Klasik Felsefe
Daha önceki tartışmalara bakarak kime yakındı Sokrates?
Sokrates’in ele aldığı konular ve kuÅŸkuculuÄŸu onu Sofistlere yaklaÅŸtırıyordu. Ancak Sofistlere karşıydı.
Sofistlerin insan bilinci ve öznesine verdiği önemi kabul ediyordu. Onların keyfi , rastlantısal , kişiden kişiye değişen öznelliğinin yerine;
şu ya da bu bireye bağlı olarak değişiklik göstermeyen , mutlak ve akılsal bir öznellik anlayışına sahipti.
Bireysel öznenin akılsal niteliği ile doğruyu bulabileceğini göstermeye çalışıyordu
Sokrates nereliydi?
Bakın bunu unuttuk. Artık felsefenin merkezi Atina’ya kaymıştı. Sokrates de Atina’lıydı.
Sokrates “bilgi” nin insanın içinden kavradığı bir ÅŸey olduÄŸunu söylüyordu.
İnsan sadece mantığını kullanarak felsefi doğruları kavrayabilirdi. Kısaca Sokrates akılcı(rasyonalist ) idi.
Sokrates’in sonunu biliyor musunuz?
Belki de düşüncesi nedeniyle ölüme giden ilk düşünce suçlularından biriydi Sokrates.
M.Ö. 399 yılında “devletin tanrılarını tanımadığı “ ve “gençlerin düşüncelerini bozduÄŸu” için ölüme mahkum edildi.
Bir kupa baldıran zehiri içti ve öldü.
Mahkemede yaptığı savunma , "Sokrates’in Savunması" adıyla öğrencisi Platon’un diyaloglarından birini oluÅŸturdu
Sokrates’in izleyicileri oldu mu?
Kısaca bakalım.
Kynikler; (Anthistenes) Sokrates’in erdem kavramı üzerinde durdular.
Erdemin , her şeyden daha üstün ve değerli olduğunu savundular. Onlar dünya nimetlerinden uzakta çile çekerek yaşamayı seçtiler.
Kyrene Okulu ; Sokrates’in sözünü ettiÄŸi mutluluÄŸu , “tat almada” “haz” da bulmuÅŸtu.
İki seçenekten günümüz insanlarının hangisine yöneleceğini tahmin etmek zor değil .
Bu iki felsefe okulu , karşıtlıklarına rağmen , kişinin mutluluğunu amaç olarak görmeleri bakımından , bir noktada birleşiyorlardı yine de.
Sokrates’in görüşlerini günümüze taşıyan Platon kimdi?
Şimdi biraz duralım. Platon , ilk büyük dizgesel yaklaşımı olan, bir dizge kuran, büyük bir filozoftu.
Çağdaş felsefe yapıtlarında da onun adına rastlamak olası.
İsterseniz biraz özel yaşamına değinelim.
M.Ö. 427 de doğduğu söylenir. Köklü bir aileden geliyordu. Soylu bir aileden geldiği için titizlikle yetiştirildi
Sokrates ile tanışması 20 yaşına doğrudur. Bu karşılaşma onu tamamen felsefeye yöneltti
Sokrates’in ölümünden sonra , uzun bir seyahate çıktı. Mısır’a Kyrene’ye ve Ä°talya’ya gitti.
Atina’ya dönüşte Akedemos denilen yerde kurduÄŸu okulu, AKEDEMÄ°A adıyla anıldı. Ãœniversitelerin ilk örneÄŸi olan Akademi’de aritmetik, geometri,astronomi, armoni öğretiliyordu.
Platon’u bu kadar ünlü yapan görüşleri nelerdi?
Platon’dan günümüze çok sayıda diyalog ulaÅŸtı. Ä°leride bunları bir arada göreceÄŸiz.
Platon’un “idea” kavramı üzerinde durmalıyız. Anımsıyorsunuzdur. Empedokles ve Demokritos , doÄŸadaki her ÅŸey “akar” demekle beraber , hiçbir zaman deÄŸiÅŸmeyen bir ÅŸeyler de (4 ana madde ve atomlar) olması gerektiÄŸini söylüyordu.
Platon ise, doÄŸadaki her ÅŸeyin “deÄŸiÅŸken” olduÄŸunu ileri sürüyordu. “Duyular dünyası”na ait olan her ÅŸey, zamanın yok edeceÄŸi maddelerden oluÅŸmuÅŸtur. Ama her ÅŸey , aynı zamanda “mutlak” ve “deÄŸiÅŸmez” bir biçimden doÄŸmuÅŸtur.
Platon örneÄŸin “at” genel adının , belli bir at’a deÄŸil , bütün atlara gönderme yaptığını söylüyordu.
Ona göre “genel bir at biçimi” vardı. Bu biçimlere “idealar” adını veriyordu.
Sonuçta , Platon “duyular dünyası”nın arkasında bir baÅŸka gerçeklik olması gerektiÄŸine inanıyordu. Bu gerçekliÄŸi “idealar dünyası” olarak tanımladı.
Platon deyince “maÄŸara benzetmesi"ne deÄŸinmeliyiz.
Mağara benzetmesini, idealar kuramını daha iyi açıklamak için tasarlamıştı.
Şöyle diyordu:
-İnsanlar bir mağarada zincirlenmişlerdir. Yalnızca mağara duvarına vuran gölgeleri görür ve bunları gerçek zanneder.
-Aralarında biri zincirlerinden kurtulmayı başarır. Mağaranın dışına çıkıp gerçek dünyayı görür.
Ruh ve madde.
Platon ruh konusunda ne düşünüyordu?
Ruh , maddeye oranla daha temel ve önemli bir varlıktır. Daha önce idealar dünyasında bulunan ruh , tanrısal bir nitelik taşır ona göre.
Sonradan yeryüzüne sürüklenmiş , kökünden ayrı düşmüş ve bir bedenin içinde hapsedilmek zorunda kalarak alçalmıştır.
Ahlak Felsefesi
Platon sadece tek insanın mutluluğunu değil, insan türünün ahlaklı ve mutlu yaşamasının koşullarının neler olduğunu aramıştı.
Hala da bunu aramıyor muyuz?
Kyniklerin ve Kyrene Okulunun bireysel ahlakına karşı, toplumsal ahlak anlayışını geliÅŸtirmeye çalışan Platon, bunun için araç olarak gördüğü “devlet “ üzerine de düşündü.
Platon’un Devlet anlayışı ne idi?
Çağının Atina’sı belirledi görüşlerini. O doÄŸduÄŸunda Atina demokrasisi sona ermek üzereydi. Site (Kent devlet) uygarlığı yıkılıyordu. Felsefenin doÄŸadan insan ve topluma yönelmesinin bir sebebi de buydu. Toplum ve insanın sorunları öne çıkmıştı.
Her felsefi düşüncenin anlaşılması için tarihsel arka planını da dikkate almakta yarar var.
Platon’un ideal devletini;
-Besleyenler (halk)
-Koruyanlar (savaşçılar)
-Öğretenler (yönetenler) oluşuyordu.
O devleti yönetenlerin filozof olması gerektiğini düşünüyordu.
Adaletli ve mutlu bir toplumda, yönetilenler , yöneticilerin buyruğuna baş eğmelidirler.
Güçlü devlet yanlıları Platon’u günümüzde de anımsatırlar. Platon’un adaletli ve doÄŸru devletinin , eÅŸitlik ve özgürlük kavramına yer vermeyen totaliter bir devlet olduÄŸunu söylemek yanlış olmaz.
Yine de , Platon’un ; insanı mutlu ve erdemli bir yaÅŸama kavuÅŸturacak olan “ideal devlet” in , bilgi ve doÄŸru ile beslenen aklın çabasıyla kurulabileceÄŸini öne sürmesi önemlidir.
Platon gerçekten her konuda düşünce üretmiş. Başka alanlara da değinmiş mi?
Evet . Platon’un “güzellik” üzerine de öne sürümleri var.
Onun estetiği de , idealar kuramına dayanır. Daha önce de değindik.
İdealar ; değişmeyen , öncesiz sonrasız varlıklardır. Güzel sanatların da onlar gibi değişmez gerçekler olması zorunludur. Böyle düşünüyordu kısaca.
Yorumcular, Platon’un en önemli yanının, doÄŸrunun araÅŸtırılmasında biricik kılavuz olarak “akıl”ı kabul etmesi olduÄŸunu belirtiyorlar.
Gördüğünüz gibi Platon gerçekten girişte de söylediğimiz gibi ilk sistem kuran filozof olmuştur.
Bugün felsefenin ana alanları olan;Siyaset, Estetik, Bilgi, Etik(Ahlak), :-):-):-):-)fizik’te görüşler öne sürdü.
Platon’un Ä°slam düşüncesine de etkisi oldu. Ä°skenderiye okulundan Platinos’un yapıtları önce Suryanice’ye sonra da bu dilden Arapça’ya çevrildi. Ä°slam Dünyası’nda o, “Eflatun” adıyla tanındı. Bu konuya ileride tekrar deÄŸineceÄŸiz.
-Geri döndüğünde , ışıktan gözleri kamaştığı için , eskisinden daha aptal gözükmektedir.
Sanırım tahmin ettiniz, bizler dünyada bir mağarada gibiyiz. Şeylerin gerçeğini değil
Onun için önemli soru: Bilgi nedir? sorusuydu.
Bilgi duyuların algısı ile mi edinilir?
Yanıtı “hayır” dı.
Bilgi “idealar” dünyasından derlenirdi.
Ama idealar “duyu” larla kavranamazdı. Ä°deaları akıl yoluyla , akıl gözüyle görüp bilgilerini edinebilirdik.
Bunu için de mağaradan kurtulmak gerekiyordu.
Gördüğünüz gibi gerçeklik bilgisini aramak her zaman insanın sorunu olmuÅŸ. Hala da sorun olmaya devam ediyor…
İdeaların özelliklerinden biri de ; cisimsel ve maddesel olmayışları; zaman ve uzay ile ilintilerinin olmayışı idi.
Åžimdi düşünce tarihinin temel akımlarından “idealizm” kavramına bir anlam yükleyebiliriz:
“Maddesel gerçeklere oranla maddesel olmayan ilkelerin (tanrı,ruh, düşünce) daha saÄŸlam ve köklü bir varlığı olduÄŸunu söyleyen ve maddesel varlıkların bu ideal(düşünsel) varlıklardan türediÄŸini ileri süren felsefe görüşüne “idealizm” denir.”
Yine mi tanım ! demeyin lütfen. Felsefece düşünmek, zaman içinde anlamları değişen tanımlar ve kavramların yardımıyla oluyor.
Oyun kurallarını bilmeden ,(ki felsefede bu kurallar bir çok tanım ve kavramı da barındırıyor ) oyuna katılamamak gibi bir durum.
