Doğal Gazın Oluşumu, Kompozisyonu Ve Üstünlükleri

DOĞAL GAZIN OLUŞUMU, KOMPOZİSYONU VE ÜSTÜNLÜKLERİ

DOĞAL GAZIN OLUŞUMU

Milyonlarca yıl önce denizde yaşayan mikroskobik canlılar ölüp, okyanusların altında kıta kenarında biriktirilir. Bunlar küçük taşlarla ve bitkilerle karışıp yeni bir katı oluşturdular. Bu da doğalgaz ve petrolün oluşumunu başlattı. Bu oluşum bulunduğu yerdeki boşluklardan yukarı yükselmeye başladı. Bu yükselme geçirmez tabakaya ulaşıncaya kadar devam etti.

Gaz havadan hafif olduğu için bulunan üst boşlukları doldurur. Alt tarafında petrol ve en altta da tuzlu su bulunur. Doğal gaz, petrolün sürüklenmesi sonucu yalnızca bulunabilir.

DOĞAL GAZIN İNSANLAR TARAFINDAN KEŞFİ

Doğal gaz, insanlar tarafından yüzyıllardır bilinmektedir. Günümüzden 5000 yıl önce, ateşe tapan insanlar tarafından Karadeniz’de sürekli yanan ateşin farkındaydılar. Çinliler eski çağlardan beri bambu borularla doğal gazın kullanımını genişleterek 1930’dan beri öncü oldular. Dünyadaki büyük doğal gaz kaynakların keşfi 1960’larda oldu. Bu kaynaklar SSCB, Kuzey Afrika ve Batı Avrupa’dadır.

B- TİPİ DAĞITIM İSTASYONU

DOĞAL GAZ KAYNAĞININ KESİTİ

İSTASYONLAR

A tipi istasyonlar başlıca iki bölümden oluşmaktadır.

1) Isıtıcı-filtre ünitesi

2) Basınç düşürme ölçüm skidi

ISITICI ÜNİTESİ

Isıtıcı tankı ve kontrol vanalarından oluşmaktadır.

Yakıt hattındaki ekipmanlar sırasıyla şöyledir:

Yakıt hattına alınan hat ısıtılmış olup ilk önce filtreye girer. Filtre girişinde ve çıkışında vanalar vardır. Ayrıca by-pass hattında da bir küresel vana vardır.

Filtre (205) diferansiyel basınç göstergesine de sahiptir. Diferansiyel basınç göstergesi filtrenin ne durumda olduğunu bize gösterir. Diferansiyel basınç göstergesinde 1000 mbar görüldüğünde filtre değiştirilir. Bu durum 100% akış olduğunda geçerlidir. Eğer, bu değer kısmi akış durumunda gerçekleşiyorsa filtre hemen değiştirilmelidir.

By-pass hattından bir hat, basınç göstergesi (Pl 218) için alınmıştır.

Daha sonra otomatik kesme vanası (206) gelir. Kumanda gazını üst akış kolundan alır. 207 nolu regülatörle basınç 3 bara düşürülür (Ayrıca bu hattan motor vanalarını harekete geçiren gaz hattı alınır. Bu üst akış kolu üzerine konulan gaz hattında bir regülatör (217) sayesinde basınç düşürülüp sıcaklık kontrolü yapacak olan (Tcv 210) motor vanasına kumanda gazı gönderecek selenoide gaz sağlanır. Regülatör (217) çıkışından bir hatta filtreyi ve ısıtıcıyı by-pass hattındaki vanalara enstruman gazı sağlamak üzere alınır). Ardından emniyet salıverme vanası (SBF 215) gelir. Az bir miktar basınç yükselmesi veya düşmesinde gazı tahliye eder.

Emniyet salıverme vanasından (SBF 215) sonra otomatik kapama (208) vanası integre edilmiş olan regülatör gelir. Burada da regülatörde emniyet kesme vanası kumanda değerlerini çıkıştan alırlar.

Yine karşımıza bir emniyet salıverme (216) (SBV) vanası çıkar.

Yakıt hattını selenoid ve basınç göstergesi ayrılan hat izler. Selenoit (211) hattı pilota gaz besleyen hattır. Basınç göstergesi hattı ise Pl 220’dir.

Daha sonra hattı motor vana (209) takip eder. Motor vana brülör hattına giden gaz akışının fazla olması durumunda devreye girer. Panelden gelen sinyallere göre selenoid (212) motor vanaya kumanda edip açılıp veya kapanmasını sağlar. Motor vanadan sonra alınan hat selenoid (213) yardımıyla kontrol paneline fazla akışı bildirir.

Daha sonra ise karşımıza sıcaklık kontrolünü yapacak olan motor vana çıkacaktır. Bu vanada hattaki sıcaklık değerinin çalışma sıcaklığının üstüne çıkması durumunda selenoid (214) aldığı değerlere göre gerektiği kadar kapanır.

Sıcaklık kontrol vanasından sonra sıcaklık göstergesi (Pl 220) karşımıza çıkar gözümüzle de sıcaklık değerlerini algılamamızı sağlar.

Ardından hat üzerinde bir küresel vana (204) çıkacaktır. Hattaki basınç ana brülörün basıncı olan 0.7 bardır. Brülör girişinde bir küresel vana daha bulunmaktadır. Elle gerektiğinde brülörü kapatmak için kullanılır.

Bu vanadan sonra atmosferik enjektör gelir. Enjektör pirinç orifise monte edilmiş venturi parçasından oluşmuştur. Doğru bir şekilde verilecek olan birincil hava, dönel hava damperi ile sağlanır.

Isıtıcı girişindeki fanda başlangıçta ön süpürmeyi yapmak üzere çalıştırılır. Eğer girişte gaz birikmişse ön süpürme bu sorunu ortadan kaldıracaktır.

Brülör yüksek kıvılcımı sağlayan ateşleme transformuruyla (110) sağlanır.

Isıtıcı gaz çıkış hattında bir motor vana vardır ve bu motor vanayı çalıştıran hat üzerinde regülatör bulunur. Bu regülatörün önünde selenoid vardır. Panelden gelen sinyale göre bu selenoid vana motor vanaya kumanda eder. Fazla akıştan dolayı (HS) sinyali alındığında motor vana çıkışı kapatır.

Isıtıcı Tankı

Isıtıcıların temel prensibi ısıtılan su aracılığıyla gazın ısıtılmasıdır. Yanma odalarında meydana gelen ısıyla duvarlar ısınır. Isınan duvarlar da doğal konveksiyonla sıvıyı ısıtırlar, ısınan sıvıda içinden geçen gaz borularını ısıtır. Yanma odasında yanma sonucu oluşan gazlar baca yoluyla dışarıya atılır.

Isıtıcılar

Isıtıcıyı işletmeye alırken:

1. Isıtıcıyı su/glikoz karışımıyla sıvı seviye anahtarı (107) çalışana kadar doldur veya fazla suyun atıldığı hortumdan su gelinceye kadar doldur. Su seviyesi sıvı seviye göstergesinden de (106) izlenebilir.

2. Isıtıcı kontrol sistemindeki ve ısıtıcıdaki tüm vanalar kapatılmalıdır.

3. Isıtıcıyı ilk kez başlatmadan önce, yanma odası tarafındaki cıvatalar gevşetilir. Aksi taktirde ısıtıcı tankının sıcaklıktan dolayı genleşmesine fırsat tanınmamış olur.

4. Yakıt gazı ve gerekecek voltajın varlığından emin olunur. Yakıt borusu doğal gaz ile doldurulur.

Başlangıç için bu işlemleri yaptıktan sonra ısıtıcı devreye alınabilir.

Devreye Alma

1. Yakıt gazı var mı, yok mu kontrol edilir; yavaşça küresel vanalar (101-202) açılır. Küresel vananın by-pass (202) kapalı olmalıdır. Basınç ölçülür (218).

2. Küresel vanadaki basınç stabilitesi görülür ve emniyet kesme vanası (206) açılır.

3. Regülatör (207), çıkış basıncı 3 barg olacak şekilde ayarlanır.

4. Emniyet tahliye vanası (215) 4,4 barg set edilir.

5. (201) küresel vanası açılır ve regülatör (217) 2 barg set edilir.

6. 208 no’lu emniyet kapama vanası açılır.

7. Emniyet tahliye vanası (216) 1.3 bar’a set edilir.

8. Sırasıyla 200, 204, 221 ve 113 nolu vanalar açılır.

9. Adı geçen vanaların kapalılığı kontrol edilir. Filtre by-pass’ındaki (202), 217 regülatöründen sonra 203, 206 emniyet kapama vanasının by-pass vanası gibi.

10. Sıcaklık kontrolünü (222) istenilen gaz sıcaklığına getirilir.

11. Sıcaklık anahtarı TSAH (223) ve TSAHH (224) 80 ve 90 dereceye ayarlıdır.

12. Lokal kontrol panelindeki ana anahtar çevrilir ve “START” butonuna basılır. Sonra, lokal panel purge fazını çalıştırır ve yanma odasını 30 saniye için temizler. Aynı zamanda lokal kontrol panosu (213) no’lu selenoidi kapatıp (212) nolu selenoidi açar. (212) nolu selenoid vana (209) nolu ESDV’na işletme basıncını verir.

13. Otomatik brülör kontrolörü (211) nolu selenoid vanayı açar ve 109 nolu pilotu ateşler. İyonizasyon çifti brülör kontrol ünitesine geri sinyal gönderir, (214) nolu selenoid açılır. Dolayısıyla TCV (210)’da açılır. Gaz ana brülöre geçer ve üst akıştaki küresel vanada (112) kalır.

14. Ateşleme 10 sn’dir. Pilot brülörü bu zaman içinde ateşlemezse, brülör kontrol ünitesi “Brülörde hata” sinyalini ana kontrol paneline verir. Başlatmak için yeni bir teşebbüsten önce, brülör ünitesi ve brülör kontrol ünitesinin elektriksel bağlantıları, ateşleme transformürü (110), pilot brülörü (109) ve selenoid vana (211) kontrol edilir. Sonra “RESET” butonuna basılır ve “START”a basılır.

15. (112) nolu vana açılır ve pilot brülörü ana brülörü (111) ateşler. Isıtıcı işletmeye alınmıştır.

16. Ana brülör işletme şartlarına ve kapasitesine uymalıdır. Hava giriş ve yakıt gaz basıncını ayarlamak şartıyla bu durum yerine getirilir. Ana brülörün arkasındaki birincil hava çekişini ayarlar.

17. Su tankı istenilen sıcaklığa getirilir. 80 C’ye gelindiğinde yakıt çıkış vanaları belki açılabilir. Isıtıcıya giren ana gaz hattının girişine ve işletme şartlarının gerçekleşmesine müsaade eder.

18. Isıtıcıya giren ana gaz hattındaki sıcaklık kontrolörü (222) kontrol edilir ve istenilen sıcaklığa ayarlanır.

19. Isıtıcı çalıştırmaya başlatılır ve otomatik olarak çalışır. Değişik kapasitelere geçiş tank sıcaklığının ekonomik çalışma şartlarına uygun bir şekilde ayarlanması için gereklidir.

20. Isıtıcının belirli aralıklarla sorumlu bir kişi tarafından fonksiyonlarının gözlenmesi tavsiye edilir. İki ısıtıcı monte edilmişken ikisi de mükemmel çalışırken diğer ısıtıcı bakım için bulunmaktadır.

Bakım Talimatı

1. Tanktaki sıvı seviyesini sıvı seviye göstergesinden (106) gözleyerek kontrol edilir. Sıvı seviyesi işaretli kısma inmiş ise su ilavesinde bulunulur.

2. Fabrika işletmeye alındıktan sonra, kartüj filtre (205), en azından ilk üç ayda her iki haftada bir temizlenmelidir. Filtrede kirlilik miktarına göre temizleme periyodu belirlenir. Filtredeki kirlilik az ise iki haftada bir periyodu iki ayda bire çıkartılır. Her defasında kartüj daha da temiz hale gelir. Ama yine de muhtemel bir arıza için kontrol edilecektir. Kartüj dört kez temizlenmeli sonra değiştirilmelidir.

3. Ana brülör ve pilot brülör kontrol edilmeli ve üçer aylık aralıklarla temizlenmelidir.

4. İki aylık aralıklarla sıcaklık kontrolörüne (222) fonksiyon testi uygulanmalıdır.

5. Emniyet kapama vanaları (206 ve 208) her iki ayda bir kontrol edilmelidir.

6. Yılda bir kez simülasyon örneği ile elektrikli emniyet cihazları ve lokal kontrol paneliyle ısıtıcı kontrol sistemi kontrol edilmelidir. Kontrol kapsamında boru sisteminin sızdırmazlığı da bulunmalıdır.

A Tipi İstasyon Filtresi

Filtre Tipi : Kartüj

Akış değeri : 1400 – 28700

Çalışma basıncı : 34-75 barg

Çalışma sıcaklığı : 5-31 C

Dizayn basıncı : 75 barg

Dizayn sıcaklığı : 9 C / 50 C

Filtre çalışması :

Sıvı ayrımı : 099.5%

Toz ayrımı : 99.9% 3 partikülleri için

Filtre ünitesi aşağıda belirtilen kısımlardan meydana gelmiştir;

1. 1 toz sıvı tutucu

2. 7 adet küresel vana

3. Kondensat toplayıcı

4. Sıvı seviye anahtarları

5. Emniyet salıverme vanası

6. Basınç farkı göstergesi

Toz-Sıvı Tutucu:

Kartüjden oluşmaktadır. İşletme sırasında filtrenin ve seviye göstergelerinin basınç farkı (P) kontrol edilmelidir. Bu fark 0.8 barı geçmemelidir. Aksi taktirde, kartüj hasara uğrayabilir.

Küresel Vana:

90 derece açılır ve kapanır. Açma yönü saat yönünün tersidir. Yağlama gerekmez.

Kondensat Toplayıcı:

Ağır hidrokarbonların biriktiği kısmını oluşturur. Atmosfer basıncında çalışır. Bakım gerektirmez.

Sıvı Seviye Anahtarları:

Sıvı seviyesini algılarlar. Elektrik veya prömatik olarak çalışan anahtarlar sıvı seviyesi olarak seçilen noktayı geçince şamandra gibi çalışırlar. Şamandıradan anahtara iletim manyetik bir bağlantıyla olur. Anahtardan gönderilen sinyal vanaları açıp kapamaya yarar.

Emniyet Tahliye Vanası:

Filtre arızasında filtrenin içindeki gazı boşaltmak için kullanılan ekipmandır.

Basınç Farkı Göstergesi:

Filtrenin giriş ve çıkışı arasındaki basınç farkını ölçer. Basınç farkı yüksek basınç kısmında ölçülür. Ölçüm işlemi serbest hareket eden pistonun hareketiyle yayın sapma göstermesidir. Piston mıknatıs taşır; bu mıknatıs dışarıdaki basınca göre manyetik oluşturur. Böylece gösterici doğru bir şekilde pistonun hareketini izler ve skalada basınç farkına işaret eder.

ÇALIŞMASI

By-pass’ın küresel vanasından yavaş yavaş gaz verilmeye başlanır. Filtrede basınçlanmaya başlar.

Çalışma basıncına ulaşınca çıkış küresel vanası açılır.

Ani basınç değişikliklerinden kesinlikle kaçınılmalıdır. Devreye alma ve başlangıçta doğal gazda pislik olarak tanımlanabilecek partiküller fazlaca bulunur ve diferansiyel basınç göstergesi ve sıvı seviyesi göstergesi sık aralıklarla gözlenmelidir. Filtre dolduğunda basıncın yükselmesine sebep olur. Filtre girişi ve çıkışındaki basınç farkı filtrenin kirlendiğine en iyi işarettir. En fazla 0.8 bar’lık basınç farkı filtre elemanlarının değişmesini gerektirir.

Diferan8siyel basınç göstergesinin, sıvı seviye göstergesinin, emniyet salıverme vanasının, basınç kontrol vanasının ve tüm kondensat drenaj sisteminin ve küresel vanaların doğru çalıştığı kontrol edilmelidir. Enstruman gazının basıncının yeterli olup olmadığı kontrol edilmeli ve küresel vana açılmalıdır. Filtre çalışmaya hazırdır.

BAKIM

Genel:

Operasyon esnasında elle herhangi bir müdahale gerektirmez. Normal çalışma şartlarında yılda bir kez bakıma alınır.

Nemli ve içinde kir bulunan gaz için bakım işleri yapılmalıdır. Hüküm sürmekte olan çalışma şartlarına göre bakım periyodu belirlenir.

Hizmet verilen fabrika devre dışı alındığında bakım işleri yapılmalıdır. Gaz temini yedek hattan veya by-pass hattından sağlanır. Kazaları önlemek için talimata sıkıca uyulmalıdır.

Tüm enstrümanlar açılır, kapama (shut off valves) vanaları tamamen kapatılır ve diğer hatlarda (enstrüman hattı) gaz akışı olmaz.

Ünite elemanlarının bakım işlemleri;

Küresel Vanalar:

Küresel vanalar bakım geğrektirmez, çift taraflı sızdırmazlığı sağlanmış on off çalışan küresel şekilli vanalardır. Kolla kapatırken sağa doğru çevirirken el dümeni dişlilerin üzerine oturur. Küre 90 C döndürülür. Açma ise saat yönünün tersine doğrudur.

Küresel vanalar yağlama gerektirmez. Vanalarda tek bir hamlede hareketi gerçekleştirmek doğrudur. Kısmi açışlardan kaçınılmalıdır.

Toz/Sıvı Seperatörü:

Çalışma esnasında filtrelerin diferansiyel basıncı ve sıvı seviye göstergeleri başlangıçta kontaminantların çok olması sebebiyle kontrol edilmelidir. 0.8 bar geçilmemelidir. Aksi taktirde filtre elemanları (Kartüş) zarar görebilir.

Maksimum diferansiyel basınca ulaşıldığında filtre tankı iş görmez bir duruma gelir. Tahliye vanasıyla basınç alındıktan sonra, kapak açılabilir. Filtre kartüj’ü değiştirilir. Gaz akışının kesilmemesini garantilemek için yedek filtre stokta bulundurulmalıdır. Tüm ilgili elemanlar temizlenir.

Kondensat Drenaj:

Küresel vanalar bakım gerektirmez.

Basınç Kaydediciler:

Sıfır ayarı yapılmalıdır. Yanlış ölçüm yapan enstrümanlar değiştirilmelidir.

BAKIM

P, T ve Delta P transmittırları genellikle bakım gerektirmezler. Yalnızca diferansiyel basınç hattında borular çift kapama vanasıyla belli aralıklarla dizayn edilmelidir.

YENİDEN ÇALIŞMA

Devre dışı bırakılmış kısım tekrar devreye alınırken o bölüm vent edilmeli ve tüm sistemler sıra takip edilerek işletmeye alınmalıdır.

DÜNYADA DOĞAL GAZ REZERVLERİ

ÜLKELER 1993 (Trilyon /m3) 1988 (Trilyon /m3)

USSR 36,8 44,2

USA 5,91 8

İRAN 10,47 14,0

S.ARABİSTAN 3,21 4,1

DİĞER 41,6

1988 Sonu itibariyle tahmin edilen rezervler: 111.9X1012 nm3

TÜRKİYEDE’Kİ DOĞAL GAZIN KOMPOZİSYONU %

AZOT 1.59

METAN 96.90

KARBONDİOKSİT 0.23

ETAN 0.90

PROPAN 0.24

İZOBÜTAN 0.04

BÜTAN 0.06

İZOPENTAN 0.01

HEGZAN 0.02

GAZ YOĞUNLUĞU ÖZGÜL AĞIRLIK

0.76 Kg/m3 0.57

DOĞAL GAZIN KOMPOZİSYONU

Doğal ağırlığı metan olan bir gaz karışımıdır. Çıkarıldığı kaynağa bağlı olarak %70-95 oranında metan içerir. Metan da hidrojen ve karbondan oluşmuş havadan hafif bir gazdır. Özgür ağırlığı 0.55’dir. Doğal gaz: metandan başka propan, bütan gibi hidrokarbonlar, azot ve karbondioksit gibi diğer gazları içerir. Doğal gaz kompozisyon olarak bir kaynaktan ötekine farklılık gösterir.

KOKU:

Gaz tehlikeli olabilir, yanabilir ve patlayabilir. Bazı gazlar zehirleyicidir. Bütün yakıtlar iyi bir şekilde kullanılmadığında potansiyel bir tehlike oluştururlar.

Bazı gazların kendine özgü kokusu vardır ve böylece rahatlıkla hissedilebilir. Hidrojen, karbonmonoksit ve metan (Doğal gaz) ile birlikte bütün yanıcı gazlar renksiz ve kokusuzdur. Ve bunların hassas cihazlar kullanılmadığından tespiti çok zordur. Bu sebeptendir ki kullanıcının herhangi bir gaz kaçağının kolaylıkla fark edilebilmesi için gaza koku verici bir madde eklenir.

Kömürden elde edilen üretim gazı kendine ait bir kokuya sahiptir. Fakat doğal gazda bu koku yoktur. Bu yüzden gaz taşıyıcısının (Botaş) gazı müşteriye vermeden önce kokulandırması gerekir. Bu yüzden gaz, koku verici bir kimyasal olan tetrahydrotiyofen (THT) eklenir. Sadece küçük bir miktarın, yaklaşık 20 mg/m3 eklenmesi kokunun fark edilebilmesi için yeterlidir. Şu anda kullanılan kokulandırıcı THT ve tertiarybütil merkaptan içermektedir.

ZEHİRLİLİK:

Birçok gaz zehirleyici olup solunum yoluyla alındığında ölümle sonuçlanır. Örneğin karbonmonoksitin çok az miktarı bile problem yaratır. Bu gaz kandaki oksijen ile yer değiştirerek kanın vücuda oksijen taşımasını önler ve böylece vücuttaki organların zehirlenmesine sebebiyet verir.

Doğal gazda ise bu sorun yoktur. Doğal gazın yanma ürünler karbonmonoksit içermediği için bu gaz zehirleyici değildir. Ancak kapalı bir ortamda çok bulunduğu zaman ortamın oksijenini azaltacağından boğucu olacaktır.

ÖZGÜL AĞIRLIK:

Gaz da dahil olmak üzere bütün maddelerin bir ağırlığı vardır. Bazı sebeplerden dolayı, gazların ağırlıklarını karşılaştırma yapmak gerektiğinde bu karşılaştırma yoğunluklarına bakılarak yapılır. Yoğunluk bir maddenin belirlenmiş olan hacminin ağırlığıdır. S.I. sisteminde yoğunluk kg/m3 olarak kullanılır.

Örneğin kurşun, tahtadan daha ağır, tahta ise sudan daha hafiftir. Maddelerin yoğunluklarında bir karşılaştırma yapılırken standart bir maddenin yoğunluğu baz alınarak yapılır. Katı ve sıvılarda standart madde sudur. Gazda ise standart madde havadır.

Maddenin standartlara baz alınarak bulunan yoğunluğuna “Relativ Yoğunluk veya Özgül ağırlık” denir.

d Madde

Özgül ağırlık =

d Özgül Ağırlık

Doğal gazın özgül ağırlığı yaklaşık olarak 0.5 civarındadır. Ve yaklaşık havanın yarısı kadar az ağırlıktadır.

DOĞAL GAZIN ÜSTÜNLÜKLERİ

Doğal gaz birincil enerjidir. Yani çıkarıldığı halde kullanılabilir. Bundan başka, doğal gazın en önemli özelliklerinden biri de temiz bir gaz olmasıdır. Yandığında kül, karbonmonoksit ve sülfür ürünleri oluşturmaz ve çevrede asit yağmuruna sebep olmaz. Yalnızca karbondioksit ve su buharı oluşur.

Doğal gazı üstün kılan diğer bir özelliği de depolanmaya gerek duyulmamasıdır. Borularla kullanılacak yere kadar taşınır. Ayrıca kullanımı esnasında çok az bakım gerektirir. Verimliliği ve emniyetli olarak sağlanabilmesi de önemli bir özelliğidir.

Doğal Gaz Kullanımının Getirdiği Avantajlar

1. Yanmanın son derece hassas olarak kontrol edilebilmesi yakıt kaybını en aza indirir.

2. Uzun zaman dilimi içinde aynı yakıt kalitesi elde edilebilir.

3. Gaz oluşundan dolayı diğer bir avantajı hava ile çok iyi ve yeknesak olarak karışabilmesi ve yanma verimliliği de en yüksek yakıt olma üstünlüğünü verir.

4. Ön yakıt hazırlama masrafı yoktur.

5. Ödemenin yakıt kullanıldıktan sonra yapılması da ayrı bir avantaj oluşturur.

6. Alev boyu fuel oil ve kömüre göre daha kısadır. Yanmayı tamamlamak için gereken zaman da daha kısadır. Böylece daha küçük sistem boyutları ve maliyetin azalmasına sebep olmaktadır.

7. Katı ve sıvı yakıtlarda baca gazları kükürt içerdiği için baca gazlarının suyun yoğuşma noktasına kadar soğutulması ve böylece suyun gizli ısısından faydalanılması pek düşünülemez. Ekonomizer ilave edilerek doğal gazı 56 C’ye kadar indirebiliriz.

8. Yanma için fazla hava gereksinimi doğal gazda en azdır. Bu Kömürde %20-30, fuel oil’de %10-20, Doğal gazda %5-10’dur.

9. Isı transferi yüzeylerinin temiz kalması, kurum, üfleçler, yıkama tertibatları ve yakıt katkı maddeleri gerekmediğinden tesis çok az bakım ve denetleme gerektirir.

10. Doğal gazın temini için sözleşmeler bir yıl veya daha uzun süre ile yapılabileceğinden bu süre için yakıt fiyatında kararlılık sağlanmış olur.

11. Temiz olmasından dolayı bir çok prosesin direkt ısıtmaya geçebilmesi nedeniyle ısıtmada ürün kalitesinin artmasına neden olur.

12. Ham petrole bir alternatif yakıt olarak dış kaynaklı enerji bağımlılığımızı azaltmakla birlikte çeşitlendirilmesi açısından stratejik bir avantaj sağlar.

13. Enerji tasarrufu açısından doğal gazın ülke ekonomisine dolaylı katkısı da doğal gazın kullanıcıya kadar taşınmasıyla, taşıma için gerekli olan enerjinin tamamından tasarruf edilir ve karayoluna yaptıkları yükü en aza indirmiş olur.

14. Doğal gazla birlikte yeni iş sahaları da açılmış olacaktır.

GAZLARIN SINIFLANDIRILMASI

Uluslar arası kabul edilen 3 sınıf gaz bulunur.

SINIF 1 : Üretim Gazı (Hava Gazı)

Kömür ve naftadan elde edilir.

SINIF 2 : Doğal Gaz

Depo halinde bulunduğu kuyulardan çıkarılır.

SINIF 3 : Sıvılaştırılmış Petrol Gazı (LPG)

Sıvı petrol gazları, sıkıştırılmış propan ve bütan.

Tablo : Yakıt Bileşenleri ve Yanma Özellikleri

S. No Tanım Kömür Fuel Oil Doğal Gaz

Yakıt Analizi % Ağırlık

1 Karbon 77.4 85.98 73.57

2 Hidrojen 3.4 11.08 23.94

3 Oksijen 2.0 0.67 —

4 Azot 1.2 0.07 2.49

5 Kükürt 1.0 2.17 —

6 Kül 8.0 0.02 —

7 Nem 7.0 0.01 —

8 H/C (Ağırlıkça 0.0439 0.1288 0.3254

9 Üst Isıl Değer (Kcal/Kg) 7306 10520 12819

10 Alt Isıl Değer (Kcal/Kg) 7308 9936 11554

11 Stokiyometrik Hava Gereksinimi (g/Kcal) 1.38 1.31 1.29

12 Baca Gazındaki Su buharı (g/Kcal) 0.0052 0.095 0.168

13 Kuru baca gazındaki stokiyometrik CO2% 18.9 15.6 11.7

14 Atmosfere SO2 Yayınımı ppm w/w 1644 2940 —

15 Baca gazındaki suyun çiğ noktası 0C 35 49 5.6

Tablo : Gaz Sınıfları

GAZ SINIFLARI HAVA GAZI DOĞAL GAZ LPG PROPAN

SINIF – 1 SINIF – 2 SINIF – 3

Kalorifik Değer 4200 kcal/m3 (5.5 Kw) 8700 kcal/m3 (11.2 kW) 23600 kcal/m3 (27.5 kW)

Özgül Ağırlık 0.45/55 0.6 1562

Wobbe Sayısı 8.3 14.4 22.2

Alev Alma Sınırları (%) 12/33 5/14.3 2.2/9.5

Tutuşma Sıcaklığı (0C) 600 650 650

Teorik Hava İhtiyacı (m) 3.8 9.6 23.5

Çalışma Basıncı (mbar) 6/12 18/22 37

YANMA

CH4 + 2O2  CO2 + 2H2O

1 hacim + 2 hacim = 1 hacim + 2 hacim

ALEV ALABİLME SINIRLARI

Yanma olmaz Yanma Yanma olmaz

Karışımdaki

Gaz Miktarı

Şekil : Pilotlu Regülatör

Şekil : Eksenel Türbinmetre

Şekil : Türbinmetre (Gaz Sayacı)

A.S.B. YARDIMCI SİSTEMİ

Bu sistem tesisin yardımcı sistemlerini besler. Bu üniteler;

1. 220 Volt Aydınlatmalar ve prizler.

2. Vanalar

3. 110 Volt’lar

4. Inverter

5. Akü Odası

BAS TIE BARA KUPLAJI

Bu sistem, iki adet giriş kesicisinin herhangi birisinin arızası halinde sistemi takviye için kullanılır.

NOT: A.S.B. sistemini P.C.B. sistemi besler. PCB’nin arızalanması halinde acil üniteleri ASB sistemi besler. (Vanalar, Sosyal tesisler, Jeneratörler, tesis aydınlatmaları vs.)

AKÜ ODASI (BATTERRY ROOM) TANIMI VE İŞLEVİ

Akü odası iki adet akü grubundan oluşmuştur:

1. Telekom sistemini besleyen bakımsız aküler,

2. Inverter sistemini besleyen bakımlı aküler.

EMERGENCY DİESEL GENERATOR ODASI TANIMI VE İŞLEVİ

Dizel odasında bulunan jeneratörün gücü 315 kW’dır. Acil durumlarda yani enerji kesilmelerinde 11 saniye sonra otomatik olarak devreye girer. Enerjinin gelmesine müteakip 4-5 dakika sonra devreden çıkar. Bunun haricinde normal haftalık periyodlarla 20 dk. İle 60 dk arasında normal akü şarj çalışmasını yapar. Beslediği üniteler: Vanalar, fens aydınlatmaları, sosyal tesisler, ısı merkezi, 220 V aydınlatma ve prizler

TELEKOM ODASI

Telekom odası bir inverter, iki adet 60 V, iki adet 48 V.luk rectifier, bir adet enerji dağıtım panosu ile telefon santral ünitesi ve radyolink sistemler bölümüdür.

FUEL OIL İKMAL SİSTEMİ (PS 3A, 4A, PS 4B)

Ana kontrol binası bitişiğinde kurulan bu ünite, istasyonun her iki dizel jeneratörüne yakıt ikmali için düzenlenmiş olup 7 m3 lük yatay tank ile 20 mt. Yüksekliğe basabilen 1,5 kw.lık pompaya sahiptir. Yangın dizelinin 0.22 m3 lük emergency dizelin 2.2 m3 lük yakıt tankına devamlı ikmal ile görevlidir.

POMPA SAHASININ TANIMI VE İŞLEVİ

A- Ana Pompa Üniteleri:

1. Pompalar

2. Motorlar

3. Kavramalar

4. Yağlama Sistemi

5. Ünite boruları

6. Ünite aletleri takımı

7. Soğutma fanları

Her pompa istasyonu 4 ana pompa ile donatılmış olup bu pompalar seri bağlantı durumundadırlar ve 4 eşit asinkronize motor tarafından tahrik edilirler.

1 ve 2 nolu pompa üniteleri doğrudan kavramalı üniteler olup (DC) bunun anlamı pompa ve motorun birbirlerine standart kavrama ile bağlanmış olmasıdır.

Diğer 2 ünite (3 ve 4 nolu ünite) hidrolik kavramalı (HC) olup bunun anlamı pompa ve motor hidrolik turbo kavrama donanımlıdır. Bu üniteler çeşitli hızlarda çalıştırılabilirler. Bu 4 ünite istasyon boru sistemine ayrı birer emme ve boşaltma borusuyla bağlanmışlardır. Bu bölümlerin her birinin slop sistemine bir akış bağlantısı mevcuttur. Her boşaltma borusunda termal boşaltma valfleri slop sistemine irtibatlıdır.

a. Bu ana hat pompaları; yatay tek bölümlü, çift helezonlu, çift emme yataklı santrafüj pompalardır.

b. Bu pompaları tahrik eden motor güçleri her istasyon için ayrı ayrı tespit edilmiş olup, 6.3 Kv.luk ve 2991 devir sayılıdır.

c. DC pompalar için doğrudan kavramalar HC pompalar için hidrolik kavramalar söz konusudur.

d. Ana pompa motor üniteleri, DC üniteleri ve HC üniteleri, bütün yataklar için baskılı yağlama donanımı ile donatılmıştır. Her ana pompa motor ünitesi için ayrı bir kapalı yağ sistemi bulunmaktadır. Yağlama sisteminin DC ve HC üniteleri için esas yapısı aynı olmakla birlikte bir başka yapı şekli değişik hızlı ünitelerde kullanılır.

DC ÜNİTELERİ YAĞLAMA ÜNİTELERİ

1. Yağ tankı,

2. Ana Yağlama pompası

3. Ön yağlama pompası,

4. Çift gözlü yağlama yağı filtresi,

5. Yağlama yağı soğutucusu,

6. Boru sistemi,

7. Isı kontrol valfi

8. Isı, seviye ve basınç kontrol enstrümanları

İşlevleri:

Yağ tankı kapasitesi 600 litre olup pompanın ön tarafına monte edilmiştir. Ana yağlama pompası ana pompaya direkt olarak monte edilmiş olup ana motor pompası şaftı tarafından mekanik olarak çalıştırılır. Ön yağlama pompası yağlama yağı tankına monte edilmiş olup elektrik motoru tarafından çalıştırılır. Yağlama yağı filtresi çift gözlü olup boru sistemi içine monte edilmiş, yağ tankı ile soğutucu arasına yerleştirilmiştir. Yağ hava ile soğutulmakta olup elektrik pervaneli motor tarafından soğutulur. Gerek çevre sıcaklığı gerek yataklarda ısınan yağın hava ile soğutulmasını sağlar. Isı kontrol valfi, üç yollu bir elemandır. Yağın ısısı belli bir değerin altında ise yağ pompasının çıkışını direkt olarak yataklara (Soğutma kulesini by pass ederek) vererek yağın çabuk ısınmasını sağlar. Soğutucudan önce yağlama yağı devri daimine yerleştirilmiştir.

HC ÜNİTELERİ YAĞLAMA ÜNİTELERİ

1. Yağ tankı

2. Ana yağlama pompası

3. Ön yağlama pompası,

4. Yağlama yağı filtresi

5. Yağlama yağı soğutucusu

6. Boru sistemi,

İşlevleri:

Yağlama yağı tankı hidrolik kavramanın bir parçası olarak ve 700 litrelik kapasitededir. Her iki yağ donanımı, yağlama yağı pompa motoru ve kavrama ile turbo kavrama içi çalıştırılan yağ aynı cinstendir. Ana yağlama yağı pompası mekanik olarak gömme şaftlı dişli pompa olup türbin kavraması içine yerleştirilmiştir. Yardımcı yağ pompası türbin kavramasına monte edilmiş olup elektrik motoru tarafından çalıştırılır. Çift gözlü olan yağ filtresi türbin kavramasına monte edilmiştir, yağ soğutucusu pervaneli iki elektrik motoru ile donatılmıştır. Yağ soğutucusunun bir parçası yağ soğutması diğer parçası kavramanın çeşitli hız durumunda kullanılması için gerekli olan yağ içindir.

Ünite Boruları

Bütün pompalar 24" ebadında emme ve yine 24" boşaltma boruları ile 30" istasyon borularına bağlanmıştır. Her pompa ünitesinin emme ve basma boru sistemlerinde emme ve basma T boruları arasında çek valfler yerleştirilmiştir. Bu valfler 30 inçlik istasyon boru sistemine monte edilmiştir.

Ünite Aletleri

Ünite aletleri ana pompa üniteleri için iyi ve sağlam bir çalışma olasılığını garanti ederler.

DC Üniteleri Aletleri:

1. Ana Motor

Yatak ısısı elemanı ünitenin fazla ısınması halinde kendi kendine durur. Motor sargı sıcaklığı elemanı ünite ısısının fazlalaşması halinde kendi kendini durdurur (Motor Winding RST)

1.1. Ana Pompa:

Yatak ısısı elemanı, yatak fazla ısınma halinde SD getirir (Bearing). Pompa gövde ısısı elemanı, (Pump Base) fazla ısınma halinde SD getirir. Radyal yatak ısısı, (Thrust Bearing) fazla ısınma halinde SD getirir. Pompa vibrasyonu (Vibration High) fazla vibrasyon halinde SD getirir. Pompa yataklarının sızdırmazlık hali (Seal Failure) sızıntıda SD getirir.

1.2. Yağlama sistemi:

Hava soğutucusundan sonraki basınç ayarlayıcısı (Lube Oil Pres, Low&High) basınç farklılık düğmesi ve filtresi (Diff.Pres) alarm verir. Yağlama yağı basınç swichi (Lube oil pres. Low&low) SD getirir. Yağlama yağı tankı ısısı swichi, fonksiyon yağ tankı ısıtıcısının devreye girip girmemesini sağlar.

Yağlama yağı ısısı swichi (lube oil temp. High) fazla ısıda SD getirir. Yağlama yağı tank seviyesi swichi (Lube oil tank level) alçak seviyede üniteye SD getirir.

Bunlara ek olarak pek çok sayıda basınç ve ısı göstergeleri yağlama yağı donanımına yerleştirilmiş olup kontrol sağlarlar.

1.3. Ana Pompa boruları:

Emme ve boşaltma boruları üzerinde ana pompa ünitesi için aletler monte edilmiştir.

Ünite emme basınç swichi (Suction pres. Low) basınç düşüklüğünde SD getirir. Emme basınç göstergesi, giriş basınç manometresidir. Ünite çıkış basınç swichi (Discharge Pres.High) çıkış basıncı yüksekliğinde üniteye SD getirir.

Pompa çıkış basınç göstergesi, çıkış basınç manometresidir.

HC ÜNİTELERİ ALETLERİ

1.1. Ana Motor (DC ünitelerindeki aynı aletler mevcuttur)

1.2. Hidrolik turbo kavrama:

Radyal ve eksenel yatak ısısı için rezistanslı termometre elemanı fonksiyon fazla ısı halinde üniteye SD getirir (Bearing).

Kaplin ve vibrasyon hassasiyet ölçeri, fonksiyon fazla vibrasyon halinde üniteye SD getirir (Vibration High).

Basınç farklılık düğmesi ve filtresi, fonksiyon yüksek oranda değişik basınç olması halinde üniteye SD getirir (diff.Press).

Soğutucudan önce çalışma yağı için ısı swichi fonksiyon çalışmayacağı ısısının fazla artması halinde üniteye SD getirir (Working Oil Temp.High).

Yağlama yağı tank ısısı termostadı, fonksiyon yağ tankı ısıtıcısının devreye girip çıkmasını sağlar.

Bunlara ek olarak basınç ve ısı göstergeleri yağlama ve çalıştırma yağı devrelerine yerleştirilmiş olup bölgesel kontrol sağlarlar.

1.3. Ana Pompa Boruları DC ünitelerinde olduğu gibidir

ANA POMPALARDA START VE STOP SIRALAMALARI (SEQUENCE)

Bir ana pompa ünitesinde start stop hallerinde ünite kendi otomatik kontrol ünitesini bağımlı olarak birtakım sıralamalarla (sequence) devreye girer ve çıkar.

Start:

1. Start

2. Ön yağlama pompası ve pompa giriş vanası hareket alır.

3. Giriş vanası tam açar ve selenoid valf devreye girer (gövdeden hava almak için).

4. Ana motor devreye girer ve çıkış vanası hareket alır.

5. Ön yağlama pompası devreden çıkar ve ana yağlama pompası devreye girer.

6. Ünite otomatik kontrol devresi aşağıdakileri kontrol eder ve onaylar,

a. Giriş vanası açık

b. Giriş basıncı düşük değil

c. Pompa hız kontrolü minimum

d. Yağlama yağı basıncı düşük değil

e. Başka bir ünitenin start serisi yok.

7. Hidrolik pompalarda hız seviyesi ayarlanır (Çıkış vanası açmasına devam ederken).

8. Selenoid valf açmasını ve hava almasını devam ettirip kapatır.

9. Çıkış vanasını tam açar( ünite artık devrededir).

Stop:

1. Stop

2. Yağlama yağı pompası çalışır.

3. Ana pompa kesicisine (Breaker) stop komutu gider,

4. Ana pompa durur,

5. Çıkış vanası kapanır,

6. Giriş vanası kapanır,

7. Ön yağlama yağı pompası durur.

HİDROLİK BİLGİLER

A) Petrolün Özellikleri: Kerkük petrolü 60 F (15.6 C) de spesifik gravite 845 kg/m3 API 36.1,

Basra petrolü, 60 F (15.6 C) de spesifik gravite 8555 kg/m3 API 4

B) Basınç: Kuvvetin alana oranı olarak tanımlanır. Sıvı basınçları ölçümünde çeşitli tip manometreler kullanılır.

C) Kavitasyon: Akan bir sıvıda alçak basınçlı buhar boşluklarının meydana gelip çökmesi demektir. Pompalar çalışırken yeterli petrolün gelmemesi nedeni ile (düşük debilerde) pompaların içerisinde gaz ve hava paketlerinin oluşması sistemimizdeki kavitasyon tanımıdır.

1. Bu olay pompaların iç yüzeylerinde buhar oyulmalarına neden olur.

2. Sistemde vibrasyona sebep olur.

3. Pompanın ısısı artar.

D) Surge (Dalga Basınç Karışıklığı): Akışkanlarda ani olarak hızın dengesinin bozulması sonucu akış istikametinde pozitif, akışın tersi istikametinde negatif bir dalga akıntı ile birlikte hareket eder. Bu basınç dalgası yayılma hızı sistemimizde çok dikkat edilmesi gereken bir konudur.

E) Debi: Belli bir kesitten birim zamanda geçen sıvı miktarıdır. Birimi m3/h tir.

F) Spesifik Gravite: Birim hacmin ağırlığı olarak tanımlanır. Birimi gr/cm3 tür.

G) API: American Petroleum Institue, Amerikan petrol enstitüsü standartı.

H) ANSI: American National Standarts Institue, Amerikan Ulusal Standartlar enstitüsü standardı.

İ) MTA: Million Metric tons annualy, yılda taşınan milyon metrik ton.

J) PSI: Paund/inch kare

K) INCH: 2.54 cm.

L) BAR: Gram/cm2

M) 1 ATM: 760 mm Hg (civa)

N) 1 ATM: 14.7 PSI

O) 1 ATM: 1.0333 Kg/cm2

P) 1 Kg/cm2 : 11.83 mt. Petrol sütunu (0.845’e göre)

Q) 1 Kg/cm2 : 0.98 bar.

R) 1 Bar: 12.07 mt. Petrol sütunu (0.845’e göre)

S) 1 Bar: 1 mlc.

T) 1 m3 : 6.2898 varil (BBL)

FCV (AKIŞ KONTROL VANASI)

Bu vana alfabetik istasyonlarda kurulan (PS3-A, PS4-A, PS4-B) 24 inçlik sirkülasyon hattında bulunurlar. İstasyon pompaya başlamadan önce pompalardan en az biri çalıştığınca bir önceki istasyondan petrol gelene kadar pompalara sirkülasyon yaptırıp istasyona gelen akış 2800 m3/h olduğunda sirkülasyon hattını kapatıp pompanın boru hattına basmasına sağlar.

PCV (BASINÇ KONTROL VANASI)

Bu vana istasyonda iki DC pompası çalıştığında iki HC pompası sabit hızlı (FİX.) çalıştığında veya iki HC pompası minimum devirde olup istasyon giriş ve çıkış basınçlarını kontrol edemez durumda iken ya da hız kontrolörü set değişikliklerine çok yavaş uyum gösterdiğinde PCV hidrolik olarak çalışmaya başlar.

Eğer pompaların devir düzenlemeleri yavaşsa PCV kontrol valfi hız kontrolörüne yardım eder. Fakat mümkün olduğu kadar kısa bir zaman sonra kontrolü hız kontrolörüne geri verir ve tamamen açık konuma gelir.

Çalışma aralığı, giriş set basıncının 0.5 bar altına, çıkış set basıncının 0.5 bar üstüne kadardır. Yani istasyon giriş basıncı, giriş set basıncından 0.5 bar altına düşerse ve çıkış basıncı çıkış set basıncını 0.5 bar geçerse PCV müdahale eder ve basınçları ayarlar.

SAHADAKİ YANGIN SİSTEMİ TANIMI VE İŞLEVİ

Genelde istasyonlarda teknik tesisleri yangından korumak için aşağıdaki sistemler dizayn edilmiştir.

1. Halon sistem (Tüm istasyonlar, kapalı sistem)

2. Dry chemical sistem (Kuru kimyevi sistemi) pompa sahası yangın koruma sistemi (PS3-A, PS4-A, PS4-B)

3. Paket kuru kimyevi tüpleri

HALON 1301 SİSTEMİ

Püskürt tipli halon 1301 söndürme sistemi özel bir gaz olup, kapalı alanlarda oksijeni absorbe ederek yanmayı önler. Koruduğu alanlar aşağıya çıkarılmıştır.

1. Kontrol odası

2. Telecom odası

3. Jeneratör odası,

4. BBC odası (alçak voltaj)

5. T.E.K. binası (Yüksek voltaj.

Halon sistem yönlü valfler yardımıyla söz konusu odaları yangından korur.

SİSTEM BÖLÜMLERİ

1. Halon 1301 tüpleri

2. İşletme üniteleri

3. Basma namluları (Nozul)

4. Yönlü valfler

5. Halon kontrol odası

6. Yangın (Duman) dedektörleri

7. Alarm gösterge panosu

8. Manual istasyonlar ve sirenler

9. Dağıtım boruları

HALON SİSTEMİNİN İŞLEVİ

Bu sistem bilindiği gibi tamamen oda korumaları için düşünülmüştür. Halon 1301 yukarıda izah edildiği gibi özel bir gazdır. Personelin bu gazın kullanıldığı ortamlarda bulunmaması gerekir. Oksijen boğulmalarına sebep olabilir. Bu sistemin çalışma şekilleri aşağıda olduğu gibidir.

1. Otomatik aksam

2. Manual istasyon sistemi

3. Halon tüp istasyonundan manual çalıştırma sistemi.

Otomatik sistem:

Bu sistemde öncelik, ünitenin tamamen otomatik olarak çalışma prensibidir. Sistem belli sıralamalar dahilinde devreye girer ve faaliyetini sürdürür.

SLOP SİSTEMİ NEDİR, TANIMI VE İŞLEVİ

Slop sistem, tüm istasyon içindeki devrede olan ve olmayan pompalar, vanalar ve big trap kompleksi dahil olmak üzere, söz edilen ünitelerden dreyn edilen petrolün, tank+pompa yardımıyla tekrar hatta enjekte eden sisteme denir. İstasyon içi dreynleri, 6 inçlik dreyn boruları ile slop tankında toplanır. Bu sistemde;

a. Dreyn boruları ve vanaları,

b. Slop tankı,

c. Dalgıç pompa,

d. Yatay pomya

olmak üzere dört ana prensip üzerined çalışır.

Dreyn boruları:

Tüm istasyonlarda dreyn boru ve vanaları 6 inçlik ölçülerdedir.

Slop Tank:

Yeni istasyonlarda 12.5 m3’lük kapasitede, eski istasyonlarda 10 m3’lük kapasitede slop tankları mevcuttur.

Dalgıç pompa

Slop tank içine yerleştirilmiştir.

1. PS3’de Pompa: 110 mt’ye basar, 20 m3 / h kapasiteli, motor gücü 11 Kw.

2. PS3A’da Pompa: 74.6mt’ye " , “ “ , “ “ 11 Kw

3. PS4’de Pompa: 80 mt’ye " , “ “ , “ “ 11 Kw

4. PS4A’da Pompa: 109.6 mt’ye " , “ “ , “ “ 18.5 Kw

5. PS4B’de Pompa: 150.6mt’ye " , “ “ , “ “ 22 Kw

6. PS 5’de Pompa: 40 mt’ye " , “ “ , “ “ 7.5 Kw

Yatay Pompa:

1. PS 3 Pompa: 69 mt’ye basar, 20 m3/h kapasiteli, motor gücü 55 Kw

2. PS3A Pompa: 258 mt’ye " , “ “ , “ “ 30 Kw

3. PS4 Pompa: 190 mt’ye " , “ “ , “ “ 15 Kw

4. PS4A Pompa: 265 mt’ye " , “ “ , “ “ 30 Kw

5. PS4B Pompa: 151 mt’ye " , “ “ , “ “ 30 Kw

6. PS 5 Pompa: Yatay pompa yoktur. Dalgıç pompa Relief tanka basar.

Personel bu sistemde ünitenin çalışmasını sadece gözleyebilir. Sistem genel alarm panosundan hareketlenip çalışmasını devam ettirir. Örnek olarak dizel odasını ele alalım.

1. Duman dedektörü yangını algılar, genel alarm panosuna iletir.

2. Sistem genel alarm panosunda, alarmın nereden geldiğini bildiren uyarısını personele (Siren ile) aktarır

3. Söz konusu odanın içinde 7 sn. içerisinde sistemin çalışacağını gösteren alarm penceresi ve siren faaliyete geçer. Bu arada oda dışındaki alarm penceresi de oda dışındakiler için uyarısını yapar.

4. 7 sn. sonra adı geçen odaya ait halon tüpü yönlü valfler bağlantısıyla ve basma namluları (nozul yardımıyla odaya 40 bar şiddetinde halonu püskürtür.

MANUAL İSTASYON SİSTEMİ

Bu sistem genellikle otomatik sistemin devreye girmediği hallerde kullanılır. Her oda için hem içerde nem dışarıda bu istasyon ünitesi mevcuttur. Yangın alarmı algılandığında eğer otomatik sistem devreye girmemişse, personel süratle olay odasına ait manual istasyon ünitesine giderek, kapak açılır. Start düğme camı kırılarak butona basılır. Bundan sonraki faaliyet otomatik sistemde olduğu gibi devreye girecektir.

HALON TÜP İSTASYONDAN ÇALIŞTIRMA SİSTEMİ

Her iki çalıştırma sisteminden de bir sonuç alınamazsa süratle halon tüp istasyonuna gidilip yangın çıkan odaya ait tüplere yol verilir. Halon tüplerinin ait olduğu bölümlere bağlı bulunan azot tüplerinin (HİT) yazan bölümlerine sıkıca vurulup sistemi çalışmaya başlatılabilinir.

DRY CHEMICAL SİSTEM (KURU KİMYEVİ)

Bu sistemin görevi ana pompa sahasındaki ana hat pompalarında çıkabilecek herhangi bir yangını söndürebilmektir. Şu bölümlerden ibarettir.

1. 2 adet kuru kimyasal tankı (50 kg

2. İşletme üniteleri

3. Yönlü valfler

4. Kontrol panosu

5. Dağıtım panosu

6. Dağıtım boruları

7. Basma namluları

İŞLEVİ:

Bu sistemin işlevi, ana pompalar üzerine askı olarak monte edilen dedektörlerden gelen ikaza göre sistem otomatik olarak devreye girer. Haricinde devreye otomatik olarak girmiyorsa personel manual olarak sistemi devreye alabilir.

YANGIN SÖNDÜRME SİSTEMİ (PS-3, PS-4, PS-5)

Genelde tüm istasyonlarda birer adet yangın suyu tankı ve dağıtım boruları bulunup, kritik bölgelere hidrant sistemi kurulmuştur. Alfabetik istasyonlar hariç diğer istasyonlarda ayrıca köpük sistemi yerleştirilmiştir. Buna göre yangın söndürme sistemi üniteleri,

1. Yangın suyu tankı (PS3: 400 m3, PS4: 400 m3, PS5: 1000 m3)

2. Yangın suyu pompası,

3. Köpük deposu (5 m3)

4. Köpük pompaları

5. Köpük sıvısı ventüri endüktörleri (3 adet)

6. Yangın muslukları

7. Boşaltma tankı tesisatı 2" kontrol basıncı 5 kg/cm2

8. Yangın söndürme dizel motoru

9. İstasyon kontrol ünitesi

10. Seyyar köpük sıvı pompası

YANGIN SÖNDÜRME POMPALARI TANIMI VE İŞLEVLERİ

A. YANGIN SÖNDÜRME POMPASI: Yangın söndürme pompası yatay boru hattı pompası olup tek kademeli, çift helezonl, çift emme gövdelidir (120 m3/h-157 kw).

B. KÖPÜK SIVI POMPASI: Köpük pompası köpükle yangın müdahalesinde köpük kaynağı olarak hazırlanmıştır (120 metreye basar 3 m3/h-3.7 kw)

C. YANGIN SÖNDÜRME DİZEL MOTORU: Yangın suyu pompasını ve köpük sistemini enerji kesilmelerinde besler (420 hp 2300 d/dk.)

İÇME SUYU SİSTEMLERİ (PS3, PS4, PS5)

Her pompa istasyonun içme suyu şu düzeneklerden oluşur.

1. Yer altı su kaynağı

2. Su kaynağı pompası

3. Biriktirme tankı

4. Hidrofor sistemi ve pompası

5. Aktarma organları

Bu sistemde yer altı su kaynağından pompalanan su biriktirme tankına alınarak hidrofor sistem yardımıyla aktarma organlarına basılır. İstasyonun içme suyu ihtiyacı giderilir.

İÇME SUYU SİSTEMLERİ (PS3-A, PS4-A, PS4-B)

Her pompa istasyonunun içme suyu sistemi şu düzeneklerden oluşur.

1. Yer altı su kaynağı

2. Yer altı su kaynak pompası

3. Biriktirme tankı (2 adet, 5 m3 lük)

4. Hidrofor sistemi ve pompaları (yedekli)

3. RELİEF CEKETLERİ VE AZOT SİSTEMLERİ

Relief ceketleri her istasyonda (PS3, PS4, PS5) dörder adet GROVE MODEL 887 tipinde olup, 3 tanesi aktif, 1 tanesi yedektedir. İçerisindeki lastik ceketlerde azot gazıyla sağlanan basınç sayesinde sistemin dizayn set basıncının üzerinde Relief tanka surge’den doğacak aşırı basıncı almak gayesiyle tesis edilmiştir. PS^’te 46 inçe bağlı 3 tane 10 inçlik GROVE MODEL basınç alma ceketleri sistemi kurulmuştur. Bunlardan 2 tanesi aktif, 1 tanesi yedektedir.

Relief ceketlerine basınç uygulayan maksimum kapasitesi 150 Bar olan azot tüplerinin sistemlerdeki kullanımı şöyledir.

1. PS3’te 40 inç’e ait 6 tanesi devrede, 6 tanesi yedekte olup devredeki tüplerin tüp basıncı 57 Bar’a düştüğünde “N2 PRESSURE LOW” alarmı gelir ve yedek tüplerin devreye alınması gerekir.

46 inçe ait yeni sistemde ise 6 tanesi devrede 12 tanesi yedekte tüp vardır. Bu tüplerin basıncı 58 Bar’a düştüğünde “N2 PRESSURE LOW” alarmı gelir ve yedekteki tüpleri devreye almak gerekir.

2. PS4’te ceket sistemine bağlı 12 devrede, 12 yedekte azot tüpü vardır. Devredeki tüplerin basıncı 60 Bar’a düştüğünde “N2 PRESSURE LOW” alarmı gelir ve yedekteki tüpleri devreye almak gerekir.

3. PS5’te ceket sistemine bağlı 8 tanesi devrede 4 tanesi yedekte azot tüpü vardır. Devredeki tüplerin basınçları 60 Bar’a düştüğünde “N2 PRESSURE LOW” alarmı gelir ve yedekteki tüpleri devreye almak gerekir.

3-A RELİEF POMPALARIN ÇALIŞTIRILMA PRENSİPLERİ

P 351 : 4600 m3/h kapasiteli pompa olup High Discharge’ı 10.1 Bar’a set edilmiştir. Dolayısıyla istasyon giriş basıncı 10.1 Bar’ın altına indirilmesi koşuluyla operasyon yapılabilecektir. MODE 2 de çalışır.

P352 : 1060 m3/h kapasiteli pompa olup High Discharge’ı 14.5 Bar’a set edilmiştir. Dolayısıyla istasyon giriş basıncı 14.5 Bar’ın altına indirilmesi koşuluyla operasyon yapılabilecektir. MODE 2 de çalışır.

51 P 1 : 500 m3/h kapasiteli pompa olup çalışması için PS3’teki 46” basıncı 37.5-43.0 Bar arasında olmalıdır. MODE 1 ve MODE 3’te çalışır.

P 451 : 4600 m3/h kapasiteli pompa olup High Discharge’ı 12.0 Bar’a set edilmiştir. Dolayısıyla istasyon giriş basıncı 12.0 Bar’ın altına indirilmesi koşuluyla operasyon yapılabilecektir. MODE 2 ‘de çalışır.

P 452 : 1200 m3/h kapasiteli pompa olup High Discharge’(ı 19.3 Bar’a set edilmiş olup istasyon giriş basıncı 19.3 Bar’ın altına indirilmesi koşuluyla operasyon yapılabilecektir. MODE 2 de çalışır.

5. Aktarma organları (borular 2.5 “ liktir)

6. Klorlama ünitesi (5.25 mgr./n)

7. Otomatik kontrol ünitesi

Bu sistemde ilk aşamada yer altı su kaynağından basılan su klorlama ünitesi aracılığı ile klorlanarak biriktirme tanklarına alınır. Biriktirme tanklarına alınan klorlanmış su hidrofor sistemi yardımıyla aktarma organlarına basılır. Bütün bu operasyonlar istasyon otomatik kontrol ünitesi denetiminde faaliyetini sürdürür.

RELİEF SİSTEM NEDİR TANIMI VE İŞLEVLERİ

Bu sistem istasyonlarda pompajın ani kesilmelerinde veya istasyon giriş basınçlarının ani yükselmesi halinde boru hattı içerisindeki aşırı basıncı almak amacı ile kurulmuştur. Bu sistem şu düzeneklerden oluşur.

1. Relief tank,

2. Relief pompaları,

3. Relief ceket ve azot sistemleri,

4. Aktarma boruları

5. İstasyon otomatik kontrol ünitesi

1. RELİEF TANK

PS 3, PS 4, PS 5 İstasyonlarında bulunurlar.

İstasyonlarda pompajın ani durması veya istasyon giriş basınçlarının herhangi bir nedenle ani yükselmesi halinde boru hattı içindeki aşırı basıncı almak amacı ile kurulmuşlardır.

Genel Bilgiler:

Tank no Kapasite (m3) Tank Çapı (mt) Yükseklik (mt) Hacim Katsayısı Ceket Set Basınçları (BAR)

D 351 10.000 30,00 15,70 0,706 22,0-40,1

D 451 6.000 25,00 13,70 0,491 16,0-20,0-32,0

D 501 20.000 40,00 17,30 1,255 22,0

2. RELİEF POMPALARI

Relief tankları boşaltmak amacıyla kurulmuşlardır.

Pompa no Güç (kw) Debi (m3/h) Bas.Yük. (MLC) Low Suc.Seti Hihg Dis.Seti

P 351 1150 4600,00 88,00 0,1 10,1

P 352 475 1060,00 136,00 0,1 14,5

51 P 1 1000 500,00 485,00 1,18 43,6

P 451 1150 4600 88 0,1 12,0

P 452 840 1200 207 0,1 19,3

P 505 900 4000 70 0,1 8,8

P 506 500 300 530 0,1 58,0

3. AKTARMA BORULARI

Bu sistemin aktarma boruları 30”, 20”, 24” lik borularla dizayn edilmiştir.

4. İSTASYON OTOMATİK KONTROL SİSTEMİ

Bu sistemin işlemesinde tamamen istasyon kontrol sisteminin kontrolünde çalışır.

BORU HATTI OPERASYONLARI

1987 tarihinde ITP sistemi 2. Tevsii ile değişikliğe uğramış ve toplam kapasite 10.800 m3/h ham petrole çıkarılmıştır. İkinci tevsii esas olarak aşağıdaki değişiklikleri kapsamaktadır.

a. 40” boru hattına paralel, Irak’taki IT1-A pompa istasyonu PIG istasyonuna bağlayan 46” çapında boru hattı.

b. Irak’ta IT1A da yeni bir tank sahası ve booster (Buster) pompalar

c. Irak-Türkiye sınırında ilave ham petrol ölçüm istasyonu (MS)

d. PIG istasyonu ile Ceyhan terminali arasında 30” boru hattı ve Ceyhan yakınlarında 32 km. uzunluğunda 30”’lik bir loop.

e. Ceyhan terminali tank sahasına 135.000 m3 lük 5 adet tank ilavesi

40” boru hattı 5100 m3/h kapasite ile 5 pompa istasyonu ile işlemektedir. Bunlar Irak’ta IT1, IT2, Türkiye’de PS3, PS4, PS5 pompa istasyonlarıdır. 46” boru hattı 5700 m3/h kapasite ile 4 pompa istasyonu işlemektedir. Bunlar Irak’ta IT1A, IT2A, Türkiye’de PS3-A, PS4-A, PS4-B pompa istasyonlarıdır. Hidrolik şartlardan dolayı PS4-A pompa istasyonu iki boru hattı ayrı ayrı çalıştığında devreye alınmamaktadır.

OPERASYONLAR

Tüm boru hattında yürütülen operasyonlarda kapasite adı ile (MODE) isimlendirilir. Operasyon adları aşağıya çıkarılmıştır.

1. MODE 0 Operasyonu

2. MODE 1 Operasyonu

3. MODE 2 Operasyonu

4. MODE 3 Operasyonu

MODE 0 OPERASYONU

Bu mode’da boru hattında operasyon yoktur. Tüm istasyonlardaki vana pozisyonları aşağıdaki gibidir.

İSTASYON KAPATAN VANALAR AÇAN VANALAR

PS-3 MOV-301, MOV-302, MOV-303, MOV-312, MOV-313, MOV-314, 51-HSV-1, 51-HSV-2 51-HSV-3

PS3-A 50-HSV-1, MOV-1312, 50-HSV-2, MOV-1302, 50-HSV-3, 50-HSV-4, 50-HSV-5, 50-HSV-6 MOV-1301

PS-4 MOV-401, MOV-412, MOV-402, MOV-413, MOV-403, MOV-414, 52-HSV-1, 52-HSV-2 52-HSV-3

PS4-A 55-HSV-1, 55-HSV-2, 55-HSV-3, 55-HSV-4, 55-HSV-5, 55-HSV-6, MOV-1402, MOV-1412 MOV-1401

PS4-B 60-HSV-1, 60-HSV-2, 60-HSV-3, 60-HSV-4, 60-HSV-5, 60-HSV-6, MOV-2402, MOV-2412 MOV-2401

PS-5 MOV-501, MOV-502, MOV-503, MOV-512, MOV-513, MOV-514, 61-HSV-1, 61-HSV-2 61-HSV-3

MODE OPERATION

MODE 0

MODE 1 OPERASYONU:

Mode 1 operasyonunda alfabetik istasyonlar (PS 3A, PS4A, PS4B) 46” boru hattına, eski istasyonlar (PS 3, PS 4, PS 5) 40” boru hattına çalışırlar. 40” boru hattı kapasitesi 5100 m3/h, 46” boru hattının kapasitesi 5700 m3/h dir. Hidrolik şartlardan dolayı PS 4A istasyonu devreye alınmaz. Vana pozisyonları aşağıdaki gibidir.

İSTASYON KAPATAN VANALAR AÇAN VANALAR

PS-3 MOV-301, MOV-303, MOV-313, MOV-314, 51-HSV-1, 51-HSV-2 MOV-302, MOV-312 51-HSV-3

PS3-A MOV-1312, 50-HSV-2, MOV-1302, 50-HSV-3, 50-HSV-4, 50-HSV-5, 50-HSV-1, 50-HSV-6, MOV-1301

PS-4 MOV-401, MOV-413, MOV-403, MOV-414, 52-HSV-1, 52-HSV-2 MOV-402, MOV-412, 52-HSV-3

PS4-A 55-HSV-2, 55-HSV-3, 55-HSV-4, 55-HSV-5, MOV-1402, MOV-1412 55-HSV-1, 55-HSV-6, MOV-1401

PS4-B 60-HSV-2, 60-HSV-3, 60-HSV-4, 60-HSV-5, MOV-2402, MOV-2412 60-HSV-1, 60-HSV-6, MOV-2401

PS-5 MOV-501, MOV-503, MOV-513, MOV-514, 61-HSV-1, 61-HSV-2 MOV-502, MOV-512, 61-HSV-3

PIG 65-HSV-7 MOV-202, MOV-204, 65-HSV-1, 65-HSV-6

MODE OPERATION

MODE 1

MODE DEĞİŞİKLİKLERİNDE İSTASYONLARIN SET DEĞERLERİ

MODE 1:

PS-3 PS-4 PS-5 PS3-A PS4-A PS4-B

8.0/68.3 8.0/57.8 9.2/57.3 5.0/59.4 14.0/39.0 16.7/63.3

MODE 2:

PS-3 PS-4 PS-5 PS3-A PS4-A PS4-B

8.0/68.3 8.0/57.8 16.5/57.3 5.0/47.0 6.1/43.0 8.1/44.6

MODE 3:

PS-3 PS-4 PS-5 PS3-A PS4-A PS4-B

8.0/49.7 8.0/41.0 28.0/47.8 5.0/42.0 10.0/39.0 22.0/63.3

PİG OPERASYONU

Pig Kovanları: Boru iç yüzeylerini temizlemek amacı ile kullanılan pigleri istasyonlardan alma ve gönderme amacı ile kurulmuşlardır.

Kovanlar ve kapaklar 40” boru hattında 44”,

46” boru hattında 52” dir.

Pig Alma Operasyonu: Tel örgü dışındaki PİG SIG alarm verdiğinde (yani pig istasyona doğru geldiğinde) aşağıdaki işlemler otomatik olarak yapılır

a. MOV-01 ve MOV-03 nolu vanalar açmaya başlar.

b. MOV-02 nolu vana (giriş vanası) kapatmaya başlar.

c. Pig kovana girdiğinde kovandaki pig siviche vurur ve,

d. MOV-01 ve MOV-3 nolu vanalar kapatır ve MOV-02 nolu vana açmaya başlar.

e. Pig kovanı içindeki petrol dreyn edilir ve pig dışarı alınır.

Pig Atma Operasyonu: Pig kovan kapağı açılıp pig kovana yerleştirilir. Kovan kapağı kapatıldıktan sonra aşağıdaki işlemler yapılır.

a. MOV-14 ve MOV-13 nolu vanalar açılır ve pig kovana yerleştirilir.

b. MOV-12 kapatılır.

c. MOV-12 kapatıldıktan sonra pig yola çıkarılır.

MODE 2 OPERASYONU

Mode 2 opirasyonunda bütün pompa istasyonları 40” boru hattına bağlı olarak çalışırlar. Boru hattı kapasitesi 6860 m3/h tir.

Vana pozisyonları aşağıdaki gibidir.

İSTASYON KAPATAN VANALAR AÇAN VANALAR

PS-3 MOV-301, MOV-303, MOV-313, MOV-314 MOV-302, MOV-312 51-HSV-3

PS3-A 50-HSV-1, 50-HSV-2, MOV-1301, 50-HSV-3, 50-HSV-4, 50-HSV-5, 50-HSV-6 MOV-1302, MOV-1312

PS-4 MOV-401, MOV-413, MOV-403, MOV-414, 52-HSV-1, 52-HSV-2 MOV-402, MOV-412, 52-HSV-3

PS4-A 55-HSV-1, 55-HSV-2, MOV-1401, 55-HSV-3, 55-HSV-4, 55-HSV-5, 55-HSV-6 MOV-1402, MOV-1412

PS4-B 60-HSV-1, 60-HSV-2, MOV-2401, 60-HSV-3, 60-HSV-4, 60-HSV-5, 60-HSV-6 MOV-2402, MOV-2412

PS-5 MOV-501, MOV-503, MOV-513, MOV-514, 61-HSV-1, 61-HSV-2 MOV-502, MOV-512, 61-HSV-3

PIG 65-HSV-7, 65-HSV-6 MOV-202, MOV-204, 65-HSV-1,

MODE OPERATION

MODE 2

MODE 3 OPERASYONU

Mode 3 operasyonunda eski istasyonlar (PS 3, PS 4, PS5) 46” boru hattına bağlı olarak çalışırlar. Boru hattı kapasitesi 7500 m3/h a çıkar. Vana pozisyonları aşağıdaki gibidir.

İSTASYON KAPATAN VANALAR AÇAN VANALAR

PS-3 MOV-301, MOV-302, MOV-303, MOV-312, MOV-313, MOV-314 51-HSV-1, 51-HSV-2

PS3-A 50-HSV-2, MOV-1301, MOV-1302, MOV-1312 50-HSV-3, 50-HSV-4, 50-HSV-5, 50-HSV-1, 50-HSV-6

PS-4 MOV-401, MOV-413, MOV-403, MOV-414, MOV-402, MOV-412, 52-HSV-3 52-HSV-1, 52-HSV-2

PS4-A 55-HSV-2, MOV-1401, 55-HSV-3, 55-HSV-4, 55-HSV-5, MOV-1402, MOV-1412 55-HSV-1, 55-HSV-6,

PS4-B 60-HSV-2, MOV-2401, 60-HSV-3, 60-HSV-4, 60-HSV-5, MOV-2402, MOV-2412 60-HSV-1, 60-HSV-6,

PS-5 MOV-504, MOV-503, MOV-513, MOV-514, MOV-502, MOV-512, 61-HSV-3 61-HSV-1, 61-HSV-2

PIG MOV-202, MOV-204, 65-HSV-1, 65-HSV-5, 65-HSV-7 (By-Passa Vanası)

MODE OPERATION

MODE 3

9. DAĞITIM HATLARI

Ana iletim hattıyla taşınan, gaz dağıtım hatları üzerinde bulunan iki ayrı basınç düşürme ve ölçüm istasyonundan geçerek kullanıcıya teslim edilir. İki aşamalı basınç düşürme ve ölçüm istasyonundan geçmesinin sebebi hem yüksek basınçtan birden bire çok düşük basınca düşmenin meydana getireceği donma problemini ortadan kaldırmak, hem de düşük basınçta kullanılacak büyük çaplı boruların oluşturacağı maliyeti yok etmektir.

Dağıtım hatlarında bulunan bu basınç düşürme ve ölçüm istasyonları şunlardır;

1. A tipi istasyon

2. B tipi istasyon

9.1. A Tipi İstasyon

Bir A tipi basınç düşürme ve ölçüm istasyonunun ana fonksiyonları şunlardır:

- İstasyon çıkış basıncının ayarlanması

- İstasyondan geçen gazın ölçümlerinin yapılması

- İstasyondan geçen gazın sıcaklığının ayarlanması

9.1.1 İstasyonda Bulunan Ekipmanlar ve Fonksiyonları

Giriş Vanası: El ile kumanda edilen bu vana istasyona gaz girişini kontrol eder. Ana gövdesi yer altında olup, kumanda toprak üstündedir.

Filtre ve By-Pass Vanası: İstasyona giren gazın içerisinde yabancı maddelerin ve nemin temizlenmesi için konulmuştur. Filtre içinde biriken su seviyesini gösteren bir seviye göstergesi ve kirlenmeden dolayı bir tıkanma olması halinde fark basıncı ile çalışan bir fark basınç göstergesi mevcuttur. Bu iki gösterge elemanında da alarm kontakları bulunmaktadır. Değişebilen bir kartüj sayesinde filtre, doğal gazın temiz ve susuz olarak kondens hattı ile kondens tankına boşaltılır.

By-Pass Vanası: Manuel kumandalı bu vana filtrenin devre dışı olması durumlarında istasyon içinde gaz akışının sürekliliğini sağlamak için filtreye by-pass olarak konmuştur.

Kondens Tankı:

İstasyonların kapasitesine göre 5 m3 veya 3 m3 lük yeraltına gömülü çelik tanklar filtreden gelen suların birikmesini sağlar. Tankın içinde su seviyesini ölçen bir seviye elemanı ile biriken suyun tahliyesi için bir pompa mevcuttur. Tank üzerine monte edilmiş bir alev tutucu sayesinde tank içine su ile birlikte gelen gaz tehlikesiz olarak tahliye edilmektedir.

Sıcaklık Kontrol Vanaları: Yapı itibari ile birbirinin aynı olan sıcak ve soğuk gaz vanaları gazın sıcaklığını ayarlamak için kullanılmıştır. Soğuk gaz vanası filtre veya by-pass vanasından geçen gazın kontrolünü yapar. Sıcak gaz vanası ise ısıtıcılar vasıtası ile ısısı artmış sıcak gazın kontrolünü yapar. Bu iki vana birbirlerine göre ters çalışır8lar. Yani vanalardan biri açılırken diğeri kapanır. Pinömatik kumanda ısıtıcılardan temin edilen doğal gaz ile yapılmaktadır.

Isıtıcı: Isıtıcıların görevi istasyon içindeki doğal gazın ısısını arttırmaktır. İstasyon kapasitelerine uygun olarak değişik çapta ve kapasitede imal edilmiştir. Doğal gaz ısıtıcı içinden bir boru vasıtası ile içi su+antifiriz dolu bir kapalı hacimden gelmektedir. Bu kapalı hacim yine doğal gaz ile ısıtılmaktadır. Yakıt gazı ısıtıcının çıkış vanasından alınmaktadır.

Isıtıcı lokal kontrol paneli üzerinden set edilen değerlere göre otomatik olarak devreye girip çıkmaktadır. Kumanda elektro/pnömatik olarak yakıt gazı devresi üzerinde yapılmaktadır. Normal durumda ısıtıcının pilotu sürekli yanmaktadır. Gazın ve suyun sıcaklığı set edilen değerin altında olduğu sürece ısıtıcı sürekli olarak devrededir. Eğer gazın ve suyun sıcaklığı set edilen değerin üstüne çıkarsa yakıt gazı kesilmekte dolayısıyla ısıtma olmamaktadır. Isıtıcı giriş vanası manuel kumandalıdır. Çıkış vanası ise kontrol panelinden otomatik olarak açılıp kapanmaktadır. Bu işlem panelden otomatik olarak yapılabildiği gibi manuel olarak da yapılabilmektedir.

9.1.2. A Tipi Basınç Düşürme ve Ölçüm Skidi

A tipi istasyonlarda en önemli işlem bu skid üzerinde yapılmaktadır. Birbirinin aynısı iki ayrı devreden oluşan bu skidin amacı gazın basıncını düşürmek ve istasyondan geçen gazın miktarını ölçmektir. Her hat üzerinde ayarlanabilen bir regülatör ve güvenlik şartlarını sağlayan vanalar ile hattan geçen gazın miktarını ölçen bir akış ölçer bulunmaktadır. Akış ölçerler geçen gazın miktarını gösterdikleri gibi akış bilgisayarlarına geçen gazın miktarını elektrik sinyali olarak gönderilmektedir. Yine hatlar üzerinde giriş ve çıkış basıncının üst ve alt limit değerlerinde hattı kapatan emniyet vanaları bulunmaktadır. Skid üzerindeki iki hattan biri diğerinin yedek hattı olarak düşünülmüştür.

9.2. B Tipi Basınç Düşürme ve Ölçme Skidi

Çeşitli ebad ve kapasitedeki bu skidlerin amacı kullanıcıya uygun basıncı sağlamak ve kullanılan gazın miktarını ölçmektir.

İstasyonda operasyon hattı, yedek hat ve bir de by-pass hattı vardır. Operasyon hattında gazın temizliğini sağlayacak olan bir kartüj filtre, sonra aynı gövdeye monte edilmiş regülatör ve emniyet vanası ve hattın sonunda ölçüm yapılacak olan mekanik akış ölçer ve hafızalı bir PTZ akış ölçeri bulunmaktadır.

Yedek hatta ise operasyon hattı olup, ölçüm cihazı bulunmamaktadır.

By-pass hattında ise bir kısma vanası vardır.

İstasyon çıkışında bir adet tahliye vanası (relief) bulunmaktadır. B tipi skidler kabin, açık ve bina tipindedirler.

Yorum Yapın


Destekliyoruz arkada - arkadas - partner - partner - arkada - proxy - yemek tarifi - powermta - powermta administrator - Proxy