Dil Felsefesi
Dil Felsefesi Dil felsefesi, dilin varlık-yapısı ve bu varlık-yapısının başka varlık-alanıyla olan ilgisini, dilin hayatla ve sübjektif-sferle olan bağlarını ve dilin insan için taşıdığı anlamlar üzerine araştırmalar yapan felsefe dalıdır.
Dil felsefe Tarihi
Felsefenin, dili konu edinen ayrı bir altalanı olarak dil felsefesinin, 19. yüzyılın sonralarında Gottlob Frege’nin, 20. yüzyılın baÅŸlarında Bertrand Russell’ın metematiÄŸin terimlerlerini ve matematiksel bilginin doÄŸasını araÅŸtılırken yaptıkları çalışmalara dek uzanan ancak yüzyıllık bir geçmiÅŸi vardır ama dil eski çaÄŸlardan beri filozofların ilgisinin çeken bir konu olmuÅŸtur. Yunan dünyasaında adlarla adlandırılan nesneler arasındaki iliÅŸki önemli tartışma konularında biridir(1). Felsefe tarihinin dille ilgili en eski tartışması olan bu tartışmada bir taraf, bu ikisi arasındaki iliÅŸkinin doÄŸla olduÄŸunu, adların adlandırdıkları ÅŸeylerin özünü yansıttıklarını, bunu da adlandırdıkları ÅŸeyleri sesler aracılığıyla taklit ederek yaptıklarını ileri sürer. Felsefe tarihinde Pythagoras’a kadar geri götürülen bu doÄŸalcı görüşe karşılık, Demokristos’a kadar götürülen karşı görüş uylaşımcılık, bu iliÅŸkinin uylaşımsal olduÄŸunu, adların nesnelere rastgele verdiklerini ileri sürer. Platon’un Kratylos(2) diyaloÄŸunda ayrıntılı bir biçimde iÅŸlediÄŸi bu tartışmanın arkasında, aslında, EskiçaÄŸlardan bugüne sürekli sorulan bir soru vardır: Dil ile dünya arasındaki iliÅŸki nedir? Aristoteles ile OrtaçaÄŸ filozoflarının düşünmenin yapısını, Aydınlanma dönemi filozoflarının bilginin kaynağını ve bilme yetisisinin sınırlarını araÅŸtırırken deÄŸiÅŸik biçimlerde sordukları soru bundan baÅŸka bir soru deÄŸildir aslında(3).
Ne var ki, EskiçaÄŸdan 20. yüzyılın baÅŸlarına dek, Frege ile Russell’ınkiler içinde olmak üzere, yapılan bütün araÅŸtırmalar, doÄŸrudan doÄŸruya dilin yapısını anlamak için yapılmış araÅŸtırmalar deÄŸildir. Dolayısıyla onları dil felsefesi araÅŸtırmaları görmek görmek yanlış olur. DoÄŸrudan doÄŸruya dilin kendisinin bir sorun olarak görülmesi Frege ile Russel’ın çalışmalarının, felsefenin dili konu edinen ayrı bir alanı olarak dil felfesinin doÄŸuÅŸu ise Ludwig Wittgenstein’ın ilk dönem çalışmalarının bir sonucudur.
Dil felfesinin yüz yıllık kısa tarihinde yanıtı aranan iki ana soru vardır. Bu iki ana soru filozofların dil felsefesi tarihi içinde ele aldıkları iki ana soru olma ötesinde, dil felsfesinin iki ana sorusudur. Bryran Magee’nin bakışıyla(4), dil kullanıldığında karşımıza çıkan iki uçtan, yani üzerine konuÅŸulan dünyayı gösteren ‘özne’ ucundan çıkan iki ana sorudur bunlar. Tarihsel olarak bakıldığında baÅŸlangıçta(5) ele alınıp yanıtı verilmeye çalışılan soru ‘nesne’ ucundan çıkar ve felsefe tarihinin o eski bildik sorusunu sorar: Dil ile dünya arasındaki iliÅŸiki nedir? Ancak bu sorunun yanıtını arayanlar bununla yetinmezler, bir de ikisi arasında kurdukları (ya da götürdükleri) iliÅŸkiden bir anlam kuramı türetirler. Frege ile Russel, ilk dönem çalışmalarıyla Wittgenstein, baÅŸta Carnap olmak üzere mantıkçı pozitivistler, günümüzde Willard van Orman Quine ile Donald Davidson bu çizgide ürün veren kiÅŸilerdir(6).
Dil kullanımında ‘özne ‘ ucundan soruya gelince, bu 50′li yıllarda sorulmaya baÅŸlayan, dilsel davranışın nasıl bir davranış olduÄŸu sorusudur(7). Dilin kullanım yönüne dikkat çekmesi ve dili bir insan davranışı olrak incelemenin öneminin vurgulaması bakımından ikinci dönemindeki Wittgenstein ile de iliÅŸkilendirilebilecek bu çizgi, dil ile dünta arasındaki ilÅŸkinin ne olduÄŸu sorusunun yanıtını aradıkları bu sorunun bir parçası olarak görür ve dilin dünyasıyla iliÅŸkisini, dilse davranışı yöneten kurallarının belirlediÄŸini ileri sürer. Bu çizginin önemli bir özelliÄŸide dilsel davranışı yöneten kuralları ortaya çıkarmaya yönelik araÅŸtırmayı, anlam sorunun çözümüm olarak görmesidir. John L. Austin ile John R. Searle bu çizgide yer alan kiÅŸilerdir.
