Kuzeyin Cesur Denizcileri: Vikingler
Önder Gül 30.04.2003
9-D
KUZEYÄ°N CESUR DENÄ°ZCÄ°LERÄ°: VÄ°KÄ°NGLER
[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.jpg[/IMG]Günümüzden yaklaşık bin yıl önce Avrupa’nın kuzeyinde denizcilikle uÄŸraÅŸan halklar vardı. Bunlar kendilerine Viking adını vermiÅŸti. Vikingler kuzeyin tarıma çok da elveriÅŸli olmayan topraklarında yaşıyordu. Bu yüzden geçimlerini toprakta deÄŸil denizde aradılar. Cesur ama acımasız denizcilerdi. Kendi ülkelerinde yetiÅŸmeyen ürünleri almak için baÅŸka ülkelere gittiler. Kimi zaman ticaret yoluyla ama çoÄŸunlukla zorla aldılar istediklerini. Hızlı hareket etmelerine olanak saÄŸlayan gemileri vardı. Bu nedenle köyleri kolaylıkla bastılar; ülkeleri yaÄŸmaladılar. Viking adı uzun süre korkuyla anıldı Avrupa’da. Ama onların bir baÅŸka özelliÄŸi daha vardı. Vikingler aynı zamanda bilinmeyen denizlere yelken açan yürekli kiÅŸilerdi. Birçok yeni ülkeyi Vikingler buldu. Pusulanın, haritanın olmadığı dönemlerde onların bulduÄŸu bu ülkeler Vikinglerin ne kadar cesur denizciler olduÄŸunu göstermiyor mu?
[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image004.jpg[/IMG]Vikingler, Avrupa’nın kuzeyinde yaÅŸamış, çoÄŸunlukla denizcilikle uÄŸraÅŸan insanlardı. Gotlar, Vandallar ve Lombardlar gibi Ä°skandinav kökenli kavimler 4. yüzyılın sonlarından baÅŸlayarak büyük kavimler göçüne katıldı. 8. yüzyılın sonunda dünya Ä°skandinavyalıların hem ticari hem de askeri baÅŸarılarına tanık oldu. Ä°ÅŸte bu halklara genel olarak Viking adı verildi. Viking sözcüğünün Norveççe "Vik" kökünden geldiÄŸi öne sürülüyor. Vik, Viking köylerinin bulunduÄŸu küçük koylara verilen addı. Önceleri korsan, saldırgan anlamına gelen Viking sözcüğü sonraları denizci, tüccar anlamına gelen vicus ile özdeÅŸleÅŸtirildi.
Danimarka, Ä°sveç, Norveç halkları Vikingleri oluÅŸturmuÅŸtu. Varyaglar da denen Ä°sveçlilerse doÄŸuya doÄŸru yayılmış, 9. yüzyılda Karadeniz’e, hatta Ä°ran’a kadar uzanmışlardı. Bir baÅŸka Viking koluysa Normanlardı. "Kuzey insanları" anlamına gelen Normanlar da, Danimarkalılar ve Norveçlilerden oluÅŸuyordu.
[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image006.jpg[/IMG]9.yüzyılda Vikingler Ä°ngiltere kıyılarına akınlar düzenlediler. Faroe ,Shetland ve Orkney adalarına, Caithness, Hebrid Adaları, Man Adası, Dublin, Ä°rlanda’nın güneydoÄŸusu ve Ä°ngiltere’nin kuzeybatısına yerleÅŸtiler.
Tarihte Vikingler çoÄŸunlukla barbar savaşçılar olarak anılırlar. Bunda Avrupa’nın birçok kentini yaÄŸmalamalarının payı büyüktür. Fakat bunun yanında Vikingler gözü pek denizcilerdi. Denizcilikteki baÅŸarıları ve korkmazlıkları nedeniyle birçok ülkenin keÅŸfine yol açtılar. Dünya tarihinin deÄŸiÅŸmesine, yeni çığırlar açılmasına neden oldular.
Vikingler usta ve korkusuz denizciler olarak ünlenmiÅŸti. Oysa onların ne haritaları vardı ne de pusulaları. Her zaman kullandıkları denizcilik teknikleri gidilecek denizlerin yakından bilinmesinden öteye geçmiyordu. Uzaklarda bu yöntem bir iÅŸe yaramıyordu. Boylam kavramının henüz ortaya atılmamasına karşın uzun yolculuklar için bir tür boylam denizciliÄŸi kavramı kullandılar. Bu kavramda denizci gideceÄŸi yerdeki boylamın yerine kendini koyuyor, daha sonra bu boylamda kalmak için ne gerekiyorsa yapıyordu. DoÄŸal olarak bu yolla sık sık hatalar yapılıyordu. Bu yüzden Vikinglerin sık sık yollarını ÅŸaşırdıkları olurdu. Bu ÅŸaşırmaları sayesinde Ä°zlanda’yı, Grönland’ı ve Vinland’ı keÅŸfettiler.
Viking kaptanları kuzey denizlerinde hava genellikle bulutlu ya da sisli olduÄŸundan Kutup Yıldızı’nı ve GüneÅŸ’i tam olarak göremezdi. Kaptanların kuÅŸları, balıkları, akıntıları, sürüklenen aÄŸaçları, denizdeki yosunları, suyun rengini, buzulların parçalanmasını, bulutları ve rüzgârı bilmesi gerekiyordu. 9. yüzyılda Viking denizcisi Floki, Ä°zlanda’yı kendisine rehberlik etmek için gemisinden saldığı bir kuzgun yardımıyla bulmuÅŸtu. Yalnızca adadan adaya geçerek Amerika sahillerine ulaÅŸtılar. Grönland’dan Kuzey Amerika’ya deniz mesafesi Ä°zlanda ve Grönland arasındaki ya da uzun süredir gelinip gidilen Norveç ve Ä°zlanda arasındaki mesafenin yarısıydı.
[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image008.jpg[/IMG]Grönland adasını Viking ÅŸeflerinden Kızıl Eric buldu. Aslında Kızıl Eric ülkesinde bir suçluydu ve aranıyordu. Eric önce Ä°zlanda’ya kaçmayı denedi. Ama yasalar peÅŸini bırakmıyordu. Eric daha batıya kaçmaya karar vermiÅŸti. O sıralarda herkesin dilinde bir öykü vardı. Bu uzun zaman önce Norveçli bir denizcinin gördüğünü Gunnbjörn olarak adlandırılan bir kara parçasıyla ilgiliydi. Eric Gunnbjörn’ü bulmak için açılmaya karar verdi.
[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image009.gif[/IMG]Eric batıya yelken açtı, 500 mil yol aldı. Söylentilerin doÄŸru olduÄŸunu görünce çok sevindi. Bugün Grönland olarak bildiÄŸimiz yere ulaÅŸmıştı Eric. Burada iklim yaÅŸamaya uygundu ve ona ülkesi Norveç’i anımsatıyordu. Eric ve adamları burada yerleÅŸmeye karar verdiler. Bu ülke av hayvanları, ayılar, tilkiler ve geyikler bakımından zengindi. Denizse balık ve büyük deniz memelileriyle doluydu; fok ve deniz aslanı da boldu. En önemlisi burada daha önce insanların yerleÅŸtiÄŸini gösteren herhangi bir iz yoktu. Eric çarpıcı bir adın bu ülkeye yeni yerleÅŸimcileri getireceÄŸini düşündü. Bu ülkeyi Grönland (YeÅŸil Ãœlke) olarak adlandırdı. Düşündüğü gibi oldu; birkaç yıl sonra da buraya baÅŸka yerleÅŸimciler gelmeye baÅŸladı.
[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image011.jpg[/IMG]Denizde yol alan başıboÅŸ Vikinglerin rastlantısal olarak baÅŸka ülkeler bulması birkaç kez gerçekleÅŸmiÅŸti. Bunlardan birinin sonucunda Vikingler, Vinland adını verdikleri bir ülkeye, Amerika’ya yerleÅŸeceklerdi. Bunun öyküsü şöyle: Norveç ve Ä°zlanda arasında ticaret yapan Bjarni Herjolfsonn, 986 yılının yazında kışı babasıyla geçirmek için Ä°zlanda’ya gitmek üzere gemisini hazırladı. Oysa Ä°zlanda’da onu bir sürpriz bekliyordu. Babası Herjolf, Ä°zlanda’daki her ÅŸeyini satarak Kızıl Eric’in ekibiyle Grönland’a gitmek üzere ayrılmıştı. Bjarni adamlarıyla birlikte onu izlemeye karar verdi. Bu yolculuÄŸu daha önce yapmamışlardı. Ellerinde de ne pusula ne de harita vardı. Bir süre yol aldıktan sonra sise girdiler ve yol iÅŸaretlerini kaybettiler. Uzun zaman sonra ormanlarla kaplı karayı gördüler. Buranın Grönland olamayacağını anlamışlardı. Bjarni bilmedikleri bu topraklarda adamlarının karaya çıkmasına izin vermedi. Geri döndüler ve dört günlük bir yolculuktan sonra Grönland’a ulaÅŸtılar. Grönland’ın güneybatı ucunda Bjarni babasını buldu ve yolculukları sona erdi.
Uzun süre kimse Bjarni’nin gördüğü topraklara gitmeye kalkışmadı. Kızıl Eric‘in oÄŸlu Leif Ericsson 1001 yılında 35 kiÅŸilik bir mürettebat oluÅŸturdu. Bjarni’nin gördüğü ancak araÅŸtırmak için cesaretinin ya da merakının olmadığı topraklara gitmekti niyeti. Leif ve mürettebatı batıya yelken açtılar ve karaya ulaÅŸtılar. Kara buzullarla kaplıydı ve tam denizden bakıldığında parlak bir kaya parçası gibi görünüyordu. Burası bugün Hudson boÄŸazının kuzeyindeki Baffin adasıydı. Buraya düz taÅŸ anlamına gelen Helluland adını verdiler ve yollarına devam ettiler. Sahilden güneydoÄŸuya inerek bugün Labrador olarak bilinen yere geldiler. Buradaki ormanlardan dolayı Woodland adını verdiler. Yollarına devam ettiler. Son olarak geldikleri yerde bolca üzüm vardı. Bu yüzden buraya da Vinland adını verdiler. Kamp yerleri Kanada’nın kuzeydoÄŸusundaki L’ans aux Meadows’da ortaya çıkarılmıştır. Grönland’dan gelen bu insanları bölgenin zengin doÄŸal kaynakları çok etkilemiÅŸti. Kışı geçirmek üzere karaya çıktılar ve bu bölgede kamp kurdular. Viking söylencelerinde bu bölgeyle ilgili anlatılanlar onların ne kadar etkilendiklerini gösteriyor. “Nehir ve göllerde som balığı eksik deÄŸildi ve som balığı o güne dek gördüklerinin en büyüğüydü. Toprağın yapısı çok iyiydi. Sığırların kışın yem bulmak için zorlanmayacağı anlaşılıyordu. Kışın don olmadı ve çimler çok zor sarardı. Kışın en kısa gününde bile öğlen saatinde güneÅŸ görülebiliyordu.”
Yaz geldiÄŸinde Leif ve ekibi Grönland’a döndü. Babası Kızıl Eric öldüğü için aile sorumlulukları Leif’in üzerine kalmıştı. Bu yüzden Leif, Vinland’a bir daha dönemedi. Ne var ki kardeÅŸleri Vinland’a döndüler ve burada küçük bir yerleÅŸim yeri kurdular. Vinland’da yerli halkla önceleri iyi iliÅŸkileri oldu. Onlarla küçük çaplı alışveriÅŸler bile yaptılar. Fakat sonradan neden olduÄŸu bugün kesin olarak bilinmeyen bir sorun yüzünden bu iki halkın arası açıldı. Aralarında savaÅŸlar oldu. Vikinglerin sayısı onlara dayanamayacak kadar azdı. Böylece yeni dünyaya gidenler evlerine geri döndü. BaÅŸka giden de olmadı. Böylece yeni bulunan bu ülke Vikinglerin destanlarında kaldı. Bu destanlar dışında herkes böyle bir ülkenin varlığını unuttu; bir daha da oraya gitmeyi denemedi. Vinland’ın olduÄŸu kıtaya ancak yüzlerce yıl sonra döndü beyaz adam. Adı Kristof Kolomb olan bir denizci Hindistan’a giden bir yol bulmak için çıktığı yolculukta Amerika kıtasına gelmiÅŸti. Kolomb’un yüzyıllar önce Vikingler’in de bu kıtaya geldiÄŸinden haberi yoktu.
[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image013.jpg[/IMG]
Yararlanılan Kaynaklar:
http://www.kayipdunya.com
http://www.geocities.com/oldcivilizations/vikingler.htm
http://www.biltek.tubitak.gov.tr
http://www.metu.edu.tr/home/wwwstrat/gruplar/ yazarlar/kose/melihtunali1.htm