bakış açısıyla incelenmesidir (Achenbach, 1989). Dört yaşındaki bir çocuğun bilişsel ve sosyal gelişim düzeyi, 10 yaşındaki çocuktan, 10 yaşındakinin de bir yetişkinden farklıdır. Bu nedenle, aynı durumda ya da patolojide gözlenen davranış özellikleri yaşa göre farklılık gösterebilir.
Gelişimsel psikopatolojinin diğer alanlarla karşılaştırılması
Gelişimsel psikopatoloji, yetişkinliğe kadar gelişimsel süreçleri incelemesiyle, aynı zamanda teşhis ve tedaviye fazla odaklaşmamasıyla, klinik çocuk psikolojisinden; normal dışı gelişimin yanında normal gelişime de önem vermesiyle, anormal psikolojiden; ve normalden sapmalara daha fazla önem vermesiyle de gelişim psikolojisinden ayrılmaktadır (Ross & Jennings, 1995).
KAYNAKLAR
Achenbach, T. (1974). Developmental psychopathology. New York: Wiley.
Achenbach, T. (1989). Conceptualization of developmental psychopathology. Lewis, M. & Miller, S. M.(Eds). Handbook of developmental psychopathology. New Yok: Plenum Press.
Cicchetti, D. (1984). The emergence of developmental psychopathology. Child Development, 55, (1), 1-7.
Cicchetti, D. & Cohen, D. (1995). Perspectives on developmental psychopathology. Cicchetti, D & Cohen, D. (Eds.) Handbook of developmental psychopathology theory and methods. Vol.1. New York: Wiley & Sons, Inc.
Lewis, M. & Miller, S. M. (1989). Handbook of developmental psychopathology. New York: Plenum Press.
Luthar, S.S., Burack, J.A., Cicchetti, D. & Weisz, J.R. (Eds.) (1997). Developmental psychopathology perspectives on adjustment, risk and disorder. Cambridge: Cambridge University Press.
Rolf, J. & Read, P.B. (1984) Programs advancing developmental psychopathology. Child Development, 55, (1), 8-16.
Ross, S. & Jennings, K.D. (1995). Development and psychopathology. M. Hersen & R.T. Ammerman (Eds.). Advanced abnormal child psychology. New Jersey: Lawrence Erlbaum Ass.
Rutter, M. & Garmezy, N. (1983). Developmental psychopathology. P. H. Mussen (Series Ed.) & E. M. Hetherington (Vol. Ed.), Handbook of child psychology: Vol.4. Socialization, personality, and social development (4th ed.). New York: Wiley.
Sroufe, L. A. & Rutter, M. (1984). The domain of developmental psychopathology. Child Development, 55, (1), 17-29.
ODTÜ Psikoloji Bölümü
Türk Psikoloji Bülteni 4 (10) 93-94