Mantığın Tarihçesi
Mantığın Tarihçesi
Mantık biliminin kurucusu
Aristoteles’tir. ( M.Ö. 384-322 ). Aristoteles, Organan adlı altı kitabında mantık konularını incelemiÅŸtir. Aristo bu kitaplarda terimler, akıl yürütmeler ve çeÅŸitli ispat ÅŸekilleri üzerinde durmuÅŸtur. Akıl yürütme ÅŸekillerinden en çok kıyasa önem vermiÅŸtir.
Aristo’dan sonra
Aristoteles MÖ 384 - MÖ 7 Mart 322 tarihleri arasında yaşamış Yunanlı filozof ve bilim adamı. Platon ile birlikte Batı düşüncesini en çok etkileyen en önemli iki kişiden biri olarak düşünülür.
Stoacılar mantık konularıyla uğraşmışlardır. Stoacılar mantığı şekille ve dille ilgili bir bilim haline getirmeye çalışmışlardır.
Gerek İslam dünyasında gerek
Ä°slam, Allah’ın insanlara Hz. Muhammed (sav) aracılığı ile gönderdiÄŸi son ilahi dindir.
Arapçada seleme (Allah’a tamamen baÄŸlanmak) kökünden gelen Ä°slam sözcüğünün Türkçe anlamı "Allah’a ve onun buyruklarına kayıtsız ÅŸartsız inanan" demektir. Bu kelime aynı zamanda, Hz. Muhammed aracılığıyla ilkeleri bildirilen ve Müslüman adı verilen (Arapça Ä°slamlığı kabul eden anlamına, müslim’den) 600 milyon insanı bünyesinde toplamış büyük bir dinin de adıdır..
Avrupa’da Aristo’nun mantık anlayışı yüzyıllar boyunca egemen olmuÅŸ ve Aristo tek otorite olarak benimsenmiÅŸtir.
Ä°slam dünyasında mantık çalışmaları Aristo’nun eserlerinin Arapça’ya çevrilmesiyle baÅŸlamıştır. Büyük Ä°slam mantıkçıları arasında Farabi, Ä°bni Sina, Fahrettin Razi ve Seyyid Åžerif sayılabilir.
Batıda mantık çalışmaları da Aristo’nun eserlerinin Latince’ye çevrilmesiyle baÅŸlar. OrtaçaÄŸ Avrupa’sında Aristo mantığının büyük temsilcileri olarak Albertus Magnus, Thomas d’ Aquin, Pierre d’Espagne adları sayılabilir. Aristo’nun Avrupa’da egemenliÄŸi Rönesansa kadar devam etmiÅŸtir.
Avrasya olarak bilinen eski dünya kıtasının batısındaki büyük yarımada olan Avrupa, Sami dillerde Erep (yahut Irib) GüneÅŸin Battığı taraf anlamına gelir. Fenikelilerden Yunanlılara geçen bu ad, Yunanca’da Europa olmuÅŸ ve Ege Denizi’ne göre batıda bulunan ülkelere bu ad verilmiÅŸtir.
Rönesanstan sonra, doğa bilimlerindeki gelişmeler karşısında metod olarak Aristo mantığının yetersizliği ortaya çıktı. Aristo mantığının bel kemiğini oluşturan kıyasa Bacon ve Descartes karşı koydular. Kıyasın yetersizliğini göstererek yeni yollar aradılar. Düşüncelerin böyle bir yola yönelmesi bilimlerin gerek genel ve gerek özel metotlarının saptanmasına yol açtı.
Rönesans "Yeniden doÄŸuÅŸ" anlamına gelen bir süreçtir. 15. yüzyılda baÅŸlayan bir süreç, aynı yüzyıl içinde bütün Avrupa’ya yayıldı. Bu yenilikte, Roma ve Grek baÅŸarılarının yeniden cezalandırılması istemi vardır. Rönesans ÅŸu temel anlayışlara dayanıyordu. 1)Yeryüzü ilgi çekici ve araÅŸtırılmaya deÄŸer bir yerdir, 2)Ä°nsan güçlüdür ve bu gücüyle büyük baÅŸarılar elde edebilir, 3)Ä°nsanın sürekli faal olması ÅŸerefli birÅŸeydir ve 4)Gerçek güzeldir. Bu anlayışlara baÄŸlı olarak da yaÅŸadığımız dünya o kadar ilgi çek
Yeniçağ felsefesinde bilimlerde metot sorunlarının öneminin artması, özelikle öğrenim amacıyla yazılan mantık kitaplarında, mantığın asıl konularının ihmale uğrayıp, metot sorunlarının ön plana alınmasına neden olmuştur. Böyle bir tutum, mantığın yalnız metot olarak anlaşılmasının bir sonucudur.
Mantık bilimi 19. yüzyılın ikinci yarısında baÅŸka bir yönde geliÅŸmiÅŸtir. Bu geliÅŸme sembolik mantık alanında olmuÅŸtur. De Morgan ve S. Jevons’ın bu alandaki çalışmaları ile Boole Cebiri adı verilen ve mantığı matematiÄŸe dayandıran bir sistem kurulmuÅŸtur. Sonraki çalışmalarda ise mantık matematikten bağımsız olarak ele alınmış ve matematiÄŸi yeni mantığa dayanarak temellendirme amacı güdülmüştür.
Önermeler Mantığı ile Niceleme Mantığından oluÅŸan Ä°ki DeÄŸerli Mantık ilk olarak G. Frege tarafından kurulmuÅŸ, sonra da B. Russel ile A. N. Whitehead’in çalışmalarıyla bugünkü biçimini almıştır.
Çok deÄŸerli mantık sistemleri ilk olarak J. Lukasiewicz ve E. L. Post tarafından kurulmuÅŸtur. Daha sonra H. Reichenbach “ Olasılık Mantığı” adıyla sonsuz sayıda doÄŸruluk deÄŸerli bir mantık sistemi kurmuÅŸtur.
Daha sonraları “ Kiplik Mantığı “ , “ÖzdeÅŸlik Mantığı”, “ Varlık Mantığı” kurulmuÅŸtur.
Günümüzde mantık matematiğe, doğa bilimlerine, eleştirel düşünme ve akılcı tartışmaya uygulanmaktadır.
özel isim, yeni yüzyıl
