İşletmelerin Temel Amaçları Verimlilik Düzeyini Yükseltmek Kapasite Ve Kaliteyi Artır

İşletmelerin temel amaçları verimlilik düzeyini yükseltmek kapasite ve kaliteyi artırmak, maliyetleri düşürmek ve çalışma ortamını insalcıllaştırmaktır. Bu amaçlara uaşmak için ise işgücü, makine, malzeme ve teçhizattan oluşan iş sistemlerinde kullanılan iş yöntemlerinin yeniden tasarımı ve tasarlanan iş yöntemlerine ait standart zamanların bulunması gerekir. İş etüdü bu amaçlara ulaşmak için gerekli olan yöntemleri sağlamaya çalışır. Bu yöntemlerden işlerin veya işyerlerinin yeniden tasarımı, metod etüdü ; yeniden tasarlanmış olan yani metod etüdü yapılmış olan yöntemlerin yeni standart zamanların hesaplanması ise zaman etüdü olarak adlandırılır. Metod etüdü daha kolay ve daha etken yöntemlerin geliştirilmesi, uygulanması ve maliyetlerin düşürülmesi amacıyla bir işin yapılışındaki mevcut ve önerilen yolların sistematik olarak kaydedilmesi ve incelenmesidir. Anlaşıldığı gibi işletmelerin amacına ulaştırmak için metod etüdü; metod etüdünüde tam anlamıyla gerçekleştirmak için kaydetme ve kaydettiğini inceleme işlemi çok önemlidir. Bütün çalışmanın başarısı, uygulanacak yöntemde yer alan bütün olayların kaydedilmesine bağlıdır.

Olayları kaydetmenin normal yolu, onları yazmaktır. Oysa modern endüstride çok görülen karmaşık süreçlerin kaydıne uygun olmamaktadır. Özellikle dakikası dakikasına kaydının tutulması gereken yerlerde bu zorluk kendini daha çok belli etmektedir. Yapılışı birkaç dakika süren basit işlerde neler yapıldığının açıklanması sayfalar dolusu olabilir. Ayrıca yazıların bütün ayrıntıları kapsayıp kapsamadığına da dikkat edilmelidir. Bu zorlukları önlemek için başka kayıt tekniklerinden ve araçlarından yararlanılmaktadır. Böylece bilgilerin ayrıntılı olarak ve standart formlara kaydedilmesi sağlanmaktadır ve bu formlar bütün metod etüdçüler tarafından kolayca anlaşılabilmektedir.

SEÇİLEN İŞE AİT BİLGİ TOPLAMA VE KAYDETME

Seçilen işlerin standart şekilde kaydedilmesini sağlamak amacıyla tüm dünya ülkeleri tarafından bilinen ortak semboller kullanılmaktadır. Günümüzde yaygın olarak kullanılan sembol grubu Amerika Makine MühendisleriOdası (ASME) tarafından önerilenlerdir. (ASME) sembolleri olarak bilinen bu semboller şunlardır.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image001.gif[/IMG]İŞLEM: Süreç, yöntem yada işlemdeki asal basamakları gösterir. İşlem sırasında, herhangi bir parça, malzeme yada ürün değişikliğe uğrar, düzeltilir.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG]

YOKLAMA: Nitelik ve nicelikle ilgili olarak yapılan yoklamaları gösterir.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image003.gif[/IMG] TAŞIMA: İşçilerin malzemenin yada araçların bir yerden bir yere hareketlerini yada taşınmalarını gösterir.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image004.gif[/IMG]SÜREKLİ DEPOLAMA: Bir kayıt yada yetkiye bağlı olarak malzemenin depoya girişi yada çıkışındaki denetimli bir depolama; yada örnek olarak tutma amacıyla bir nesnenin saklanmasını gösterir.

D BEKLEME: Şartların, bir sonraki planlanmış faaliyete geçişi elverişli olmadığı durumlarda ortaya çıkar. Önceden belirlenmediği ve kontrolü olmadığı için bir gecikmeyi ifade eder.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image005.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image006.gif[/IMG]KARMA FAALİYET: Yukarıdaki faaliyetlerden birlikte yapılanları göstermek üzere kullanılır.

Şemalar ve diyagramlar işlerin özel bir şekilde kaydedilmesinde önemli rol oynar. Her biri özel bir amaca göre kullanılan çok çeşitli standart şema tipleri vardır. Bunlar şöyle sıralanabilir:

1.1.Temel süreç şeması:

Yalnız temel işlem ve yoklamaların baştan sona doğru kaydedildiği ve sürece ilişkin genel bir görünüş veren süreç şemasıdır. Bu şema hazırlanırkenyalnızca, yapılan belli başlı işlemlerin ve bunların etkenliğini sağlayan yoklamaların kayddilmesi gerekir. Kayıt esnasında işlerin kimler tarafından ve nerede yapıldığı yazılmaz, bu şemayı hazırlamak için sadece işlem ve yoklama simgeleri gereklidir.

1.2. İş akımı şeması

Bir süreç ana hatları ile ortaya konduğu zaman daha fazla ayrıntıya girilebilir. Bunun için ilk basamak bir iş akımı şeması hazırlamaktır.

İş akımı şeması bir ürürn ya da yöntemle ilgili tüm olayların akışını, uygun süreç şeması simgelerini kullanarak belirten bir şemadır.

İş akımı şeması – İşçi tipi: İşçinin ne yaptığını kaydeden iş akımı şemasıdır.

İş akımı şeması – Malzeme tipi: Malzemenin nasıl taşındığını ya da nasıl işlendiğini kaydeden iş akımı şemasıdır.

İş akımı şeması – Donatım tipi: aracın nasıl kullanıldığını kaydeden iş akımı şemasıdır.

İş akımı şemaları, temel süreç şemasına bir ölçüde benzer. Ancak ondan çok daha karmaşık ve detaylıdır. Dolayısıyla daha dar kapsamlı ve sistemin tamamı yerine, seçilmiş faaliyetlerle ilgili detaylı bilgileri edinmek üzere kullanılır. Bu özelliği ile iş akımı şemaları analize yardımcı olmak üzere ilave bazı bilgilerin elde edilmesine olanak sağlar. Bu bilgiler ve hizmet ettikleri amaçları dört ana başlık altında toplayabiliriz.

-Sistemdeki veya süreçteki adımlarla ilgili daha detaylı tanımlar yapmak ve böylece her adımdaki faaliyet gruplarını daha iyi anlaşılabilir hale getirmek.

-Seçilen faaliyetleri işlem, muayene, taşıma, depolama, bekleme ve karma faaliyet özelliklerine göre sınıflandırmak.

-Doğrudan imalat ile ilgili ve katkısı yüksek işlem ile imalata katkısı olmayan taşıma, depolama ve bekleme gibi faaliyetler arasındaki oranı belirlemek.

-Malzeme iletimindeki uzaklıkları belirlemek.

Kısaca iş akımı şemaları temel süreç şemalarına benzer bir yolla hazırlanır, fakat işlem ve yoklama simgelerine ek olarak taşıma gecikme ve depolama simgeleri de kullanılır.

1.3. Çift el şeması

Endüstriyel uygulamaları itibari ile en yaygın kullanım alanına sahip mikrohareket etüdü kayıt ortamıdır. Montaj ve fabrikasyona yönelik şlemlerde ellerin etkinliklerinin birbirleriyle olan ilişkisinin kaydedildiği şemalardır.

Çift el şeması, genellikle yinelenen işlemler için kullanılır ve iş akımı şemalarından daha ayrıntılı olarak tutulur. Bunun iin iş akımı şemalarında tek bir faaliyet olarak gösterilen etkinlikler burada bir çok elemanlara ayrılmış olarak gösterilebilir.

Çift el proses şemalrında kullanılan semboller diğerleriyle aynı olmasına karşılık taşıdığı anlamlar bakımından farklılıklar göstermektedir.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image007.gif[/IMG]

İşlem: Araç malzeme ve parçaları kavrama koyma bırakma hareketlerinde kullanılır.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image008.gif[/IMG]

Muayene: Nadir kullanılır, nesneyi yoklayan ellerin kaydedilmesini sağlar.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image009.gif[/IMG]

Taşıma: Elin veya kolundeğişik yönlere yaptığı taşıma faaliyetlerini ifade edilir.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image010.gif[/IMG] Tutma: Eldeki işin araç veya malzemenin tutulma durumunu gösterir.

2. Zaman ölçekli şemalar

2.1. Çoklu etkinlik şeması:

Çoklu etkinlik şeması, birden çok nesnenin etkinliklerinin ortak bir zaman ölçeği içinde birbirleri ile ilişkili olarak kaydedildiği bir şemadır.

Bir zaman ölçeği ile birlikte, değişik işlerin ve makinaların etkinliklerini gösteren ayrı ayrı kolonlar çizilince, şema, süreç sırasında işler tarafından boş geçirilen süreyi (etken olmayan süreyi) açık olarak gösterecektir. Şemanın etüdü, etkin olmayan sürenin uzatılması için bu etkinliklerin yeniden düzenlenmesini olanaklı kılar.

Çoklu etkinlik şeması, gerektiğinden fazla boş geçen sürenin hoş karşılanmadığı çok pahalı fabrikalardaki yığın – üretim sürecinde ve bakım onarım işlerinde çalışan işçi gruplarını örgütlemede çok yararlıdır. Aynı zamanda, bir işçinin ya da işçilerin bakması gerekli makinaların sayısını saptamada da kullanılabilir.

3. Hareketleri gösteren diyagramlar

İşe katılan vücut organlarının hareket yörüngelerini saptamak ve iş ile ilgili bir takım ilkeler ortaya çıkarmak amacıyla kullanılır. Oldukça pahalı olan bu çalışmalar genellikle laboratuvar düzeyinde gerçekleştirilir. Hareket yörüngesinin tesbiti için işçinin ellerine irer ışık kaynağı bağlanır ve sürekli çalışan bir fotoğraf makinası ile çalışma yörüngesi çizgisel olarak tesbit edilir.

3.2 İp diyagramları

İp diyagramı, metod etüdünün en basit ve en yararlı tekniklerinden biridir. İp diyagramı, işçilerin, malzemenin ya da donatımın, belirli olaylar dizisi boyunca hareket yollarını izlemek ve ölçmek için iplik dolaştırılarak yapılan ölçekli bir plan ya da modeldir.

İp diyagramı, akım diyagramlarının özel bir şekli olup, çizimde kullanılan iplerle dolaşılan yerlerin ölçülmesi sağlanır. Bu nedenlerle ölçeğe çok uygun olarak çizilmeleri gerekir. Oysa herhangi bir akım diyagramında uzaklıklar diyagram üzerinde verildiği için bu diyagramların ortalama bir ölçeğe göre yapılmaları yeterli olmakta, ip diyagramlarında olduğu gibi tam doğruluk gerekmemektedir. İp diyagramları akım diyagramlar gibi iş akımı şemalarına yardımcı olarak kullanılırlar. İkisi birden gerçekte ne yapıldığını açıkça ortaya koyarlar. İp diyagramları, malzemenin hareketlerinin çizilmesinde de kullanılır. Bu tip diyagramlar bazen malzemenin ne kadar uzağa taşındığını kolayca gösterebilmek için hazırlanırlar.

3.3Cyclegraph tekniği:

Bir film üzerine vücut organlarının hareketlerinin, o organa bağlı bir ışık kaynağı aracılığıyla kaydedilmesidir.

3.4.Chronocyclegraph tekniği

Cyclegraph’ın özel bir şeklidir. Bu teknikte elektrik akımı, ışık kaynağının yanıp sönmesini sağlayacak şekilde kesikli olarak verilmektedir. Böylece hareketin hızını ve yönünü saptamak mümkün olmaktadır.

3.5. Gezi şemaları

İp diyagramarı özellikle önerilmiş bulunan bir değişikliğin yararlarını açıklamak için önceki durum ile, değişiklikten sonraki durumun gösterilmek istenildiği anlarda, atelyelerde işçi ve malzemelerin hareketlerinin eleştirilerek incelenmesinde kullenılacak en etkili ve düzgün bir kayıt tekniğidir. Karmaşık yollar arasında eğer çok fazla hareketlilik varsa ip diyagramlarının hazırlanması çok zaman alır. Üstelik bu durmlarda diyagram, çapraz hatlarla birbirine girmiş karmaşık bir görünüş alır. Hareketlerin böyle çok karmaşık olduğu durumlarda çok daha çabuk ve kolay hazırlandığı için Gezi Şemaları kullanlmaktadır.

Gezi şeması, işçilerin, malzemenin ve donatımın belli bir zaman süresince çeşitli işyerleri arasındaki hareketlerini sayısal olarak çizelge üzerinde gösteren bir kayıt tekniğidir. Gezi şemaları genellikle içinde daha küçük kareler olan büyük bir kare biçimindedir. Küçük karelerin her biri bir iş durağını göstermektedir.

Daha öncedende bahsettiğimiz gibi iş etüdü iki ayrı kısımdan oluşur. Bunlardan biri metod etüdü diğeri ise zaman etüdüdür. Zaman etüdü her zaman için metod etüdü yapılmış olan yerlerde uygulanır. Metod etüdünde kullanılan form, şema ve diyagramları gördüğümüze göre zaman etüdünde kullanılan form şema ve diyagramları açıklayabiliriz.

Zaman etüdü kalifiye bir işçinin belli bir işi belirli bir çalışma hızıyla yapması için geçen sürenin bulunmasını sağladığını biliyoruz. Bu çalışmayı yaparken metod etüdünde olduğu gibi ölçülen zamanlar ve bunların ayrıntılarının kayıtları ve incelenmesi çok önemlidir.

Zaman etüdü üç ayrı yolla yapılmaktadır. Dolayısıyla bunların kayıtları da her yöntemin kendine has olan formlarıyla yapılmaktadır.

ZAMAN ETÜDÜNDE KULLANILAN FORMLAR

1.Etüd tablosunda kullanılan formlar

1.1.Zaman etüdü ön formu: Etüdün ilk ve giriş sayfası olup, etüt ile ilgili temel bilgiler, işlemin öğeleri ve öğelerin bitiş noktaları ile ilgili bilgiler kaydedilir. Etüdün ilk devreside bu safyfaya kaydedilebilir. Bu formda etüd ile ilgili her bilgiyi verebilecek bir başlık vardır, yalnız işyeri düzeninin taslak planı verilmemektedir. Eğer işyeri planı çok basitse sayfanın arkasına çizilebilir, değilse başka bir kağıda çizilerek eklenebilir.

1.2. Zaman etüdü devam formu: Daha sonraki devrelerin kaydı için bu form kolonlara ayrılmış olup, yalnız etüd ve sayfa numarası için üstte gerekli bir yer bırakılmıştır. Bu etüd formu genellikle iki taraflı olarak kullanılmaktadır. Arka sayfada başlık gerekli değildir.

1.3.Kısa devreler için etüd formu: Kısa devre etüdlerinde kısa devreli işler için kullanılan basit bir türdür.

2.Etüd bölümünde kullanılan formlar

2.1.Çalışma formu: Etüd sırasında kaydedilenlerin çözümlenmesinde ve işlem öğelerine ait temsili zamanların elde edilmesinde kulanılır. Çözümlemenin çeşitli yoları ve bunlar için de değişik formlar vardır. Bu nedenle etüdçülerin çoğu etüd kağıtları ile aynı boyda olan çizgili kağıtları kullanmayı daha uygun bulmaktadır.

2.2.Etüd özet formu: Bu forma öğelerin seçilmiş ve saptanmış zamanları çokluk sayıları ile birlikte geçirilir. Bu form etüd sırasında elde edilen bütün bilgileri içermektedir. Başlık, zaman etüdü ilk formunda verilen bilgileri ayrıntılı olarak kapsamaktadır. Tamamlanmış etüd özet formları diğer formarın en üstüne konarak dosyaya kaldırılır. Özet formları da diğer etüd formları ile aynı boydadır.

2.3.Etüt çözümleme formu: işlemle ilgili olarak yapılan bütün etüt sonuçları etüt özet formundan alınarak bu form üzerine geçirilir. Etüt çözümleme formu belli bir işlemle ilgili bütün etüt sonuçlarını gösterir, kimin tarafından ya da ne zaman yapıldığı önemli değildir. Bu formdan işlemin öğelerine ait temel zamanlar çıkarılır.

Görüldüğü gibi iş etüdü yapılabilmesi, bilgilerin doğru olarak kaydedilmesi ve bu kaydedilen bilgilerin harkes tarafından rahatça anlaşılabilmesi için bir çok form ve şemalar kullanılmaktadır. İş etüdü esnasında yapılan işin özelliklerine göre bunların çoğu kullanılmaktadır.

KAYNAKÇA:

1.KURUÜZÜM O., Verimliliği Artırmada İş Etüdü Uygulamaları ,İTÜ Matbaası , Gümüşsuyu, 1992

2.MPM Yayınları, İş Etüdü, Mert Matbaası, Ankara, 1997

3.TANYAŞ M., Endüstri Mühendisliğine Giriş, İrfan Yayıncılık, İstanbul, 1995

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image011.gif[/IMG]

ÖDEV NO:2

KONU:İş etüdünde kullanılan formlar, diyagramlar ve şemalar

Öğr. Üyesi: Doç. Dr. Coşkun ÖZKAN Ufuk AKSEKİ 797.352(B) Teslim Tarihi: 08 /Kasım / 1999

Yorum Yapın


Destekliyoruz arkada - arkadas - partner - partner - arkada - proxy - yemek tarifi - powermta - powermta administrator - Proxy