BÖLÜM1
1.1.TÃœKETÄ°CÄ° KREDÄ°LERÄ°
Bir mal ya da hizmetin satın alınması amacına bağlı olarak ya da olmaksızın, ticari amaçlar dışında gerçek kişilere , belli faiz, taksit ve ödeme şartlarında geri ödenmek üzere kullandırılan krediler tüketici kredisi olarak tanımlanmaktadır.
Tüketici kredileri , ülkeler , bankalar ve banka dışı tüketici kredi kurumları , konu ve müşteri itibariyle farklılık arz etmektedir. Ancak esas itibariyle,
a)DoÄŸrudan nakit ÅŸeklinde ve
b)Mal ve hizmet satın alımının finansman ihtiyacının karşılanması amacıyla , kullandırılan krediler olmak üzere iki tür tüketici kredisi tanımlanmaktadır.
Tüketici kredilerinde vade , kullanıcının ihtiyaçlarına bağlı olmakla beraber genelde3 ila 18 ay cıvarındadır.
Faiz oranı , piyasa koşullarına ve bankaların plasman politikalarına bağlı olarak değişmektedir.
Konut , araba ve dayanıklı tüketim malları alımının finansmanı ve daha birçok konuda tüketici kredisi kullanma imkanı bulunmaktadır.
Halihazırda bankacılık sektöründe faaliyet gösteren bankaların yarısından fazlası tüketici kredisi kullandırmaktadır. Ayrıca 545 sayılı KHK ile değişik 90 sayılı KHK hükümlerine göre faaliyet gösteren finansman şirketleri de tüketici kredilerini kullandırmaya yetkilendirilmiştir. 1996 yıl sonu itibariyle 4 finansman şirketi faaliyet göstermektedir.
1.2.TÜKETİCİ KREDİLERİNİN OLUMLU VE OLUMSUZ YÖNLERİ
Banka ve Tüketici finansman şirketleri , tüketicilere olduğu kadar üretici ve satıcılara da birçok olanak sağlamaktadır. Tüketiciler , ihtiyaç duydukları mal ve hizmetleri nakit para kullanmaksızın alma imkanına kavuşurken , üretici ve satıcılar da mallarının parasını peşin olarak tahsil edebilmektedir.
Artan rekabet şartları altında faaliyet gösteren bankaların tüketici kredileri kullandırmaları , ilave plasman yoluyla bu bankaların kar kaynaklarını artırmaktadır. Öte yandan , yoğun tüketici kredisi kullandırılması , bankalar için riskin dağıtılması sonucunu beraberinde getirmektedir.
Tüketici kredileri yoluyla efektif talep artmakta , bu da üretimi ve dolayısıyla milli geliri artırmakta ve ekonomik faaliyet hacmini canlı tutmaktadır. Öte yandan tüketici refahı da artmaktadır.
Bu kredilerin aşırı kullanımının , insanları gereksiz tüketime iteceği , tasarrufları azaltacağı ve gelecekteki tasarrufların bugünden harcanması sonucunu doğuracağı ve böylelikle de reel yatırımlarda düşme görüleceği ileri sürülmektedir . İlave olarak , yoğun tüketici kredisi kullanımının talep artışı yoluyla enflasyonist etki doğuracağı da ileri sürülmektedir. Ayrıca , ithalat eğilimi yüksek bazı gelişmekte olan ülkelerde bu tip kredilerin dış ticaret dengesini bozucu etki yaratacağı da savunulan görüşler arasında dır. Bu görüşlerin haklı yönlerinin olması mümkün görülmekte birlikte , kesin yargıya ancak ampirik çalışmaların neticesinde varılması gerekmektedir.
Öte yandan , artan bireysel tüketici kredileri hacminin , ekonomik daralma dönemlerinde konjonktürden etkilenmesi neticesinde bu tip kredilerin dalgalanmalara olan esnekliğinin yüksek olması nedeniyle önemli tutarda risk teşkil etmesi mümkündür. Bir başka deyimle , bu tip işlemlerde kredi değerliliği konusu önem kazanmaktadır.
BÖLÜM 2.
TÜKETİCİ KREDİSİ UYGULAMASINDA FİNANSMAN ŞİRKETLERİ VE 90 SAYILI KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME VE İLGİLİ MEVZUAT
2.1.ÖDÜNÇ PARA VERME İŞLERİ HAKKINDA 90 SAYILI KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME
Ödünç para verme iÅŸleri ile uÄŸraÅŸanların faaliyetleri ve denetlenmelerine iliÅŸkin esaslar 90 sayılı KHK’de 5/4/1983 tarih ve 2810 sayılı Kanun’un verdiÄŸi yetkiye dayanılarak Bakanlar Kurulunca 30/9/1983 tarihinde kararlaÅŸtırılmış ve 6/10/1983 tarih ve 18183 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayınlanmış ve 6/10/1983tarih ve 18183 sayılı Resmi Gazetenin mükerrer sayısında yayınlanarak yürürlüğe girmiÅŸtir.
2.1.1.AMAÇ
90 Sayılı KHK’nin amacı , faiz veya her ne ad altında olursa olsun bir ivaz karşılığı veya ipotek almak süretiyle sürekli olarak ödünç para verme iÅŸleriyle uÄŸraÅŸan gerçek kiÅŸilerin ve finansman ÅŸirketleri ile faktoring ÅŸirketlerinin faaliyetlerinin düzenlenmesi.
2.1.2.KAPSAM
İkrazatçılar , finansman şirketleri ve faktoring şirketleri bu KHK hükümlerine tabidir.
2.1.3.TANIMLAR
Kanun Hükmünde Kararname’de geçen;
Finansman şirketi: Devamlı ve mutad iştigal konusu olarak her türlü mal ve hizmet alımını kredilendirmek üzere ödünç para veren tüketici kredi şirketlerini,
Bakanlık: Hazine MüsteÅŸarlığı’nın baÄŸlı olduÄŸu Bakanlığı,
Müsteşarlık: Hazine Müsteşarlığı,
Ä°fade etmektedir.
2.1.4.KURLUÅž VE FAALÄ°YET ÅžARTLARI
Finansman şirketleri Müsteşarlığın ön izni ile kurulurlar. Bu şirketlerin ;
a)Anonim şirket olmaları,
b)Sermayelerinin Müsteşarlıkça belirlenen miktardan az olmaması,
c)Sermayelerinin %10 ve daha fazlasına sahip ortakları ile , yönetim kurulu üyeleri , genel müdürleri , genel müdür yardımcıları ve 1. dereceden imza yetkililerin:
a)35 sayılı KHK ile ek ve değişiklikleri uyarınca haklarında tasfiye kararı alınanlar,
b)Müflis veya konkordato talep etmemiş ,
c)Vergi kaçakçılığı veya vergi kaçakçılığına teşebbüs suçlarından dolayı hüküm giymemiş ,
d)Ağır hapis veya 5 yıldan fazla hapis yahut zimmet , ihtilas , irtikap , rüşvet , hırsızlık , dolandırıcılık , sahtecilik , inancı kötüye kullanma , dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı suçlardan mahkum olmamış kişiler olması,
gerekmektedir.
Finansman şirketleri kuruluşlarının ticaret siciline tescili tarihinden itibaren en geç 180 gün içinde faaliyet izni almak için Müsteşarlığa başvururlar. Süresi içinde başvurmayanlara izin verilmez.
2.1.5.DÃœZENLEME YETKÄ°SÄ°
MüsteÅŸarlık , TCMB’nın görüşünü alarak , finansman ÅŸirketlerinin kuruluÅŸ ve faaliyetleri ile ilgili usul ve esasları düzenlemeye yetkilidir.
MüsteÅŸarlık , TCMB’nın görüşünü alarak bu KHK hükümlerine göre faaliyette bulunacak finansman ÅŸirketlerinin uygulayacakları faiz oranları ile alacakları masraf ve gelirlerin azami oranlarını tespite veya serbest bırakamaya yetkilidir.
Finansman ÅŸirketleri ;
a)Ana faaliyet konuları dışında başka işle iştigal edemezler,
b)Teminat mektubu veremezler,
c)Mevduat veya her ne ad altında olursa olsun bir ivaz karşılığı para toplayamazlar . Sermaye Piyasası Kanununa göre menkul kıymet ihracı ile uluslararası piyasalardan ödünç para alınması bu hükmün dışındadır.
Finansman şirketlerinin ana sözleşme değişikliklerine izin verilebilmesi Müsteşarlıktan uygun görüşünün alınmasına bağlıdır.
MüsteÅŸarlık bu KHK’nin uygulanmasını izlemek amacıyla , Finansman ÅŸirketlerinden belirleyeceÄŸi esaslar ve örneklere uygun olarak cetvel rapor ve mali tablolar istemeye , mali bünyeleri ve kaynaklarının kullanımı ile ilgili standart rasyoları ile mali tablolarının gerekli gördüğü takdirde yayımlanmasına iliÅŸkin usul ve esasları , TCMB’nın da görüşlerini alarak tespite yetkilidir. Ä°lgili kiÅŸi ve kuruluÅŸlar bu cetvel , rapor ve mali tabloları MüsteÅŸarlığa tevdi etmek ve tespit edilecek rasyolara uymak zorundadırlar.
2.1.6.DENETLEME
Kanun Hükmünde Kararnameye tabi gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleri Müsteşarlıkça denetlenir.
Maliye Bakanlığı da , bu KHK’ ye tabi gerçek ve tüzel kiÅŸileri her halükarda denetleme yetkisini haizdir.
Bu KHK’ye tabi gerçek ve tüzel kiÅŸiler , denetim elemanlarınca istenecek her türlü bilgiyi vermek , defter ve belgelerini ibraz etmek ve incelemelere hazır tutmak zorundadır.
MüsteÅŸarlık bu KHK’ye tabi gerçek ve tüzel kiÅŸilerden her türlü bilgi ve belgeyi talep edebilir.
2.1.7.PARA VE HAPÄ°S CEZALARI
KHK’nin KuruluÅŸ ve faaliyete geçme ÅŸartları düzenleme yetkisi ve denetleme konusundaki maddelerinde yazılı yükümlülük ve sorumlulukları yerine getirmeyenler 100.000 liradan 500.000 liraya kadar ağır para cezasına çarptırılırlar.
Bu suçların tekrarı halinde cezalar 3 katına çıkarılarak hüküm olunur.
Bakanlar Kurulu , bu maddede yazılı parasal miktarları 1983 yılı temel olmak üzere , Ticaret Bakanlığınca yayımlanan toptan eşya fiyatları indeksinin gerektirdiği sınırları aşmamak kaydıyla artırmaya yetkilidir.
2.2.ÖDÃœNÇ PARA VERME Ä°ÅžLERÄ° HAKKINDA KHK’NÄ°N GEÇİCÄ° BAZI MADDELERÄ°NÄ°N DEĞİŞTÄ°RÄ°LMESÄ°NE Ä°LÄ°ÅžKÄ°N 545 SAYILI KHK’NÄ°N GEÇİCÄ° MADDESÄ°
Geçici 1. Madde KHK’de yapılması öngörülen düzenlemelere iliÅŸkin yönetmenliklerin 6 ay içinde hazırlanarak yürürlüğe konulacağı hükme baÄŸlanmıştır.
2.3.FİNANSMAN ŞİRKETLERİNİN KURULUŞ VE ÇALIŞMA ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK
Kararnamenin 13. Ve geçici 1. Maddesi gereği 26/7/94 tarih ve 22002 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yönetmelik aşağıda değerlendirilmiştir.
2.3.1.AMAÇ VE KAPSAM
YönetmeliÄŸin amacı , Ödünç Para Verme Ä°ÅŸleri Hakkında 30/9/83 tarihli ve 90 sayılı KHK’nin 545 sayılı KHK ile deÄŸiÅŸik 13 üncü maddesi hükümleri çerçevesinde , devamlı ve mutad iÅŸtigal konusu olarak her türlü mal ve hizmet alımını kredilendirmek üzere ödünç para veren finansman ÅŸirketlerinin kuruluÅŸ ve çalışma esas ve kurallarını belirlemektir.
Yönetmelik hükümleri , taksitli satış , basım ve yayım yoluyla kapsamlı satış ve kapıdan satışlar ile bu satışları yapan gerçek ve tüzel kişilere uygulanmaz.
2.3.2.TANIMLAR
Bu Yönetmelikte geçen;
a)Finansman Şirketi: Devamlı ve Mutad iştigal konusu olarak her türlü mal ve hizmet alımını kredilendirmek üzere ödünç para veren tüketici kredi şirketlerini,
b)Finansman Şirketi Faaliyet İzin Belgesi: Faaliyette bulunmasına izin verilen finansman şirketlerinin merkezleri adına düzenlenen imzalı soğuk damgalı belgeyi,
c)Finansman Şirketi Şube İzin Belgesi : Finansman şirketlerinin Müsteşarlıkça açılmasına izin verilen şubeleri için bulundukları mahallin adı belirtilmek süretiyle düzenlenen imzalı ve damgalı belgeyi,
d)Şube : Münhasıran finansman şirketine bağlı olarak çalışan idaresi yönetim kurulu kararıyla atanan yönetici vasıtasıyla yürütülen mahalli teşkilatı,
e)Tüketici : Malı veya hizmeti özel amaçlarla satın alarak nihai olarak kullanan veya tüketen gerçek veya tüzel kişiyi,
f)Satıcı : Kamu kurum ve kuruluşları da dahil olmak üzere tüketiciye mal satan veya hizmet sunan gerçek veya tüzel kişiyi,
g)Mal : Ticaret konusu taşınır eşyayı,
h)Müsteşarlık : Hazine Müsteşarlığını ,
ifade etmektedir.
2.3.3.KURULUÅž Ä°ZNÄ°
Kurucular , finansman şirketi kuruluşu için gerekli bilgi ve belgelerle birlikte , ön izin almak üzere Müsteşarlığa başvuruda bulunurlar.
Müracaatları Müsteşarlıkça uygun görülenlere ön izin verilir.
2.3.4.KURULUÅž Ä°ZÄ°N ÅžARTLARI
Finansman şirketlerinin kuruluşlarına izin verilebilmesi için ;
a)Anonim şirket şeklinde kurulmaları,
b)ÖdenmiÅŸ sermayelerinin 200 milyar TL’ndan az olmaması ,
c)Hisse senetlerinin tamamının nama yazılı olması ve nakit karşılığı çıkarılması ,
d)Sermayenin %10 ve daha fazlasına sahip ortakların ,
1)35 sayılı KHK ile ek ve değişiklikleri uyarınca haklarında tasfiye kararı alınmamış olması ,
2)Müflis veya konkordato talep etmiş olmamaları,
3)Ağır hapis veya 5 yıldan fazla hapis yahut zimmet , ihtilas , irtikap , rüşvet , hırsızlık , dolandırıcılık , sahtecilik inancı kötüye kullanma , dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı suçlardan mahkumiyetlerinin bulunmaması ve vergi kaçakçılığı veya vergi kaçakçılığına teşebbüs suçlarından dolayı hüküm giymemiş olmaları ,
e)Tüzel kişi ortakların %10 ve daha fazla paya sahip olan ortaklarının ,bu maddenin (d) bendinde sayılan şartları taşımaları,
f)Tüzel kişi ortakların , mali bünyelerinin , şirketin kuruluşunda taahhüt ettikleri sermaye miktarını karşılayabilir düzeyde olması ,
gerekmektedir.
Bu maddede belirtilen ödenmiş sermaye tutarı , kredi konusu sektörler itibariyle Müsteşarlıkça artırılabilir. Ancak , bu tutar , belirlenen 200 milyar liranın 5 katını aşamaz.
2.3.5.İZİN İÇİN İSTENEN BİLGİ VE BELGELER
Finansman şirketinin kuruluşunda aşağıdaki bilgi ve belgeler istenir;
a)Şirket ana sözleşmesi,
b)Gerçek kişi kurucu ortakların,
1)Ayrıntılı özgeçmişleri, nüfus kağıdı örnekleri , ikametgah ilmuhaberleri kururcu tanıtım formları,
2)Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin (d) bendinde yer alan şartları haiz olduklarına dair ilgili mercilerden alınan belgeler ,
c)Tüzel kişi kurucu ortakların bir önceki faaliyet yılına ait bilanço ,kar-zarar tabloları ve faaliyet raporların ile kurucu tanıtım formları,
d)Şirketin kurulması ile ilgili olarak hazırlanan ve yapılması düşünülen kredilendirme işlemlerine ve kredi konusu mal ve hizmet türlerine ilişkin açıklamaları içeren rapor,
2.3.6.FAALİYETE GEÇİŞ ŞARTLARI
Finansman şirketleri , kuruluşlarının Ticaret Siciline tescili tarihinden itibaren en geç 180 gün içinde faaliyet izni almak için Müsteşarlığa başvururlar.
Ancak bu süre , ön izin tarihinden itibaren 9 ayı geçemez.
Başvuru sırasında aranacak bilgi ve belgeler şunlardır;
a)Ana sözleşmenin yayımlandığı Ticaret Sicil Gazetesinin bir nüshası,
b)İmza yetkisini haiz kişilerin noter tasdikli imza sirküleri ,
c)Genel Müdür ve genel müdür yardımcıları ile 1.derece imza yetkisine sahip olan yöneticilerinin yüksek öğrenim gördüklerine ve Yönetmeliğin 4. Maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde yer alan şartları haiz olduklarına ilişkin belgeler,
d)Uygun hizmet birimlerinin kurulmuş olduğunu , bu birimler için yeterli personel kadrosunun oluşturulduğunu , iç kontrol sisteminin kurulduğunu ve personelin bunu uygun görev tanımları ile yetki ve sorumluluklarını gösterir bilgi ve belgeler.
2.3.7.Ä°ZÄ°N BELGESÄ° VE ALENÄ°YET
Faaliyette bulunmaları uygun görülenlere , MüsteÅŸarlıkça “Finansman Åžirketi Faaliyet Ä°zin Belgesi” verilir. Ä°zin belgesi , herkesin görebileceÄŸi ÅŸekilde , iÅŸyerinde asılı bulundurulur.
2.3.8.FAALÄ°YET Ä°ZNÄ°NÄ°N Ä°PTALÄ°
Verilen izne uygun olarak belge tarihini izleyen 1 yıl içinde faaliyete geçilmemesi veya faaliyete sürekli olarak 1 yıl veya daha fazla ara verilmesi halinde Müsteşarlıkça verilen faaliyet izin belgeleri iptal edilir.
Denetlemeler sonucu bu Yönetmelik hükümlerine ve genel mevzuata aykırı işlem yapıldığının tespit edilmesi veya bu Yönetmelik uyarınca Müsteşarlıkça verilen faaliyet izin belgeleri iptal edilir.
Denetlenmeler sonucu bu Yönetmelik hükümlerine ve genel mevzuata aykırı işlem yapıldığının tespit edilmesi veya bu yönetmelik uyarınca Müsteşarlık tarafından istenen bilgi ve belgelerin süreleri içerisinde gönderilmemesi halinde Müsteşarlıkça finansman şirketlerinin ve şubelerinin faaliyetleri 1 ay süreyle geçici olarak durdurulur ve iki yıl içerisinde faaliyetleri iki kez geçici olarak durdurulan finansman şirketlerine bu tedbir üçüncü kez uygulanmaz faaliyet izin belgeleri iptal edilir.
Faaliyet izni bulunmayanlar ve faaliyet izni iptal edilenler faaliyette bulunmaz ; ticaret unvanlarında , ilan ve reklamlarında veya işyerlerinde faaliyette bulundukları izlenimini yaratacak hiçbir kelime , deyim ve işaret kullanamazlar.
2.3.9.HİSSE DEVRİ VE ANA SÖZLEŞME DEĞİŞİKLİĞİ
Sermayenin %10 ve daha fazlasını temsil eden veya bir kişiye ait sermaye payının bu oranı aşması sonucunu veren hisse senedi devirleri , Müsteşarlığın iznine tabidir. Yeni ortakların , kurucu ortaklarda aranan şartları taşımları ve bu Yönetmeliğin 5. Maddesinde sayılan belgeleri Müsteşarlığa ibraz etmeleri zorunludur.
Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca finansman şirketlerinin ana sözleşme değişikliklerine izin verilebilmesi , Müsteşarlığın uygun görüşünün alınmasına bağlıdır.
2.3.10.ŞUBE AÇILMASI VE İZİN BELGESİ
Finansman şirketleri merkezlerinin dışında şube açabilirler. Şube açılması Müsteşarlığın iznine tabidir. Finansman şirketlerinin şube açmalarına izin verilebilmesi için;
a)Şube açılmasına duyulan ihtiyacı ve potansiyel iş hacmini belirleyen bir raporun finansman şirketince hazırlanması,
b)Hizmetin gerektirdiği yeterli mekan ve teknik donanımın sağlanmış , iş yerinin amaca uygun olarak tefriş edilmiş olması ,
c)Bu Yönetmeliğin 4. Maddesinin (d) bendinde belirtilen nitelikleri haiz en az lise mezunu bir müdür veya şube sorumlusu ile şubenin ihtiyacına uygun yeterli personelin sağlanmış olması ,
d)Her bir şube için , Yönetmeliğin 4. Maddesinin (b) bendinde belirtilen miktarın yarısının , ödenmiş sermayeye eklenmesi ,
şartları aranır.
Şubeler , Müsteşarlıktan izin alındıktan sonra , 90 gün içerisinde Ticaret Siciline tescil ve ilan ettirilerek faaliyete geçerler. Finansman şirketleri , şubelerinin faaliyete geçişini en geç 30 gün içerisinde müsteşarlığa bildirirler.
MüsteÅŸarlıkça ÅŸubelere ayrıca “Finansman Åžirketi Åžube Ä°zin Belgesi” verilir. Bu belge herkesin görebileceÄŸi ÅŸekilde ÅŸubelerde asılı bulundurulur.
2.3.11.FİNANSMAN ŞİRKETLERİNİN YAPAMAYACAKLARI İŞ VE İŞLEMLER
Finansman ÅŸirketleri ,
a)Ana Faaliyetleri dışında başka işle iştigal edemezler,
b)Teminat mektubu veremezler,
c)Mevduat veya her ne ad altında olursa olsun bir ivaz karşılığı para toplayamazlar . Sermaye Piyasası kanununa göre menkul kıymet ihracı ile mali piyasalardan ödünç para alınması bu hükmün dışındadır.
2.3.12.FİNANSMAN ŞİRKETLERİNİN FAALİYETLERİ VE GENEL SÖZLEŞME ZORUNLULUĞU
Yönetmelikte belirtilen ÅŸartları yerine getirerek “Finansman Åžirket Ä°zin Belgesi” almış finansman ÅŸirketlerinin baÅŸlıca iÅŸlevi , devamlı ve mutad meslek halinde her türlü tüketim malı ve hizmet alımını kredilendirmek suretiyle , tüketicinin finansmanını saÄŸlamaktır.
Finansman şirketleri , kredilendirecekleri mal ve hizmetleri temin eden satıcılarla önceden genel bir sözleşme yaparlar. Genel sözleşmede mal ve hizmetin teminine ilişkin genel şartların yanında , tüketiciye uygulanacak faiz ve diğer masraflar serbestçe belirlenir . Genel sözleşmenin bir örneği imza tarihinden itibaren 30 gün içinde Müsteşarlığa gönderilir.
Finansman şirketlerince açılan krediler , genel sözleşmedeki esaslara göre tüketicinin nam ve hesabına mal veya hizmetin teslim ve temini ile birlikte , doğrudan satıcıya ödenir. Ancak kredi geri ödemeleri , adına kredi açılanlar tarafından finansman şirketlerine yapılır.
2.3.13.YAZILI SÖZLEŞME ZORUNLULUĞU
Yönetmelik hükümlerine göre kendilerine faaliyet izni verilen finansman şirketlerinin; tüketicilerle kredi işlemleri , mal üreten ya da hizmet arz eden satıcılarla finansman ilişkisi , taraflar arasında yapılacak yazılı sözleşmelere dayandırılır.
Söz konusu Sözleşmelerde ;
a)Tüketicinin kredi Sözleşmesinden doğan yükümlülüğün , kredi konusu malın ve hizmetin tesliminden önce başlamayacağına ,
b)Erken geri ödemelerde tüketicinin hangi oranlarda faiz indirimine hak kazanacağına,
c)Başlangıçta belirlenen kredi şartlarının , sözleşme süresi içinde tüketicinin aleyhine değiştirilemeyeceğine , ilişkin hükümlerin bulunması, ayrıca sözleşme hükümlerinin açık ve kolayca okunabilir olması ve tüketiciyi yanıltıcı ifadeler içermemesi gerekir.
2.3.14.BÄ°LGÄ° VERME
Finansman ÅŸirketleri,
a)Yıllık bilanço , kar-zarar cetvelleri ile faaliyet raporunun birer örneğini , genel kurul toplantılarının yapılmasını takip eden ayın sonuna kadar,
b)Şekil ve kapsamı Müsteşarlıkça belirlenecek istatistiki tabloları istenilen sürelerde, Müsteşarlığa gönderirler.
2.3.15.DENETÄ°M
Finansman şirketlerinin faaliyetleri , Müsteşarlık ve Maliye Bakanlığının denetim elemanlarınca denetlenir.
Finansman şirketleri , denetim elemanlarınca istenecek her türlü bilgiyi vermek , defter ve belgeleri ibraz etmek ve incelemeye hazır tutmak zorundadırlar.
Şirketin mali tablo ve raporları bağımsız denetleme kuruluşlarına denetlettirilir , denetleme raporunun bir örneği Müsteşarlığa gönderilir.
2.4.YURTDIÅžINDA TÃœKETÄ°CÄ° KREDÄ°LERÄ° UYGULAMASI
2.4.1.AMERÄ°KA’DA
Tüketici kredileri ile ilgili düzenlemeler, 1960’lı yıllardan itibaren tüketici kredilerinin hızla yaygınlaÅŸması üzerine ortaya çıkan problemlere çözüm bulmak amacıyla uygulamaya konmuÅŸtur. Düzenlemeler; tüketici kredileri ile ilgili kanunlar , açıklayıcı kanunlar ve medeni kanun ile tüketici kredilerinin kullandırılması , toplanması ve raporlanması alanındaki ihmallere karşı koruyucu önlemlerden oluÅŸan kanunlar olmak üzere temelde üç grupta toplanmaktadır. Tüketici kredileri ile ilgili kanunlarda , temel olarak düzenlemeler yapma yetkisi Federal Reserve Guvernorler Kurulu’ndadır.
Mevduat toplayan kurumlar için Tüketici kanunlarının uygulanmasında , öncelikle sorumluluk federal denetim biriminde bulunmaktadır. Perakende satış yapan mağazalar ile finans şirketleri dışındaki kreditör kurumlar için Federal Ticaret Komisyonu , Tüketici Kredileri Kanunlarının uygulanmasında birincil sorumluluğa sahiptir. Komisyonun fonksiyonunu tüketici şikayetlerini değerlendirerek yerine getirmektir.
Amerika’da konuyla ilgili temel Kanunlar aÅŸağıda verilmiÅŸtir
a)Kredi vermede doğruluk yasası
Federal Reserve’in Z düzenlemesi
Tüketici Kiralama Yasası
Federal Reserve’in M Düzenlemesi
Gayrimenkul Ödeme Prosedürleri Kanunu
Ev ve Şehir geliştirme İdaresinin X Düzenlemesi
Eşit fırsat Kanunu
Federal Reserve’in B Düzenlemesi
Ev İpoteği Açıklama Kanunu
Federal Reserve’in C Düzenlemesi
Adil Konut Kanunu
Adil Kredi Raporlama Kanunu
Adil Borç Tahsil Uygulamaları Kanunu
Finansal Gizlilik Hakkı Kanunu
Federal Ticaret Komisyonu GeliÅŸtirme Kanunu
Federal Reserve Sistemi ,Bankalararası Çek Takas Merkezi ve EFTS Hizmetleri aracılığıyla ödemelerin transferi ile ilgilidir. Fed’in ödemeler sistemine aktif katılımı piyasada tarafların istikrarlı davranışlarının devamını saÄŸlamaktadır. Ayrıca , bankalar ve diÄŸer mevduat kurumları , federal düzeyde ve genel olarak sayısız düzenleme ve denetlemeye tabidirler. Finansal kurumların özel faaliyetleri aynı zamanda Federal Ticaret Komisyonu , Menkul Kıymetler Komisyonu , Hazine Departmanın gözetimindedir. Federal Reserve Güvernörler Kurulu 1978 Elektronik Transfer Kanunu’nun yürürlüğe girmesinde önemli bir rol oynamıştır.
Kağıda dayalı ödeme iÅŸlemleri ; sahtekarlık durumlarında veya çekte tahrifat ve çek ödemesini durdurma hakkı konularında sorumlulukları belirleyerek tüketicinin korunmasını düzenleyen Ticaret Kanunu’na tabidir. Federal Reserve Guvernörler Kurulu’nun düzenlenmesi için yetki içermektedir. Buna göre , J Düzenlemesi ; federal Reserve Sisteminin Bankalararası Çek takas kuralları ve EFTS konusunda hükümler koymuÅŸtur. Ayrıca modern ödeme sistemlerinde tüketicinin korunması için Elektronik Fon Transfer Kanunu ve Federal Reserve’in E Düzenlemeleri bulunmaktadır.
2.4.2.Ä°NGÄ°LTERE’DE
Ä°ngiltere’de 1974 yılında Tüketici Kredisi Kanunu çıkarılmıştır. Kanun ; denetim , tüketicinin bilgilendirilmesi ve korunması konusunda ayrıntılı hükümler ihtiva etmektedir. Yasanın en önemli özelliÄŸi , finans kurumlarının kredi açabilmeleri için Lisans Sistemini getirmesidir. Lisans verme bankaları iki yönden etkilemektedir. EÄŸer tüketici kredisi vermek ve Kanun’da sayılan diÄŸer kredi verme iÅŸlemleriyle uÄŸraÅŸmak istiyorlarsa bankalar da lisans almak zorundadır. Ayrıca , bazı düzenlenmiÅŸ anlaÅŸmalarla tüketici kredisi veren diÄŸer mali kurumları bankalar finanse edecekleri zaman onların lisans sahibi olması gerekmektedir.
Merkez Bankası aktif bir biçimde ödeme takas hizmetleri birliÄŸinin tam üyesi olarak , sistemde yer almaktadır. Aynı zamanda banka olarak , takasa girmektedir. Banka’nın ana politika konusu , tüm takas faaliyetlerinin istikrarını ve gerçekleÅŸmesini ve etkinliÄŸi temin etmektedir. Ödeme sisteminde kamu ağırlıklı baÅŸka bir düzenleyici kurum yoktur. Ayrıca , 1987’deki Bankalar Kanunu’na göre , Merkez Bankası Ä°ngiltere’de faaliyet gösteren ve mevduat kabul eden kurumların denetiminden sorumludur. Mevduat Koruma Kanunu , mevduat sahipleri tarafından yapılan ödemelerde , ihmal durumlarında düzenlemeler öngörmektedir. 1986 Yapı Kurumlar Kanunu , halihazırda , geniÅŸ yelpazede ödeme hizmetleri sunmasına izin vererek aynı zamanda bu kurumların Yapı Kurumları Komisyonu tarafından denetlenmesi konularında hükümleri içermektedir. Ayrıca 1973 Ticaret Kanunu ve Yasak Ticari Uygulamalar Kanunu ; kartel anlaÅŸmaları , rekabet dışı yasak uygulamalar konusunda ve EFTS ile ilgili hükümler ihtiva etmektedir.
BÖLÜM 3
TÜKETİCİ FİNANSMANI ŞİRKETLERİ
Tüketici Finansmanı Åžirketleri, münhasıran tüketicilere kredi vermek amacıyla kurulan, kredi kurumlarından biridir. Bu bölümde öncelikle genel olarak tüketiciyi kredilendiren kurumlardan kısaca bahsedilmekte, daha sonra da Yurtdışında ve Türkiye’de Tüketici Finansmanı Åžirketleri’nin tanımı, türleri, geliÅŸimi, yasal dayanağı ve örnekleri üzerinde durulmaktadır.
“Tüketici Kredi Kurumlan : Amerikan ekonomisindeki tüketicilere kullandırılan kredilerin çoÄŸunu aracı kurumlar (ticari bankalar, mevduat bankaları ve mevduat ve kredi kurumları) oluÅŸturur. (ÖrneÄŸin; 1988 Åžubatı itibariyle tüketicilere kullandırılan 625 milyar USD ipoteksiz kredinin 578 milyar USD kadarını, bir baÅŸka ifadeyle %90′ını aracı kurumlar açmıştır. Aracı kurumlar aynı zamanda taksitsiz krediler ve ipotekli ev kredilerinde de en büyük paya sahiptir. Genel olarak herbir finansal kurum, tüketici kredilerinin bir ya da birkaç türünde branÅŸlaÅŸmak isterse de, son yıllarda bu kurumların kullandırdıkları kredilerde bir çeÅŸitlenme eÄŸilimi baÅŸlamıştır. Bu çeÅŸitlendirmenin en önemli sonucu da bütün büyük kredi kurumlarını direkt bir rekabete zorlamasıdır.”
3.1 YURTDIŞINDA FİNANSMAN ŞİRKETLERİ
Yurtdışında finansman şirketleri, 70-80 yıllık bir geçmişe sahip olup, geniş bir uygulama alanı bulmuşlardır. Aşağıda tüketici finansmanı şirketlerinin tanımı, türleri ve yurtdışı uygulamaları hakkında bilgiler verilmiştir.
3.1.1 FİNANSMAN ŞİRKETLERİNİN TANIMI VE TÜRLERİ :
“Finansman ÅŸirketleri tüketicilere ve kuruluÅŸlara otomobilden, iÅŸ ekipmanlarına, tıbbi malzemelerden, ev araç gereçlerine kadar çok geniÅŸ bir yelpazede kredi kullandıran kurumlardır. Batı’da uzun bir geçmiÅŸe sahip olan bu ÅŸirketler, binlerce küçük kredi ofisi ile tüketici1ere direk ulaÅŸarak kredi kullandırırlar. Ancak genellikle kredilere uygulayabilecekleri faiz oranı veya maksimum kredi miktarı ile ilgili olarak devlet yasa1arıyla sınırlandırılmışlardır.”·
“Amerika’daki uygulamada bu tür ÅŸirketlere "Finance Company", Ä°ngiltere’deki uygulamada ise "Finance House" ya da “Secondary Banks”-Ä°kincil Banka" denilmektedir. Fakat yasal açıdan finansman ÅŸirketleri banka deÄŸildir. AÅŸağıda kısaca Amerika ve Ä°ngiltere’deki uygulamalar hakkında bilgi verilmektedir”
a) Ä°ngiltere : Büyük Britanya’da Finans evlerinin ana iÅŸtigal konusu taksitli satışların finansmanıdır. Finans evleri bir malı büyük bir iskonto ile peÅŸin olarak üretici veya satıcıdan alır ve bunu tüketiciye taksitle daha yüksek bir fiyatla satar. Bu amaçla alıcı ile satıcı arasında taksitli satış anlaÅŸması imzalanır. Bu iÅŸlemleri yürütebilmek için finans evleri ticari bankalardan büyük tutarlarda kredi kullanırlar veya kamudan bankalara göre daha yüksek faiz hadleri ile mevduat toplarlar. Bu yüzden Ä°ngiltere’de finans evlerine ikincil banka (secondary banks) denilmektedir. Bu duruma raÄŸmen bu tür kuruluÅŸlar yasal açıdan banka sayılmazlar. Ä°ngiltere’deki uygulamada finans evleri, bankalar, sonra da bir üst kuruluÅŸ olan Finans Evleri BirliÄŸi (Finance Houses Association) tarafından denetlenir. Ä°ngiltere’de Finans Evleri BirliÄŸi 1945 yılında Londra’da kurulmuÅŸ olup, Ãœlkedeki büyük ve önemli finans evleri bu BirliÄŸin üyesi bulunmaktadır.
b) Amerika : Amerika BirleÅŸik Devletleri’nde finansman ÅŸirketleri tüketicilere ve küçük iÅŸ adamlarına ödünç veren kuruluÅŸlardır. Bu yüzden, finansman ÅŸirketlerinin müşterileri tipik olarak banka müşterilerine göre kredi alma standardı daha düşük ve bu bakımdan bankalara baÅŸvuramayan gruplardır. Tasarruf kurumlarından farklı olarak, finansman ÅŸirketleri tüketiciden mevduat kabul edemezler."
"Otoritelerin çoğu bu endüstrideki firmaları üç gruba ayırır: tüketici finansmanı şirketleri, satış finansman şirketleri, ticari finansman şirketleri:
i) Tüketici Finansmanı Şirketleri (Consumer Finance Companies) :
Tüketici finansmanı şirketleri (Consumer Finance Companies), çok sayıda bireysel kredi kullandırdıklarından aynı zamanda küçük kredi şirketleri olarak bilinirler. Kredilerinin büyük bir kısmını otomobil kredileri ve ev gereçleri oluşturmaktadır. Bununla birlikte hastane harcamaları, eğitim ve tatil giderleri, ev tadilatı ve enerji faturaları da tüketici finansmanı şirketlerinin kredilerinin odağı olmaya başlamıştır. Tüketici kredileri pek çok finansal kurum için en karlı plasman yöntemidir. Bununla birlikte, bu kredilerin diğerlerine oranla daha fazla risk taşıdığı, maliyetli olduğu da kanıtlanmıştır. Ancak, kredi veren kurum faiz oranlarını yüksek tutarak bu maliyetleri dengeler. Genel olarak tüketici kredileri piyasası kurumsal kredilere göre daha az rekabetçi bir piyasa olduğu için kredi kurumları açısından daha avantajlıdır.
ii) Satış Finansman Şirketleri (Sales Finance Companies) :
Satış Finansman Şirketleri (Sales Finance Companies), otomobil ve diğer dayanıklı tüketim ürünleri satan bayilerden taksitli satışların senetlerini satın almak suretiyle tüketicilere dolaylı krediler verirler. Bu şirketlerin çoğu bir bayi ya da üretici tarafından kontrol edilen (captive) firmalardır. Bunların ana fonksiyonu sponsor firmanın ürün ve hizmetlerini kredilendirerek satışlarını arttırmaktır. Bu tür satıcı finansmanı şirketlerine sahip olan kuruluşlara General Motors, General Electric, Motorola, Sears ve Wards örneği. verilebilir. Genellikle satış finansman şirketleri perakendeci bayilere sözleşmenin vade, minimum ödemeler ve kredi oranlan gibi kabul edebilecekleri unsurlarını önceden bildirirler. Çoğunlukla bu şirketler, bayilere satış yapıldığı zaman dolduracakları bir kontrat formu verirler. Hemen ardından bu kontrat bayi tarafından finansman şirketine satılır.
iii) Ticari Finansman Åžirketleri (Commercial Finance Companies) :
Ticari Finansman Şirketleri (Commercial Finance Companies), çogunlukla şirketlere kredi kullandırırlar. Bu şirketlerin büyük bir kısmı küçük ve orta ölçekli üretici ve toptancılara alacak senetleri finansmanı ya da faktoring hizmeti temin eder. Alacak senedi finansmanı yoluyla ticari finansman şirketi alacak senetlerini elinde bulunduran firmaya doğrudan bir nakit kredi açmış olur. Alternatif olarak finansman şirketinin alacak senetleri olan firmanın bu hesaplarını uygun bir orandan iskonto ederek satın alacağı bir faktoring düzenlemesi yapılabilir. Ticari finansman şirketlerinin pek çoğu bugün kredi verme hizmetlerini sadece alacakların finansmanıyla sınırlamaz, aynı zamanda iş makineleri ve diğer sabit kıymetlerle teminatlandırılan krediler de verir. Bunların yanında uçak, demiryolu araçları ve büyük ekipmanların alımı için finansal kiralama hizmeti verdikleri gibi kısa vadeli teminatsız nakit krediler de verirler.
Finansman şirketlerinin türleri arasındaki farkların üzerinde çok fazla durmaya gerek yoktur. Büyük şirketler üç alanda da aktiftirler. Bunun yanında, bugün pek çok finansman şirketi kredi çeşitlerini işletme sermayesi kredilerinden, finansal kiralama planlarına, ve sermaye yatırımlarını destekleyen uzun vadeli kredilere kadar çeşitlendirmişlerdir. Finansman şirketlerinin verdikleri krediler içinde en önemli yeri tutan kurumsal kredilerdir, ikinci sırada tüketici kredileri gelir, bunu da az miktarda ipoteklere verilen krediler izler."
"Bu sınıflamanın dışında Amerika’da yüzde yüz sermayesi ana ÅŸirketin elinde bulunan finansman ÅŸirketleri "Captive Finance Companies" diye adlandırılır. Bu tip finansman ÅŸirketlerinin asıl amacı ana ÅŸirketten mal alan tüketicileri finanse etmektir. General Motors Acceptance Corporation "General Motors" mamullerini satın alan müşterilere kredi veren kuruluÅŸlara örnek olarak gösterilebilir.
Amerika’da finansman ÅŸirketleri bulundukları eyaletin yasalarına göre çalışırlar. Fakat bu arada uymaları gerekli federal kurallar da mevcuttur. Bu tür yasal düzenleme daha çok tüketici iÅŸlemleri, ödünç vadeleri, müşteriden alınacak faiz oranı ve tahsilat iÅŸlemlerinde odaklaşır. Bu sınırlandırıcı düzenlemeler, finansman ÅŸirketleri ile ticari bankalar arasındaki her gün artan rekabetten kaynaklanmaktadır. Bu yüzden Amerika’da finansman ÅŸirketlerinin büyümesi ve geliÅŸmesi tüketiciye kredi veren diÄŸer benzer kuruluÅŸlara göre yavaÅŸlamış durumdadır"
3.1.2 FİNANSMAN ŞİRKETLERİNİN YURTDIŞINDAKİ GELİŞİMİ:
"Finansman şirketlerinin, aktif olarak çok sayıda küçük kredi ofisi ile tüketiciye doğrudan, veya bayilerden taksit senetlerini satın almak suretiyle dolaylı olarak kredi Kullandırmalarının uzun bir geçmişi vardır. Ancak yakın zamanlarda, finansman şirketleri kurumlar arasındaki rekabetin değişmesinden etkilendi.
Yaygın ÅŸube ağının olmayışı onların, bu kredileri talep ederken rahatlığı tercih eden tüketici ünitelere ulaÅŸmalarında bir dezavantaj oluÅŸturuyordu. Sonuç olarak hem ticari bankalar hem de banka olmayan özel mevduat kurumları finansman ÅŸirketlerinin aleyhine tüketici kredileri pazarının büyük bir kısmını ellerinde tuttular. ÖrneÄŸin Ulusal Rezerv Kurulu (Federal Reserve Board)’un derlediÄŸi datalara göre, 1950′de finansman ÅŸirketleri tarafından verilen krediler finansal kurumların açtığı kredilerin %45′ini oluÅŸturmaktaydı. Bu oran 1987 yılında %23′e düştü. Aynı periyotta kredi üniteleri tüketici kredileri pazarındaki paylarını üçe katladılar. Uzmanların çoÄŸu ÅŸu anda finansman ÅŸirketleri için en hızlı büyüyen pazarın tüketiciye yönelen finansal hizmetlerden ziyade kurumlara yönelik krediler olduÄŸu görüşündeler. Ä°poteklere verilen krediler, ekipmanların finansal kiralaması için verilen kredilerdir , finansman ÅŸirketlerinin verdiÄŸi krediler arasında en hızla artan kredilerdir. Finansman ÅŸirketleri yakın zamanlarda, düşük faizler ve reklam yoluyla bankaların ve diÄŸer kredi ünitelerinin pazarından otomobil kredilerinde önemli bir pay almayı baÅŸardılar."
3.1.3 FİNANSMAN ŞİRKETLERİNIN FON KAYNAKLARI :
"Finansman ÅŸirketlerinin kaynak yaratmada en çok baÅŸvurdukları yöntemler banka kredileri, finansman bonosu ihracı ve yine bankalara, sigorta ÅŸirketlerine ve mali olmayan kurumlara sattıkları uzun vadeli tahvillerdir. Bu kaynaklardan hangi dönemlerde hangilerine daha sıklıkla baÅŸvurduklarını faiz oranları belirler. Uzun vadeli faiz oranlarının yüksek olduÄŸu dönemlerde, bu firmalar kaynak olarak kısa vadeli banka kredilerini ve finansman bonosu ihracını tercih ederler. Uzun vadeli faizlerin düşük olduÄŸu dönemlerde ise tahvil ihracına ağırlık verirler.”
3.1.4 FİNANSMAN ŞİRKETLERINİN NİTELİKLERİNDE SON GELİŞMELER :
"Finansman endüstrisi yakın zamanlarda önemli ölçüde deÄŸiÅŸti. Kredi üniteleri ile mevduat ve kredi kurumlarında (savings & loans) olduÄŸu gibi finansman ÅŸirketlerinin de sayısı, ÅŸirket hacimlerinin artmasına raÄŸmen, azalma trendinde. Ulusal Rezerv Kurulu’nun bir araÅŸtırmasına göre Amerika’da 1960′da 6.400 den fazla finansman ÅŸirketi varken, 1980′de 2.000 bağımsız firma bulunabildi. Büyük bankaları olan holdingler yeni finans ÅŸirketleri kurdukları için 1970′lerde firma sayısında bir miktar artış yaÅŸandı.
Finansman endüstrisinin popülasyonundaki bu uzun vadeli trendi ekonomideki bazı geliÅŸmeler zorunlu hale getirdi. Yükselen maliyetlerin baskısı, pazarın geniÅŸlemesi, yenilik ihtiyacı ve diÄŸer finansal kurumlarla olan yoÄŸun rekabet finansman ÅŸirketlerini daha büyük hacim ve verimlilikle çalışmaya teÅŸvik etti. Pek çok küçük ÅŸirket daha büyüklere satıldı. Azalan sayılarına raÄŸmen finansman ÅŸirketleri Amerika’da aracı kurumlar arasında en hızlı geliÅŸenidir ve kurumsal ve bireysel krediler pazarında potansiyel bir güç olmaÄŸa devam etmektedir."
3.1.5 YURTDIŞINDAKİ FİNANSMAN ŞİRKETLERİNE BİR ÖRNEK: CETELEM
Cetelem firması sadece Fransa’da 2.600 çalışanı 170 ofisi ve diÄŸer Avrupa Ãœlkelerinde (Ä°talya, Ä°spanya, Belçika ve Portekiz) 1.000 çalışanı ve 93 ofisi ile "Tüketici Kredisi" konusunda hizmet vermektedir. Tüketim malları ve motorlu araç finansmanını, satış noktaları ve doÄŸrudan pazarlama kanalları ile saÄŸlamaktadır. 1994 yılı rakamları ile kredi hacmi 59.7 milyar FF (yaklaşık 465 trilyon (1994 yıl sonu dolar kuru:38.765 TL; 12 milyar USD) civarındadır.
Yaklaşık 40 yıldır faaliyetini sürdürmekte olan Şirkette hemen tüm işlemler bilgisayar desteği ile yürümektedir. Şirketin ana birimlerini şu başlıklar altında incelemek mümkündür:
Tahsilat grubu,
Voice Authorization merkezi,
Bölge müdürlüğü (ofis), Satış noktası (Coforama),
Bilgi Ä°ÅŸlem Merkezi,
Cofıca (motorlu araç kredileri şirketi)
i) Tahsilat Grubu :
Tamamen kağıtsız bir ofis yaratılmaya çalışılmıştır ve neredeyse tüm organizasyon bilgisayar tarafından yapılmaktadır. Her görevliye gün başında 100 ödeme problemi olan tüketici atanmaktadır. Bu seçim yapılırken müşteriler özellikle daha önceden kendisini arayan görevli ile eşleştirilmekte ve bunun psikolojik olarak fayda sağladığı düşünülmektedir.
Terminallere baÄŸlanmış otomatik telefon arayıcılar yardımı ile müşterinin telefonu çevrilmekte, eÄŸer telefon meÅŸgul ise otomatik olarak sırada arkalara atılmakta, cevap vermiyor ise sıradan çıkartmaktadır. Ortalama 100 kiÅŸiden 40′ı ile görüşmek mümkün olabilmektedir. Görüşme sırasında . ekranda kiÅŸinin kredi tarihçesi ile ilgili tüm detay izlenebilmekte ve yapılan görüşmenin sonucu da ayrıca sisteme kaydedilebilmektedir.
Müşterilerin her ay sonunda %3.9′u normal ödeme alışkanlığı ve kabul edilebilir risk seviyesinin dışında bir duruma geçmektedir. Bu durumdaki müşteriler önce mektup daha sonra telefon ile uyarılarak normal hesap durumuna döndürtümeye çalışılmaktadır. Sadece %0.09 oranında yasal yollara baÅŸvurulmak zorunda kalınmaktadır.
Çalışanlar genelde lise mezunu ve iş başı eğitim dışında özel bir eğitim almıyorlar.
ii) Ses Otorizasyon Merkezi (Voice Authorization Center) :
Telefon ile gelen provizyon isteklerinin bilgisayar sistemine girildiği ve alınan onay kodunun bildirildiği merkezde genelde öğrenciler çalışmaktadır. Bir ışıklı pano yardımı ile kaç kişinin görevde olduğu, kaç telefonun o anda cevaplandığını, hatta bekleyenlerin sayısını, kaç kişinin vazgeçip telefonu kapattığını ve ortalama kaç kez çalmada cevap verilebildiğini izlemek mümkündür.
Merkez sorumlusu panodan elde ettiği verilere göre gerekirse diğer bölümlerden yardım almak yolu ile cevaplama süresini makul bir oranda tutmaya çalışmaktadır.
iii) Bölge Müdürlüğü :
Her bölge müdürlüğü veya ofis kendi içinde pazarlama ve operasyon olarak iki alt bölümden oluşmaktadır. Operasyon satış noktalarından gelen sözleşmelerin doğruluğunu kontrol etmekte, satış noktaları ile konuşarak yardıma ihtiyaçları olup olmadığını belirlemekte gerekirse eğitimli öğrencileri bu mağazalara göndererek satışları arttırmaya çalışmaktadır. Ayrıca belirli bir kadro sürekli olarak satış noktalarını dolaşarak problemleri çözmeye çalışmaktadır.
Bilgisayarı ve yazıcısı olan mağazalar, sistemden otomatik olarak provizyon alıp sözleşmeyi yazdırmakta ve daha sonra da bu ofise göndermektedirler. Büyük olan mağazalardan günlük bu belgeler toplanırken, küçüklerden posta vb yöntemler ile alınmaktadır.
Sistemin ürettiği provizyon numarasının son digiti operasyon merkezine bilgi vermek için kullanılmaktadır. Son hanesi 9 olan sözleşmeler ayrıca incelenmekte, bordro, kimlik vb belgelerin bulunması aranmaktadır. Sistemin provizyon vermediği kişiler için ise (yasal olarak sistem red cevabını otomatik verememekte ancak araya bir operatör konularak bu cevap iletilmekte) telefon ile gelen istek doğrultusunda ana sistemde scoring yapılmakta, cevap buradan alınan bilgiye göre aktarılmaktadır.
Yazıcısı olmayan maÄŸazalar, sistemden aldıkları bilgiyi elle sözleÅŸmeye aktarmaktadırlar. Bu bilgiler daha sonra ofıs’te sisteme girilmektedir. Bilgisayarı olmayan maÄŸazalar ise telefon yolu ile provizyon talep edip formu elle doldurmaktadırlar.
iv) Satış Noktası :
Örnek olarak Coforama mağazası ele alınırsa, krediler bölümünde 7 terminal bulunmaktadır. Bunlar yardımı ile kredi talepleri realtime olarak sisteme girilip değerlendirilmekte ve merkez bilgisayarda yapılan scoring sonucuna göre provizyon alınabilmektedir. Ayrıca eğer Aurore kartı var ise ödemeyi bununla da yapmak mümkün olmaktadır. Satış noktası görevlilerin eğitimi için Cetelem 1994 yılında toplam 1.500 kurs düzenlemiş ve bu konuda pazarda eğitime en çok önem veren kuruluş olduklarını belirtmekteler.
v) Bilgi Ä°ÅŸlem Merkezi :
Bu merkezde yaklaşık 120 kişi görev yapmaktadır. 8 alt müdürlükten (işletim, sistem, uluslararası ilişkiler, güvenlik, dahili destek, dış cihazlar, koordinasyon, araştırma- geliştirme) oluşan merkezde bir ana bilgisayar ve 6 orta boy sistem (provizyon vermekte kullanılan) bulunmaktadır. Ayrıca toplam 2.500 sayfa/dakika kapasiteli 4 laser yazıcı ayda ortalama 6 milyon sayfa döküm (ekstre, mektup vb). almaktadır. Kadronun 55 kişisi geliştirme ve araştırma bölümünde, 25 kişisi ise işletim bölümünde görev yapmaktadır. Özellikle ana sistemde görece eski bir teknoloji kullanılmaktadır. Provizyon sistemi ise en azından açık sistem mimarisine uygun bilgisayarlarda çalışabilmektedir (Sun sistemleri).
Toplam 1.000 GB bilgi saklama kapasiteli sistemde halen 11 milyon civarında müşterinin bilgisi tutulmaktadır. Bunun yaklaşık 8.5 milyonu aktif müşterilerden oluşmaktadır. Dış bağlantılar için l70 hat sürekli açık tutulmakta, bu hatlar üzerinden günde ortalama 1.1 milyon transaction sisteme gelmektedir. Yoğun saatler 11.00 ve 16.00 civarları olmaktadır.
Doğrudan ana bilgisayara bağlı terminal sayısı 2.500 civarında olup bu sayıya satış noktalarında kullanılan cihazlar dahil değildir. Bu terminallere bağlı yazıcı sayısı ise (genelde matrix) 1.200 civarındadır. Aylık iletişim maliyeti 1.6 milyon FF (340.000 USD), ana bilgisayar sisteminde kullanılan yazılımların lisans ücreti ise aylık 500.000 FF (100.000 USD) şeklindedir.
vi) Cofica :
Cetelem’in bir alt ÅŸirketi olan Cofıca motorlu araç kredisi vermektedir. Bilgisayar sistemini Cetelem ile ortak kullanmakta ancak, satış noktalarında farklı uygulamalarda kullanabilmektedir (Video konferans gibi). Cofıca, 1994 yılında 255.000′i Fransada olmak üzere toplam 305.000 araç finanse etmiÅŸtir. 350.000 Aurore kartı kullanımda bulunmaktadır. 4 milyar USD’lik kredi hacmi ile pazarın %13.2’sine sahiptirler.
3.1.6 YURTDIŞINDAKİ FİNANSMAN ŞİRKETLERİNE DİĞER BİR ÖRNEK: GENERAL ELECTRİC CAPİTAL CORPORATION (GE CAPİTAL)
General Electric, ABD’de hizmet veren bir ÅŸirkettir. 12 iÅŸ alanında faaliyet göstermektedir. 60 milyar USD gelirleri, 5.1 milyar USD net geliri olan global bir firmadır. 12 iÅŸ alanı aÅŸağıdaki gibidir :
-Motor
-Bilgi hizmetleri
-Elektrik Dağıtımı ve kontrolü
-Plastik
-NBC
-Sağlık Sistemleri
-Aydınlatma
-Endüstriyel ve Güç Sistemleri
-GE Capital Services
-Makine ve teçhizat
-Uçak Motorları
-Taşıma Sistemleri
General Electric’in yan ÅŸirketlerinden biri olan GE Capital Åžirketinin perakende finansal hizmet (Retailer Financial Services) paketi çok geniÅŸ bir yelpazeyi kapsamaktadır :
-Tüketici kart programları
-Uygulama Prosesi
-Kredi Otorizasyonu
-Risk Yönetimi
-Ödeme Prosesi
-Direk Emtia Programları
-Müşteri Hizmetleri
-Geri Ödemelerin Tahsilatı
-Tüketici ve Ticari Hukuki Uzmanlık
-Düzenli Hesap Dökümleri
-Pazarlama Sistemleri ve Raporlama
-Müşteri Hizmeti Grubu
-Program Yöneticisi ve Pazarlama Desteği
-Fonlama
GE Capital Şirketinin vermiş olduğu tüketici hizmetlerini; tüketici kredi kartları, otomobil finansmanı, taksit ve ipotek hizmetleri diye gruplamak mümkündür. Şirketin 71 milyon kredi kartı hesabı vardır. Şirket özel etiketli kredi kartları üretiminde bir numaradır. 400.000: otomobil satışını finanse etmiştir. 1 numaralı non-captive firmadır. Yani sermayesinin tamamı ana şirketin elinde değildir ve dolayısıyla sadece ana şirketin mal ve hizmetlerini kredilendirmez. 85 milyar USD tutarında ev ipoteği için hizmet vermektedir, bu anlamda ipotek hizmeti konusunda en hızlı büyüyen şirkettir. Finansal kurumlar vasıtasıyla satılan yatırım ürünlerini temin eden şirketler arasında bir numaradır.
GE Capital Şirketinin tüketici kredi kartı grubunun yapılanması da dört birimde gerçekleşmiştir;
-Perakende finansal hizmetler- NA.Inc.
-GE Ä°ÅŸ hizmetleri, Inc.
-GE Tüketici Kartı Hizmetleri
-Uluslararası Tüketici Finansal Hizmetleri
Tüketici kredi kartları hizmetleri; Masterkart ve Visa, "GE Rewards" Kart, Exxon Co-Branded Master kart ve Bankkart Hizmetlerinin en üst 15 ihraççısı olmak üzere bir hayli geniştir.
Bu uluslararası kartlar; Avusturya, Kanada, Honk Kong, Hindistan, Endonezya, Meksika, Norveç, İspanya, İsveç ve İngiltere gibi ülkelerde kullanımdadır.
GE Capital Şirketinin risk yönetimi konusunda kullandığı temel araç kredi scoring modelidir. Bu yöntem, müşteri istatistiklerine ve demografık öğelere dayanır. Gelecekteki performansın tahminleri üzerine score hesaplanır. Geçmişteki performans için de her bir score seviyesinde oranlar tespit edilir.
GE Capital Şirketinin pazarlama konusunda çalışmaları pazar payını arttırmaya, pazar yatırımların optimize etmeye, yeni pazar segmentleri tespit etmeye, müşteriye ve endüstriye özel entegre planlar yaratmaya ve sonuçları analiz edip karlılığı ölçebilmeye yöneliktir. Bu stratejiler aşağıdaki gibi gruplanabilir :
-Müşteriyi tanımlama ve GE’nin amaçlarını tespit etme
-Portföy analizleri yapma
-Pazar planlaması yapma
-Program / Test Tasarımı ve İdaresi
-Analiz ve öneriler
3.2TÃœRKÄ°YE’DE FÄ°NANSMAN ŞİRKETLERÄ° :
Batı mali piyasalarında 20. yüzyılın başlarından itibaren başarı ile uygulanan finansman şirketleri, ülkemize ancak 70-80 yıl sonra gelebilmiştir.
3.2.1FİNANSMAN ŞİRKETLERİNİN TANIMI VE YASAL DÜZENLEMELER:
AÅŸağıda tüketici finansmanı ÅŸirketlerinin Türkiye’deki yasal dayanağı, geliÅŸimi, iÅŸlevleri, ilgili vergi düzenlemeleri incelenmiÅŸ ve Türkiye’deki ilk tüketici finansmanı ÅŸirketi olan Koçfinans örnek olarak incelenmiÅŸtir.
3.2.1.1 TANIM VE YASAL DAYANAK :
27 Haziran 1994 tarih, 21973 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 545 sayılı KHK ile 90 sayılı Ödünç Para Verme Ä°ÅŸleri Hakkında KHK’nin bazı maddeleri deÄŸiÅŸtirilerek, finansman ÅŸirketlerinin kurularak çalışmasına olanak saÄŸlanmıştır. Kanunla verilen yetki uyarınca Hazine MüsteÅŸarlığı’nca 26 Temmuz 1994 tarihinde yayınlanan "Finansman Åžirketlerinin KuruluÅŸ, Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik" ile kuruluÅŸ ve çalışma esasları belirlenmiÅŸtir.
Bu yönetmelikte amaç-kapsam, tanımlar, kuruluş izni, izin için istenen bilgi ve belgeler, faaliyet izninin iptali, sözleşme değişikliği ve hisse devri, şube açılması, bu tür şirketlerin yapamayacağı iş ve işlemler, sözleşme esasları, bilgi verme ve denetim gibi konular yer almaktadır.
Kanun ve Yönetmelikte finansman şirketleri ; "Devamlı ve mutad iştigal konusu olarak her türlü mal ve hizmet alımını kredilendirmek üzere ödünç para veren tüketici kredi şirketleri olarak tanımlanmıştır.
3.2.1.2 KURULUÅž VE SERMAYE
YönetmeliÄŸin 4′ncü maddesinde de belirlendiÄŸi üzere, finansman ÅŸirketleri anonim ÅŸirket statüsünde kurulabilirler. ÖdenmiÅŸ asgari sermayelerinin 200 milyar TL olması zorunludur.
Bu tür şirketlerde ayrıca, hisse senetlerinin tamamının nama yazılı olması ve nakit karşılığı çıkarılması gerekmektedir. Ayrıca bu şirketlerin %10 veya daha fazla payına sahip ortaklarında, bankerlerle ilgili yasal düzenleme gereğince tasfiye edilmemiş olma, müflis veya konkordato talep etmemiş olma, bir kısım haysiyet kırıcı suçlarla mahkum olmama koşulları aranmaktadır. Mali bünyesi finansman şirketlerine taahhüt edeceği sermayeyi karşılamaya yeterli tüzel kişiler de, finansman şirketlerine ortak olabilecektir. Finansman şirketlerine kurucu olacak tüzel kişilerin %10 veya daha fazla payına sahip ortakları için de, gerçek kişi ortaklarda olduğu gibi, sabıka kaydı ve müflis olmama gibi koşullar aynen aranacaktır. Kuruluştan sonra ortak olacaklar ile mevcut payları devralarak pay oranını %10 veya daha yukarı yükseltecek olanlar için de bu koşul geçerli olacaktır. Müsteşarlık, hisse devirlerini denetim altında tutarak, finansman şirketlerinin kötü niyetli kişiler veya Kuruluşlar eline geçmesini önlemeye çalışmıştır.
Yönetmeliğin 3.maddesine göre, finansman şirketlerinin kuruluşunda, banka kuruluşlarında olduğu üzere, Hazine Müsteşarlığından izin almak gerekmektedir. Bunun için gerekli bilgi ve belgelerle başvuruda bulunulması zorunludur. Müsteşarlık gerekli incelemeleri yaptıktan sonra kuruluş iznini verecektir.
Finansman şirketlerinin kurulduktan sonra faaliyete geçebilmesi için Yönetmeliğin 7.maddesi gereğince, faaliyet izin belgesi alınması gereklidir. Faaliyet izninin alınmasından itibaren bir yıl içinde faaliyete geçmesi koşulu getirilmiştir. Bu süre içinde faaliyete geçilmemesi veya çalışmaya sürekli veya birden fazla ara verilmesi halinde faaliyet izin belgesi Müsteşarlıkça iptal edilebilecektir.
545 sayılı KHK’nin "genel gerekçe" ve "madde gerekçeleri"nde, finansman ÅŸirketlerinin kuruluÅŸ, faaliyet konusu ve koÅŸullarının belirlenmesine temel alınan ilkeler belirlenerek ;
"Mali sektörümüzün dünya ile bütünleÅŸmesi sürecine yönelik çalışmalar çerçevesinde bankacılık ve sigortacılık ile ilgili yeni düzenlemeler yapılırken sektördeki bütünlüğün saÄŸlanması için Ödünç Para verme Ä°ÅŸleri Hakkında 90 sayılı KHK’nin de günün geliÅŸen ÅŸart re ihtiyaçlarına göre yeniden düzenleme gereÄŸinin ortaya çıktığı, bankacılık, sigortacılık, finansal kiralama ve sermaye piyasasından oluÅŸan mali kesimimizin yeni müesseselerle çeÅŸitlendirilmesi gereÄŸi duyulduÄŸundan, finansman ihtiyacı olanlara kredi saÄŸlayan finansman ÅŸirketlerinin yasal çerçeveye oturtulduÄŸu, tüketici finansmanına yönelik olarak çalışacak finansman ÅŸirketlerinin faaliyete geçmeleri ile ekonomik hayatın gerektiÄŸi gibi iÅŸlemesine katkı saÄŸlanacağı" belirtilmiÅŸtir.
Görüleceği üzere, Yasa gerekçesinde de mali sektörümüzün dünya ile bütünleşme sürecinde sektörde bütünlük sağlanması ve ekonomik hayatın gerektiğince işlemesine katkı sağlanması amaçlanarak, kurumlaşma süreci içerisinde finansman şirketlerinin kuruluşu öngörülmüştür.
3.2.1.3 FİNANSMAN ŞİRKETLERİNİN ÇALIŞMA KONUSU :
Yasa ve yönetmelikteki tanımlamalara göre finansman şirketlerinin başlıca işlevi, devamlı ve mutad meslek halinde her türlü tüketim malı ve hizmet alımını kredilendirmek süretiyle tüketicinin finansmanının sağlanmasıdır. Yani asıl faaliyet konusu kredi şeklinde ödünç para verilmesidir.
3.2.1.4 Açılacak Krediler ve Yapılacak Sözleşmeler :
Kredilendirme işlemleri imzalanan sözleşmeler ile yapılmaktadır. Finansman şirketlerinin iki tür genel sözleşme kullanmaları gerekmektedir :
Birincisi, satıcı (üretici) firma ile yapacakları genel anlaşmadır. Bu tür anlaşmada, finansman şirketleri, kredilendirecekleri mal ve hizmetleri temin eden satıcılarla önceden genel bir sözleşme yaparlar. Genel sözleşmede mal ve hizmetin teminine ilişkin genel şartların yanında tüketiciye uygulanacak faiz ve diğer masraflar serbestçe belirlenir. Genel sözleşmenin bir örneği, imza tarihinden itibaren 30 gün içinde Hazine Müsteşarlığına gönderilecektir.
İkincisi, tüketiciler ile yapılacak genel sözleşmelerdir. Finansman şirketleri ayrıca, tüketicilerle kredi işlemleri için yazılı sözleşme imzalamak zorundadırlar. Bu sözleşmede tüketicinin kredi sözleşmesinden doğan yükümlülüğü açıkça belirlenecektir.
Yönetmeliğin 12.maddesi gereğince finansman şirketlerince açılan krediler, satıcılarla yapılan genel sözleşmedeki esaslara göre tüketicinin nam ve hesabına mal ve hizmet teslimi ve temini ile birlikte, doğrudan satıcıya ödenmektedir. Ancak geri ödemeler, adına kredi açılanlar tarafından finansman şirketlerine yapılmaktadır.
Bankalar tarafından açılan tüketici kredilerinde ödeme doğrudan doğruya tüketiciye yapıldığı halde, finansman şirketlerince açılan kredi, mal üreten veya hizmet arz eden satıcıya yönelmiştir. Bu şekilde açılan kredinin amaç dışında kullanılması olanağı ortadan kalkmaktadır.
3.2.1.5 FİNANSMAN ŞİRKETLERİNİN YAPAMAYACAKLARI İŞ VE İŞLEMLER :
Yönetmeliğin 11. Maddesine göre bankalarca yapılması gerekli bazı iş ve işlemlerin finansman şirketlerince yapılması yasaklanmıştır. Buna göre;
a)Ana faaliyetleri dışında başka işlerle iştigal edemezler.
b)Teminat mektubu veremezler.
c)Mevduat veya her ne ad altında olursa olsun bir ivaz karşılığı para toplayamazlar.
SPK’na göre menkul kıymet ihracı ile mali piyasalardan ödünç para alınması bu yasak . kapsamının dışındadır.
3.2.1.6 BÄ°LGÄ° VERME VE DENETÄ°M:
YönetmeliÄŸin 14.maddesine göre, finansman ÅŸirketleri yıllık bilanço ile kar-zarar tablolarını ve faaliyet raporlarımı bir örneÄŸini genel kurul toplantısının yapılmasını izleyen ayın sonuna kadar Hazine MüsteÅŸarlığı’na göndermek zorundadırlar. MüsteÅŸarlık ayrıca ÅŸeklini belirleyeceÄŸi formlara göre, ÅŸirketten istatistiki bilgiler de isteyebilecektir.
Finansman şirketlerinin faaliyet ve işlemleri, Hazine Müsteşarlığı ile Maliye
Bakanlığı’nın denetim elemanlarınca denetlenecektir. Bu kuruluÅŸlar kurumlar vergisi mükellefi olarak, denetim elemanlarına her türlü bilgiyi vermek, defter ve belgelerini ibraz etmek zorundadırlar. .
Genel hükümlere göre, finansman ÅŸirketlerinin iÅŸlemleri ayrıca bağımsız denetim kuruluÅŸlarına da denetlettirilir. Bu takdirde denetleme raporlarının bir örneÄŸi Hazine MüsteÅŸarlığı’na gönderilecektir.
3.2.2 FÄ°NANSMAN ŞİRKETLERÄ°NÄ°N TÃœRKÄ°YE’DEKÄ° GELİŞİMÄ° VE Ä°ÅžLEVLERÄ°:
Ãœlkemizde tüketici kredileri, benzeri ilk uygulama, T.C. Ziraat Bankası’nın 1950′li yıllarda "Marshall Planı" çerçevesinde baÅŸlatarak daha sonra kendi kaynaklarından finanse ettiÄŸi "Donatma ve techiz" kredileridir. Bu yolla nihai kullanıcı olarak çiftçilere önemli sayıda traktör, biçer döğer ve diÄŸer tarım araçları kredileri açılarak, halen uygulanan tüketici kredileri yönteminin hemen hemen aynısı (malın çiftçiye teslimi, bedelin bayiye ödenmesi ÅŸeklinde) uygulanmak süretiyle Ãœlkemiz tarımsal üretim, teknoloji ve sanayiine çok büyük katkılar saÄŸlanmıştır.
Bugünkü anlamda yaygın tüketici kredisi uygulaması ise 1988 yılından itibaren bankalarca uygulanmaya başlamıştır. Bunun yanında bugüne kadar, üretici, dağıtım firmaları ve bayiler seviyesinde dayanıklı tüketim ürünleri ve otomotiv satışları kredilendirilmiştir.
Bankaların kullandırdıkları tüketici kredileri tutarı ve kredi kullandırılan kişi sayısı T. Bankalar Birliğin raporlarından tespit etmek mümkündür. Buna göre :
Yıllar
Kredi Tutarı (mil. T.L.)
Kişi Adedi (küm.)
GSMH artışı (%)
1989
548.593
195.312
1.6
1990
4.170.701
1.132.954
9.4
1991
7.897.851
1.603.981
0.3
1992
16.685.412
2.097.624
6.4
1993
51.473.147
3.252.946
8.1
1994
75.899.978
3.466.435
-6.1
1995
124.471.329
3.679.924
8.0
Tablo 1:Bankaların kullandırdıkları Tüketici kredi tutarları ve kişi adedi
GörüleceÄŸi üzere bankalarca kullandırılan tüketici kredilerinde sürekli bir artış görülmektedir, özellikle 1993 yılında bir önceki yıla göre %208.49 gibi çok yüksek artış kaydedilmiÅŸ, buna baÄŸlı olarak üretim de benzeri oranlarda artmıştır. 1993 yılı GSMH artışının da yüksek oranda gerçekleÅŸmesi (%8.1) dikkat çekicidir. 1995 yılında da kullandırılan tüketici kredileri tutarında %67.95 oranında bir artış, GSMH’da ise %8 gibi yine yüksek oranda bir artış gerçekleÅŸmiÅŸtir.
Yapılan bir araştırmaya göre tüketici kredileri; otomotiv sektöründe satışları %88. Dayanıklı Tüketim Ürünlerinde %47 oranında artırmaktadır.
Ancak, bankacılık sektöründe kullandırılan tüketici kredileri hacmi bilinmekle beraber, üretici, dağıtıcı firmalar ve bayilerce kullandırılan tüketici kredilerinin hacmi tam olarak bilinmemektedir. Bu krediler her ne kadar tüketici kredisi olarak adlandırılmamakla birlikte, üretici, dağıtım / pazarlama şirketi ve bayiler seviyesinde, "taksitli satış", "kampanyalı satış" adı altında gerçekleştirilmektedir. Kredilerin finansmanı ise üretici veya dağıtım firmaları fonları yanında bayiler seviyesinde, ilave olarak bayiler fonlarından sağlanmaktadır.
Yapılan araÅŸtırmalara göre, dayanıklı tüketim ürünleri sektöründe satışların %85′nin taksitli / kampanyalı satışlarla gerçekleÅŸtirildiÄŸi belirtilmektedir. Otomotiv satışlarının önemli bir kısmı banka kredileri ile gerçekleÅŸtirilmekte birlikte, bu sektörde de önemli bir hacimde üretici, dağıtıcı firma ve bayi kredilerinin varlığı anlaşılmaktadır. Buradan, dayanıklı tüketim ve otomotiv sektörlerinde çok önemli boyutlarda kredi yoluyla finansmanın bulunduÄŸu ortaya çıkmaktadır.
Üretici, dağıtıcı ve bayi kredilerinin mevcut uygulamada, taksitli satış ve kampanyalı satış adı altında gerçekleştirilmesinde, malın fiyatına vade farkı da eklenerek satış faturası düzenlenmekte veya vadeli fiyat ilan edilerek, peşin ödemelerde peşin indirimi uygulanmaktadır. Özellikle dayanıklı tüketim ürünleri sektöründe çok yaygın olan uygulama ise; peşin fiyatın içerisinde belli bir oranda vade farkı ekleyerek satış fiyatı bulunması, buna nispeten piyasanın altındaki bir faiz oranıyla vade farkı uygulayarak taksitli satış yapılmasıdır. Bu yöntemle, görünüşteki düşük faiz oranı ile satışları teşvik edilmektedir.
GörüleceÄŸi üzere taksitli ve kampanyalı satış yöntemlerinde ürün fiyatları gerçekte olması gerekenin üzerine suni bir fiyat artışını yaratmakta, bu da genel tüketici fiyatlar seviyesini yükseltmektedir. Nitekim, bu etkinin sakıncası görülerek, ürünün üretici dağıtıcı - bayi güzergahında oluÅŸan vade farkı (faiz tutan) dolayısıyla fiyat seviyesinin yükselmesi ve vade farklarının da gider kalemi olarak mali tablolarda yer almasının engellenmesi amacıyla Maliyece düzenleme yapılmıştır. 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 15′ci maddesi, 01.01.1996 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere 4008 sayılı Kanunla eklenen bent ile, "V.U.K. hükümlerine göre dönem sonu stoklarını son giren ilk çıkar yöntemine göre deÄŸerleyen veya amortismana tabi kıymetlerini yeniden deÄŸerlemeye tabi tutan kurumların, Gelir Vergisi Kanununun 41′ci maddesi 8 numaralı bendeki esaslar çerçevesinde hesapladıkları giderlerin" belirli bir oranını gider olarak yazılamayacağı hükmüne baÄŸlanmıştır.
Kronik Enflasyon sorununu yaÅŸayan Ãœlkemizde, hem bu nedenle, hem de Gümrük BirliÄŸi’ne geçilmesi safhasında ürün fiyatlarının gerçek seviyesine çekilmesinde yukarıda açıklanan uygulamaların yerine geçecek sistemin kurulmasında finansman ÅŸirketlerinin önemli bir misyonu bulunmaktadır.
Finansman şirketleri münhasıran tüketici kredisi vermek üzere kurulan finans kuruluşu hüviyeti ile bir ihtisas kurumu fonksiyonunu yerine getirerek; asıl fonksiyonu üretim veya pazarlama olan kuruluşların asli faaliyetlerinden uzaklaşarak kredi veren kurumlar haline gelmelerini önleyecek, üretici firmalar karlılıkları sadece üretimden doğan karlılıklarını ifade ederek, gerçek karlılıklarının ölçülmesine imkan verecek, dağıtım şirketlerinin fiyatlar genel seviyesini yükseltici etkisi giderilecek ve tüketiciler bayiler yerine münhasırın kredi vermek özere kurulmuş ciddi ihtisas kurumları ile karşılaşarak güven duyacak ve tüketicilerin istismarı engellenecektir.
Ayrıca, bankalardan kredi kullanamayan, çeşitli nedenlerle bankalardan çekinen düşük gelirli tüketiciler, bir ihtisas kurumunun güvencesi altında bayiler seviyesinde kredi kullanabileceklerdir. Bununla birlikte, bu sistem ile bayilik sistemi de kendisine çeki düzen verecek, vade farkı ve fiyatlama, faturalama konusunda çok farklı uygulamalar bulunan sektörde kayıt dışı işlemler ve vergi kaçakları da önlenecektir.
Diğer taraftan finansman şirketleri, kredilerin fonlamasını önemli ölçüde VDMK satışları ile sağlayacağından, mevcut alacak portföyünün menkul kıymetleştirilmesi yoluyla sağlanan ve gerçek bir alacak hakkı ve tahsilata dayalı olan yöntem ile piyasada da toplam fon arz ve talebi etkilenmeden finansman sağlanacağından talep artışı yoluyla fiyatlar genel seviyesi etkilenmeyecektir.
Özetlenirse :
Finansman Şirketlerinin piyasalarda gerçek yerini alması ile birlikte :
-Sektördeki vade farkı ve peşin fiyatta gizli vade farkı uygulaması nedeniyle fiy
