Türk Ekonomisinin Gelişme Tarihi
TÃœRK EKONOMÄ°SÄ°NÄ°N GELÄ°ÅžME TARÄ°HÄ°
Türk Ekonomisinin Gelişme Tarihi aşağıda belirtilen devirlerle kısaca özetlenebilir:
1. Devrim ve savaÅŸ yılları: 1908 – 1922
• Osmanlıdan miras kalan yarı sömürgeleÅŸmiÅŸ bir toplum ve yönetim yapısı
• Tarımsal üretime dayalı
• Ticaret, bankacılık, sigortacılık ve ulaşım gibi hizmetler ve kısmen madencilik ve enerji alt sektörleri azınlık ve yabancı sermaye egemenliÄŸinde
2. Açık ekonomi koÅŸullarında yeniden inÅŸa: 1923 – 1929
• Ä°zmir Ä°ktisat Kongresi
• Serbest ticaretçi açık ekonomi özelliÄŸi
• Bu dönemde, ekonominin sahip olduklarıve olmadıkları belirlenmiÅŸ, ekonomik hedefler tayin edilmiÅŸ, karma ekonomi modelinin temelleri hazırlanmıştır.
3. Korumacı – devletçi sanayileÅŸme: 1930 – 1939
• Devlet yatırımcılığı, iÅŸletmeciliÄŸi ve öncülüğünde dikkatli ve temkinli adımlarla ilerleme
• Tarımdan elde edilen gelirle sanayileÅŸme konusunda ilk ciddi adımlar
• Dışa kapalı ekonomi
4. Bir kesinti – Ä°kinci Dünya Savaşı: 1940 – 1945
• SavaÅŸ ile ithalat yarıya düşmüş, yetiÅŸkin nüfusun büyük bölümünün askere alınması nedeniyle üretimde azalma
• Savunma harcamalarına verilen ağırlık
• Ä°ktisadi gerileme dönemi
5. Dünya ekonomisi ile farklı bir eklemlenme denemesi: 1946 – 1953
• Çok partili hayata geçiÅŸ ile baÅŸlar
• 1930’dan beri izlenen içe dönük iktisat politikaların gevÅŸetildiÄŸi, ithalatın serbestleÅŸtirilerek arttırıldığı, dış yardım, kredi ve yabancı sermayeye dayalı ekonomik yapıya geçiÅŸ
• Tarıma, madenciliÄŸe, altyapı yatırımlarına ve inÅŸaat sektörüne öncelik
• Hızlı büyüme: SavaÅŸ yılarını kapsayan gerilemenin telafisi ve esas olarak tarıma dayalı
6. Tıkanma ve yeniden uyum: 1954 – 1961
• 1954’e kadar dış yardım ve krediler, savaÅŸ sırasında biriken döviz rezervleri gibi geniÅŸ olanakları kullanan Türkiye’nin dış ödemeler bilançosu bu tarihten sonra büyük açıklar vermeye baÅŸlamıştır.
• Bir dizi önlem alınmış ancak dış borcun, içeride fiyatların yükselmesinin, karaborsanın önüne geçilememiÅŸtir.
• Develüasyon ile bir rahatlama olsa da planlamanın gerekliliÄŸi ortaya çıkmıştır.
7. Planlı Dönem: 1962 – 1980
• Devlet planlama teÅŸkilatının kuruluÅŸu – beÅŸ yılık kalkınma planları, ithal ikameci sanayileÅŸme
• Özel sermaye ile kurulamamış sektör ve tesislerin devlet eli ile kurulması amaçlanıyor.
• Sanayide kamu kesimi göreceli olarak daralma eÄŸilimine giriyor.
Uygulanan ithal ikame politikası ile iç sektör korunuyor ama özel sermayenin düşük olması ve rekabetin olmaması dolayısıyla tekeller oluÅŸuyor. Bu da pahalı ve kalitesiz mal üretimini getiriyor. 1979’a kadar devam eden bu politika ile dış açık giderek büyüyor. Bu nedenle, 1978/1979 kriz yıllarıdır.
8. 24 Ocak Kararları: 1980 ve sonrası
• 24 Ocak Kararları ile ana hedef ve politikalar iç talebin kısılması, kemerlerin sıkılması, uygun döviz kurları ile dış ödemeler dengesinin düzeltilmesi ve üretimin arttırılmasıdır.
• Ekonomik büyüme önemli ölçüde dış kaynaklara dayandırılmış, dış borç yükü giderek artmıştır.
Yukarıda adı geçen dönemler ana hatları deÄŸiÅŸmemekle beraber, farklı kaynaklarda farklı olarak da sınıflandırılmışlardır. Ben sınıflandırmayı Korkut Boratav’a göre yaptım. Özetlemek için ise Emre Kongar’ın tanımını kulanacağım: “1923 – 1930 arası “liberal” dönem, 1930 – 1939 arası “devletçi” dönem, 1939 – 1947 arası “savaÅŸ” dönemi, 1948 – 1960 arası “liberal” dönem, 1960 – 1980 arası “planlı dönem” ve 1980’den bu yana geçen zaman yine “liberal” dönem diye adlandırılabilir.”
KAYNAKLAR
• Korkut BORATAV, Türkiye Tarihi 4. Cilt – Ä°ktisat Tarihi (1908 – 1980), s. 297 – 378, Cem Yayınevi, 6. Basım, 2000.
• Emre KONGAR, 21. Yüzyılda Türkiye – Bölüm V, Remzi Kitabevi, 23. Basım, 1999.
• Ahmet KILIÇBAY, Türk Ekonomisi, Türkiye Ä°ÅŸ Bankası Yayınları, 5. Basım, 1994.
• Yakup KEPENEK & Nurhan YENTÃœRK, Türkiye Ekonomisi, Remzi Kitabevi, 8. Basım, 1996
• Büyük Larousse – Cilt 23, Interpress Basın ve Yayıncılık A.Åž., 1986.
