BİLGİSAYAR ÇAĞINDA KÜTÜPHANE HİZMETLERİ VE ENFORMASYON MESLEĞİ
SUNUM PLANI
Konuyla ilgili enformasyon bilimcileri ve enformasyon profesyonellerince ”karşılıklı dayanışmaya bağımsızlık”,”bilgi devrimi” nde bir sonraki evre olarak kabul edilmektedir.Şüphesiz bildiri baÅŸlığının kapsamı çok geniÅŸtir.
Bu başlık enformasyon teknolojisinin güçlü etkisinde bulunan enformasyon meslek alanının(kütüphaneler,arşivler,bilgi-belge merkezleri) içinde bulunduğumuz zaman dilimindeki rolü, sorumluluğu ve fırsatları açılarından ele alınarak irdelenecektir.
Bu çıkış noktasından hareketle enformasyon teknolojisinin,özellikle internetin güçlü etkisinde bulunan enformasyon meslek alanının rolü,sorumluluğu ve fırsatları:
* 21.yüzyıl okur yazarlığı,
* Entellektüel özgürlük,
* Eiğtim ve sürekli/yaşam boyu öğrenme,
* Çeşitlilik
* EriÅŸimde adalet
alt baÅŸlıkları altında ”bilgisayar çağı” ve onun en etkili ürünü olan ”internet” ve ”karşılıklı dayanışmaya bağımsızlık” kavramı ve onun altında yatan fikirlerle iliÅŸkilendirilerek sunulacaktır.
21.YÃœZYIL OKUR YAZARLIÄžI
-Okur yazar olmayı
-Enformasyon teknolojisi okur yazarı olmayı ve
-Enformasyon okur yazarı olmayı hedefler.
Basılı kaynaklardan,bilgisayardan ve diğer ortamlardan enformasyon sağlama,yorumlama(sentez ve analiz yapma)ve kullanma yetenek ve bilgisini
gerektirir.
-Bu geniÅŸ tanım bilgi otoyoluna rampa görevinden daha fazlasını yerine getirecek enformasyon mesleÄŸini ve kurumlarını (kütüphaneleri,arÅŸivleri,bilgi-belge merkezleri…) gerektirir.
-Enformasyon mesleği ve iyi enformasyon profesyonelleri 21.yüzyıl okur yazarı toplumunu yaratmaya katkıda bulunur.
-21.yüzyıl okur yazarı olan toplum ise iyi enformasyon kurumlarını ve iyi enformasyon profesyonellerini ister.
-21.yüzyıl oklur yazarlığı programlarına yatırım yapan enformasyon kurumları,kullanıcı sayı ve kalitesinde, mali kaynakları erttırmada kayda değer karlar elde etmişlerdir.
-Her türdeki enformasyon kurumları enformasyon okur yazarı kitleyi besleyen ve destekleyen hizmetleri oluşturmak ve daha da desteklemek için enformasyon teknolojisine yatırım yapmaktadırlar.
-Bu kaynakların öneminin farkında olan kişiler ise(halk,kitle) saptanan programları gerçekleştirme fırsatı sağlar ve enformasyon çağında büyüyen ve genişleyen enformasyon kurumlarına desteği savunur.
21.YÜZYOL OKUR YAZARLIĞI: NİÇİN ENFORNASYON MESLEĞİ
21.yüzyıl okur yazarlığının amacı olan enformasyon okur yazarlığını gerçekleştirmede
-Enformasyon mesleğinin,kurumlarının ve profesyonellerinin sorumluluğu vardır.
-Bu sorumluluğunu gerçekleştirmek için fırsatları da vardır.
ENTELLEKTÜEL ÖZGÜRLÜK
Fikirlerin özgür ifadesi temel insanlık hakkıdır.
Enformasyon toplumunda vatandaşlar okumak istediğini okumak,işitmek istediğini işitmek, seyretmek istediğini seyretmek,düşünmek istediğini düşünmek hakkına sahiptir.
Entellektüel özgürlük, başkalarına son derece tartışmalı gelen veya itici olabilen fikirleri bile kısıtlamaksızın tüm bakış açılarından enformasyon arama ve alma hakkıdır.
Demokrasinin temelini biçimlendirir ve oluşturur.
Enformasyon teknolojisinin gelişi ve yaygınlaşmasıyla enformasyona artan talep entelllektüel özgürlüğe hatta daha da fazlası olan eleştirelliğe hak kazandırır.
ENTELLEKTÜEL ÖZGÜRLÜK: NİÇİN ENFORMASYON MESLEĞİ
Ulusların enformasyon kurumlarının büyüklüğü ve gelişmişliği onların entellektüel özgürlüğe
-kısıtlamasız enformasyon arama ve sağlama her bireyin hakkıdır- taahhütlerinde yatar.
Enformayon mesleği, kurumları ve özgürlüğü korumada eşsiz bir konumdadır.
Çünkü,onlar:
Geleneksel olarak tüm zamanların tüm soruları ve meseleleri üzerine tüm bakış açılarını onları isteyenlere sunmayı yerleşmiş gelenekleri aracılığıyla yalnızca kitap dergi gibi geleneksel kaynaklarla değil,bütün enformasyon teknolojisiyle enformasyon sağlama sorumluluğunu kendi üzerine almışlardır..
Bu sorumluluk,enformasyon mesleÄŸinin yorumu olarak hizmet gören”Kütüphane insan hakları beyannamesinin özünde yatar”..
Onlar bu sorumuluğu yerine getirmek için her zaman daha fazla enformasyon erişimini sağlamaya aday oldular.
Bu nedenle de sürekli tüm formlarda -basılı ve elektronik tüm enformasyon taşıyıcılarını sağlamaya uğraştılar.
Enformasyona erişimi sınırlandıracak olan yasalara karşı çıkma ve sansür meseleleri hakkında seminerler,eğitim programları vb. hazırlıklarla entellektüel özgürlüğü desteklediler ve savundular.
Her zaman entellektüel özgürlüğün bulunduğu ve en sadakatle savunulduğu yerler oldular.
EĞİTİM VE SÜREKLİ ÖĞRENME
Sürekli eğitim ya da yaşam boyu eğitim hiç bugünkü kadar önemli olmamıştır.
Enformasyon teknolojisinde süren devrim,yalnızca ne öğrendiğinizle değil,sınıfta ve dışında nasıl öğrenirizle de değişimleri gerektirir.
Bu yeni çevrede başarılı olmak için yalnızca enfomasyona nasıl erişileceğini bilmek yeterli değil, bundan başka birde verimli ve etkin olarak enformasyonun nasıl analiz edileceğini ve kullanılaca-
ğını bilmek gerekmektedir.
Enformasyon ve teknolojide patlama ile süregelen durum nedeniyle,çalışma gücünün becerilerini sürekli olarak yenileme ve bilgilerini genişletmek gerekmektedir.
Eğitim ve sürekli öğrenme aktif olarak istihdam edilen veya edilmeyen yaşlı kişiler için de eşdeğer öneme sahiptir.
Ve aslında,
Bütün yaştaki insanlar için yaşam boyu öğrenme,daha uzun,daha sağlıklı,daha doygun ve üretken yaşam yarzı için anahtardır.
EĞİTİM VE SÜREKLİ ÖĞRENME: NİÇİN ENFORMASYON MESLEĞİ ?
*Enformasyon mesleği,kurumları ve profesyonelleri için sürekli öğrenme,yeni bilgi çağında gereksinim duyulan bilgi ve becerileri yenilemede ve öğrenmede kritik öneme sahiptir.
*Enformasyon mesleği ve kurumları, daima insanların fikirlere,enformasyona ve birbirlerine bağlanabilir araçların bulunduğu yerler olmuştur.
*Bugün toplumlar kültür ve yaşam boyu öğrenme merkezleri olarak örneğin halk kütüphane-
lerine,yeniden yatırım yapıyorlar.
*Okul ve halk kütüphaneleri de yaşam boyu öğrenciler olmaları için gençleri hazırlamada anahtar bir rol oynamaya sahiptir.
*Enformasyon mesleği ve kurumları,yaşamları boyunca öğrenmeyi sağlamada insanlara olanak veren toplum merkezleri olarak hizmet etmede eşşiz bir yere sahiptir .
ÇEŞİTLİLİK
Ulusların gücü onun insanlarının çeşitliliğidir.
Ancak çeşitlilik,ırk ve etniklikten daha fazlasını içerir:
* Fizksel engellileri
* Seksüel yönlendirmeyi
* YaÅŸ
* Dil
* Sosyal sınıfı
Demokrasi tüm insanlara karşı saygıda kökleşmiştir.
Saygı anlayış üzerine temellenmiştir.
Enformasyon mesleği ve profesyonelleri,anlayış ve saygı üzerine temellenmiş toplumları ve bir ulusu yaratmak için anahtarın eğitim olduğuna inanır.
ÇEŞİTLİLİK: NİÇİN ENFORMASYON MELEĞİ
Enformasyon mesleği ve kurumları,öğrenmek,büyümek ve gelişmek,düşlerini elde etmek isteyen insanlara enformasyon sunar.
Onların gücü daima derlemelerinin çeşitliliği ve tüm insanlara hizmet vermeye taahhütleri olmuştur.
Enformasyon mesleği ve her türden enformasyon kurumları,bizim kendimizi ve birbirimizi daha iyi anlama ve öğrenmemize yardım edebilecek çeşitli fikirlere ve bakış noktalarına bir forum sağlarlar.
Enformasyon mesleği,kurumları ve profesyonelleri,toplumların çeşitli ihtiyaçlarına hizmet vermede enformasyon ve kaynakları sağlamayı ve insan bilgi ve deneyimlerinin çeşitliliğine saygı duymayı taahhüt etmiştir.
Onların basılı,sözlü,görsel tarihleri ve tarih boyunca insan deneyimlerini elde eder,korur,örgütler ve erişebilir yapar.
ERİŞİMDE ADALET
Enformayona erişmek isteyen tüm insanların gereksinim duyduğu enformasyona erişimini sağlamak,özellikle neformasyon teknolojilerindeki ilerlemeyle olumlu olarak gelişti.Ancak olumsuz olarak etkilenen kesimler de vardı.
Örneğin yoksul kırsal ve güçsüz kesimlerin enformasyon teknolojilerini kullanarak enformas-
yona erişebilmesinde sorunlar ortaya çıktı.
ERİŞİMDE ADLET: NİÇİN ENFORMASYON MESLEĞİ ?
Güçsüz kesimlerin enformasyona erişebilmesindeki sorunların çözülmesinde kamuya açık enformasyon kurumlarının(kütüphane,bilgi-belge merkezleri,bilgi ağları..) belirli bir plan dahilinde ve adil,evrensel hizmet ilkeleri uyarınca yaygınlaştırılması daha da önem kazandı.
Enformasyon mesleği,kurumları ve profesyonelleri erişimde adaleti sağlama konusunda en önemli pozisyonda bulunmaktadır.
Erişimde adaleti sağlama sorumluluğu onun üstünde bulunmaktadır.
Çünkü onlar en mükemmel eşitleyicilerdir.
SONUÇ
Yeni kürede enformasyon mesleği
* 21.yüzyıl okur yazarlığı
* Entellektüel özgürlük
* Eğitim ve Sürekli öğrenme
* Çeşitlilik
* EriÅŸimde adalet gibi
Başlıklar ile dile getirebileceğimiz konulardaki eskiden beri süregelen rollerini,tüm alanlardaki özellikle enfomasyon teknolojisindeki gelişmelerle yeniden gözden geçirmek ve bu rollerini daha da geliştirerek sahip çıkmak gerekmektedir.
Bu noktada”Karşılıklı Dayanışmaya Bağımsızlık” ilkesi daha da önem kazanıyor.
Yeni kürede enformasyon mesleğinin ve profesyonellerinin rollerini gerçekleştirmek ve geliştir-
mek,baÅŸka bir söyleyiÅŸle ”Enformasyon MesleÄŸi ve Profesyonelleri Olarak Var Olmak” :
* Enformasyon mesleklerinin
* Enformasyon profesyonellerinin
* Enformasyon kurumlarının
BÄ°RBÄ°RLERÄ°YLE
* Tüm alanlarla
ÖZELLİKLE
Enformasyon teknolojisi üreten,geliştiren ve kullanan tüm alanlarla
*Eformasyon kullanıcılarıyla
KARŞILIKLI DAYANIŞMASIYLA OLANAKLI OLACAKTIR, kanısındayım
NE MUTLU!
* 21. yüzyıl okur yazarlığı
* Entellektüel özgürlük
* Eğitim ve sürekli öğrenme
* Çeşitlilik
* EriÅŸimde adalet ve diÄŸer rolleri geliÅŸtiren ve geliÅŸtirmeye çalışan ve bunun için ”Karşılıklı Dayanışma İçinde Bulunan” enformasyon mesleÄŸine, profesyonellerine ve kurumlarına. ENFORMASYON TOPLUMU ANCAK ONLAR Ä°LE GERÇEKLEÅžEBÄ°LECEKTÄ°R!
21. YÜZYILA GİRERKEN AMERİKAN KÜTÜPHANELERİ VE KÜTÜPHANECİLİĞİ ÜZERİNE
AMERÄ°KA BÄ°RLEŞİK DEVLETLERÄ° ‘ NDE
122,000′in üzerinde kütüphane(halk,akademik,araÅŸtırma ve okul) var.
Kütüphaneler evde veya iÅŸte bilgisayarsız Amerikalılar için internet’e eriÅŸimin 1. noktasıdır/1 numarasıdır.
Halk kütüphanelerinin en az %90′ı internet’e baÄŸlanmıştır.
Amerikalılar kütüphaneyi her yıl 3,5milyar kere ziyaret eder.
24 nisan 2000′de 200.doÄŸum gününü kutlayan Kongre Kütüphanesi (Library of Kongress) 500 milden daha fazla raf uzunluÄŸu , 4,000′den fazla personeli ile yıllık 2 milyondan daha fazla okura ve ziyaretçiye hizmet verir.
Amerikalılar her yıl halk kütüphanelerinden 1,6 milyar parçadan (kitaplar,dergiler,kayıtlar, bantlar vb.) daha fazlasını ödünç alır.
İyi para sağlayan okul kütüphaneleri öğrenci okuma rekorlarını destekler,güçlendirir.Daha yüksek ortalamalı öğrenci okuma skorları toplumun ekonomisine veya yetişkin eğitim düzeyine bakmaksızın okul kütüphaneleri için daha yüksek seviyede para sağlama ile karşılıklı ilişkilidir.
Halk ve akademik kütüphanelerde referans kütüphanecileri haftada 7,000,000 sorudan daha fazlasına yanıt verir.
ENFORMASYON DESTEÄžE SAHÄ°PTÄ°R
Ancak;
* EriÅŸilebilirse
* Okunmuş/ kullanılmış ve anlaşılmış olabilirse
* Kullanıcı ondan yeni bilgi elde ederse
GELECEK MEYDAN OKUMALARI KARÅžILAMA
21.yüzyıla girerken,
Kütüphaneler yeni teknolojiler, nüfus ve nüfusun çeşitliliğinde artma ve yeni eğitimsel girişimlerin
neden olduğu hızlı değişimlere yanıt veriyor/tepki gösteriyor.
HALK KÃœTÃœPHANESÄ° HÄ°ZMETÄ° NEYE YANIT VERÄ°R :
* Temel okuma yazma
* Ä°ÅŸ ve kariyer bilgisi
* Ortak çevreyi sağlama/beraber olma
* Toplumu yönlendirme
* Tüketici bilgisi
* Kültürel farkındalık
* Güncel konular ve başlıklar
* Formal öğrenmeyi destekleme
* Genel bilgiler
* Devlet yönetimi bilgisi
* Enformasyon okur yazarlığı
* Yaşam boyu öğrenme
* Yerel tarih ve soyağacı
DEĞİŞİM :
Kısaca , insanların ihtiyaçları ve beklentileri önceki yıllara göre değişiktir.
Bu değişim yatırım yapmayı gerektirir.
EĞİTİME YATIRIM:
Yeni anlayışları ve kritik düşünmeyi teşvik etmede öğrenme merkezleri olarak kütüphanelerin rolünü geliştirmek için:
* Enformasyon okur yazarlığı
* Her disiplinde eÄŸitici programlar
* Okul sonrası programlar
* Ev ödevi merkezleri
* Öğretmeni destekleme ve yetiştirme
ERİŞİME YATIRIM:
Teknoloji öğrenme biçimimize,çalışma biçimimize ve iletişim biçimimize yeni bir şekil veriyor:
* Yeni sayısal(dijital)içerik,böylece herkes her yerde kütüphane hizmetlerine erişebilir.
* İnternet kaynaklarına erişim
* EÄŸitme/yetiÅŸtirme
* Uzaktan öğrenme
GELECEK İÇİN ARAÇLARA YATIRIM:
Yeni teknolojinin daha fazlasını yapması geleceğin kullanıcısı üzerinde gözü tutmayı gerektirir. sayısal(dijital) kaynak yönetimine bir şekil vermede projeler geliştirmek için :
* Sayısal(dijital) kaynakları yönetme ve koruma için standartlara ve en iyi uygulamalara
* Çok kaynaktan enformasyon bulmayı kolaylaştırmada/basitleştirmede yeni çözümlere
* Kurumsal yönetimi en iyi şekilde gerçekleştirmede teknolojiye ihtiyaç vardır.
AİLELERE VE ÇOCUKLARA YATIRIM:
Kütüphaneler ömür boyu süren ilişkileri inşa eder :
* Aile programları
* Ebeveyn kaynakları
* Yaşça büyükler için programlar
* Sosyal yardım ve hareket eden sergiler
* İş,sağlık ve okur yazarlık bilgisi
TOPLULUKLARA YATIRIM
Her yıl milyonlarca kişi için yurttaşlıkla ilgili merkezler ve gidilecek yerler olarak kütüphanelerin rolünü beslemek/büyütmek için :
* Ekonomiyi canlandırmaya
* Kültürel turizme
* Toplumu biraraya getirme yerlerine gereksinim vardır.
KÃœLTÃœREL MÄ°RASA YATIRIM:
Gelecek için derlemelerini korumada kütüphanelerin temel gereksinimleri için :
* Derlemenin sayısallaştırılması ve bakımına
* Tehlikeye atılmış türler üzerine arştırmaya
* Koruma araştırmaları ve etkinliklerine ihtiyaç duyulur.
21.YÜZYILDA ENFORMASYON PROFESYONELLERİNİN EĞİTİM VE ÖĞRETİMİNDE
ENFORMASYON OKUR YAZARLIÄžI STANDARTLARI SUNUM PLANI
* GiriÅŸ
* Enformasyon ve Enformasyon Okur Yazarlığı Kavramları
* Enformasyon
* Enformasyon Okur Yazarlığı
* Enformasyon Okur Yazarlığı ve Enformasyon Teknolojisi İlişkisi
* Yüksek Öğretim ve Enformasyon Profesyonellerinin Eğitim ve Öğretiminde Enformasyon Okur Yazarlığı
* Enformasyon Profesyonellerinin Eğitim ve Öğretiminde Enformasyon Okur Yazarlığı Standartları
* Sonuç
GÄ°RÄ°Åž
”21.yüzyılda enformasyon okur yazarı olmadan,enformasyon profesyoneli olunamayacağı” savından yola çıkılan bu çalışmanın amacı:
21.yüzyılda enformasyon profesyonellerinin eğitim ve öğretimindeki temel enformasyon okur yazarlığı standartlarının neler olabileceği ;
Bu standartların,kütüphane ve enformasyon bilimine,eğitimine ve dolayısıyla enformasyon profesyonellerinin eğitimine etkisini;
Konuyu enformasyon okur yazarlığı ve enformasyon profesyonellerinin eğitimi veöğretimi boyutundan ele alarak genel bir çerçevede açıklamak;
ENFORMASYON ?
* Bir sistemin, kendi durumunu baÅŸka bir sisteme bildirmesi;
* Bildirme edinimi(fiili)sonunda elde edilen veri’ye üzerinde uzlaÅŸmaya varılan kurallardan yararlanılarak yöneltilen anlamı da içerir ;
* Yalnızca teknoloji alanının değil, bir yanıyla da bilim alanının konusudur;
* Kendi içindeki derinlik,kapsadığı ve ilintili bulunduğu alanların genişliği ,enformasyonu,hem mesleki hem de akademik disiplin konusu haline getirmiş :
Bu çalışma kapsamında :
Sayılar,görüntüler,biçimler,imgeler,formüller,kodl ar,çizgiler,sesler ve diğer tüm formlardaki bilgi,düşünce ve insan yaratmalarının taşıyıcıları/ortamları ve bu taşıyıcıların/ortamların bilgilendirme amacıyla aktarılması/iletilmesi ve kullanılması
”Enformasyonun altı özelliÄŸi”:
Niceliği,İçeriği,Yapısal özelliği,Dili,Niceliği,süreci
ENFORMASYON SÄ°STEMÄ° ?
Herhangi bir amaçla (sosyal,kültürel,ekonomik,eÄŸitim vd.) gerekli enformasyon teknolojilerinden de yararlanarak,enformasyonun iç ve dış kaynaklardan bulunması,elde edilmesi,iÅŸlenmesi,örgüt- lenmesi,depolanması ve yayımının gerçekleÅŸtirilmesini saÄŸlayan ”Ä°nsan Gücü, Ä°ÅŸlem, Yöntem, Teknoloji ve Ä°lgili Tüm Kaynaklardan ve bu sistemin varlık nedeni olan Potansiyel Aktif ve Pasif Tüm Kullanıcılardan meydana gelen sistem”.
ENFORMASYON TEKNOLOJÄ°SÄ° ?
Kavramsal açıdan,enformasyonun bulunması,elde edilmesi,işlenmesi,örgütlenmesi,depolanması ve yayımında mühendislik ve diğer tüm tekniklerin kullanıldığı teknolojiler ve bunlarla ilişkili yapılanmalar :
”Uzay mekiÄŸinin süper bilgisayarlarından,basit otomatlara belirtilen amaca uygun olarak kullanılan bilgisayarlar,iletiÅŸim cihazları,büro ve iÅŸyeri araçları, ölçü ve kontrol araçları , robotlar, bilgisayar kontrollü makineler , basın ve basılmış yayınlar,yazılım geliÅŸtirme, öğretim hizmetleri,kütüphanecilik,danışmanlık ve araÅŸtırma geliÅŸtirme faaliyetleri… Enformasyon ürünü olan mal ve hizmetler arasında sayılabilir”.
ENFORMASYON OKUR YAZARLIÄžI
Literatürde,enformasyon okur-yazarlığı ile ilgili evrensel bir tanımın eksikliğine ve terimin kayganlığına hayıflanılmakla birlikte
ALA tarafından,
* Enformasyona ihtiyaç olduğunda farkında olma ve
* Onun bulunduÄŸu yeri saptama ,
* DeÄŸerlendirme ve
* İhtiyaç duyulan enformasyonu etkili olarak kullanma yeteneği
ALA’nın bu tanımından yola çıkılarak Association of College and Research Libraries- ACRL tarafından:
* Enformasoyna ihtiyaç olduğunda farkında olma ve
* Onun bulunduÄŸu yeri saptama,
* DeÄŸerlendirme ve
* İhtiyaç duyulan enformasyonu etkili olarak kullanma yeteneğine sahip olmada bireylerin gereksinim duyduğu yetenekler topluluğu
Enformasyon okur-yazarlığı,hızlı teknolojik değişimin ve çabuk çoğalan enformasyon kaynaklarının çağdaş çevresi içinde gittikçe önemli olmaktadır.
Bu çevrenin karmaşıklığının artmasından dolayı,bireyler,-akademik çalışmalarında, işyerinde,kişisel çalışmalarında vd.- çeşitli ve bol enformasyon seçenekleriyle karşılaşmıştır.
Enformasyon,kütüphanelerden,kamu kaynaklarından,özel kar kuruluÅŸlarından, medya ve internet’den elde edilebilir.
Ancak, gittikçe çoğalan bir düzeyde enformasyon,bireylere gerçekliği, geçerliliği ve güvenirliği ile ilgili artan kuşkularla ve filitrelenmemiş formlarda ve alışık olunmayan ortamlarda gelmekte.
Enformasyonu anlama vedeğerlendirmede,bireyler için yeni meydan okumaları da ortaya çıkarmakta.
Sırf enformasyonun çokluğu,onu etkili olarak kullanmada gerekli yetenekler topluluğu olmadan, kendi kendine daha bilgili insanları yaratmayacaktır.
Enformasyonun hızla genişleyen ve büyüyen niceliği ve şüpheli niteliği,toplum içim büyük meydan okumaları yaratmaktadır.
Enformasyon okur yazarlığı,yaşam boyu öğrenme için temel oluşturur.
Tüm disiplinlere,tüm öğrenme çevrelerine ve eğitimin yüm seviyelerine açıktır.
Öğrencilere,
İçeriği iyice öğrenmeyi ve
Araştırmalarını büyütmeyi,
Kendini daha fazla yönlendirebilen kişi olmayı ve
Kendi öğrenmeleri üzerine daha geniş kontrolü üstlenmeyi sağlar. ENFORMASYON OKUR - YAZARLIĞI VE ENFORMASYON TEKNOLOJİSİ İLİŞKİSİ
National Research Council-NRC tarafından hazırlanan rapora göre:
Enformasyon teknolojisi okur - yazarlığı , bilgisayar okur - yazarlığı ve enformasyon okur - yazarlığı ilişkileri:
”Enformasyon teknolojisi okur-yazarlığı”,teknoloji kullanımında problem çözme ve kritik düşünme uygulaması ve teknoloji kavramı altında yatanları anlama üzerine odaklanıyorken,
‘Bilgisayar okur-yazarlığı’,belirli yazılım ve donanım uygulamalarını öğrenme alışkanlığı ile ilgilidir.’
”Enformasyon teknolojisi okur-yazarlığı”,’bilgisayar okur-yazarlığı’ ile ilgisi olan yazılım ve donanımın öğrenilmesinden daha fazla entellektüel yetenekleri gerektirebilir.Ancak,odaklanma, hala enformasyon teknolojisi üzerindedir.
”Enformasyon okur-yazarlığı” ise,içerik,iletiÅŸim,analiz,enformasyon arama ve deÄŸerlendirme üzerinde odaklanır.
Enformasyonu bulma,arama,değerlendirme ve kullanma için entellektüel bir çatıdır.
Bu çatıdaki etkinlikler,kısmen enformasyon teknolojisiyle,kısmen de sağlam ve mükemmel araştırmayla ilgili metodlarla,fakat en önemlisi değerlendirme amacıyla (eleştirel olarak) yapılan anlayış,ayırt etme ve usavurmayla başarılabilir etkinliklerdir.
Halbuki ”enformasyon teknolojisi okur-yazarlığı”,tenolojiyi derinden anlama,kavrama ve teknolojinin derecelere ayrılmış,giderek artan kalifiye kullanımı üzerinde odaklanır.
Kısaca,enformasyon okur yazarlığı,enformasyon teknolojisinin nasıl kullanılacağını ve onunla nasıl bilgiye erişileceğini bilmenin ötesine geçmektedir.
Çünkü,enformasyon teknolojisi,tek başına kaliteli öğrenme deneyimlerini garanti etmez.
Yine,enformasyon okur yazarlığı bir teknik değil,öğrenciler için bir amaçtır.
YÜKSEK ÖĞRETİM VE ENFORMASYON PROFESYONELLERİNİN
EĞİTİM VE ÖĞRETİMİNDE ENFORMASYON OKUR-YAZARLIĞI
Yaşam boyu öğrenicileri geliştirme,yüksek öğretim kurumlarının belli başlı misyonudur.
Yüksek öğretim kurumları,usavurma ve eleÅŸtirel düşünme ile ilgili entellektüel yeteneklere sahip bireyleri oluÅŸturma ve ”nasıl öğrenileceÄŸini” öğrenmeleri için bir çatı kurmada onlara yardım etme yanında,onların bilgili vatandaÅŸlar ve toplum üyeleri rollerinde olduÄŸu gibi kariyerleri boyunca da devam eden geliÅŸmeleri için temel saÄŸlarlar.
Enformasyon okur-yazarlığı ise,yaşam boyu öğrenmenin en önemli öğesidir ve ona katkıda bulunur.
Öğrenmeyi formal sınıf ortamları ötesine yayar ve stajyerlik,ilk mesleki konumlar ve yaşamın tüm alanlarında çoğalan sorumluluklar vd. içinde hareket eden bireylerin,kendi yönlendirdiği araştırmalar ile uygulama yapabilmesini sağlar.
Enformasyonu değerlendirme,yönetme ve kullanma ile öğrencilerin yeterliliğini arttırır.
Yüksek öğretim topluluÄŸunu eÄŸitmek ve öğrencilerin öğrenme biçimini deÄŸiÅŸtirmek üzerine odaklanan enformasyon okur yazarlığı,yüksek öğretimde öylesine önemli olmuÅŸtur ki bölgesel ve bilim dalı temelli akrediyasyon kurumları,yüksek öğretim kurumlarının ve yüksek okul öğrencilerinin deÄŸerlendirilmesinde onların ”enformasyon okur-yazarlığı” yetenek ve yeterlilikleri üzerinde odaklanmaktadırlar.
Yüksek öğretim düzeyinde bir eğitim-öğretim ile yetiştirilen enformasyon profesyonellerinin:
* Hem yüksek öğretimde bir öğrenci
* Hem yaşam boyu öğrenci
* Hem de yaşam boyu öğrencileri oluşturma,oluşturulmalarını destekleme veonlara hizmet verme durumunda bulunacağı mesleki konumu düşünüldüğünde,enformasyon profesyonelleri için enformasyon okur yazarlığı konusunun ne kadar önemli olduğu kolaylıkla anlaşılabilir.
ENFORMASYON PROFESYONELLERİNİN EĞİTİM VE
ÖĞRETİMİNDE ENFORMASYON OKUR-YAZARLIĞI STANDARTLARI
21.yüzyıl enformasyon profesyonellerinin eğitim ve öğretiminde anahtar konumunda bulunan enformasyon okur yazarlığının önemini ve anlamını kabul ediyor ve enformasyon okur yazarlığını gerçekleştirmek istiyorsak,enformasyon okur yazarlığı yeteneklerine ve yeteneklerin oluşturduğu yeterliliğe odaklanmak gerekli olmaktadır.
Bu durumda,enformasyon profesyonellerinin sahip olması gerekli temel enformasyon okur yazarlığı yeterliğinin saptansı,onlara bu yeterliliğin kazandırılması ve kazandıkları yeterliğin ölçülmesi,değerlendirilmesi gerekmektedir.Bütün bunlar için ise standartlara gereksinim bulunmaktadır.
Standart 1:
Enformasyon okur yazarı öğrenci,ihtiyaç duyulan enformasyonun yapısını ve boyutunu belirler.
Performans göstergeleri:
1.Enformasyon okur yazarı öğrenci,enformasyon ihtiyacını tanımlar ve açık bir şekilde ifade eder.
2.Enformasyon okur yazarı öğrenci,potansiyel enformasyon kaynaklarının formatlarını ve türlerin farklılığını tanır.
3.Enformasyon okur yazarı öğrenci, ihtiyaç duyulan enformasyonu elde etmenin maliyetlerini ve yararlarını göz önünde tutar.
4.Enformasyon okur yazarı öğrenci,enformasyon ihtiyacının yapısını ve boyutunu yeniden değerlendirir.
Standart 2:
Enformasyon okur yazarı öğrenci,ihtiyaç duyulan enformasyona etkili ve verimli olarak erişir.
performans göstergeleri:
1.Enformasyon okur yazarı öğrenci, ihtiyaç duyulan enformasyona erişmek için en uygun araştırma metodlarını veya enformasyon erişim sistemlerini seçer.
2.Enformasyon okur yazarı öğrenci,etkili olarak tasarlanmış araştırma stratejilerini kurar ve uygular.
3.Enformasyon okur yazarı öğrenci,çevrimci(online) veya şahsen çeşitli metodları kullanarak enformasyona erişir.
4.Enformasyon okur yazarı öğrenci, gerekliyse arama stratejisini tasfiye eder.
5.Enformasyon okur yazarı öğrenci,enformasyonu ve onun kaynaklarını alır,kaydeder ve yönetir.
Standart 3:
Enformasyon okur yazarı öğrenci,enformasyonu ve onun kaynaklarını eleştirel olarak değerlendi
rir ve seçilen enformasyonu kendi bilgi temeline ve değer dizgesine/sistemine katar.
Performans göstergeleri:
1.Enformasyon okur yazarı öğrenci,toplanan enformasyondan alınmış olan temel fikirleri özetler.
2.Enformasyon okur yazarı öğrenci,enformasyonu ve onun kaynaklarının her ikisini değer lendirmede aşağıdaki kriteri açık bir şekilde ifade eder ve uygular:
a.Güvenirliği geçerliliği,doğruluğu,yetkiyi,zamana uygunluğu ve görüş açısını veya önyargıyı değerlendirmek için çeşitli kaynaklardan enformasyonu inceler ve karşılaştır.
3.Enformasyon okur yazarı öğrenci,yeni görüşler oluşturmada temel fikirleri sentez haline getirir.
4.Enformasyon okur yazarı öğrenci,katılan değeri, tutarsızlıkları/çelişkileri veya enformasyonun başka benzersiz özelliklerini belirlemek için önceki bilgi ile yeni bilgiyi karşılaştırır.
5.Enformasyon okur yazarı öğrenci,yeni bilginin bireyin değer sistemine ve etki yapıp yapmayacağını belirler ve farklılıkları uzlaştırmak için tedbir alır.
6.Enformasyon okur yazarı öğrenci,başka bireyler,konu alanındaki uzmanlar ve/veya pratisyenler ile ciddi ve ayrıntılı konuşma veya yazışma aracılığıyla enformasyonun yorumunu ve kavrayışını onaylar.
7.Enformasyon okur yazarı öğrenci ,gözden geçirilerek düzeltilmiş olması gerekli aşağıdaki kriterin düzeltilip düzeltilmediğini belirler.
a.Orjinal enformasyon ihtiyacı tatmin edilmişse veya ilave enformasyona ihtiyaç olmuşsa,bunu belirler.
b.Araştırma stratejisini yeniden gözden geçirir ve zorunlu olarak ilave edilen fikirleri birleştirir.
c.Kullanılan enformasyon erişim kaynaklarını yeniden gözden geçirir ve onlara,ihtiyaç duyulan değerlerini katarak kaynakları genişletir.
Standart 4:
Enformasyon okur yazarı öğrenci,enformasyonu,bireysel olarak veya bir grubun üyesi olarak belirli bir amacı başarmada etkili olarak kullanılır.
Performans göstergeleri:
1.Enformasyon okur yazarı öğrenci, belirli bir ürünü veya performansı planlama ve yaratmada yeni ve önceki enformasyonu uygular.
2.Enformasyon okur yazarı öğrenci,ürün veya performans için süreç geliştirmeyi gözden geçirip düzeltir.
3.Enformasyon okur yazarı öğrenci,ürün veya performansı başkasına etkili olarak bildirir.
Standart 5:
Enformasyon okur yazarı öğrenci,enformasyon kullanımı etrafındaki ekonomik, yasal ve sosyal meselelerin bir çoğunu anlar,enformasyona etik olarak ve yasal olarak erişir ve onu kullanır.
Performans göstergeleri:
1.Enformasyon okur yazarı öğrenci,enformasyon ve enformasyon teknolokisi çevresindeki etik, yasal ve sosyoekonomik meselelerin çoğunu anlar.
2.Enformasyon okur yazarı öğrenci,enformasyon kaynaklarının erişimi ve kullanımı ile ilgili yasaları,yönetmelikleri,kurumsal politikaları ve görgü kurallarını izler ve kavrar.
3.Enformasyon okur yazarı öğrenci,ürün veya performansı bildirirken enformasyon kaynaklarının kullanımını da bildirir.
SONUÇ
Enformasyon meslek alanı ve enformasyon profesyoelleri,temel varlık nedenlerinden biri olan ”enformasyon kullanıcıları”nın enformasyon okur yazarı bireyler olarak geliÅŸmelerinde önemli ve eÅŸsiz bir sorumluluÄŸa sahiptirler .Böyle önemli bir sorumluluÄŸu bulunan enformasyon profes-
yonellerinin ise,öncelikle kendilerinin enformasyon okur yazarı olmaları gereklidir.
Enformasyon profesyonellerinin enformasyon okur yazarı olmalarında,kütüphaleve enforomasyon bilimi ve onun eğitimi-öğretimi de önemli bir rol üstlenmektedir.Bu kurumların layıkıyla görevlerini yerine getirebilmeleri ,öncelikle yetiştirdikleri bireylerin(geleceğin enformasyon profesyonellerinin) enformasyon okur yazarı olmalarını gerektirir.Enformasyon profesyonellerini yeteştiren eğitim ve öğretim kurumları,ancak bu koşul gerçekleştikten sonra işlevlerini yerine getirebilir.
Enformasyon profesyonellerinin sahip olması gerekli temel enformasyon okur yazarlığı yeterliliği-
nin saptanması ,onlara bu yeterliliğin kazandırılması ve kazandıkları yeterliliğin ölçülmesi,değerlendirilmesi gerekmektedir.Bütün bunlar için ise standartlara gereksinim bulunmaktadır.
Enformasyon profesyonellerinin eğitim ve öğretiminde enformasyon okur yazarlığı standartları ile ilgilenen,standartları oluşturan,uygulayan,geliştiren ve performans değerlendirmesi yapan kurumlar(bölümler vd.),verdikleri eğitim ve öğretimin bütünlüğü düşünüldüğünde,öncelikle bu konuda ve diğer tüm konularda kendilerini ve verdikleri eğitimi analiz etmeli;misyon ve vizyonlarını belirleyerek enformasyon okur yazarlığı ve diğer tüm konularda stratejiler oluşturmalı;plan ve program hazırlanmalıdır.Eğitim ve öğretim programları içnde,enformasyon okur yazarlığı ile diğer tüm konuların bütünlüğü ve karşılıklı olumlu etkileşimi mutlaka gözetilmeli-
dir.
Bu çalışmada sunulan enformasyon okur yazarlığı standartları ve perfomans ölçüleri,enformasyon profesyonellerinin eğitim ve öğretiminde geçerli ve kullanılabilir temel standartlar ve performans ölçüleri olarak kabul edilebilir.Bu standartların, içinde bulunulan sistemin özelliklerine bağlı olarak geliştirilebileceği vedeğiştirilebileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.
BİR FARK YARATMAK İÇİN ÇOK KÜÇÜK
OLDUĞUNUZU DÜŞÜNÜYORSANIZ,BİR
SİVRİSİNEKLE YATAĞA HİÇ GİRMEMİŞSİNİZ
DEMEKTÄ°R
” ANÄ°TA RODDÄ°CK ”