Felsefe-bilim Ä°liÅŸkisi
Felsefe bilimle çeşitli ortak özellikler paylaşır: a) Her ikisi de genel olarak akıl adına konuşurlar ve kendilerini akla dayanan gerçeklerle haklı kılmaya çalışırlar; b) her ikisi de kavram ve soyutlamalar kullanarak ilke ve yasalara varmak isterler, genellemeler yaparlar.
Öte yandan onlar arasındaki farklılıkları da ÅŸu genel baÅŸlıklar altında toplamak mümkündür: a) Bilimin kavram ve soyutlamaları felsefeninkilere göre daha az geneldir ve özel alanları konu alır; b) felsefenin hem olguları hem de deÄŸerleri ele almasına karşılık bilim ancak olgularla veya ancak bir olgu olarak deÄŸerlerle ilgilenir (insan bilimleri veya sosyal bilimler); deÄŸerler, anlamlar, idealler, erekler böyle olmaları bakımından bilimin konusu olmazlar. Daha basit bir deÄŸiÅŸle bilim ele aldığı konular üzerinde iyi, kötü, doÄŸru, yanlış, haklı, haksız vb. türünden deÄŸer hükümleri veremez, onlara erekler, idealler, anlamlar yükleyemez; c) bilimin önermelerinin doÄŸrulanabilmelerine (tahkik edilme, verification) karşılık felsefenin önermeleri dar anlamda doÄŸrulanamazlar. Bilime dayanarak hesaplamalar yapıp öndeyilerde (prediction) bulunma imkânına sahip olmamıza karşılık felsefede böyle bir ÅŸey söz konusu deÄŸildir; d) bilimsel araÅŸtırma ve buluÅŸlar yapma yöntem ve usullerin belli ve öğretilebilir olmalarına karşılık felsefenin filozof tarafından bile üzerinde uzlaşılan belli ve standart bir araÅŸtırma, düşünme yöntemi belli deÄŸildir. DeÄŸim yerindeyse her filozofun kendine has bir felsefe yapma yöntemi vardır. Bu durum Kant’ın "felsefe deÄŸil, felsefe yapmak öğrenilebilir" yönündeki ünlü sözünün doÄŸru olmakla birlikte felsefe yapmayı öğrenmenin, bilim yapmayı öğrenmekten çok daha zor olduÄŸu konusunda bizi uyarmalıdır. e) bilime dayanarak bilimin uygulaması olan teknolojiler yaratabilmesine karşılık felsefede yine böyle bir imkân mevcut deÄŸildir. Felsefe bir düşünme (nazar, theoria) ve eylemdir (amel, praksis), bir yapma, meydana getirme (sanat, tekhne) deÄŸildir. Dolayısıyla ondan bilimden olduÄŸu gibi bir tekniÄŸin, teknolojinin, sanatın, sanayinin çıkması mümkün deÄŸildir.
Sonuç olarak felsefe bilim değildir ve felsefede bilimde olduğundan daha büyük ölçüde "yaratıcı zekâ"ya, bilgi birikimine, seziş ve duyuşlara ihtiyaç olduğundan söz edilebilir.