Deniz Araştırmaları
DENÄ°Z ARAÅžTIRMALARI
MTA GENEL MÃœDÃœRLÜĞÜ’NÃœN DENÄ°Z ARAÅžTIRMALARININ GEÇMİŞİ VE SATIN ALACAÄžI ARAÅžTIRMA GEMÄ°SÄ° Ä°LE Ä°LGÄ°LÄ° OLARAK BUGÃœNE KADAR YAPILMIÅž OLAN ÇALIÅžMALAR
Kurulduğu günden bu yana karada yapılan jeolojik çalışmalar ve maden aramacılığı konularındaki başarılı çalışmalarından sonra, dünyadaki gelişmelere paralel olarak, Genel Müdürlüğümüz denizaltı jeolojisinin önemini fark ederek, yerbilimlerinin bu dalında da araştırmalar yapmak gerektiği anlayışı ile bir araştırma gemisi edinmiş ve bu konuda çalışacak personelin yetişmesi için imkanlar yaratmıştır.
1974 yılında Ege Denizi’nde, karasularımızda petrol aramak amacıyla kiralanan yabancı bandıralı bir geminin, Ä°zmir Körfezi açıklarında uluslararası baskılar üzerine geri dönmesi üzerine, ülkemizin bu konuda çalışmalar yapacak bir gemi sahibi olması, bu geminin modern teknolojiyle donatılması ve gemide çalışacak personelin yetiÅŸtirilmesinin gerekliliÄŸi ilk defa gündeme gelmiÅŸ ve bu görev Genel Müdürlüğümüze verilmiÅŸtir.
Bunun üzerine uygun bir tekne aranmaya başlanmış, Ulaştırma Bakanlığının tavsiyeleri doğrultusunda bazı servis dışı gemiler incelenmiş ve sonuçta önerilen gemiler içerisinde "HORA" isimli tahlisiye gemisi boyutları itibariyle uygun görülmüştür.
1976 yılında tamamen yenileÅŸtirilen ve adı MTA SÄ°SMÄ°K-1 olarak deÄŸiÅŸtirilen gemi, öncelikle Ege Denizi’nin ihtilaflı sularında olmak üzere tüm denizlerimizde araÅŸtırmalar yapmaya baÅŸlamıştır.
1976 - 1980 yılları arasında çoğunlukla başka kuruluş ve şirketlere ücreti karşılığı olmak üzere petrol ve doğal gaz araştırmaları, kömür aramaları ve mühendislik amaçlı jeoteknik çalışmalar yapılmıştır.
1980 yılından sonra, başta TPAO Genel Müdürlüğü olmak üzere, ücretli iş talebinde bulunan kuruluşlar gemimizi teknolojinin gerisinde bulmaya başlamışlardır. Bunun üzerine Genel Müdürlüğümüz kendi projelerini uygulamaya koyma fırsatı bularak özgün projeler üretmiştir.
1985 yılından sonra navigasyon ve gravite cihazlarındaki arızaların sıklaşması ve bunların giderilmesi için gerekli yedek malzemenin ithal edilememesi nedeniyle çalışmalar durma noktasına gelmiştir.
1989 yılında geminin klas kuruluÅŸu "Lloyd’s Register of Shipping" firmasının gemi teknesinde meydana gelen deformasyonların ve saç incelmelerinin giderilmesi için talep ettiÄŸi onarımların MTA tarafından yapılamaması üzerine gemi seferden kaldırılarak denize elveriÅŸlilik belgesi iptal edilmiÅŸ ve gemi çürüğe ayrılmıştır.
1990 yılının Ocak ayındaki Müdürler Encümeni toplantısında geminin elden çıkarılması kararlaÅŸtırılmıştır. Enerji Bakanlığı’ndan konu ile ilgili onay istendiÄŸinde Bakanlıkça konu BaÅŸbakanlık’a havale edilmiÅŸ, BaÅŸbakanlık’ın görüş istediÄŸi DPT MüsteÅŸarlığı, DışiÅŸleri Bakanlığı ve Maliye Bakanlığı geminin laÄŸvedilmesi yönünde görüş verirken Genelkurmay BaÅŸkanlığı stratejik önemi olan MTA Sismik-1 araÅŸtırma gemisinin OrtadoÄŸu ve Balkanlar’da özellikleri yönünden tek gemi olduÄŸunu belirterek, Yunanistan ile aramızda çözümü ertelenmiÅŸ olan Ege Denizi’ndeki iki ülkenin doÄŸal uzantıları sorununun çözümünde veya Yunanistan’ın haksız bir giriÅŸimi durumunda caydırıcı özelliÄŸi yönüyle önemli bir yeri olan MTA Sismik-1 gemisinin aynı kabiliyette bir gemiye sahip olununcaya kadar korunması tavsiyesinde bulunmuÅŸtur. Bunun üzerine, BaÅŸbakanlık, Enerji Bakanlığı’na MTA Sismik-1 gemisinin yeni bir gemi yapılıncaya kadar muhafaza edilmesi talimatını vermiÅŸtir.
1991-1994 yılları arasında Ä°stinye Tersanesi’nde havuzlanması sırasında Lloyd kuruluÅŸunun tespit ve önerileri doÄŸrultusunda gemi yenilenmiÅŸtir. Yapılan deÄŸiÅŸikliklerden sonra geminin denize elveriÅŸlilik belgesi tekrar alınmıştır. Teknenin onarılmasına paralel olarak jeofizik laboratuvarındaki sismik kayıt sistemi, navigasyon sistemi, sismik kablo (streamer) ve hava tabancaları yenilenmiÅŸ, yeni ve modern bir radar satın alınmıştır. Bunların yanı sıra gemiye jeolojik örnek toplama kabiliyeti kazandırmak için gravity corer, dredge ve grab sampler cihazları alınmış ve 2.5 ton kaldırma kapasiteli teleskopik bir vinç ile 3 ton kapasiteli tambur tipi bir vinç monte edilmiÅŸtir.
MTA Sismik-1, 1994 yılında TÃœBÄ°TAK ve MTA Genel Müdürlüğü arasında imzalanan protokole dayalı olarak "Ulusal Deniz Jeolojisi-JeofiziÄŸi Programı" kapsamında hazırlanan projelerin uygulanmasında ve MTA Genel Müdürlüğü’nün bağımsız projelerinde kullanılmaya baÅŸlanmıştır. Bu dönemde, yurtdışındaki bilimsel geliÅŸmelere ve deniz jeolojisine artan ilgi ve talebe paralel olarak bir projeler patlaması olduÄŸu gözlenmiÅŸtir. MTA Sismik-1 araÅŸtırma gemisi, önemli bir rol üstlenerek, bu projeler kapsamında tüm denizlerimizde ve karasularımızda deÄŸiÅŸik amaçlı yerbilimleri etütleri yapmıştır.
MTA Sismik-1 araÅŸtırma gemisi ile Genel Müdürlüğümüz bugüne deÄŸin 24400 km’si derin ve 5246 km’si sığ olmak üzere toplam 29646 km sismik etüt (10111 km’si ücretli etüt) ve 23862 km gravite-manyetik etüdü (7791 km ücretli etütü) yapmış; ayrıca 475 adet grab, 219 adet gravity core, 36 adet dredge örneÄŸi olmak üzere toplam 730 adet jeolojik örnek derlemiÅŸtir. Bu etütler ile elde edilen jeofizik veriler ve jeolojik örnekler çeÅŸitli TÃœBÄ°TAK ve MTA projelerinde deÄŸerlendirilmiÅŸ, raporlanmış ve yayımlanmıştır.
Ancak, halen sürdürülen bu etütlerin uygulanması sırasında gerek geminin kendisinden, gerek kullanılmakta olan bilimsel cihazlardan kaynaklanan sorunlar gözlemlenmeye başlanmıştır. Ülkemiz denizlerini jeolojik anlamda tanımaya, cansız doğal kaynaklarını ortaya koymaya yönelik çalışmaların gelecekte gelişerek artacağı ve bunun bilimsel ve siyasi anlamda gerekliliğinin konuyla ilgili herkes tarafından kabul edilmiş olduğu göz önüne alındığında; MTA Sismik-1 araştırma gemisinin artık ihtiyaca cevap veremez hale geldiği ve ülkemizde bazı üniversiteler tarafından işletilen diğer araştırma gemilerinin MTA Sismik-1 araştırma gemisinin halihazırdaki araştırma kabiliyeti düzeyinde bile olmamasından dolayı yeni ve daha büyük bir gemi edinilmesinin kaçınılmaz olduğu ortaya çıkmaktadır.
1997 yılı içinde 1998 yılı yatırım programına alınmak üzere ve özetle MTA Sismik-1 gemisinin 3 boyutlu sismik araştırma yapmak için yeterli genişlikte olmaması ve gemi gövdesinin genel olarak yıpranmış olması şeklindeki iki temel nedene dayalı olarak yeni bir araştırma gemisi yapımı teklifi yapılmıştır.
DPT tarafından uygun görülen bu teklif MTA Genel Müdürlüğü’nün 1998 yılı yatırım programında yer almıştır.
MTA Genel Müdürlüğü Mart/1998 ayında Devlet Planlama MüsteÅŸarlığı’na baÅŸvurarak 1998 yılı yatırım programında yer alan "Deniz Jeolojisi AraÅŸtırma Gemisi Yapımı" projesinin dış kredi kapsamında deÄŸerlendirilmesinin temini amacıyla projenin revize edilmesi ve Yüksek Planlama Kurulu kararı alınması için talepte bulunmuÅŸtur.
Bu suretle dış kredili olarak yeni bir araÅŸtırma gemisi yapımına iliÅŸkin talep süreci baÅŸlatılmış ve bu talep Aralık/1999′da Yüksek Planlama Kurulu tarafından uygun görülmüştür. Hazine MüsteÅŸarlığı’ndan Mayıs/2000′de kredili ihale izni alınmış ve proje maliyeti Devlet Planlama MüsteÅŸarlığı’nca yine Mayıs/2000′de 25 milyon dolar olarak revize edilmiÅŸtir.
Son olarak, Hazine MüsteÅŸarlığı Kredili Ä°hale Ä°zni’nin 27.4.2002 tarihine kadar devam ettiÄŸini Genel Müdürlüğümüze bildirmiÅŸtir.
2000 ve 2001 yılları içinde çeşitli üniversitelerin ve kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri sorularak konuya ilişkin yazılı cevaplar alınmış, çeşitli vesileler ile yapılan toplantılarda konu tartışılmıştır.
Alınacak olan geminin teknik şartnamesinin hazırlanması için Genel Müdürlüğümüzce çeşitli üniversite, yabancı araştırma kuruluşları ve firmalarla görüşmeler yapılmış, brifingler alınmıştır. Bu görüş oluşturma çalışmaları sonucunda, şartnamenin gemi dizaynı ve araştırma cihazları olarak iki ana bölümden oluşacağı belirlenmiştir.
1997 yılında başlayan çalışmalar bugün sonuçlanmış, teknik ve idari şartnameler teknik düzeltmeler dışında tümüyle tamamlanmıştır.
Ancak ülkemizin içinde bulunduğu ekonomik sıkıntı nedeni ile yeni gemi alımı Bakanlığımız tarafından ertelenmiştir.