www.1bilgi.com

Yakıtlarına göre motorlar, Dizel-Benzin-LPG li olmak üzere ayrılırlar. Benzinli motorun yakıtı benzin; Dizel motorun yakıtı Mazot (motorin); LPG’li motorun yakıtı ise LPG gazıdır.

Silindir diziliş şekillerine göre motorlar sıra tipi, v tipi, yıldız tipi, boksör tipi şeklindedir.

Soğutma sistemine göre motorlar, su soğutmalı ve hava soğutmalı diye ikiye ayrılır.

Yanma sistemine göre motorlar, içten yanmalı ve dıştan yanmalı diye ikiye ayrılır. Araçlardaki motorlar içten yanmalı motorlardır. İçten yanmalı motorlar ise, mazot, benzin ya da motorin yakarlar.

Motorlar, çalışma zamanlarına göre, iki zamanlı ve dört zamanlı motorlar diye ikiye ayrılır.

Benzinli motorlarda ateşleme, sıkıştırılmış benzin-hava karışımının buji ile ateşlenmesi ile olur.

4 zamanlı motorlarda 4 zaman, sırası ile şöyledir: Emme, sıkıştırma, ateşleme (veya genişleme; iş zamanı da denir), egzost.

Enjektörlerden püskürtülerek ateşleme yapılan motorlarda yakıt olarak motorin kullanılır.

Katalitik konvertör kullanılan araçlarda yakıt olarak, kurşunsuz benzin kullanılır.

Bir motorun bazı parçaları şunlardır: marş motoru, piston, segman, piston kolu, silindir kapağı, supap kapağı, eme manifoltu, egzost manifoltu, silindir gövdesi, silindir gömleği, karter, conta, külbütör, emme supapı, ekzost supapı, supap iteceği, krank mili, kam mili, volan dişlisi, eksantrik dişlisidir.

Dizel motorda ise bunların dışında, mazot pompası (enjeksiyon pompası) ve enjektör de bulunur.

Motor çalıştığı müddetçe aküyü şarj edip alıcıları besler.

Parçaları:

1- Alternatör (şarj dinomosu): Motor çalıştığı müddetçe mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çevirir. Motor devrine bağlı olarak elektrik akımı üretir. Aküyü şarj eder, doldurur.

2- Konjektör (regülatör): Alternatörün ürettiği elektiriği ayarlayarak sistemin zarar görmesini önler.

3- Şarj göstergesi: Sistemin çalışıp çalışmadığını gösterir.

Çalışması:

Kontak anahtarı açıldığında sürücü mahallinde bulunan yağ ve şarj göstergesi lambaları yanar. Marşa basılıp motor çalıştığında, yağlama ve şarj lambaları söner. Alternatörün ürettiği elektrik, motor devri ile değişir. Şarj göstergesi sistemin çalışıp çalışmadığını sürücüye bildirir. Alternatör krank kasnağından vantilatör kayışı vasıtası ile hareket alır. Vantilatör kayışı koparsa şarj lambası yanar. Bu yüzden şarj lambası yandığında motor stop edilmelidir.

Not:

1- Araç üzerinde elektrik kaynağı yapılacaksa alternatörün zarar görmemesi için akü kutup başları sökülür.

2- Vantilatör kayışı gerginliği 1-1.5 cm den fazla olursa düşük devirde çalışır, şarj lambası yanıp söner.

3- Konjektör alternatörün ürettiği elektriği ayarlayamaz ise sisteme fazla gerilim gider lambalar sık sık patlar.

4- Alternatörün kömürü bittiğinde veya aşındığında elektrik üretemeyeceğinden şarj lambası yanar.

5- Marşa basılıp motor çalıştığında, şarj lambası söner.

6- Motor çalışırken şarj lambasının yanmasının diğer nedeni alternatör bağlantı kablosunun kopması, gevşek veya oksitli olmasıdır.

7- Motor çalışırken ayağımızı gaz pedalından çektiğimizde far ışıkları azalıyorsa akü zayıflamıştır.

8- Motor çalışırken akü şarj olmuyorsa alternatör elektrik üretmiyordur.

9- Motor çalışmazken ışık ve özel alıcıları çalıştıran akümülatördür.

Gündüz olduğu gibi gecede rahat seyir imkanı sağlayan, aracın sürücüsünün diger araçlarla emniyetli seyrini sağlamak için yapılan far, sinyal, korna ve çeşitli lambalardan oluşan parçaları çalıştıran ve onların sigorta sistemi ile emniyetini sağlayan komple sistemdir.

Parçaları:

1- Farlar

2- Çeşitli lambalar

3- Sigortalar

4- Flaşör

Not:

1- Aracın farlarından bir kısmı veya hiçbiri yanmıyorsa sigortalar atmış olabilir veya far anahtarı arızalıdır.

2- Aracı veya herhangi bir elektrikli sistemde kısa devreden doğacak, etkili tehlikelerden koruyan parça sigortadır.

3- Aracın herhangi bir elektrikli sisteminde sigorta atmış ise aynı amperde yenisi ile değiştirilir.

4- Aracın farlarından birisi normal, diğeri az yanıyorsa bağlantılar oksitlenmiştir veya bağlantılar gevşemiştir. Farların ikiside yanmıyorsa far anahtarı arızalıdır.

5- Aracın farlarından veya sinyallerinden biri yanmıyorsa ampulü gevşek veya yanmıştır.

6- Aracın sinyalleri yanmıyorsa flaşörler arızalıdır.

7- Farların bakımı yapılırken far ayarıda yapılır.

8- Aracın üzerinde çalışırken kısa devreden doğacak yangın durumuna karşı akünün kutup başı bağlantısı sökülür.

9- Ayağımızı gaz pedalından çektiğimizde far ışıkları azalıyorsa akü zayıftır.

10- Fren pedalına basıldığında fren lambalarından herhangi biri yanmıyorsa yanmayan lambanın ampulü yanmıştır.

2- Fren pedalına basıldığında lambalardan biri yanmıyorsa lambanın ampülü yanmıştır.

3- Fren yapıldığında aracın hızı azalmıyorsa hidrolik kalmamıştır.

4- Fren hidrolik kabındaki yağ günlük bakımda kontrol edilir.

5- Çok soğuk havalarda el freni çekili halde park edilirse el freni ve balatalar donarak yapışır.

6- Aracın kampanaları el ile kontrol edildiğinde aşırı ısınmışsa fren ayarı bozuktur.

7- Westing hause sisteminde araç hareket ediyorken motor stop edilirse fren tutmaz.

8- El freni çekili vaziyette unutulup yola devam edilirse kampanalar ısınır fren tutmaz.

9- Servis frene basıldığında ön ve arka lastikler birlikte durur.

10- Araçta elfreninin görevi duran aracı sabitlemektir.

11- Aracın freni sıkı ayarlanırsa yakıt sarfiyatı artar.

12- Fren yağı azalmış ise hidrolik yağı ile tamamlanır.

13- Araç çalıştırıp hareket istendiğinde rahat harekete geçmiyor veya zorlanıyorsa el freni çekili kalmıştır.

14- Araçlarda ayak ve el freni bulunur.

15- El freninin teli koparsa el freni tutmaz.

16- Traktörlerde sağ sol fren mandalı yolda giderken kilitlenmelidir.

17- Hava frenli bir araçta hava basıncının çok çabuk düşmesinin nedeni borularda veya rekorlarda kaçak olmasıdır.

18- Hava frenli bir aracın hava basıncı göstergesi basınç göstermiyorsa araç olduğu yerden hareket ettirilmez.

19- Hava frenli bir araçta gösterge hava basıncı göstermiyorsa kompresör hava üretmiyordur.

20- Araç yolda giderken aracın hızına göre uygun vites takmak gerekir.

21- Hidrolik fren sistemine hava girmiş ise frenleme kuvveti azalır, aracın hızı azalmaz, frenleme iyi olmaz.

22- Disk fren sistemi balataların daha çabuk soğuyabilmesi nedeni ile kampanalı frene göre üstündür.

23- Fren pedalına basıldığında titreşimler hissediliyorsa, fren diskinde çizikler ve aşınmalar olmuş demektir.

24- Fren balataları ıslandığında, araç frene basıldığında durmaz.

25- Sadece bir taraftaki fren balataları ıslanmış ise, frenleme sırasında araç, balataların ıslandığı yönden savrulur.

26- ABS fren sistemi, frenleme sırasında sürücünün direksiyon hakimiyetini sağladığı için üstündür.

Görevi: Aracın içindeki sürücü, yolcu ve aracın kendisini yol arızalarından dolayı meydana gelen darbelerden korur.

Parçaları:

1- Amortisör

2- Yay (Helezon ve yaprak yay). Bu sitemin zarar görmemesi için çukur ve tümseklere sert girilmemelidir.

DİREKSİYON SİSTEMİ VE ÖN DÜZEN DONANIMI

Görevi: Dönüşlerde ön tekerin aynı açıda dönmesini sğalamak ve ön takım düzgünlüğünü, dengesini sağlamak.

Parçaları:

1- Direksiyon simidi

2- Direksiyon mili

3- Direksiyon diÅŸli kutusu

4- Rot (kısa-uzun)

5- Rot başı

6- Rotil

Not:

1- Ön düzen ayarı bozuk olan araçta ön lastikler içten ve dıştan düzensiz aşınır, yakıt sarfiyatı artar.

2- Aracın ön tekerleklerinde balanssızlık varsa direksiyonda titreşim meydana gelir.

3- Aracın direksiyon boşluğu fazla ise nedeni, dişli kutusundaki arızadır.

4- Aracın direksiyon boşluğu artmış ve titreşim varsa rot başları aşınmıştır.

5- Aracın direksiyon boşluğu artmış ise direksiyon kutusu ayarı bozulmuştur.

6- Aracın direksiyonu zor dönüyor ise lastiklerin havası tavsiye edilen değerden azdır.

Krank mili pistonların karşılıklı hareketini bir eksen etrafında dönen harekete çevirir.Pistonlu motorlarda biyel kolun yardımı ile doğrusal hareketi dairesel harekete dönüştürerek volan ve eksantrik mili yardımı ile aracın hareket etmesini sağlar.Krank Milleri,ana yatak,biyel kol muyluları,denge ağırlıkları ve flanş gibi kısımlardan oluşur.

Motorların supap hareket mekanizmaları, krank miline bağlı bir dişliden hareket almaktadır. Yakıt pompaları ve ilk hareket supaplarının çalışmalarını sağlayan kam (eksantrik) mili de krank mili tarafından döndürülmektedir.

2- Kontak Anahtarı: Elektrik akımının iletilmesi veya kesilmesini sağlayan parçadır. Kontak anahtarı üç devrelidir. Birinci devrede akımı, aydınlatma ve gösterge cihazlarına gönderir. İkinci devrede akımı ateşleme sistemine gönderir. Üçüncü devrede marş motorunu çalıştırır.

3- Endüksiyon Bobini: Aküden aldığı 12 voltluk elektrik akımını 15 - 25 bin volta yükseltir.

4- Distribitör: Endüksiyon bobininden gelen yüksek gerilim elektrik akımını ateşleme sırasına göre bujilere gönderir.

a) Platin: Açılıp kapanarak endüksiyon bobininin yüksek gerilim meydana getirmesine yardımcı olur.

b) Meksefe (kondansatör): Platinin yüksek gerilimden zarar görmesini önler.

c) Tevzi makarası: Yüksek gerilimin sırası ile bujilere gönderilmesini sağlar.

5- Buji: Distribütörden gelen elektrik akımını tırnakları arasında kıvılcım yaratarak silindir içindeki yakıt hava karışımının yanmasını sağlar.

Sistemin Bakım ve Arızaları:

Akü elektrolit seviyesi kurşun plakaların 1 cm. üzerinde olması gerekir. Elektrolit seviyesi düştüğünde saf su ile tamamlanır. Kışın akümülatörün donmaması için tam şarj ettirilirmesi gerekir.

Akü üzerinin temiz olması gerekir. Temizlenmediği takdirde pisliklerin devreyi tamamlayarak akünün kendi kendine boşalmasına sebep olur.

Havalandırma deliklerinin açık olması gerekir. Deliklerin kapalı olması halinde akü patlar. Akü kutup başları oksitlenmeyi önlemek için gres yağı ile yağlanmalı. Oksitlenen kutup başları sodalı sıcak su ile temizlenmeli. Artı kutup başı, eksi kutup başına göre daha kalındır. Kutup başı kelepçelerinin iyi sıkılmış olması ve kabloların akımı iyi iletmiş olması gerekir. Kutup başlarına aynı anda madeni bir parça değmemesi gerekir. Aksi halde akü patlar. Araçta elektrik kaynağı yapılırken akü kutup başı kelepçelerinin sökülmesi gerekir. Digital göstergeli tip araçta akü takviyesi yapılmaz.

Akü araca ters bağlanırsa diyotları görev yapmayacak şekilde tahrip olur. Kutup başlarına asla vurulmamalıdır. Akü başka bir akü ile takviye edilirken artı kutup artıya, eksi kutup eksiye bağlanır. (Paralel bağlanır.) Motor çalışmazken kontak anahtarı ateşleme durumunda açık bırakılırsa platin yada endüksiyon bobini yanar. Elektronik ateşleme sisteminde mekanizmayı elektronik beyin kontrol eder ve distribütörde platin yoktur.

Ateşleme sisteminde platin, avans ve buji ayarları yapılmalıdır. Platin meme yapmış ise, ince zımpara ile temizlenmelidir. Platin meme yaparsa, meksefe (kondansatör) arızalanmıştır. Buji kablolarından birinin çıkmış olması, tekmeli (sarsıntılı) çalışmasına neden olur.

Parçaları:

1- Radyatör: Motor suyunu soğutur soğutma suyuna depoluk eder.

2- Devirdaim pompası: Suyu basınçlı olarak radyatör ile motor bloğu arasında devreder.

3- Vantilatör: Radyatördeki suyu soğutur. Otomatiğe fan denir. Fan çalışmıyorsa arıza elektirik sisteminde olabilir.

4- Vantilatör kayışı: Krank kasnağından aldığı hareketle devirdaim pompası ve beraberinde vantilatörü çevirir.

5- Termostat: Motor suyunun sıcaklığını çalışma sıcaklığında sabit tutar. Termostat silindir kapağı çıkışında bulunur. Motor suyunun sıcaklığını ayarlar.

6- Hararet müşiri: Motor suyunun sıcaklığını sürücü mahallindeki hararet göstergesine iletir.

7- Hortumlar: Motor bloğu ile radyatör arasında suyun geçişini sağlar. Kalorifer ve radyatör hortumları yaza ve kışa hazırlanırken kontrol edilir.

8- Hararet (ısı) göstergesi: Soğutma suyunun ısısını gösterir.

Çalışması

Motor ilk çalıştığında motor soğuk olduğundan termostat kapalıdır. Vantilatör ve devirdaim pompası dönmesine rağmen su radyatöre gönderilmez. Motor suyu kısa sürede ısınır ve termostat açar. Motor çalışma sıcaklığında araç hareket ettirilebilir. Su soğuduğunda termostat yeniden kapanır. Su sistemde bu şekilde devirdaim eder.

Motorun hararet yapma nedenleri

1- Radyatörün su seviyesinin düşük olması. Radyatörün peteklerinin üzerine kadar su doldurulur.

2- Vantilatör kayışının gevşek olması.

a) Vantilatör kayışı gerginliği 1-1.5 cm esneyecek şekilde olmalıdır. Daha gevşek olursa motor hararet yapar

b) Vantilatör kayışı sıkı olursa alternatör ve devirdaim pompası yatakları arızalanır.

3- Radyatör ve motor su kanalları tıkalı olursa motor hararet yapar. Paslar ve kireçler tıkanıklık yapar.

4- Aracın uygun viteste kullanılmaması: Devamlı düşük viteste gidilirse motor hararet yapar

5- Termostatın zamanında açılmaması: Eğer zamanında açılmazsa hararet yapar.

6- Fanlı sistemde fanın arızalı olması: Otomatik fan arızalı olur, çalışmazsa motor hararet yapar.

7- Radyatör peteklerinin tıkalı olması.

8- Vantilatör kayışının kopması: Kayış koptuğunda devirdaim ve vantilatör dönmeyeceğinden motor hararet yapar. Kayışın koptuğu şarj göstergesinden anlaşılır, şarj lambası yanar.

Not:

1- Motor arıza yaparsa rölantide çalıştırılır.

2- Motor Hararet yaparsa Radyatör kapağının havası alınarak açılır.

3- Soğutma sistemi su azaltıyorsa silindir kapak contası yırtıktır veya radyatör hortumlarından kaçırıyordur. Silindir kapağı ve bloğu çatlaksa su azalır, motor hararet yapar.

4- Motor yağına su giriyorsa silindir contası yanıktır.

5- Motorda hararet yükselirse yağ incelir, motor çekişten düşer.

6- Isı göstergesi çalışmıyorsa ısı (hararet) müşiri arızalıdır. Bağlantı kablosu kopmuştur. Hava ile soğutmalı motoru, su ile soğutmalı motordan ayıran en önemli özellik de, radyatör ve su pompasının olmamasıdır.

7- Araç çalıştıktan sonra motor çalışma sıcaklığına gelmiyorsa termostat arızalı demektir. Termostat açık kalırsa motor ısınmaz.

8- Soğutma sistemi suyu günlük kontrol edilir. Su seviyesi peteklerin üzerinde olmalıdır. Radyatöre konulacak su, içilecek temizlikte olmalı.

9- Motor termostatı çıkarılırsa motor soğuk çalışır, geç ısınır, aşınmalar artar.

10- Radyatörün su seviyesi motor rölantide çalışırken kontrol edilir.

11- Radyatöre su araç rölantide çalışırken, motor soğuk iken konur. Motor sıcakken ılık ve kıreçsiz su konur. Hararetli motora soğuk su konursa silindir bloğu çatlar.

12- Kışın soğutma sisteminde suyun donmaması için radyatöre antifiriz ilave edilir. Kışın antifiriz konmazsa su donar, blok çatlar.

13- Soğutma sisteminde su yeterli olduğu halde, motor fazla ısınıyorsa termostat arızalanmış olabilir.

14- Soğutma sisteminde su azalıyorsa, sebeplerinden biri kalorifer hortumlarında kaçak olması olabilir.

15- Radyatör kapağının bozuk olması durumunda da soğutma sisteminde suyun eksilmesine ve motorun hararet yapmasına neden olur.

Parçaları:

1- Yakıt deposu

2- Yakıt göstergesi

3- Besleme pompası: Yakıtı depodan çekerek enjektör pompasına gönderen pompa.

4- Yakıt filitresi: Sisteme giden yakıt içindeki yabancı maddeleri temizler.

Depo ile enjektör pompası arasında bulunur.

5- Mazot-su ayırıcısı: Yakıt içindeki suyu ayıran sistem

6- Mazot-enjektör pompası: Yakıtı yüksek basınçlı hale getirerek enjektöre gönderir.

7- Hava filitresi: Silindir içine alınacak hava içindeki yabancı maddeleri temizleyen parçadır.

8- Yüksek basınç boruları: Yakıt enjeksiyon pompasından çıkan yüksek basınçlı yakıtı enjektöre taşıyan çelik borulardır.

9- Enjektörler: Yakıt pompasından gelen basınçlı yakıtı silindir içine zerrecikler halinde püskürten parçadır.

Sistemin çalışması: Besleme pompası ile depodan çekilen yakıt enjektör pompasına gelir. Enjektör de silindir içinde sıkıştırılmış, ısınmış temiz havanın üzerine yakıtı toz halinde püskürterek yanmasını sağlar.

Dizel motorlarının hava yapmasının sebepleri:

1- Yakıt bittiğinde,

2- Filitre ve mazot-su ayırıcısı temizlendiğinde,

3- Sistemde herhangi bir gevşeklik, çatlak olduğunda motor hava yapar.

DiÄŸer taraftan, direkt port sistemleri mümkün olduÄŸunca emme valfine yakın olan herbir emiÅŸ yolu’na nitro ve ilave yakıt verebilmek için özel dizayn edilmiÅŸ enjektörler, fogger memeler kullanır. Bu sistemler, herbir silindire aynı miktarda verirken bolca nitro ve yakıt akıtır. Multiple stage direct port sistemleri, bazı profesyonel yarış motorlarında 1000 ekstra beygire kadar artış yapmıştır. Bütün NOS direkt Port sistemlerin özelliÄŸi beygir ayarlamaları ve sistem tuningi (ince ayar) için deÄŸiÅŸtirilebilen nitro ve yakıt jetleridir. Direkt port sistemleri aÅŸağı yukarı hertürlü motorlarda hem cadde hem de yarış uygulamalarında kullanılır.Yakıt enjeksiyonu için olan bazı nitro sistemleri Direkt Port teknolojisinin deÄŸiÅŸik bir ifadesidir.