‘Dünya Ve Ülkeleri’ Kategorisi için ArÅŸiv

Republıc Of Turkey

Salı, 06 Kasım 2007

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG]

REPUBLIC OF TURKEY

Turkey, exotic,colorful,many-faceted,romantic,ever-old,and ever-new is the gateway and to the fabled east.Turkey is a country located at a point where the three continents of the old world,Asia, Africa and Europe,are closest to each other and where Asia and Europoe meet

Because its geographical location, Anataolia has always been important throughout history and is the birth place of many great civilizations. Turkey is not only a passageway from which the ancient Asian Turkish Culture is transmitted to the Europe, but also coounted as a window of Western Culture opening to meet the Eastern Culture.The surface area of Turkey including the lakes is 815.000 km2 /315.000 Sq.miles. It is much larger than many European countries,for examples bigger than Great Britain and France combined,Italy and Spain together, also 18 % bigger than Texas in USA. Out of the total land, 97 % is in Asia and this part is called Anataloia by Turks or Asia Minor in the history, 3 % is in Europe which is called Thrace, Trakya by the Turks.

The country is divided by the Dardanalles, the sea of Marmara and the Bosphorus and surrounded With Three seas, The Blak Sea on the north, The Aegean on the west and Mediterrenean on the south So it is a Big peninsula.Turkey has boundaries with the neighbouring countries,such as Greece, (212kms/131 miles)and Bulgaria ( 269 kms/167 miles)in the West, Armenia, Georgia, very little part of Azerbaycan( 610kms/380 miles) and Iran( 454 km/ 280 miles) in the East, Syria (877 kms/540 miles) and Irag (331kms/205miles on the south .Turkey is a rectangular shape with a length 1660km/1031 miles and a width of 550 km/341 miles.and is stretching between 26 degrees north to 42 degree north, and from 26 east to 45 east. Turkey has 8200 kms sea shores. Because of these long coastal borders and being a bridge between the continents of Asia and Europe, Turkey had been the center of the major commerce and immigration roads.Ankara has been the capital of Turkey since 1924.

HISTORY

When discussing history it is always difficult to know from which period to actually begin. The earlier civilizations of Anatolia cannot be ignored. Some historians take the advent of the Turks into Anatolia 6000 BC. It has to be noted that civilizations are never built without foundations. Just like a wall made of bricks, they are all established upon former civilizations. Therefore it is quite possible to see traces of the very earliest cultures inherent in those that followed.

As a great world crossroads, the land has seen the struggles and accommodations to each other of the Hattis, and the Assyrians, the Sea peoples, the trojans and the Greeks, the Byzantines, the Crusaders, abd the Seljuks,the Ottomans, The Kurds, The Armenians and the Turks, to name only the most well-known.More than once the personal loyalties have been weighted more on the side of a desire for feuding,or for land, or for tolarence than they have been enclaves of people-identified often not by themselves but by their enemies in terms of religion, language or family-who because of the very rugged topography have maintained their culture unresponsive to and ignored by whatever group claimed to rule the land.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image004.gif[/IMG]

Another major element in the long history is the importance of the trade routes that made a network linking Anatolia to the East, to Egypt and to Europe. The roads usually followed the paths of least

Resistance; they went over mountain passes, along the river valleys and across the safest fords. As

Fully as their builders were able to engineer them, they were all-weather roads;they often were elevated high ways. They were politically important in that they were part of the mechanism keeping

A government in Rome or in Susa in touch with wat was happening in Sardis,for example.

They were important economically in enabling goods and services to move with dispacts. They were important tools in faciliating the communication of ideas.The spread of Christianity and later of İslam followed the trade routes. Regularly at about the distance that could be travelled in a day there was some kind of shelter for people and their animals to spend the night. Many of the towns and cities evolved as part of the system of roads, shelters, caravansaries and marketplaces.Besides the routes on land people also used a relay of fire towers to communicate quickly over long Distances. Crusader castles were sited on hilltops so as tbe the places of defense and alarm,so as to be able to signal to each other.

Between 2000 and 12000 BC, the civilization of incoming Hittites, as they came to be known, was caught up in the dominant culture.The Hittites are a people mentioned frequently in the Bible (Old Testament).Hattis, Hurrians and Luwians and assumed in time a character and significance of its own.

The Hittite civilization directly affected its own sucessors, Urartians, Hellenes and Etruscans.After all,Since the civilizations are the creation of soceities not races, their characters are passed on by socialTraditions not blood ties;so, for example,the ancient Greek Mythology and religion in one direction,no less than Urartian in the other show market Hittite influence. Then, the peoples of Turkey did not form a single society. There were numerous societies with different metarial, spirtitual and linguistic conventions;each built up its own tradition, preserved and then transmitted it. Thus, at the time of Hittite Empire,when over 20 languages were in use, intercourse among peoples had already begun to draw to a larger human mosaic. This produced a socail pattern, both geographically and historically in which traditions were blended, discoveries and inventions passed on and most important, customs and habits diffused. For instance, myths and epics borrowed from the Hittites from outside, particularly in Babylon, traveleld extensively through other cultures of the ancient world, from the Sumerian of the 4th and 3rd milennia in mesopotemia as far in time and space as the Hellenisatic period of western Turkey and the Agean.

And the passage of time was maked by the development of language into something far more complex than a mere wehicle for the transmission of tradition and experience. Its utilisation for the expression of ideas and concepts saw the emergence of western Turkey by the 6C BC as the home of philosophy. Thales,Anaximander, Anaimenes, Heraclitus established the area as the cultural heart of the world’s landscape. The mid 4C BC heralded the thesut of the accumulated civilization of the classical period .Throughout the surrounding regions of the so called Near East and the Mediterrrenean, until blocked By the rise of Rome some two venturies later. For the eastward conquest of Alexander of Macedon prompted the mutual accommodation of the cultures of Asia and Europe, and the development of the Earliest urban centres of the Hellenistic Age- the coastal cities of

Pergamum, Ephesus, Priene, Miletus and Didyma. The cultural equals of Rome in its heyday, these cities with their flourishing art had a direct and improtant influence on the civilization of the Roman Empire and no less on its eastern Roman successor right up to the Byzantine zenith in 10C BC.

Subsequently, as the region came to be dominated by the Seljuk Turks in the 11C AD, their particular mastery in,for example, the building of medreses ( Islamic Institutes of higher education), hospitals, observatories, bridges and caravesaries-as well as carpet weaving and other crfats- made its own distinctive contrubiton. Then, from the 13-20 C AD, one of the world’s most durable imperial dynasties, the Ottomans,impressed its own seal on the culture of Turkey and created a vast territorial empire, based on the strength and integrity of this cultural resource-base. And so we come to modern Turkey,- which was established Mustafa Kemal Atatürk in the beginning of 20 th C-

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image006.jpg[/IMG]

MUSTAFA KEMAL ATATÜRK

Original name, Mustafa Kemal, but he has been noted for as Atatürk all over the world, as the commander of the Ottoman troops in Gallipoli, army general and commander of Turkish forces in

War of Independence and he was one of the greatest heros and a statesman in 20th century. He was chosen as the first president of Turkish Republic after it was proclaimed in 1923 and continued his job till his death for over 15 years. Mustafa Kemal Retired his military uniform and inspired the people to an event even greater task: Transformation of the country into the democratic and secular republic of Turkey. He has made so many good reforms in Turkey. His reforms can be listed under general heading of Secularization :

1Abolition of the Sultanate and Caliphate; establishment of the republic.

Abolition of the religious courts.

2Suppression of religious broherhoods; closing of sacred tombs as places of worship.

3Replacement of traditional clothing by western styles; abolition of the fez and salvar.

4Abolition of Medreses, Islamic theological schools, unification of education, renovations of

School programmes according to contemporary and national needs, opening new universities

Education through 5th grade was made compulsory, ( now 8th grade.)

1Adoption of new Civil Law code.

2Adoption of solar calendar and changing the moslem holy day of the week,Friday, into a weekday with Sunady becoming the official day of rest.

3Introduction of Latin Alphabet.

4Purification of Turkish Language from foreign words.

5Turkish women were given the rights to be chosen as the member of the parliment.

6Implementation of “ Peace at home,peace in the world,” as Turkish Foreign Policy.

Thousands of his statues or busts and millions of his photos have been erected or hung all over the

Country. His name has been given to countless instutitions, buildings, streets, parks and suchlike.

Foreigners unaware of his accomplishments might think that the Turks are a bit obsessed with a man now dead for approiximately 60 years. No other nation on earth has loved a leader as much as the Turkish nation loves Mustafa Kemal Atatürk.

In 1934 everone had to take a surname and Mustafa Kemal was given the surname “ Atatürk” which means “ father of the Turks.” By the Turkish Grand National Assembly. With all that he did for his country, he really reserved this title. We can understand him better as the years go by. If Atatürk didn’t do these transformations, Turkey could be considered as one of the most fundementalist countries today such as Iran or Irag ruling by religios laws.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image008.gif[/IMG]

GEOGRAHPHY

Turkey is divided into 7 geographical regions : ,

1THE BLACK SEA REGION is a mountainpous area in the north. It has a steep and rocky coast and rivers cascade through the gorgeous of the coastal ranges.As the northern Anatolian Mountains run parallel to the coastline access inland from the coast is limited to a few narrow valleys, so the coast therefore has always been isolated from inland areas. It is densely wooded, comprising more than one-fouth of Turkey’s forested areas. The region is mainly agricultural, corn being the dominat field crop. Tea is grown in the eastern coastal strip, hazelnuts around Giresun and Samsun, tobacco in Samsun and Trabzon

2THE MARMARA REGION covers the Europedan part as well as the northwest of the Anatolian plain.It has the highest population density. This region is economically the most developed areaof tTurkey because of Istanbul and Bursa. Its agriculture is varied, including tobacco,wheat,rice,sunflower,corn, olives, grapes and natural silk. On the straits and the coasts of Marmara Sea fishing is well developed.

3THE AGEAN REGION extends from the Agean coast to the inner parts of western Anatolia.Forest lands and fertile plains carrying the same names as its rivers are dominant.Its wealth rests on the production of several export crops, including tobacco,cotton,high-quality grapes suitable for drying,olives and figs.

4THE MEDITERRENEAN REGION is located in the south of Anatolia. The western and central Taurus mountains suddenly rise up behind the coastline.The region has several subregions.

5The sparsely populated limestone plateus of Taşeli in the middle, the lake district in the west with its continental climate, where grain is grown; and the intensively cultivated,densely populated coastal plains.The coastal areas produce cotton,sesame,citrus fruits,early vegetables and bananas. The higher elevations have relatively little arable land, grain and livestock are produced and there is pastoral nomadism among the Yörüks.

6THE CENTRAL ANATOLIAN REGION is exactly in the middle of Turkey and is less mountanious when compared to the other regions.This region varies in altitude from 600-1200m ( 1970-3940 ft) west to east. Steppes are common. Geologically young volcanicfeatures characterize the landscape. For the most part, the region is bare and monotonous and is used for grazing. But overgrazing has caused soil erosion on the plateau and during frequent summer dust storms a fine yellow powder blows across the plains. One-third of Turkey’s sheep and three-quarters of its angora goats raised here.

7THE EASTERN ANATOLIA REGION is the largest and highest region. Nearly all of the area has an avbarage altitude of 1500-2000m/4920-6560ft. Anatolia’s highest peak mount Ararat ( 17200ft high) is located in this region.This is the most thinly populated region of the country. Farmimg is difficult because of the long, severe winters, step slopes and eroded soil. Grain, chiefly summer wheat and barley is the dominant crop. In the humid north-east, beef and dairy cattle are raised whilst in the south there are pastoral nomads who raised sheep and goats.

8THE SOUTHERN ANATOLIA REGION is notable for the uniformity of its landscape. Vast stretches of this region consist only of wild and barren wasteland. Agricuılture is confined mainly to irrigated valleys and basins. Wheat,rice,vegetables,grapes,tobacco are grown.Much of the population is nomadic or seminomadic. Turkey’s principal oil fields are here.

LANGUAGE

The official language in Turkey is Turkish and this is spoken about 95 % of the population . About 5 % of the Turkish people who come from different ethnic origins, speak their mother tongues in daily life besides Turkish.Turkish is a branch of Ural-Altaic languages. These were originally spoken by the

Altai people who lived in the steppe area around the Altai mountains which form part of the border between China, Mongolia and Russia. The Altai spread out over a vast geographical area reaching as far as the Balkans and today more than 300 million people speak Turkish from Adriatic coast to the Great Walls in China. Sınce 1928 Turkish has been written in a phonetic Latin Alphabet of 29 letters. With only few variations of the pronouncation is like English. For example, we use a lot of dots either on the top of letters or underneath of them to produce vowels.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image010.gif[/IMG]

CLIMATE

Because of the geographical formation of the country with mountains that run parallel to the coasts, Anatolia is a focal point of contrasting climates. While in the coastal areas winters are mild and summers are moderately hot., the inland areas experience extremes of temperature. The hot summers have high daytime temperatures with generally cool nights and the cold winters have limited precipitation with frost occuring on more than 100 days during the year.

In the Mediterrenean, Agean and Southern Marmara regions, the general Mediterrenean climate is dominant; summers are hot and dry, winters are mild and rainy. Frosts are rare and snowfall is almost unknown.The Black Sea region enjoys mild winters and a fair amount of rainfall throuhgout the year.In Central Anatolia, a typical plateau climate preveils where the summers are hot with minimum precipitation, and winters are cold with heavy and lasting snows. Villages may be isaolated by severe snowstorms. Eastern Anatolia is rugged country with higher elevations, a more severe climate and greater precipitation than the central plateau. The climate of this region is most inhospitable Summers are hot and extremely dry, winters are bitterly cold. Spring and Autumn are both subject to sudden hot and cold spells. The rainfall is maximum in the middle and eastern coasts of the Black Sea and the western part of the Mediterrenean. It is minimum around the Lake Salt in Central Anatolia. This is the rainfall avarage all over Turkey.

Black Sea and Mediterrenean : 150-200 cm / 60-80 inches.

Agean and South : 50-150 cm / 20-60 inches.

Eastern Anatolia : 30-50 cm / 12-20 inches.

Central : 30 cm / 12 inches or less

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image012.gif[/IMG]

ADMINISTRATION AND GOVERNMENT

The republic of Turkey is a democratic, secular and social state.The legislative power of the Turkish Republic is the Turkish Grand National Assembly ( TGNA) which performs its function on behalf of the Turkish nation. The TGNA was first empowerted to exercise legislative power in Ankara on April 23rd,1920, by Mustafa Kemal. The total numbers of the members are 550.

The duties of the TGNA include enacting and amending laws, monitoring the actions of the Cabinet and Ministers, debating the budget, ratifying international agreements and declaring a war. Anybody above the age of 21, who has a minimum primary school education and who has a security clearence can be elected as a deputy.Elections are held every 5 years. According to the constitution, all Turkish citizens over 18 years of age have the right to vote in elections and to take part in referendums. One- third of the assembly is enough to hold a session. The president is the head of the state and represents the unity of the Turkish Nation.He oversees the workings of the constitution and ensures that the departments of the state function harmoniously. He is eleceted for a period of 7 years. The cabinet which is politically responsible to the Legislature is composed of the Prime Minister and ministers.

After the general elections, the leader of the party winning the majority is appointed as the Prime Minister by the President. The ministers are selected by the Prime minister but again appointed by the president.The government is formed of the following ministers :

Justice, National Defence,Finance and Customs, National Education , Public Works and Housing, Health, Transport, Agriculture and Rural Affairs, Labor and Social Security, Industry and Commerce,

Energy and Natural Resources, Culture, Turism and Information, Forestry, Environment, Home and Foreign Affairs.

ECONOMY

60 % of the population earn between 200-400 USD per month. The legal minimum salary is 125 USD. The income tax is between 25-55 %. The unemployment rate unfortunately is 15 % of the total population There are 3 big social security instutitions established by the state :

1The Retirement Trust

2The Social Insurance Board

3The Social Insurance Board for small businessmen,craftsmen and others.

Men can retire after working 25 years, women after 20 years. Pensions are based on 75 % of their last salaries.Because the size of families has become smaller and urbanization problems have arisen,people have started to live in apartment blocks in the urban areas and in smaller houses in the rural areas. Generally apartments have 3 bedrooms with an avarage surface area of 100 m2/120 yard2.

In the big cities the minimum price of a flat is 30.000 USD. The average citizen can not easily afford such a price even with the help of a mortgage. Renting is a possibility, or good fortune may mean inheriting an apartment. The average rent is a month 100-150 USD

The major imports are petroleum products, chemicals, pharmaceauticals, plastics, iron, steel, wehicles and machinery. The major exports are iron and metals, machinery, buses, chemicals, cement, ceramics, glass, cotton, textiles, laether, agricultural goods, tobacco, fruits and foodstaffs.

NATURAL RESOURCES

Turkey is one of about 8 countries in the world which consistently produces surplus food and cattle for export.Turkey is believed to be rich in a wide variety of mineral deposits which are mostly governed by the state sector. Relatively few of these have been exploited on a large scale. This is due to a lack of domestic capital for exploration, political pressure that has discouraged wide-scale investment from abroad and inadequate processing facilities.

TURKEY’S TOTAL LAND

136 % agricultural land

230 % forests and brushwood

328 % grazing land

46 % swamps,river beds,rocks and water surfaces

Agriculture accounts for less than 20 % of the GNP, although it employs well over half of the national labor force.Agricultural production is generally carried out by small family enterprises in Turkey. 5 % of the farm land belongs to the large enterprises and 95 % to smaller concerns. 77 % of the cultivated land produces grain with wheat ranking as the first. Wheat is common all over the country except in the Black Sea region. Barley ranks as second, corn is third. Corn requires humid weather conditions during summer time, so the Black Sea region is very suitable for its growth. Vegetables accounts for 62 % of agricultural production.

Lentils,chickpeas and beans are common. Broad beans and peas also grow in Turkey but on a smaller basis. Chickpeas grow in Central Anatolia, broad beans in western parts and lentils especially in Souteastern Anatolia. The growing of potatoes has recently icreased.

Industrial vegetables such as cotton, flax,sesame seeds and opium poppies have been grown for a long time in Turkey but since the industrial developments after world war I new industrial vegetables such as sugar beet, sunflower seed and tea have also been produced.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image014.gif[/IMG]

Animal husbandary has considerable potential for Turkey. In parts of the country where agriculture and farming are limited, poeple make their living with animals,especially in central, eastern and south eastern. Generally traditional techniques are used,and the results are not as satisfactory when compared to modern countries

Fishing is very important for Turkey because Turkey is surrounded by different seas on three sides, and has numerous lakes and rivers means that there is a big seafood potential. Unfortunately, because of the porimitive techniques that are used, production and consumption of seafood per person is below the world average. The annual seafood catch per capita is around 12kg/26.4lb. Anchovy,small mackarel and bonito are the most common fish in Turkey. The major fresh water fish are carp and trout. Besides fish,mussels and shrimps are also abundant.Overfishing and water pollution are two big problems in Turkey.

For forestry and plants Turkey is one the richest in the world. Large areas in the southwest and northwest are covered by the Mediterrenean vegetation, consisting mainly of thick,scrubby underbrush in the lowlands and deciduous or coniferious forests at higher altitudes up to timberline.

The humid northern margins of the country are the most densely wooded regions of Turkey. On the eastern Black Sea coast there are subtropical forests. The Anatolian interior is a region of steppes. Forests of mostly oak and coniferous trees exist only on the elevated areas. The forest areas comprise of 26 % of the total area of Turkey. 99 % of the forests belong to the state. Much of the wood harvest is burned and used for energy. As a country with different climates and different ecosystems, Turkey has a tremendously rich flora and fauna. The number of species of flowers in Turkey is approximately 9000, out of which 3000 are endemic.

Animal life Increasing population, developing industries, large residential areas and unregulated hunting have been causing the desruction of natural resources which has a negative effect on wildlife. Throuhout the country today there are 120 species of mammals, 439 birds,135 repties and 345 fish. Many of these are very rare. Turkey is rich in wild animals,insects and game birds. Wolf,fox,wildcat,lynx,jackal,marten,hyena, bear,deer,gazelle,boar,mountain goat, snake ,scorpin, spider,beaver are among the animals still found in secluded and wooded regions. Major game birds are partridge, wild goose, quail and bastard. Indengenious animals found in Anatolia included sepherd dog from Kangal, white cat of Van region and Angora Goat. Bald Ibis from Birecik is extinct.

For about energy sources here is the table of enegry supplied :

45 % oil products

9 % hard coal

16 % lignite

10 % wood

10 % natural gas

4 % hydraulic

6 % others

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image016.gif[/IMG]

TURKISH EDUCATIONAL SYSTEM

Many reforms in education were made immediately after the foundation of the republic. The most important one was the secularization. Education has been made a top priority of national development. It has the largest budget of any ministry with an allocation of over 20 % of the national budget.

The aim of the Turkish Educational system is to nurture productive, happy individuals with broad views on world affairs who will unite in national consciousness and thinking to form an inseperable state, and will contribute to the prosperity of society through their skills. This is touht to be instriumental in making the Turkish nation a creative and distinguished memeber of the modern world.

The responsibility of executing Turkish National Education in accordance with the basic principals and in the name of the government is charged to the Ministry of National Education.The National Education system determined by the law is executed in two main basic movements called “ Normal education” and “ Common education. Normal Education is the education executed regularly under the roof of the school with the objectively prepared programs to the individuals with the determined age group and equals and includes the associatons of pre-school,primary school, senior school and high school. The pre-school education ,also called nursery education, is not obligatory and dependent on the will and includes the children of the 3-5 age group that do not reach to the period of obligatory education age in order to create a common environment for the children for preparation for primary education.

The primary education covers the education of the children between the ages of 6-14 for an eight year continous period, is obligatory for each citizen, the education at the state schools are not charged an the gradutes receive a primary school education diploma.A special feature of primary schools is that one teacher takes care of all students in one class,from the first grade and continues with those children for five years. With the sixth year, the system of one teacher for each class changes to a specialist teacher for each subject.After the 4th grade, students can choose one foreign language from English, German or French.Ther average number of students in each classroom is 25-40, but in some rural areas, where there are not enough teachers, even more the students have to fit into the same classroom.

The secondary (senior) school education covers the entire general, professional and techniqual instutitions having minimum three-year education period and is dependent on the primary education.

Besides the delivarence of minimum common culture values, the students are prepared for the higher education where the education should be directed to their interests, skills and capacities. Anataolian, Science,Fine Arts, Vocational, Technical and Islamic Theological schools are different from the General High School, but are still a part of the secondary education system.

The Higher Education consists of universities,faculties,research centers and high schools of further education which are all affiliated to an autonomous Higher Education Council. There are a total number of 58 universities excluding the private universities with more than one million students in Turkey. Students are admitted to universities through a two-phase examination held once a year. The first phase is for selection and the second for replacement. In order to obtain a good future, students want to study in good departments at good universities. This is why they start studying for the entrance exams as much as two years in advance, generally taking private courses as well. Generally speaking 1,500,000 students per year take entrance exams, out of which 800,000 are selected after the first phase, but approximately 500,000 of them are actually placed in schools of further education. Unlike the earlier educational levels, students have to pay a fee of approximately 250-500 USD dollar per year at higher education facilities.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image018.gif[/IMG]

NATIONAL DEFENCE AND ARMED FORCES

The primary, most important vdefender of Turkey’s independence is that the Turkish armed Forces. The role of Turkish armed forces is to defend and protect the land and the republic against internal and external threats and to fulfill the NATO duties agreed by international treaties.

Because of the geopolitical importance of its location as a member of NATO, Turkey has the largest army of any of the NATO countries after USA,with about 1,200,000 soldiers. With this size it is the 7th largest in the world.Approixmately 10-15 %of the national budget is allocated to the ministry of defense.

MILITARY SERVICE

Since the Ottoman period different systems of military service have been used at different periods. Today, under the Military Service Law, all male citizens who are physically eligible must perform military service between the ages of 20 and 46. The compulsory serrvice period is 18 months including one month of holiday. Up until the age of 46 men might be recruited at different times of short periods as reserves in this so-called reserve period. The Turkish Army Forces consists of the Army, The Air Force, The Navy and the Gendarme. The uniforms of the air force staff are blue, the navy white in summer and black in winter, and the others are various of khaki.

The social function of military service : Military service is a very important social event in men’s lives.It has the distinct effect of dividing it into two phases: life before and after military service. Generally men serve in places other than their home regions without returning except for their vacations. Before leaving, the family provides a big meal in their son’s honour and invite relatives, friends and neighbours. A large group of friends escort the boy to the central bus or train station with musical instruments, ususally drums and clarinets, the louder the better. They may even carry him on their shoulders. Military service is a kind of school in which the young men of Turkey reach maturity through the experiences that they live. This is a place where they become acquainted with manners. For some, it is the first time they live away from home. Being away from family is also an opportunity to learn to stand responsibility on their on feet.

In some rural parts of Turkey, young men cannot get married before completing their military service, since this period is accepted as a major step in the transition to manhood. In these areas especially, if a young man is not recruited because of physical or mental reasons, he gets disappointed and tries his best to convince the authorities that he wants and can perform his duty. Young men who are not accepted into military service often suffer insults or loss of status among their peers.

RELIGIONS IN MODERN TURKEY

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image020.gif[/IMG][IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image022.gif[/IMG] [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image024.gif[/IMG]

Turkey is a unique setting for seeing the histories of the 3 monotheistic religions, Judaism,Christianity and Islam.It was here that Abraham was challenged by God, it was here that Paul heard the call to carry his message into Europe. In all parts of the country there are places celebrated for some pivotal event, for the work of some master artist, for the home of some religious leader.The unusal concentration is due in no small way to Turkey’s geography as the juncture of two peninsulas that bridge Asia and Europe. Many different peoples have converged here upon each other.In this relatively confined space, what they did in one corner sooner or later was felt by the rest, often with redoubled effect.

The peninsulas have focused the affairs of trade route, forum, battlefield and marketplace; the resulting struggle has produced both an abundance and a challenge of new ideas. Out of this also has come a confluence of religions. Followers of each of these religions have had a special tie to the land.

Judaism, the first of them to develop,has consistently been in the minority. In spite of that, resident Jews have frequently been accorded positions of distinction and authority. Grounded in Judaism, the early Christian church started in Anatolia.In an acknowledgement of the close relationship of İslam to the other religions, the leaders of the Ottoman Empire and a secular Turkish Republic have officially practiced religious tolerance through the ommunity system and the Turkish constitution.

JUDAISM

Of the Anatolian land, the northern plain of the Fertile Crescent between the Tigris and the Euphrates (Mesopotamia) was home to people who contributed to some of the earliest development of western civilization and of Hebraic insight into the nature of God. In the account of Genesis, Noah’s family spread from the mountains of Ararat across the land. It is presuemd that some of these people settled the fertile plain of Anatolia.

Jews in Anatolian history : The percentage of Jews in Anatolia in relation to the total population has never been great, but the community has long played an important role in the commercial and intellectual life. According to the records, King Sargon II resettled over 27.000 Israelities in northern mesopotemia around 720BC, and during the time of Alexander the Great again a larged number of people were encouraged to move northwetward from Palestine into the newly conquered Greek lands. Many of these were trades and merchants. By the 2nd AD there may have been millions Jews in Asia Minor; they were located in almost all the cities of any size. This dispersion came about in part because of the destruction of Jaruselam (66-74), in particular the destruction of the temple in 70 AD.Part of it occured after the Simon Bar Kochba revolt (132-135 AD) when the emperor Hadrian leveled the whole of Jaruselam and forbade the Jews from entering the city.

Many of these Jews found a haven in Anatolia.Thirteen hundred years later, tens of thousands of Jews who were being persecuted during the inquisition in Europe were accepted as refugees by the Ottoman Sultan Beyazit II in 1492. The refugees first settled in Thessaloniki, Edirne and İstanbul, swelling the populations of the already residentJews in those cities. Jews denominations represented in Turkey include the Sephardic (those who came from Spain), the Ashkenazi (those who came from Crimenia in 17th century) and the Karait (those who rejected Talmud). By 1900 the total Jews community had swelled to 300.000, but today with many families who have moved to İsrael,it is numbered only 30.000

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image026.gif[/IMG]

CHRISTIANITY :

The land of Turkey has been the site of many of the most crucial events in the history of Christianity: Followers of Jesus were first called “ Christians” in Antioch-on-the Orontes.

Paul’s missionary journeys took him three times through western Anatolia. It was in Alexanderia Troas that he had the vision of a man appealing to him to extend his work to Macedonia. All seven ecumenical councils were held in western Anatolia. It was from Constantinople that the Eastern Roman Empire was ruled, and one of the most stately and most honoured Christian building,St. Sophia, was built here.

Between the 11th and 16th centuries Crusaders tramped across Turkey. When Ottoman forces led by sultan Mehmet II conqtered Constantinople in 1453, the Middle East balance of power transferred from Christianity to İslam.

Christianity began among a small minority of ordinary people. Before Constantine the Great legalized it, the congregations usually met in secret in member’s private homes.Therefore it is impossible to point to any building and identify it as a 1st or 2nd century church. The first buildings built specifically as churches were usually basilicas, large covered oblong buildings that ended in an apse. In their ruins now it is the outlines of the apses of those buildings that often mark them as ancient churches. The first church built in Constantinople is thought to be the original church of St. Irene that no longer exists. As Christianity became established by the 5th century, a number of important churches were built, the foundations of which either still support newer buildings or are visible as ruins.

The spread of western Christianity began from the liberal Jewish congregation in Antioch-on-the Orontez. Thanks largely to the missionary work in the 1st century AD of Peter, John,Paul and Barnabas, of their companions John Mark, Silas, Luke, and of their converts Timoty and Thecla, the church moved out over western Anatolia. The role played in the growth of Christianity by the Roman government must also be acknowledged in the stable government, the system of roads, the universal language and particulary in the effect of the government decrees ordering martyrdom which strengthened the faith of the believers.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image028.gif[/IMG]

ISLAM

İslam means “ submission” to Allah; an adherent is called a “ muslim”, one who submits himself to God. God is One: totality, unity. In its unity and comprehensiveness İslam pervades the whole of life. Alahüekber are the words calling people to prayer. Nothing exists that is not God; even that which is beyond human imagination is God. God cannot be seperated from anything. Out of this understanding of the nature of God comes corallary that all aspects of human life are ordered by and must be performed in accordance with God. All human beings are God’s slaves. All the categories into which human behavior is often divided are one and related. Thus for instance, İslam denies a seperation of politics and religion.

Anyone who has the respect of the community may be religious leader in any mosque. At the same time, no priestly intercessor may come between God and God’s slaves. Moral judgement is God’s province alone The requirements of islam can be comprehended by everyone, and in its teachings there are both commonplace guides and inspiration for profound insights. İslam is the most recent of the three great monotheistic religions, having developed from the revelations by God to prophet Mohammed. Mohammed was born in 571AD in the city of Mecca, in Saudi Arabia. A pious, charasmatic man, Mohammed was a merchant by trade, who is in youth searched for a purer and more meaninful religion than the polythestetic beliefs that surrounded him.

In his 40th year he received his first revelation. He was called to be the prophet of God to his people. He began to preach oneness of God and to preach the message entrusted to him-that there is but one God, to whom all humankind must commit themselves.The polythestetis Meccans resented Mohammed’s attacks on their godss and finally he emigrated with afew fellowers to Medina. This migration, which called the Hegira,took place in 622 AD; Moslems adopted the beginning of that year as the first year of their lunar calendar.

In Medina, Mohammed won accaptence as a leader. Within a few years he had established control of the surrounding region and in 630 AD he finally conquered Mecca. The Kaaba, a shrine that had for some time housedthe idols of the pagan Meccans, was rededicated to the woship of Allah and it became the object of pilgrimage for all Moslems. The holly book of İslam is the “ Koran”; it is believed to be the revelation of God to Mohammed. It contains 114 chapters (Suras) and 6666 verses (ayets). The first sura is the Fatiha; it is a prayer and is the ome most frequently recited by Moslems. Mohammed conveyed the revelations orally to those who learned them by heart. The one who had memorized the Koran chanted thedm for the public to hear and learn. After the death of Mohammed, the caliph Abu Bekr collected them in written form on individual pages. It was in caliph Ottoman’s time, 644-656 AD that caligraphers compiled them in a book. Because the Koran was revealed in Arabic, the language spoken by Mohammed, it was written in Arabic. Moslems maintain that it cannot be translated. There are, however, foreing language “ interpretaions” of it, including Turkish and English. Arabic is the language of İslam all over the world, hence the common custom of referring to God in İslam with the Arabic words, Allah.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image030.gif[/IMG]

FATIHA

In the name of God, the merciful, the compassionate. Praise be to God, the Lord of the worlds, the merciful, the compassionate, the ruler of the judgement day. You we serve, and of you we ask for aid. Guide us in the right path. The path of those to whom you are gracious. Not of those with whom you are angry nor of those who err.

The foundation of İslam is the Koran, the divine word; but so little of this is dogmatic or legislative that early Muslims found it an incomplete authority for determining the proper behavioe for the good life. This was especially true when İslam first began to spread among many diverse peoples. Thus the body of the Sunna developed, suplementing the Koran. The Sunna is a collections of traditions, moral sayings and anecdotes (hadiths) of Mohammed. “ Sunna” means the accepted system of social and legal behavior based on Mohammed’s deeds, utterances and unspoken approval. It is the theory and practice of the entire İslamic community. The Sunna is almost as important as Koran because it embodies all the eleborations of Koranci teaching.

Over time there have been serious disagreements concerning the hadiths, and interpretations of the Koran and Sunna have varied so much as to be contradictory. This situation is generally resolved by reference to what has become perhaps the most important of all the sayings attributed to Mohammed,

” My community will never agree in an error”. The principle that this expresses is called Icma, the agrement of İslam, according to it, every muslim knows that a belief entertained by the greater part of the community over the course of time is infallibly true, and that a practice ( for instance, the cult of saints) that has been allowed by most over a long period must be legitimate and good. Another way of expressing this is to state that the people of the Sunna do not deviate from dogma and practice.

The Koran, the Sunna and The Icma are thus the three supports of Islam. It is the Icma that has given Islam its constant unity with its past and its continuous flexibility. But while the Icma speaks with the voice of auothority, Muslims have been saved from internal intolerance and extreme sectarinism by another hadith of Mohammed which says “ The difference of opinion in my community are a divine mercy”.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image032.gif[/IMG]

FIVE PILLARS OF ISLAM

The five duties, sometimes called five pillars of Islam, are 1) the statement of creed, 2) prayer, 3)alms,4)fasting, 5) pilgrimage

1I. The creed (Kelime-i Åžehadet) in Islam is the statement tyo say and to belive “ I witness that there is no God but Allah and Mohammed is His prophet.” When somebody believes in this, it means he believes and acknowledges everything declared by Mohammed.

2II. Prayer (Namaz) is performed 5 times daily. “ At dawn, at noon,in mid-afternoon,in the evening and at midnight.” Prayer is the best indication of beeing a good servant to the Great Creator, Allah. At prayer a muslim enjoys the spiritual happiness caused by being in Allah’s presence and gets exalted spiritually by keeping oneself away from world concerns. To perform a prayer it is necessary to wash certain party of the body.( like hands, face and feet), this is called “ ablution”. The body, the clothes that are worn and the place where prayer is performed have to be clean, in addition. Prayer, by placing the feeling of responsibility in their hearts, purifies man out of all kinds of bad feelings and thoughts and by putting their behaviours under control and preventing them from comitting badness exalts man morally. In the Holy Koran , Allah, Almighty states

“ Establish worship. Worship preserved from lewdness and iniquity.”The place where muslims perform prayers in congreagation is called Cami ( Mosque) and Mescid ( very small mosquelike places). Mosques and mescids are at the same time places where knowledge and information about religion and morals and training are given to Muslims.The person who leads Muslims in prayers is called “ İmam”.When a Muslim prays he covers his head, removes his shoes and a places a carpet under him. He faces Mecca, kneeling,prostrating himself and standing with his hands open. It is accepted as being more correct if people practice namaz in the mosque, although they are not obliged to do so. Women generally practice at home except the holy days. Each set of prayer is about 10-20 minutes long. For a Muslim Friday is a holy day. The İmam gives a sermon to the people in Turkish at the noon time prayers on Fridays. Most of the male are supposed to attend the Holy Friday performance so you may notice that shops close so that workers may attend the Friday noon prayer in many places.

3III.Alms(Zekat) It is a worship observed by rich people by giving a certain amount , 1/40 from his wealth, of their certain possessions and money, ever year to the people in need. Alms is a social philantropic system that provides peace and solidarity in the society. Alms decreases the ambition for money and by improving the mutual love and respect among individuals prevents the enmity against wealth. Thus it plays a major role in keeping the society in peace and safety.

4IV. The Fasting (Oruç) It is a month-long worship which is observed every year in the lunar month of Ramadan during which Muslims abstain from eating, drinking and sexual desires from dawn to dusk. But the physically weak, the sick, the soldiers, travelers and afew others are exemted.Because the Moslem calendar is based on a lunar year the months rotate around the seasons. Each year, for instance, Ramadan begins ten or eleven days earlier than the previous year according to the Gregorian year. It is the ninth month of the Islamic year.The first revelation of Koran is commemorated in this month. Fasting strenghts volition by taming one’s real self and gives power to resist bad habits. Allah,Almight states in the Holly Koran; “ O you who believe! Fasting is prescribed for you, even as it was prescribed for those before you, that you may ward off.” Fasting is a training of morals and behavior which improves the feelings of love, compassion and mercy and purifies soul of evils. Besides, it is a known fact that fasting is a very good practice for health. This is also accepted in the medical world. Concerning this, Prophet Mohammed (peace be upon on him) said. “ If you fast, you feel healthy.”

5V.Pilgrimage (Hac) It is a worship performed once in a life time by the people who are in good health and can afford it. To perform it they pay a visit to the holy places on certain days to Saudi Arabia.Everybody wears the same type of clothing while performing this worship and this reminds of the day when we are in Allah’s presence after death. It makes it possible for believers to turn to Allah in a sincere way and to ask for being forgiven and acceptance of their repentance. Seeing the holy places gives man a spiritual excitement and strengthens the religious feelings. Pilgrimage which unites the people of different countries, colors and languages who came to the holy places about one goal, is an international assembly from social point of view.

As seen worships in Islam aim at maturing men morally and making them reach goodness and perfect and at the same time making it possible for the society to live in peace by purifying men of evils.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image034.gif[/IMG]

MUSLIM SECTS

Muslim sectarinism is negligible, except for the division of İslam into Sunnis and Shiites. This devison arose over who should boceme the caliph in 1st C of the İslamic calendar. It is a convention to threat Sunni Islam as the norm because the vast majority of İslam are Sunnis.

Shiites the essential distinction between Sunnis and Shiites at the outset was that Shiites believed that Ali and his successors were divinely ordained caliphs. They consider that his sons Hasan and Husain were martyrs. Shiites have many more festivals than Sunnis, there are also many more saints, more dervishes and more religious communities ( tarikats). Although they believe the unity of God, in the prophet Mohammed and in the Koran, their practice of the requirenments of İslam differs from Sunni practice. The largest concentration of Shiites is in Iran.

SUFISM a Sufi is a Muslim who has devoted himself to the life of mysticsm.The scholars have contrasted them with the stern Sunni legalists (Ulema), noting that from the beginning of Islam

many people lived their daily lives in a spirit of devotion and saw in Islam a discipline of the soul

rather than a legal ritual. Sufis have ranged from people of humble background to whom mysticsm was a moral and an emotional experience to those of great intellectual power who found in it a profound truth and spiritual enlightenment. Over the years a number of Sufi orders (tarikats) have

Developed, centered around charasmatic leaders.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image036.gif[/IMG]

TARIKATS (DERVISHES)

Dervishes were members of various Moslem religious communities called “ tarikats”. The word “tarikat” means the road that leads to spiritual union with God.”Usually the community was a mystical order. The tarikats started as collection of desciples around a reverred religious leader. After the breakup of the Seljuk Empire at the end of the 11th century these tarikats acquired a more formal but still popular and humanistic structure. Each tarikat claimed its origin in a historic founder whose inspiration the members traced from the Prophet Mohammet through an unbroken line of saints. The religious servives of tarikats were called “ Zikr”, a mentioning the name of God,the purpose of which was to fill one’s heart with love and to bring the worshipper into mystical union of God. The Koranic reference to this is found in Sura 41, “ oh believeres! Remember God with frequent remebrance, and praise Him morning and evening.” In some of the services the religious exaltation has been described as howling, in some as dancing. In some there was a hypnosis that was demonstrated in particular feats such as levitation, clairvoyance, or among the Rufais, as eating ret hot embers without being hurt.The tarikats drew some of their membership from among the poor and from the trade guilds. They served as the support group for their community, and offered closed companionship in a secret society. The ulema, on the other hand, represented the educated, legalistic and thelogical segment of society that looked down on the dervish orders. In addition to these that are noted here, many other tarikats have been founded and have been important in the social and religious life of Turkish communities. The famous tarikats in Anatolia in the history are Mevlev, BektaÅŸi, Rufai and Cerrahi tarikats.

TURKS AND ISLAM

At the time of the Turks of Centarl Asia were Shamanists believing that good and evil spirits were present everywhere and that those spirits could be invoked by the magic of inspried priests. For a while they showed some interest in Buddhism, Christianity and Juaism. Because of their contract with the Arab Muslims in the 8th C AD they began to learn about and to accept İslam. Scholars see, however, a continuing influence of Shamanism in some of the practices of the tarikat. By the 11th century many of the Turkish fuedal states in the Middle East had become İslamic. In Turkey the Seljuks were instrumental in converting the indigenious people; this conversion continued under the Ottomans who helped spread Islam throughout their wide empire.There are around one billion Muslims in 172 countries of the world today. This is nearly 18 % of the world’s population.% 6 Muslims live in Turkey.Among the Islam countries There are 2 different models: The first is fundamentalist, like Iran, Algeria, Saudi Arabia and second is modern like Turkey.

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image038.gif[/IMG] [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image040.gif[/IMG]

SIMILARITIES AND DIFFERENCES IN CHRITIANITY AND ISLAM

In important ways the two faiths are similar.

1Theiadherence hold that God is One and Almighty.

2The same patriarchs and prophets have reverenced by all two.

3Adam and Eve, Noah and Abraham are examples of theme of God’s continuing involvement in human life and of his promise.

4The faiths have shared locations for their places of worship, sometimes taking over earlier buildings Often pagan temples were adopted to a church, later a achurch adoted to a mosque

5The two faiths share their roots in Eastern Anatolia. The people of these faiths, “ the people of the Book”, as they are identified in Koran. Bible and Koran.

6Both of them have places of worship named Church and Mosque to pray for God.

7Christians finish their sermon with “ Amen”, Muslims finish it with “ Amin.”

8Jesus Christ is a prophet of Christianity and he had 12 saints. Mohammed is the prophet of Islam and had 4 caliphs.

7 is a holy number in both religions :

1In Christianity : Seven churches of revelation, 7 letters to the churches, 7 golden lampsticks, 7 sleepers in Anatolia, 7 truimpets of the 7 angels, 7 colours of the rainbow, 7 musics, the book of revelation was sealed by seven, earth was created in 7 days, 7 branches of life tree 7 first steps of baby Mary.

2In Islam : 7 festival days (Sugar+sacrifice bairams), 7 layers of sky and earth, turning around Kaaba 7 times during pilgrimage, going and coming back to mount Arafat 7 times, 7 verses in chapter Fatiha, the Besmele (The Creed) has 7 letters, 7 main prophets acoording to Koran ( Adem,Noah,David,Abraham,Moses,Jesus and Mohammed), the construction of some beatiful mosques took 7 years ( Süleymaiye, The Blue Mosque), 7 big sins,7 holes in human body, Noah’s Ark had landed on mount Ararat and there were 7 kinds of animals in.

o The differences are as follows :

o The Christian day begins at midnight. The 1st day of the week, Sunday, is the day of the rest and worship because that was the day of Christ’s resurrection. The year begins in January, following Roman practice, the numbering begins with the date thought to be when Christ was born and use Gregorian Calender since 1582. The Muslim day, begins at sunset. Friday is the day for faithful to gather at the mosque for noon prayers abd the sermon. Muslim months begin with the new moon, inrespective of the season. Thus the Muslim year is 10 or 11 days shorter than the Gregorian year, and the Muslim months complete a cycle around the seasons in about 32 and a half years. The Muslim era began with the emigration of Mohammed from Mecca to Medina in 622 AD.

o The Holy book for Christians combines the Old Testament with the New. The New Testament concerns of life of Jesus and includes some of the works written about his teaching soon after he died. The bible was not intended to be a geography textbook, but it has become one of the major references for archaeologists who are studying Anatolia. For Muslims, the Holy Book is the Koran and had been completed in 23 years before Mohammed died.

o For Christians Jesus Christ is the son of God, Mary is a God bearerabd Holy Spirit , for Muslims he is the only the prophet of christians and Mary is the Jesus’s mother

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image042.gif[/IMG]

TURKISH FLAG

Beacuse of the Turkish republic was founded on the heritage of the Ottoman Empire,many things from that time, such as the Turkish Flag, continued but sometimes with slight changes. The Ottoman used various flags of different colours at different times. In the 14th C it was white, ın the 15th C it was changed to red, Once it was 3 white crescents with a green background. Each of the crescents symbolized a continent on which the Ottomans used to rule. As the Ottomans were associated with Islam, crescents might also have symbolized the sovereignty of Islam on three continents. From then on, the crescents have been known as the symbol of Islam. Later, in the 18th C only one crescent together with an 8-pointed star on red background was used. The combination of the crescent and the red colour came about, according to legend when one of the Turkish commmanders while wandering around a battlefield, noticed the reflection of a star in the blood collected on the ground. That imaged so impressed the commander that he chose the symbols for the flag. Today, the red color is accepted as the symbol of blood. A heroic poem about the color says : “ What makes a flag is the blood and tears, and what converst a land into a nation is the martyrs.” After the foundation of the Turkish republic, the Turkish flag was chosen to be a combination of a crescent and a 5-pointed star on a red background. The fundamentals of the Turkish flag were laid down by the laws : Old, dirty or torn flags cannot be used. People cannot sit or step on them. In schools or official places it is hoisted at the weekends and on holidays. On Monday mornings, the new week starts with students saluting the national flag in schools. All over the nation there are only two places in which the flag is kept permanently raised ; the first is the parliment building, because here it symbolizes the contunity of the nation’s existence, the second is the mouseleoum of Mustafa Kemal Atatürk, the father of the Turks. Only on the day of his death, November 10th, is the flag hung half-mast as a sign of sorrow.

eGGeGGgg

İkinci Dünya Savaşı Sonrası İran

Salı, 06 Kasım 2007

İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI SONRASI İRAN

İngiltere ve Sovyetler birliÄŸinin Almanya ile yakınlaÅŸması ile birlikte İran’ yeni iÅŸgal ettiklerine ve yeni ÅŸahla yaptıkları anlaÅŸma ile savaşın bitiminden en geç altı ay sonra geri çekileceklerine dair kesin taahhütlerde bulunulmuÅŸtu.

İngiltere ve ABD’de yapılan anlaÅŸma uyarınca 1945’te birliklerini geri çekerler.AnlaÅŸmanın diÄŸer önemli tarafı Sovyetler BirliÄŸi ise geri çekilmeyi geciktirir.Üstelik kendi iÅŸgal bölgesinde bulunan Tebriz’de Azerbaycan Özerk Cumhuriyet, Mahabad’da da Kürt Halk Cumhuriyetini kurar.

Şah kızıl ordunun geri çekilmesi için Sovyetler birliğini tatmin edecek bir petrol anlaşması imzalar.Ama anlaşmanın yürürlüğe girmesini,Sovyet birliklerinin en geç 1946 yılının Mayıs ayına kadar İran topraklarından çekilmesi ve anlaşmanın meclis tarafından onaylanması gibi elzem gördüğü iki şarta bağlıdır.

Sovyetler 1946 yılı başlarında geri çekilir.Aynı yılın kasım ayında harekete geçen Şah Azerbaycan ve Kürt bölgesini ele geçirerek özerk cumhuriyetlere son verir.

Merkezi hükümet tüm ülkeye tekrar hakim olur.Ama kızıl ordunun geri çekilmesine rağmen ülke üzerinde Sovyet tehdidi tüm ağırlığıyla kendini hissettirmeye devam eder.

12 Martta soÄŸuk savaşın baÅŸladığını resmen ilan eden ABD bunu göz önünde bulundurarak Sovyet tehdidi altındaki ülkelere yardımı öngören truman Doktrini İran’ı kapsayacak ÅŸekilde geniÅŸletir.İran meclisi bundan iki hafta sonra Sovyetlerle yapılan anlaÅŸmayı imzalamayacağını bildirir.Tehrab Türkiye gibi soÄŸuk savaşın hemen başında safını belirlemek zorunda kalır.

MAHABAT KÜRT CUMHURİYETİ

“Sovyet iÅŸgalinden ortaya iki küçük cumhuriyet çıkmıştıBunlardan biri 22 Ocak bin dokuz yüz kırk altıda kurulan “Mahabad Cumhuriyeti” adlı bir Kürt devletiydi.Sovyetlerin ön ayak olduÄŸu bu cumhuriyetin çekirdeÄŸini, Kentlerde eÄŸitim görmüş kültürlü Kürtler bazı üst sınıf zengin Kürt iÅŸ adamları ve birkaç Kürt din adamı oluÅŸturuyordu.Kürt toplumu içinde Kadı Muahmmed ismindeki bir siyasi ve dini lider, yeni kurulan cumhuriyetin başıana geçmiÅŸve cumhur baÅŸkanı olmuÅŸtu.

Kürdistan demokrat partisinin İran Åžah’ına karşı koyacak gücü yoktu.KDP’nin bir orduya,Daha doÄŸrusu milis güçlerine ihtiyacı vardı.Bu da başını Molla Mustafa’nın çektiÄŸi “Barzani kabilesi” için kaçınılmaz bir fırsattı.Barzani kabilesi Iraktan İran’a geçtiÄŸinde Mahabat cumhuriyeti tarafından açık kollarla karşılanmıştı.”[1]

Ülkenin içinden geçtiÄŸi olaÄŸan üstü durumun bir süreliÄŸine geri plana ittiÄŸi ÅŸah-ulema gerginliÄŸi yabancı iÅŸgallerin sona ermesiyle birlikte kaldığı yerden devam eder.Gerçi bu dönemde iki savaÅŸ arasında olduÄŸu gibi ulemanın ılımlı diye tabir edilen kanadı ÅŸahın yanında yer alırken Ayetullah Abul Kasım KaÅŸani’nin başını çektiÄŸi radikal kanat ise eleÅŸtirilerine devam eder.Yani Åžah’ın babasının ilk baÅŸlarda yaptığı gibi bazı açılımlar saÄŸlaması muhalif ulemanın Pehlevi hanedanına karşı tavrını yumuÅŸatmaz.Åžah da bunun bilincinde olacak ki Tahran üniversitesinde Parçam-i İslami adlı bir örgüt tarafından kendisine baÅŸarısız suikast giriÅŸiminin hemen ardından solcu gruplarla birlikte dini kesimleri de baskı altına alır.Ayetullah bir kez daha tutuklanır.

Ayetullah KuÅŸani önderliÄŸindeki muhalif ulemanın kılık kıyafet gibi meselelerle sınırlı kalmayıp petrol gibi ülke geleceÄŸi için stratejik önem taşıyan konularda fikir beyan etmesi, tavır koyması geniÅŸ halk kitlelerinde geniÅŸ yankı uyandırır.Yeni gibi algılan bu durum aslında ulemanın geleneksel sömürgeci karşıtı rolüne kısa bir aradan sonra tekrar bürünmesi anlamına geliyordu.Ayetullah ÅŸii ulemasının karakterine iÅŸlemiÅŸ bu geleneÄŸin etkisiyle,petrol ÅŸirketlerini millileÅŸtireceÄŸi söyleyen Musaddık’a destek verir.Zaten ÅŸahın 1949 da Anglo-Iranıan Oil Company ile yaptığı antlaÅŸma tüm kesimlerin tepkisini çekmiÅŸtir.

Musaddık önderliÄŸindeki milliyetçi cephe anlaÅŸmayı tekrar gündeme getirir.Bunun üzerine ÅŸah Musaddık’ı görevden alır ama meclisin diretmesi üzerine geri adım atmak zorunda kalır.Halk desteÄŸini de alan Musaddık Anglo-Iraniyan Oil Company’yi millileÅŸtirir.Åžirketin tüm faliyetlerini durdurması üzerine ülkede ekonomik kriz ve buna baÄŸlı olarak sokak mümayiÅŸleri patlak verir.CIA bir kez daha devreye girer.Destek verdikleri general zahiri zor bir operasyonda birazda ÅŸanslarının yardımıyla Musaddık’ı devirmeyi baÅŸarır.(23 AÄŸustos 1953).

Musadddıkın iktidarı ele geçirmesinden sonra yurt dışına kaçan ÅŸah,darbeden sonra ülkeye dönerek yönetime tekrar hakim olur.Ama babasından miras kalan reform hareketine baÅŸlamadan önce tüm dikkatini hayati önem verdiÄŸi iki nokta üzerine yoÄŸunlaÅŸtırır.Bunlardan ilki kangren haline gelen petrol sorunudur.İran petrol ÅŸirketinin yabancılarla yapılan ve 25 yıl süreli olan yeni anlaÅŸmaya göre gelirlerin %50 oranında paylaşılmasına karar verilir(1954).Önemle üzerinde durduÄŸu diÄŸer konu ise iç güvenlik meselesidir.Bu konuda da iktidarı borçlu olduÄŸu ABD’ye baÅŸ vurur.Uzun yıllar bölgenin en güçlü güvenlik teÅŸkilatı olarak kabul edilen SAVAK,CIA tarafından 1955 yılında kurulur.

Güvenlik ve petrol sorunlarını belirli bir süre içinde olsa halden ÅŸah,1962 de ilk safhası toprak reformuna dayanan “Beyaz Devrimi” baÅŸlatır.BaÅŸbakan emir Abbas Huveyda’nın yönetiminde gerçekleÅŸtirilen devrimden kısmi ekonomik baÅŸarılara ve ülke geneline yayılan sosyal hizmetlere raÄŸmen istenilen sonuç alınamaz.Alt yapısı gerekleÅŸtirilmeden giriÅŸilen bu reform hareketi Tahran gibi büyük ÅŸehirlerdeki gece kondu sayısını artırmaktan öteye gidemez.kırsal kesimden gelenlerin oluÅŸturduÄŸu varoÅŸlar İslam devriminin militan deposuna dönüşecektir.

DEVRİME DOĞRU

Reform karşısında ulema ortak bir tavır sergileyemez.Kimi ÅŸahsın yerinde yer alırken kimi onu tasdik etmemesine karşın sessiz kalır.Sömürgeci karşıtı mücadeleyi Ayetullah KaÅŸani’den devralan Hüccetül İslam Ruhullah Humeyni’nin başını çektiÄŸi radikal kesim ise amerikan emperyalizmine hizmet ettiÄŸi gerekçesiyle reform sürecine karşı çıkar. Amerikan askerlerine dokunulmazlık tanınması gibi bazı uygulamalar tepkileri artırır.Humeyni bu bu imtiyazları sert bir ÅŸekilde eleÅŸtirir.Åžah kararlılığını göstermek istercesine Humeyni’yi tutuklatır.Daha sonra da sürgün eder.(1964)

Humeyni Bursa’ya oradan da ,oradan da ırak’ın Necef kentine geçer.(1965).yüzyılın en büyük halk ihtilalinin hazırlıklarını burada tamamlar.Geride bıraktığı Ayetullah Hüseyin Muntazari ve HaÅŸimi Rıfsancani gibi kendine baÄŸlı din adamları vasıtasıyla İran muhalefetini yönlendirmeye devam edr.ayrıca burada yazıp yayımladığı kitap, gazete ve her ÅŸeyden önemlisi doldurduÄŸu konuÅŸma kasetleriyle kitlelrin üzerinde etkisini artırarak devam ettirir.AslındaÅžah İmam Humeyni’yi sürgüne göndererek hayatının en büyük haytasını yapar.

Åžah’ın bu dönemde üzerinde durduÄŸu diÄŸer meselede Irak ile yaÅŸan sınır sorunudur.Åžah Irak’ı masaya oturtabilmek için Kürt kartını kullanmaktan çekinmez.Mustafa Barzani’nin başında bulunduÄŸu Irak KDP’sine büyük destek verir.Sonunda Irak bir türlü üstesinden gelemediÄŸi Kürt ayaklanmasında belirgin rol oynayan İran yardımını kesmek amacıyla Åžattül Arap su yoluyla diÄŸer sınır sorunlarının İran lehine çözüldüğü Cezayir anlaÅŸmasını imzalar.

VE DEVRİM

Åžah yanlısı İran basının 1978’de imam Humeyni’yi ajanlıkla suçlaması bardağı taşıran son damla olur.Kumda baÅŸlayan gösteriler çok sert karşılık görmelerine raÄŸmen tüm ülkeye yayılır.Åžah yanlıları 70 kiÅŸinin ölümüyle sonuçlana 8 Ocak gösterilerine cevap olarak 26 Ocak’ta Tahran’da 300 bin kiÅŸinin katıldığı bir gösteri düzenler. Rejimin son gövde gösterisine İmam Humeyni’nin cevabı gecikmez.Åžehitlerin kırkıncı gününü kutlamak için çaÄŸrı yapınca binlerce kiÅŸi ölümü göze alarak sokaÄŸa dökülür.İki gün süren gösteriÅŸlerde yüze yakın kiÅŸi can verir.Ölümler yeni gösterileri de beraberinde getirir. Bunun üzerine Åžah ulemanın bazı isteklerini yerine getirerek geri adım atar.Bu çerçevede çok yankı uyandıran SAVAK’ın baÅŸkanı general Nematullah Nasariye’yi görevinden alır.

Taktikten ibaret olan geri adım hedef aldığı kitlede yankı bulur.Ulema bir kez daha bölünür.Ayetullah şeriatmadari yapılanları yeterli bularak bir gösterilerin son bulmasını ister.

Ama Humeyni Nihai hedef olarak gördüğü monarşinin yıkılması üzerine yoğunlaşır.1978 Sonbaharında dek sürecek ateşkes sürecini de bu hedef doğrultusunda kullanır.

Åžah gösterirlin devam etmesi üzerine Tahran’ında dahil olduÄŸu bazı büyük kentlerde 6 ay süreyle sıkı yönetim ilan eder.Sıkı yönetim komutanı General Gulam Ali Uveysi’nin sert tedbirlerine raÄŸmen ordu bir türlü olayların üstesinden gelemez.Çok kısa zaman içinde olaylarda 4290 kiÅŸi ölür.Tarihe “Kara Cuma “ olarak geçen 8 eylül olayları İslam devrimini dönülmez bir noktaya getirir. Åžah bu tarihten itibaren ülke içinde tüm kontrolü kaybeder.Artık devrime giden yolda geri sayım baÅŸlamıştır.

Bu arada Irak hükümeti Åžahın baskısı üzerine Humeyni’yi sınır dışı eder.İmam , devrim öncesi son karargahı Fransa’ya gider.DeÄŸiÅŸen bir ÅŸey olmaz.Devrim bu kez de Paris’ten gelen direktiflerle yönlendirilir.

Çaresizlik içinde kıvranan ÅŸah, milliyetçi cephenin altmış iki yaşındaki lideri Åžahpur Bahtiyar’ı baÅŸbakanlığa atayarak son kozunu oynar.Bahtiyar sıkı yönetimden kaynaklanan baskıları kaldırır.Gazeteler tekrar serbest bırakılır.Ayrıca durumun normalleÅŸmesi için Åžah’ın yurt dışına gitmesi saÄŸlanır.(16 ocak).Ama İmam’ın dönüşünün engellenmesiyle gösteriler tekrar baÅŸlar.On binlerce kiÅŸi Mehrabad havaalanına yürür.(26 ocak 1979)Humeyni’nin bundan sonra Paris’ten kalkan bir uçakla yüz binlere varan kiÅŸi tarafından karşılanınca yüz yılın en büyük halk devrimi olur.( 1 Åžubat 1979).

Humeyni sivil kanadın kontrolünü ele geçirdikten sonra Şah yanlısı olarak bilinen orduya yönelir.Hava kuvvetleri daha önceden bağlılığını bildirmiştir.Üstelik çözülme sonunda devrimci komiteler ordudan 75 bin makineli tüfek, 300 bin silah ele geçirir.Yüksek askeri konseydeki 26 generalin tarafsız kalacağını açıklaması üzerine(11 Şubat)devriminin önündeki son engel, ordunun direnci de kırılmış olur.Böylece İran için her şeyin farklı olacağı yeni bir dönem başlar.

Siyasi Yapılanma Ve Anayasa

İmam Humeyni devriminin baÅŸarıya ulaÅŸmasının ardından hayal ettiÄŸi İslam devletinin kurulması hedefine yoÄŸunlaşır.Ülkenin siyasi sistemi, imamın kendisinin kuramcısı olduÄŸu Velayet-i Fakih teorisi ışığında yeniden ÅŸekillendirilir.Siyasi idarenin başına toplumda rehber olarak görülen din adamları getirilir.Mart 1979 da referandumla kabul edilen İran İslam cumhuriyeti bu ülkelere, yani dini rehber ve ulemanın meclisin üzerinde tutulması ilkesine dayanır.Kum’da yayınlanan görkemli bir bildiriyle de tüm dünyaya duyurulur. (1 Nisan 1979)

İslam devrimi pratikteki keskinliğini teoriye yansıtamaz.Anayasa, şeriatın üstünlüğünü atıfta bulunmasını, siyasi otoritenin başına da şi ulemasını getirmesine rağmen seküler izler taşımaktadır.Her şeyden önce oylamanın meşruiyetine dayanmaktadır.Dikkat çeken diğer unsur ise şeriatın anayasasının yerini değil, anayasanın şeraitin yerini belirlemesidir.Nitekim Humeyni daha sonra devrimci mantığın ve İslam devletinin yasalarının şeriattan önce geldiğini açıkça ifade eder. Zaten İran anayasası farklı temeller üzerinde yükselen Fransa anayasasıyla büyük benzerlikler gösterir.Anayasanın ön gördüğü siyasal sistem Fransa da yürürlükte olan yarı başkanlık sisteminin İslam devrimine uyarlanmış şeklidir. Kısacası İran anayasası, dolayısıyla da siyasal sistemi mevcut islimi hareketlerin hiçbir zaman kabule yanaşmayacakları bir muhtevaya sahiptir.Hatta Olivier Roy gibi bazı araştırmacılar bir adım daha ileri giderek anayasanın bir anlamda laik bir model olduğunu savunur.

İRAN İSLAM CUMHURİYETİNİN İLANI (1 Nisan 1979)

“Krallık tarihi boyunca zalim hükümdarlarca ezilen ve hor görülen büyük iran halkına en içten tebriklerimi sunuyorum.Kadir olan Alah(C:C) bize yardımlarını bağışladı ve kndisini mazlımların gücü olarak açığa çıkaran bütün ezilmiÅŸlerin liderleri ve ve örnekleri arasına dahil etti ve İslam cumhuriyetinin kuruÅŸuyla onlara miraslarını bağışladı.

(…)

iki bin beÅŸ yüz yıllık istibdat yönetiminin kalesinin yıkılış, ÅŸeytani gücün ebediyen yok ediliÅŸ ve onun yerine mazlumların yönetimininki –hakkın yönetimidir.-kuruluÅŸ günü olan bu 12 Fervard’ın günü-hakkın yönetiminin birinci günü –dini ve milli günlerimizin en önemlilerinden biri olmalı ve hatırasını yaÅŸatmalıdır.

(…)

Kudret sahibi olan Allah(C.C) ülkemize ve İslam milletine vakar ve bağımsızlık bağışlamsını dilerim.

Selam üzerinize olsun.

Ve Allah’ın rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.”[2]

Devrimin ön gördüğü siyasal projenin dayandığı velayet-i Fakih kuramı üst düzey ÅŸi uleması tarafından da raÄŸbet görmez.İmam Humeyni ve öğrencisi Muntaziri dışında diÄŸer Ayetullahlar bu rakamı hiçbir zaman benimsemezler.Hatta Hoi ve ÅŸeriat Maderi gibi bazı Ayetullahlar bu konuda Humeyni’ye açıkça cephe alırlar.Bazıları ise kurama sıcak bakmasalar da siyasi konularda Humeyni’yi desteklemeye devam ederler.DiÄŸer tarafta Ayetullahlar’ın karşı çıktığı Velayeti Fakih kuramı Hüccetullahlar gibi alt seviyedeki din adamları tarafından sahiplenilir.Bazı araÅŸtırmacılar bunu göz önünde bulundurarak devrimin Ayetullahların deÄŸil de Hüccetullahların devrimi olduÄŸunu söylerler.

Devrim Sonrası İç Hesaplaşma

Bir taraftan İslam devrimi ideolojik alt yapısı hazırlanırken diÄŸer taraftan devrim sonrası iç hesaplaÅŸma tüm hızıyla devam eder.HesaplaÅŸmanın ilk ayağını ÅŸah yanlıları oluÅŸturur.Ordu ve SAVAK içindeki önde gelen üst düzey yetkililer kararıyla 1978 de ki kanlı olaylarda aktif ÅŸekilde yer alan yüzlerce kiÅŸi devrimin keskin kılıcı Hüccetul İslam Sadık Halhalı’ın baÅŸkanlığındaki devrim mahkemelerinde yargılanıp idama mahkum edilir. Tahranda baÅŸlayan devri Sabık tüm ülkeye yayılır.Bu dalgadan beyaz devrim sürecinde etkin ÅŸekilde yer alan Amir Abbas Huveyda gibi baÅŸbakanlık yapmış eski bürokratlar da kurtulamaz.İlginç olan ise daha sonra bu sürece maruz kalacak olan diÄŸer ÅŸah karşıtı grupların idamları hararetli ÅŸekilde savunmalarıdır.

G

İslam devriminin öncelikli olarak ilgilenmek zorunda kaldığı diğer bir iç sorunda azınlıkların özerklik talepleridir.Kürt ve Türkmen azınlıklar devrimin neden olduğu siyasi boşluktan yaralanıp merkezi otoriteye karşı ayaklanırlar. Ordu ve devrim muhafızlarının müdahaleleriyle bölgesel özerkliklerin önüne geçilerek ülkenin toprak bütünlüğü korunur.

İçerde bu tür sorunlarla yüzleÅŸen insanların dışarıda ilk olarak ABD ile karşı karşıya gelir Åžah’a ve devrim muhaliflerine verdiÄŸi destek nedeniyle Humeyni tarafından atfedilen “Büyük Åžeytan ABD” devrimin bir numaralı düşmanı haline gelir.İmam çizgisinde ki öğrenciler tüm bu faktörlerden kaynaklanan Amerikan karşıtı havanın da tesiriyle Tahrandaki ABD büyük elçiliÄŸini basarak çalışanlarını rehin alınır.Rehinelerin kurtarılması için düzenlen operasyonun fiyaskoyla sonuçlanması hem devrime motivasyon kazandırır hem e ülkede ki ABD karşıtlığını doÄŸurur.Tüm giriÅŸimlere raÄŸmen 444 gün boyunca rehineler krizinden sonuç alınamaz.Hadise Reagan’ın iktidara gelmesiyle İran’ın bazı taleplerini yerine getirmesiyle çözüme kavuÅŸturulur.

İç siyasetteki tansiyon giderek artmaktadır. Ortak düşman ÅŸaha karşı kurulan geniÅŸ yelpazeli ittifak parçalanmaktadır.Humeyni bu birlikteliÄŸin geçici ve çatışmanın kaçınılmaz olduÄŸunun bilincinde olarak daha önce merkez komiteye baÄŸlanan devrimci yuvarlanmaları “Devrim Muhafızlığı” adı altında tekrar yapılandırır.Ayrıca daha radikal görüşleriyle öne çıkan Hadi Gaffari ve Celaleddin Farisi gibi isimlere de devrim muhafızlığının vurucu güzünü oluÅŸturan Hizbullahların kurdurtur.Bu grupların giderek güçlenmesi ve sokaÄŸa hakim olması baÅŸbakan Mehdi bezirgan ile diÄŸer muhalif grupların tepkisini çeker. Mehdi Bezirganın hareket alanının daralması üzerine istifa eder.Halkın mücahitleri ise devrime daha mesafeli davranmaya baÅŸlarlar.Ama baÅŸlangıçta asıl çatışmaya girmekten kaçınırlar. Taraflar tüm dikkatlerini, bu sıralarda gerçekleÅŸecek meclis ve cumhurbaÅŸkanlığı seçimleri üzerine yoÄŸunlaÅŸtırırlar.

Meclis seçimlerinde devrim yanlıları büyük zafer kazanır.Ocak 1980 de düzenlenen cumhurbaÅŸkanlığı seçimlerini ise İmam Humeyni’nin de desteklediÄŸi Musa Sadr kazanır. Yeni cumhur baÅŸkanının, imamın kitleler üzerinde bariz etkisini göz ardı ederek kendi ekibini kurma teÅŸebbüsünde bulunması tansiyonu tekrar artırır.Ama hiç kimsenin beklemediÄŸi ani bir geliÅŸme bu restleÅŸmeyi biraz erteler.

Dönemin iki süper gücü ABD ve Sovyetler BirliÄŸi ile İslam devriminin ciddi ÅŸekilde sarstığı körfez ülkelerinin desteÄŸini arkasına alan Saddam Hüseyin 1975 Cezayir AnlaÅŸmasıyla İran lehine çözülen Åžatt-ül Arap su sorunu öne sürerek 22 Eylül 1980 de İran’a saldırır. Ve Huzistan petrol bölgesini iÅŸgal eder.

Saldırı devrimin daha da radikalleÅŸmesini beraberinde gitti. İmam Humeyni bu olan üstü durumunda etkisiyle seçildiÄŸi günden itibaren kedisiyle hakimiyet mücadelesine giren beni Sadr’ı meclis kararıyla cumhurbaÅŸkanlığından düşürür.Tutuklanma emri çıkarılan Beni Sadr kaçmayı baÅŸarır .Bu aynı zamanda İslam devrimi yanlılarıyla diÄŸer muhalif gruplar arasındaki iplerin tamamen kopması anlamına geliyordu.İkinci devrim olarak nitelenen yeni süreçte halkın mücahitleri, halkın fedaileri, İran komünist partisi, Tudeh gibi muhalif gruplar kanlı bir ÅŸekilde tasfiye edilir.

Her devrim sonrası görülen iç hesaplaÅŸmanın kanlı olmasında devrimin kendi evlatlarını yeme ilkesi kadar, halkın mücahitleri örgütünün 1981 den itibaren derinin üst düzey yetkililerine karşı iÅŸlediÄŸi bombalı eylemlerde etkili olur.Rejimin iki numaralı ismi Ayetulah Dr. BeheÅŸti, Beni Sadr’ın yerine getirilen cumhurbaÅŸkanı Muhammed Ali Recai ve baÅŸbakan Bahonar dış destekli terör kampanyasının ilk kurbanları olur.Åžu an İran’ın ruhani lideri olan Hama ney bu saldırıların birinde elini kaybeder .

Devrimin emir yumruğu ,eylemlerin bir numaralı müsebbihi olan hakın mücahitleri örgütü üzerine inmekte gecikmez.Örgütün beyin takımını oluşturan beş kişiden iki kişi öldürülür, diğer üçü kaçmak zorunda kalır.Merkez komitesini oluşturan otuz kişiden onu kurşuna dizilir, yedisi tutuklanır, diğeri on üçü sıkı takibe uğrar.Öncü kadrolarından yüzlercesi de kurşuna dizilerek tavsiye edilir.Örgüt bu dönemden sonra aldığı darbeden sonra hiçbir zaman eski etkinliğine ulaşamaz. Kitleler üzerindeki tesirini anlamını kaybeder. Başta olmak üzere Diğer dış güçlerin Irana karşı kullandıkları baskı unsuruna dönüşür.

İran-Irak Savaşı

İçerideki tüm muhaliflerini yanlı bir ÅŸekilde tavsiye den Humeyni, bir taraftan ırak savaşıyla uÄŸraşırken diÄŸer tarafta devrim ihracı çerçevesinde İslam dünyasının yakında ilgilendiren sorunlar eÄŸilir. Cengiz Çandar Yakından ÅŸahit olduÄŸu bu coÅŸkulu yılları şöyle anlatır: “Ülke bir yandan yüzlerce kilo metrelik sınır boyunca ırakla kanlı bir savaÅŸ yaşıyor;bir yandan Afganistan’da Sovyetlere karşı yürütülen silahlı mücadeleyi arkalıyor, bir yandan Suriye saflarına savaÅŸmak için gönüllü Golan tugayı kuruyor.Bir yandan Kudüsün kurtarılmasını isteyen milyonlarca kiÅŸi sokaklara fırlıyor gösteriler yapıyor bir yandan içerideki ÅŸah yanlılarından halkın mücahitlerinin zaman zaman parlayan muhalefetle uÄŸraşıyor bir yandan da batının iktisadi ablukasında boÄŸuÅŸuyor.Bu akıl almaz mücadeleyi İranlılar devrimin büyük ideologlarından 1977 yılında SAVAK tarafından öldürülmüş olan Dr.Ali Åžeriati’nin Åžu sözlriyle açıkıyorlar: “Her gün aÅŸure, her yer kerbela. İşte İran 1982”

Saddam devrimin sarstığı Irana karşı kolay bir zafer kazanacağını umuyordu.Her açıdan tecrit edilmiÅŸ İran ordusunun beklemedik direniÅŸi onun hiç de kolay olmadığını kısa Sürede gösterir.Devrimin neden olduÄŸu iç sorunları aşıp toparlanan İran 1982 den itibaren tüm cephelerde insiyatifi ele geçirir.Artık ateÅŸkes isteme sırası Irak’a gelmiÅŸtir. Devrimi halkının çoÄŸunluÄŸunun ÅŸi lduÄŸu ıraka ihraç etmek isteyen Humeyni teklifleri ciddiye almaz. Bunun üzerine Saddam devriminin yayılmasından çekinen dış güçler ve bölge ülke ülkelerinin yardımıyla dengeyi saÄŸlar.Geri adım atma niyetinde olmayan İran ordusu 1986 da Tekrar genel hücuma geçer.Önemli baÅŸarılara raÄŸmen kesin sonuç elde edilemez . Humeyni Saddam’ın yanında yer alması ve savaşın giderek kısır döngüye dönüşmesi üzerine kendi tabiriyle zehir içmek olarak nitelediÄŸi güvenlik konseyinin ateÅŸkesi ön gören kararını kabul etmek zorunda kalır. Böylece sekiz yıl sonra binlerce kinin ölümüyle sonuçlanan bu manasız savaÅŸ sona erer.

SAVAŞIN GETİRDİĞİ BİRLİK

“Aslında Saddam, İslam coÄŸrafyasındaki düşmanlık tohumlarının yeÅŸermesine yaptığı katkının yanında istemeden de İranlı yöneticilere yardımda bulunmuÅŸtu.çünkü bir devrim sonrası karşılıklarını ve hesaplaÅŸmalarını yaÅŸayacak İran için bu savaÅŸ birlik ve beraberliÄŸin saÄŸlanması açısından bulunmaz bir nimettir.Nitekim öğle de oldu.İran’da savaÅŸla birlikte insanlar birbirin daha sıkı kenetlenip,devrimin güçlenmesine yardımcı oldular.Humeyni’nin prestiji giderek arttı.Buna karşılık Saddam’ın prestiji gitgide azalıyordu.”[3]

Devrim İhracı

İslam devriminin ön sürdüğü toplumsal proje ve sömürgeci karşıtı söylemiyle İslam coÄŸrafyasında büyük ilgi uyandırdığına daha önce deÄŸinmiÅŸtik.İmam Humeyni’nin devrim ihracını devlet politikasına dönüştürmesini Åžiilerin çoÄŸunluÄŸu oluÅŸturduÄŸu ülkeler baÅŸta olmak üzere tüm bölgede tedirginli k oluÅŸturur. Irak savaşı devrimin ilk yıllarda ki coÅŸkusunu azaltsa da neden olduÄŸu dip dalgalar rejimlerin sarsmaya devam eder. İran modelini kendine örnek alan örgütler bir çok ülkede faaliyete geçer. İlk baÅŸlarda azımsanmayacak baÅŸarılar elde ederle. Ama bölge ülkelerinin karşı politikaları Lübnan dışında kesin sonuç almalarını engeller. Bu ülkedeki baÅŸarı ise sivil savaÅŸ ve Musa Sadr’ın yetmiÅŸli yıllarında baÅŸlattığı Åžiilerin siyasallaÅŸma sürecinin tabi sonucudur.

İslam devrimi diÄŸer İslami hareketler arasındaki iliÅŸkileri de bu çerçevede müteala etmek gerekir. BaÅŸarıya hasret islami hareketler bölgenin en despot liderini deviren devrimi sıcak karşılayıp destek verirler. Hatta hizbutahrir örneÄŸinde olduÄŸu gibi ortak hareket etme giriÅŸiminde bulunurlar.Kimi küçük gruplarda aynı zamanda finansörleri olan Tahran’ın kontrolüne girerler .Ama Tahran’ın daha evrensel olan resmi açıklamalarına raÄŸmen mesebçi poitikalarda ısrar etmesi bir türlü ÅžiiliÄŸin gölgesinden kurtulamaması etkisini sadece ÅŸii yettularla sınırlı kalmasına neden olur.Sünnilerin beslediÄŸi sempatiyse zamanla şüpheye hatta bazı durumlarda tepkiye dönüşür .Zaten İslam hareketleri devrimde çekici bulduÄŸu, dayandığı fikir örgüsünden çok baÅŸarıda belirleyici olan yöntemleridir.

İmam Humeyni Sonrası İslam Devrimi

İmam Humeyni’nin ölümü (4Haziran 1989) devrimin içine kapanıklık sürecini hızlandırır.Humeyni’den sonra dini rehberlik makamına Hamaney, CumhurbaÅŸkanlığına da HaÅŸimi Rafsancani seçilir.Uzun süredir ideolojik tartışmaların damgasını vurduÄŸu iran da ekonomik sorunlar savaÅŸ sonrasında gündemin ön sıralarında ki yerini alır.Ayrıca dış politikada küçük de olsa açılımlarda gözlemlenir.Humeyni döneminde ırak savaşına raÄŸmen büyük önem verilen devrim ihracından en azından pratikte vazgeçilir.Dış politikadaki bu yumuÅŸama Reformis olarak bilinen hateminin cumhurbaÅŸkanı seçilmesiyle daha da hız kazanır.Tabi ki bu yönde ki geliÅŸmelerin büyük oranda dış politikayla sınırlı kalacağını unutmamak gerekir.Bu devrimin bir anlamda sadece iç politikaya indirgenmesi olarak görülebilir.Devrim ihracının kısmen de olsa baÅŸarılı olduÄŸu tek ülke Lübnan’da ,diÄŸer grupları ve israil’in dışındaki komÅŸu ülkeleri tedirgin etmeyecek ÅŸekilde hareket edilir.Artık korkulan şüphe duyulan tehdit unsuru olarak algılanan bir ülkeden çok erkesin iliÅŸkilerini geliÅŸtirdiÄŸi saygın bir komÅŸudur.

ABD’nin 11 eylül saldırıları akabinde geliÅŸtirdiÄŸi yeni güvenlik komsepti ve bu doÄŸrultuda bölge ülkelerini hedef alması(Afganistan ve Irak)1988 den itibaren kuvvetlenerek devam eden yumuÅŸama sürecine zarar vereceÄŸe benziyor.Ama yeni tepki dalgası 1980lerin başında olduÄŸu gibi komÅŸu ülkelerin rejimlerinden ziyade büyük ÅŸeytan olarak görülmeye devam edilen ABD ve onun müttefiklerine yönelecektir.Hatta devrimi tehdit eden bu geliÅŸmenin İran’ın böldüğü ülkeler ile olan entegrasyonun hızlandırılması ÅŸaşırtıcı olamasa gerek.

KAYNAKÇA

1-TURAN, Ö.,Medeniyetlerin Çatıştığı Nokta Orta Doğu,İstanbul,2004

[1] Turan Yavuz, ABD’NİN KÜRT KARTI,İstanbul Milliyet Yayınları,1998

[2] Kum’da yapılan bir konuÅŸmadan alıntı.

[3] IRAK VE SADDAM HÜSEYİN,İstanbul, Beyan Yaınları,1991

İtalya Cumhuriyeti Avrupa’nın Güneyinde

Salı, 06 Kasım 2007

İtalya Cumhuriyeti Avrupa’nın güneyinde

Akdeniz’e uzanan çizme ÅŸeklindeki bir yarım adanın üzerinde kurulu olan devlet. BaÅŸkenti

Roma, yüzölçümü 301,336 km², nüfusu 58,462,375, resmi dili

İtalyanca, dini

Hıristiyanlık ve para birimi

Euro’dur. Güneybatısındaki

Sicilya ve batısındaki

Sardinya Adaları ülke topraklarına dahildir. Kuzeybatısında Fransa, kuzeyinde

İsviçre ve

Avusturya, kuzey doÄŸusunda

Slovenya vardır. Alp Dağları kuzeyde tabii bir sınır teşkil eder. San Marino ve Vatikan şehir-devletleri de bütünüyle İtalyan topraklarıyla çevrilidir

İtalya’da Akdeniz iklimi hüküm sürer. Sahra havasının yerleÅŸtiÄŸi mevsim olan yaz, kurak ve güneÅŸlidir. Atlas Okyanusu havasının yerleÅŸtiÄŸi mevsim olan kış ise ılık, yağışlı ve düzensizdir. Kuzey İtalya, denizin yumuÅŸatıcı etkisinden hiç yararlanamaz. Buradaki iklim kara iklimidir. Po Ovası kışın soÄŸuk ve sislidir, yazın ise, boÄŸucu nemli sıcaklar olur. Kuzey bölgesine doÄŸru yaÄŸmurların sürekliliÄŸi artar. İlkbaharda daha çok yağış olur. Güneye doÄŸru iklim daha da sıcaklaşır, kış ayları güneyde en yağışlı aylardır. Burada kışlar ılımandır yazlar sıcaktır.

Ortalama yıllık yağış miktarı 500 ile 800 mm arasında değişmektedir. Ortalama sıcaklık ise kışın 1°C, yazın ise 25-26°C arasındadır

İtalya’nın nüfûsu 57.158.000’dir. İtalya’da nüfus artışı bir mesele haline gelmiÅŸtir. Çünkü doÄŸum oranı çok yüksektir. İtalya’dan dış ülkelere büyük bir göç vardır. Yarım asırda 7 milyon kiÅŸi dış ülkelere göç etmiÅŸtir.

İtalya on bir bölgeden meydana gelmiÅŸtir. Bu bölgelerin hepsi, hatta ÅŸehirlerde ayrı ayrı lehçeler kullanılmaktadır. Bu bölgelerden birinde yaÅŸayan öteki bölgelerdekilerle hiç anlaÅŸamazlar. Dilbilimcilerine göre İtalya’da 50 lehçe bulunmaktadır. Resmi olarak Floransa lehçesi kullanılmaktadır. Okullarda da bu dil öğretilir ve kullanılır.

EÄŸitim: İtalya’da 6 ile 14 yaÅŸ arasında temel eÄŸitim mecburi ve ücretsizdir. Bu eÄŸitimden sonraki lise ise beÅŸ yıldır. Ülkede 288’e yakın Üniversite bulunmaktadır. Yüksek öğretim paralıdır.

Din: Halkın büyük bir kesimi Hıristiyanlığın Katolik mezhebine mensuptur. Çok az miktarda Protestan ve Mûsevi bulunmaktadır.

Spor: İtalya’da spor çok geliÅŸmiÅŸ, futbol milli bir spor haline gelmiÅŸtir. Günümüzde İtalya’da futbolla ilgilenen 7342 spor kulübü ve bu kulüplere mensup 9750 takım resmi maçlara katılmaktadır. Bu takımlarda 205.430 futbolcu yer almaktadır. İtalyanlar futbolun yanında atletizm, boks, eskrim, binicilik gibi birçok spor dalında baÅŸarılar göstermiÅŸler, dünya spor sahasında söz sahibi olmuÅŸlardır

Bitki örtüsü ve hayvanlar: İtalya zengin bir bitki örtüsüne sahip deÄŸildir. Akdeniz iklimine sahip olduÄŸu için bitkiler uzun süren kuru ve sıcak yazlara dayanabilen türdendir. Ormanlar ülke topraklarının %21’ini kaplar. Ormanlarda çoÄŸunlukla meÅŸe, akgürgen ve kestane aÄŸaçları bulunur. Ekilemeyen topraklar kuraklığa dayanıklı kaba otlar ve makilerle kaplıdır. Alçak kesimlerde kozalaklılar türüne ait aÄŸaçlarla kaplı ormanlar bulunur. Bunların alt kısmını ise yaprak döken aÄŸaçlar meydana getirir.

İtalya halkının avcılığa çok meraklı olması sebebiyle yabani hayvanların sayısı azalmıştır. Günümüzde Alplerde yaşıyan dağ keçisi, kurt ve geyik gibi yabani hayvanlar bulunmaktadır.

Madenler: Ülke maden kaynakları bakımından fakirdir. Mevcut olan kömür ve demir yatakları yeterli deÄŸildir. Tabii gaz, petrol ve kükürt Sicilya’da çıkartılır. Toscona’da antimon, prit, bor ve büyük ölçüde cıva elde edilir. Toscona’daki kıyı daÄŸlarında ayrıca önemli miktarda mermer çıkarılır. Po Ovasında verimli metan gazı yatakları mevcuttur

Japonya Tarihi

Salı, 06 Kasım 2007

Japonya Tarihi

Önemli Olaylar ve dönemler:

Dönem

Adı

Açıklama

-300 BC

Jomon

İlk Japon toplulukları, avcılar ve balıkçılar.

300 BC-300

Yayoi

Pirinç tarımcılığının başlaması ve bunun sonucunda sosyal hiyerarşi ve birleşik büyük devletler olarak birleşecek yüzlerce küçük devletin kurulması.

300-538

Kofun

300 Japonya ilk defa birleşmeye başlar. Ölen liderler için büyük mezarlar yapılır (kofun).

538-710

Asuka

538/552 Budizm’in gelmesi.

604 Prens Shotoku’nun anayasasının resmen ilanı.

645 Taika reformu tanıtıldı. Fujiwara dönemi başladı.

710-784

Nara

710 Nara ilk kalıcı başkent oldu.

784 BaÅŸkent Nagaoka’ya taşındı.

794-1185

Heian

794 BaÅŸkent Heian’a (Kyoto) taşındı.

1016 Fujiwara Michinaga vekil oldu.

1159 Heiji savaşından sonra Taira Kiyomori başkanlığında Taira klanı yönetimi ele geçirdi.

1180-85 Gempei savaşında, Minamoto klanı Taira üstünlüğüne son verdi.

1192-1333

Kamakura

1191 Zen mezhebi tanındı.

1192 Minamoto Yoritomo shogun seçildi ve Kamakura devletini kurdu.

1232 Joei Shikimoku kanunu kabul edildi.

1274 and 1281 MoÄŸollar iki kere Japonya’yı fethetmeye çalıştılar, fakat kötü hava ÅŸartlarından dolayı baÅŸarısız oldular.

1333 Kamakura dönemi sona erdi.

1338-1573

Muromachi

1334 Kemmu restorasyonu: İmparator Japonya üzerindeki gücünü yeniledi.

1336 Ashikaga Takauji Kyoto’yu ele geçirdi.

1337 İmparator kaçarak Yoshino’da Güney Sarayı’nı kurdu.

1338 Takauji Muromachi devletini ve Kyoto’da ikinci bir imparatorluk kurdu. (Kuzey Sarayı)

1392 Güney ve Kuzey saraylarının birleşmesi.

1467-1477 Onin savaşı.

1542 Portekizliler Japonya’ya ateÅŸli silahları ve Hristiyanlığı tanıttı.

1568 Nobunaga Kyoto’ya girdi.

1573 Muromachi dönemi sona erdi.

1573-1603

Azuchi

Momoyama

1575 Takeda klanı Nagashino savaşında yenildi.

1582 Nobunaga öldürüldü ve yerine Toyotomi Hideyoshi geçti.

1588 Hideyoshi "Kılıç Savaşı" esnasında çiftçi ve dinsel kurumların silahlarına el koydu.

1590 Odawara’nın düşüşünden sonra Japonya tekrar birlik saÄŸladı.

1592-98 Başarısız Kore işgali.

1598 Hideyoshi’nin ölümü.

1600 Sekigahara savaşında Tokugawa Ieyasu rakiplerini yendi.

1603 - 1867

Edo

1603 Ieyasu shogun ilan edildi ve Edo’da (Tokyo) Tokugawa devletini kurdu.

1614 Ieyasu Hristiyanlığa karşı baskıyı arttırdı.

1615 Ieyasu Osaka Kalesini ele geçirdikten sonra Toyotomi klanı dağıtıldı.

1639 Japonay’nın tüm dünyadan hemen hemen tamamı ile izolasyonu.

1688-1703 Genroku dönemi: popüler kültürün gelişimi..

1792 Rusların Japonlarla başarısız ticaret ilişkisi girişimleri.

1854 Amiral Matthew Perry Japon devletini sınırlı sayıda limanı ticarete açmaya zorladı.

1868-1912

Meiji

1868 Meiji restorasyonu.

1872 Tokyo ve Yokohama arasında ilk demiryolu.

1889 Meiji Anayasası kabul edildi.

1894-95 Çin-Japon savaşı.

1904-05 Rus-Japon savaşı.

1910 Kore’nin iÅŸgali.

1912 İmparator Meiji’nin ölümü.

1912-1926

Taisho

1914-18 Japonya 1. Dünya savaşında müttefiklere katıldı.

1923 Büyük Kanto depremi Tokyo ve Yokohama’yı harap etti.

1926-1989

Showa

1931 Mançurya olayı.

1937 İkinci Çin-Japon savaşı başladı.

1941 Pasifik savaşı başladı.

1945 Japonya Hiroshima ve Nagasaki’ye atılan atom bombalarından sonra teslim oldu.

1946 Yeni anayasa kabul edildi.

1952 Japonya’daki müttefik iÅŸgalinin sonu.

1956 Japonya BM üyesi oldu.

1972 Çin ile ilşkiler normale döndü.

1973 Petrol Krizi.

1989-

Heisei

1993 LDP dietteki çoğunluğunu kaybetti .

1995 Büyük Hanshin depremi Kobe’yi vurdu.

AUM mezhebinin Tokyo metrosunda yaptığı Sarin gazı terörü.

Tarih Detay:

Kaynak: Türk Japon Derneği

Japon takımadalarına, ilk olarak adaların hala Asya kıtasının bir parçası olduğu dönemde, yaklaşık 100 bin yıl önce yerleşilmişti. Arkeolojik araştırmalar yontma taş devrinde takımadalarda yaşayan insanların temelde avcılık ve toplayıcılıkla geçindiklerini ortaya çıkarmıştır. Cilalı taş devrinde zarif taş aletler yapılmış, ok ve yay kullanılarak ileri avlanma teknikleri geliştirilmiş ve yemek pişirmek ve saklamak için toprak kaplar üretilmiştir. Jomon stili (sicim desenli) kaplar nedeniyle, MÖ. 8 bin ile MÖ. 300 yılları arasındaki dönem Jomon dönemi olarak adlandırılır.

MÖ.300 yıllarında Asya kıtasından tarım, basit pirinç ekimi ve metal işçiliÄŸi teknikleri gelmiÅŸtir. Japonya’da yaÅŸayanlar tarımsal üretimi artırmak için günlük yaÅŸamlarında tarım aletleri ve demir silahlar, ayrıca dini ayinler için bronz kılıçlar ve aynalar kullanmışlardır. Bu dönemde iÅŸbölümü, yöneten ve yönetilenler arasındaki ayrılığı derinleÅŸtirmiÅŸ ve ülkede pekçok küçük devlet kurulmuÅŸtur. MÖ. 300 ile MS 300 yılları arasına rastlayan ve çömlekçi çarkında seramiklerin üretildiÄŸi döneme Yayoi dönemi denmiÅŸtir.

4. yüzyılda küçük devletler birleÅŸti ve tüm milleti yöneten güçlü politik otorite Yamato’da (ÅŸimdiki Nara eyaleti) merkez kurdu. 4 ve 6. yüzyıllar arasında Kore’den gelen Budizm ve Konfüçyusçuluk’u kapsayan Çin kültürünün yanısıra tarımda da büyük geliÅŸmeler görüldü. 4. yüzyılın sonlarından itibaren Kore yarımadasındaki krallıklar ve Japonya arasında iliÅŸkiler baÅŸlamıştır. Aslında Çin’in Han hanedanlığında geliÅŸtirilen gemi yapımı, tabaklama, metal işçiliÄŸi ve dokuma gibi endüstriyel sanatlar Kore yoluyla ülkeye tanıtılmıştır.

Temeli resim yazısına dayanan Çince yazım biçimi kabul edilmiÅŸ ve bu vesileyle Japonlar Konfüçyus felsefesini, astronomi ve takvimin iÅŸleyiÅŸini ve tıbbın ilkelerini öğrenmiÅŸlerdir. Budizm 538 yılında Çin ve Kore yoluyla Hindistan’dan Japonya’ya geldi. Çin hükümet sistemi Japon yöneticilerinin, üzerine kendi sistemlerini kurdukları bir model olmuÅŸtur.

8. yüzyılın başında ülkenin ilk daimi baÅŸkenti Nara’da kurulmuÅŸtu. 710′dan 784′e kadar, 70 yıldan uzun bir süre Japon imparatorluk ailesi burada oturmuÅŸ ve giderek otoritesini tüm ülkeye benimsetmiÅŸtir. O zamana kadar baÅŸkent veya payitaht ÅŸimdiki Nara, Kyoto ve Osaka ÅŸehirleri arasında sık sık yer deÄŸiÅŸtiriyordu.

794 yılında Çin’in o zamanki baÅŸkent model alınarak, Kyoto’da yeni bir baÅŸkent inÅŸa edildi. Kyoto yaklaşık 1000 yıl ülkeye baÅŸkentlik yapacaktı. BaÅŸkent’in Kyoto’ya taşınması, 1192′ye kadar devam edecek olan Heian döneminin baÅŸlangıcı anlamına gelir. Bu, Japonya’da sanatsal geliÅŸimin görüldüğü muazzam dönemlerden biriydi. 9. yüzyılın sonlarına doÄŸru Çin ile iliÅŸkiler kesilmiÅŸ ve Japon uygarlığı kendi özel niteliÄŸini ve formunu bulmaya baÅŸlamıştır.

Bu, dışarıdan getirilmiş kavramların yavaş yavaş aslında Japon stiliymiş gibi gösterildiği bir asimilasyon ve adaptasyon yöntemiydi. Bu yöntemin en tipik örneği, Japon yazısının Heian dönemindeki gelişimidir. Çince yazımdaki güçlük, yazarları ve rahipleri Çince formlara dayalı iki ayrı hece sistemi üretmeye itti. Heian döneminin ortalarına doğru "kana" adı verilen bu iki fonetik alfabe geliştirilmiş ve Çince üslubunun yerini alarak gelişen saf Japon stili edebiyata ışık tutmuş ve oldukça geniş biçimde kullanıma girmiştir.

İncelik ve nezaket, baÅŸkentteki yaÅŸama damgasını vurmuÅŸtur. Saray sanatsal ve sosyal zevklere dalmış, bu arada eyaletlerdeki savaşçı klanlar üzerindeki otoritesi giderek zayıflamıştır. Krallığın etkin kontrolü giderek elden çıkarken; bu, Japonya’nın çalkantılı ortaçağında , soyları eski imparatorlara kadar uzanan iki rakip askeri aile olan Minamotolar ile Tairalar için bir ödül olmuÅŸtur. Sonunda Minamotolar 1185′de İç Deniz’de destansı Dannoura çarpışmasında rakip Taira klanını imha ederek, hakim olmuÅŸlardır.

Minamotolar’ın zaferi, etkin politik gücün kaynağı olan kraliyet tahtının zımnen yok edilmesini ve askeri yöneticilerce, bir baÅŸka deyiÅŸle birbiri ardına gelen ÅŸogunlarca sürdürülen yedi yüzyıllık feodal yönetimin baÅŸlangıcını belirledi.

1213 yılında gerçek güç, Minamotolardan Yoritomo’nun eÅŸinin ailesi olan Hojolar’a geçti ve Åžogun vekili olarak 1333′e kadar Kamakura’da askeri hükümeti yürüttüler. MoÄŸollar bu süre zarfında biri 1274 ve ikincisi 1281′de olmak üzere kuzey KyuÅŸu’ya iki defa saldırdılar. Zayıf güçlerine raÄŸmen, Japon savaşçıları yerlerini baÅŸarıyla muhafaza ettiler ve istilacıların iç kısımlara girmelerini önlediler. Her iki saldırı teÅŸebbüsünde de meydana gelen ve donanmalarının büyük kısmını mahveden tayfunların ardından MoÄŸol güçleri Japonya’dan çekildiler.

Temeli resim yazısına dayanan Çince yazım biçimi kabul edilmiÅŸ ve bu vesileyle Japonlar Konfüçyus felsefesini, astronomi ve takvimin iÅŸleyiÅŸini ve tıbbın ilkelerini öğrenmiÅŸlerdir. Budizm 538 yılında Çin ve Kore yoluyla Hindistan’dan Japonya’ya geldi. Çin hükümet sistemi Japon yöneticilerinin, üzerine kendi sistemlerini kurdukları bir model olmuÅŸtur.

1333′den 1338′e kadar süren imparatorluk yönetiminin kısa ömürlü restorasyonunun ardından Kyoto, Muromaçi’de AÅŸikaga ailesi tarafından yeni bir askeri hükümet kuruldu. Muromaçi dönemi 1338′den 1573′e kadar, iki yüzyıldan uzun sürdü. Bu dönem zarfında BuÅŸido’nun sert disiplini, estetik ve dini faaliyetlerde ifadesini bulmuÅŸ ve bugün bile baÅŸta gelen özelliÄŸi klasik anlamda sadelik ve kontrol yeteneÄŸi olan ülke sanatına damgasını vurmuÅŸtur.

200 yıllık yönetimin ardından Muromaçi’deki ÅŸogunluk, ülkenin diÄŸer kesimlerindeki rakip klanların, kendi otoritesine karşı giderek büyüyen meydan okumalarıyla karşılaÅŸmıştır. 16. yüzyılın sonlarına doÄŸru, Japonya yücelik uÄŸruna savaÅŸan bölgesel beylikler yüzünden bir iç savaÅŸla parçalanmıştı. Düzen 1590′da büyük general Toyotomi HideyoÅŸi tarafından yeniden kuruldu. HideyoÅŸi 1592 ve 1597′de Kore’ye her ikisi de Çinlilerin ve Korelilerin direnci karşısında baÅŸarısızlığa uÄŸrayan iki istila hareketi baÅŸlamıştı. Onun Japonya’yı uzlaÅŸtıran ve birleÅŸtiren çalışmaları, Tokugava ÅžogunluÄŸu’nun kurucusu Tokugava Ieyasu tarafından da pekiÅŸtirilmiÅŸtir. Japon ÅŸatolarının en ünlülerinin inÅŸası da bu iç savaÅŸların yaÅŸandığı geçiÅŸ evresine rastlamaktadır.

Bu, dışarıdan getirilmiş kavramların yavaş yavaş aslında Japon stiliymiş gibi gösterildiği bir asimilasyon ve adaptasyon yöntemiydi. Bu yöntemin en tipik örneği, Japon yazısının Heian dönemindeki gelişimidir. Çince yazımdaki güçlük, yazarları ve rahipleri Çince formlara dayalı iki ayrı hece sistemi üretmeye itti. Heian döneminin ortalarına doğru "kana" adı verilen bu iki fonetik alfabe geliştirilmiş ve Çince üslubunun yerini alarak gelişen saf Japon stili edebiyata ışık tutmuş ve oldukça geniş biçimde kullanıma girmiştir.

Kendini Japonya’nın etkin yöneticisi olarak kabul ettiren Ieyasu, ÅŸogunluÄŸunu 1603′de ÅŸimdi Tokyo olarak bilinen Edo’da kurdu. Bu Japon tarihinin en önemli dönüm noktasıydı. Ieyasu, gelecek 1265 yıl için özellikle politik ve sosyal kanunlar olmak üzere halkın yaÅŸantısının her yönüyle tasarlandığı bir kalıp yarattı.

Ieyasu’nun tesis ettiÄŸi sosyal ve politik yapının entegrasyonunu korumanın bir yolu olarak 1639′da Tokugava ÅžogunluÄŸu, Japonya’nın kapılarını dış dünyaya fiili ÅŸekilde kapatarak, ÅŸiddetli bir adım attı. İlk Batılılar Japonya kıyılarına bir önceki yüzyılda Muromaçi döneminde ulaÅŸtılar. Ülkeye ateÅŸli silahları tanıtan Portekizli tacirler 1543′te Japonya’nın güneybatısında küçük bir adaya yerleÅŸtiler. Sonraki birkaç yıl içinde bunları, Saint Francis Xaviar önderliÄŸinde Cizvit misyonerleri ve İspanyol gruplar takip etti. Hollandalı ve İngiliz tacirler de Japon topraklarına yerleÅŸtiler.

Avrupalıların bu akınlarının Japonya üzerinde çok derin etkileri oldu. Bu misyonerler özellikle Japonya’nın güneyinde çok sayıda kiÅŸinin inanç deÄŸiÅŸtirmesine sebep oldular. Åžogunluk Hrıstiyanlığın birlikte geldiÄŸi ateÅŸli silahlar kadar patlayıcı bir potansiyel teÅŸkil edebileceÄŸini fark etti. Sonunda Hrıstiyanlık yasaklandı ve Togukava ÅžogunluÄŸu, Nagasaki Limanı’ndaki küçük Dejima adası içinde yaÅŸayan bir avuç Hollandalı tüccar, Nagasaki’de yaÅŸayan Çinliler ve arasıra Kore Lee Hanedanlığı’ndan gelen resmi elçiler dışında yabancıların ülkeye giriÅŸini yasakladı. Yaklaşık 250 yıl boyunca Japonya’nın dış dünya ile tek baÄŸlantısı bu insanlardı. 18. yüzyılın sonlarından itibaren açılma yönünde giderek artan baskılar 19. yüzyılın ortalarında meyvelerini verdi. 1853 yılında Amerika BirleÅŸik Devletleri’nin dört gemilik bir filosu Tokyo Körfezi’ne demir attı. Bir sonraki yıl aynı ziyareti gerçekleÅŸtiren Amerikan filosu bu ikinci ziyaretinde, bu kez iki ülke arasında bir dostluk anlaÅŸmasına imza attı. Bunu, hemen Rusya, İngiltere ve Hollanda izledi. Bu Japonya’nın içe kapalı geçirdiÄŸi dönemin bittiÄŸini haber veriyordu. Dört yıl sonra dostluk anlaÅŸmasını ticaret anlaÅŸmalarını izledi. Bu aÅŸamada kervana Fransa da katıldı.

İkili anlaşmalar feodal dönemin de sonunu getirdi. Ülke önce kargaşaya sürüklendi. 10 yıl kadar süren kargaşanın ardından Tokugava Şogunluğu tarihe karışırken, 1868 tarihi itibariyle Meiji Restorasyonu dönemi başladı. Hakimiyet İmparatora geçti.

Meiji dönemi Japonya’nın modern tarihinin de baÅŸlamasını haber verir. Bu dönemde Japonya Batı’nın yüzyıllar içinde kurduÄŸu modern sanayileri, politik kurumları, kısacası modern bir toplumu 20-30 yılda yaratıverdi. BaÅŸkent Kyoto’dan bir önceki baÅŸkent olan Edo’ya taşındı. Ancak adı Tokyo olarak deÄŸiÅŸtirildi. Tokyo, "doÄŸu baÅŸkenti" anlamındadır. Yüzyılların birikimi çok geçmeden kendini gösterdi. Ülke her bakımdan geliÅŸmeye ve geniÅŸlemeye baÅŸladı. Bu gerektiÄŸinde savaÅŸ anlamına da geliyordu. 1894-1895 yıllarında Çin ile yapılan savaşı Japonya kazandı ve Tayvan’ı ele geçirdi. Japonya 1904-1905 yıllarında Rusya ile yapılan savaşı da kazandı Güney Sahalin’i eline geçirdi. Aynı yıl Kore’nin yönetimini aldı, bu ülke 1910′da ilhak edildi.Bundan iki yıl sonra da İmaparator Meiji öldü. Bundan sonraki dönemde ülke büyümesini sürdürmekle birlikte ekonomik durgunluklar, siyasi çalkantılar ülkeyi kaosa sürükledi.

Egemen güçler arasındaki çekiÅŸmeler, ülkeyi İkinci Dünya Savaşı’nın tam ortasına taşıdı. 1945 AÄŸustos’unda İmaparator’un emriyle halk silahlarını bıraktı, ülke teslim oldu. Ülke altı yıl kadar müttefiklerin kontrolünde kaldı. Bu dönemde ülkenin ekonomik ve toplumsal yapısını deÄŸiÅŸtirecek, reform nitelikli bir dizi yapılanmaya gidildi. Tarım alanları yeniden paylaÅŸtırıldı. Zaibatsu denilen aile ÅŸirketleri dağıtıldı. İşçilere ve kadınlara çeÅŸitli haklar tanındı, 1947′de liberal bir anayasa ilan edildi. 1951 San Francisco Barış AntlaÅŸması ile Japonya dış iliÅŸkiler kurma hakkını yeniden kazandı. Bu tarihten itibaren yaklaşık 15 yılda ülke yeniden uluslararası rekabet gücüne ulaÅŸtı. 1964 Tokyo Olimpiyatları ülkenin uluslararası arenaya kabul ediliÅŸinin ve ülkenin yeniden ayaÄŸa kalkmasının tescili niteliÄŸindeydi. Bütün dünyayı etkileyen sosyal olaylar Japonya’da kurumların geliÅŸtirilmesi sonucunu doÄŸurdu. Bundan sonraki dönemin en önemli olayları ise 1972′de Okinava’nın Amerikan yönetiminden tekrar Japonya’ya geçmesi ve Çin ile bir uzlaÅŸmaya varılmasıdır. Bu tarihten sonra Japonya özellikle uluslararası ekonomik ve mali piyasa v kuruluÅŸların baÅŸ aktörlerinden biri haline geldi.

Ktü

Salı, 06 Kasım 2007

KTÜ FATİH EĞİTİM FAKÜLTESİ SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETMENLİĞİ ÇAĞDAŞ DÜNYA TARİHİ İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI SONRASI İRAN DERSİN SORUMLUSU YRD.DOÇ.DR. RAHMİ ÇİÇEK ABBAS ALBAYRAK 138907 3/A(II.ÖĞR.) TRABZON/2006

GiriÅŸ

Salı, 06 Kasım 2007

GİRİŞ

Çok eski zamanlardan beri çok sayıda kavim ve devletin işgaline uğrayan Kazakistan toprakları, burada yaşayan insanların kültürel gelişimlerinde silinmez izler bırakan bir çok tarihi olaylara sahne olmuştur. Sakalar, Hunlar, Kıpçaklar, Kimekler, kumanlar gibi Türk kavimlerinin yurt edindiği böylece kazakların ortaya çıkışı ise Özbek Hanları devrin rastlamaktadır.

Kazakistan tarihinde en derin izler bırakan dönem, şüphesiz Rus emperyalizminin bölgede hakim olduÄŸu yıllardır. Yaklaşık 55 yıl Çarlık yönetiminde, 71 yıl da Sovyet idaresinde kalan Kazakistan’da, geleneksel Rus politikaları sayesinde Kazaklar arasında milli kimliÄŸin geliÅŸtirilmesine fırsat verilmemiÅŸtir. Gerek çarlık hükümetlerinin gerekse Sovyet hükümetlerinin, Türkleri asimile etmek için uyguladıkları RuslaÅŸtırma ve HıristiyanlaÅŸtırma faaliyetlerine belki de en fazla maruz kalan unsur Kazaklar olmuÅŸtur. Ne var ki, Rusların tüm çabalarına raÄŸmen diÄŸer Türk unsurlar gibi Kazaklar da bağımsızlıklarını kazanmış ve öz kültürlerine dönmeyi baÅŸarmışlardır.

1991 yılında bağımsızlığını kazanan Kazakistan, kültürel, stratejik, demografik, politik, yasal ve sosyal alanlarda önemli deÄŸiÅŸimler geçirerek, bugünkü demokratik Cumhuriyet yapısına kavuÅŸmuÅŸtur. 2.717.000 km2’lik yüzölçümü, jeopolitik konumu, petrol baÅŸta olmak üzere yer altı ve yerüstü zenginlikleri, sosyo-kültürel ve sosyo-politik alandaki faaliyetleri ile de bölgesel ve uluslar arası iliÅŸkilerin merkezi haline gelmiÅŸtir.[1]

Kazakistan Cumhuriyeti’nin egemenliÄŸini kazanmasından sonra, devletin öncelikli hedefleri arasında belirlendiÄŸi, egemen devletin inÅŸası, sivil toplumsal kurumların oluÅŸturulması ve uluslar arası arenadaki diplomatik ve iktisadi iliÅŸkilerin geliÅŸtirilmesi yönünde önemli adımlar atılmıştır. Bu hedeflere yönelik gösterilen somut adımların bazıları; “Kazakistan Cumhuriyeti Bağımsızlığı” konulu Anayasa kanununun yürürlüğe girmesi, çok partililik kurumunun oluÅŸturulması, BM ve UNESCO gibi uluslar arası kuruluÅŸlara üyelik, dünya ülkeleri ile yapılan ticari anlaÅŸmalar ÅŸeklinde özetlenebilmek.

Kazakistan Cumhuriyeti’ni konu edindiÄŸimiz bu çalışmamızda ise, ülkenin tarihi geçmiÅŸini, coÄŸrafi, iktisadi, demografik ve kültürel özelliklerini ele almaya çalıştık. Üç bölümden oluÅŸan çalışmamızın ilk bölümünde ülke coÄŸrafyası, yer altı ve yerüstü zenginlikleri ve demografik yapısı hakkında bazı ikinci bölümde ise, Kazakların nerden geldikleri, tarih boyunca hangi tarihi olaylardan geçtikleri ve bağımsızlıklarını nasıl elde ettiklerini ortaya koyduk. Üçüncü ve son bölümde de Türkiye Cumhuriyeti ile olan ikili iliÅŸkilerini ele almaya çalıştık. Son olarak ÅŸunu ifade edelim ki, etnik köken, örf-adet ve dini açılardan aramızda baÄŸlar bulunan kardeÅŸ cumhuriyetiz Kazakistan.

I. BÖLÜM

KAZAKİSTAN HAKKINDA GENEL BİLGİLER

I. ÜLKE ÇOĞRAFYASI VE İKLİMİ

Kazak Türkleri’nin yaÅŸadığı yer manasına gelen Kazakistan 46-87 doÄŸu paralelleri ve 40-56 kuzey meridyenleri arasında, Orta Asya’nın geniÅŸ bozkırları ile eski Türk yurdu olan Altay’lara kadar uzanan bir Türk Cumhuriyetidir.[2] Bugünkü Kazakistan’ın doÄŸusunda Çin, kuzeyinde Rusya Federasyonu, güneyinde Özbekistan ve Kırgızistan bulunmaktadır. Denizlere çıkışı olmayan Kazakistan’ın ekolojik olarak kurumaya yüz tutmuÅŸ olan Aral Gölü ve Hazar Denizi ile de sınırlı bulunmaktadır.[3]

Yüzölçümü bakımından 2.7 milyon km2’lik alanı ile Rusya Federasyonu’ndan sonra Sovyet BirliÄŸi’nin ikinci büyük cumhuriyeti olup, bugün 20 milyona yaklaÅŸan nüfusu ile dördüncü sırada yer almaktadır. Bu nüfusun % 41’i Rus ve % 36’sı Kazak iken, bağımsızlıktan sonra Kazakların benimsemiÅŸ olduÄŸu “Kazakistan Kazaklarıdır” ilkesiyle bu oran % 43 kazak, % 36 Rus ÅŸeklinde deÄŸiÅŸmiÅŸtir.[4]

Memleketin doÄŸu ve güneydoÄŸusundaki daÄŸlık alan bir tarafa bırakılırsa, Kazakistan’ın büyük bir kısmının ovalık ve bozkırlardan meydana geldiÄŸi görülür. Ülkenin en alçak kesimleri Hazar Denizi sahillerindeki alanlardır.[5] Yükselti batıdan doÄŸuya doÄŸru artmaktadır. DaÄŸlık bir plato görünümündeki orta kesimde, tuz göllerinin yer aldığı çok sayı çöküntü alanı bulunmaktadır. Batı kesimi UludaÄŸ ve Cengiz daÄŸları adı verilen sıradaÄŸlarla çevrelenmektedir. Altay daÄŸ sisteminin uzatılması olan LitsvyaÄŸa, Holzun ve Çangarya AladaÄŸlerı, BalkaÅŸ gölünün bulunduÄŸu çöküntünün güneyinden Kazakistan sınırları içine girmektedir. Ayrıca kurumuÅŸ nehirlerin geçmiÅŸte taşıdığı kum, büyük ve küçük BarÅŸuki, Karakum ve Kızılkum çöllerini oluÅŸturmuÅŸtur.[6]

Kazakistan’da 7000’den fazla akarsu bulunmaktadır. Bunların büyük bir kısmı Hazar Denizi ile Aral, BalkaÅŸ ve Tengiz göllerinin su toplama havuzlarında yer almaktadır. Önemli nehirlerin başında; İrtiÅŸ, Emba, Lepsa, Karatal, Aksu, Çu, Turgay…….gibi ırmakları gelmektedir. Bir zamanlar dünyanın en büyük göllerinden biri olan Aral Gölü, bugün yanlış tarım politikaları yüzünden kurumaya yüz tutmuÅŸtur.[7]

İklim bakımından Kazakistan’ın durumu kıt’a içindeki mevkii ile ilgili olarak çok kurak ve bariz bir kıta iklimi özelliÄŸi göstermektedir. Yaz ve kış mevsimleri arasındaki sıcaklık farkları büyüktür. Yıllık ortalama sıcaklıklar kuzeyde 1C ile güneyde 13C arasında deÄŸiÅŸir. Yazın sıcaklar +40C ve hatta +50C’ye kadar çıkarken, kışın ısı –40C’ye düşer. Yağışlar kuzeyde ve kuzeydoÄŸuda ortalama 300 mm. Olup, diÄŸer kısımlarda 200 mm. kadardır. Güney ve güneybatıya doÄŸru kuraklık gittikçe artar. Çöl kısımlarda yazın bir damla yaÄŸmur düşmediÄŸi zamanlarda olur.[8] Ayrıca ülkede devamlı yapılan roket denemeleri de iklimin düzensi olmasına sebep olmuÅŸtur.

II. TABİİ KAYNAKLAR

Kazakistan, Mendeleyev periyodik sisteminde yer alan 110 madenden 99 tanesi bulunduÄŸu bir ülke konumundadır. Ancak bu madenlerden 60 tanesi çıkarılabilmektedir. Hazar gölündeki zengin petrol ve gaz yatakları Kazakistan’ı yakın bir gelecekte Suudi Arabistan, Kuvveyt ve Arap Emirlikleri gibi petrol zengini ülkelerin arasına sokacaktır.[9] Eskiden bazı yerlerde iÅŸletilmiÅŸ olan yer altı servetleri, son zamanlarda yapılan araÅŸtırmalarla yeniden ele alınıp genişçe iÅŸlenmeye baÅŸlanmıştır.

II. Dünya Savaşı öncesi çıkarılan kömür miktarı 51,3 milyon ton iken bugün bu rakam 140 milyon tona çıkmıştır. Karaganda bölgesinden çıkarılan kömürden baÅŸka Ural-Emba havzasında zengin petrol ve doÄŸalgaz yatakları bulunmaktadır.[10] Tungsten üretiminde dünya birincisi durumundaki Kazakistan krom ve fosfor üretiminde ikinci kurÅŸun ve mobildenum üretiminde dördüncü sırada yer almaktadır. Ayrıca ülkede 173 tanesinin detaylı araÅŸtırması yapılmış, bazılarının da mücevher deÄŸerinde olduÄŸu söylenen 300’e yakın altın madeni olduÄŸu belirtilmekte iken henüz yalnızca %1’i çıkarılmaktadır. Yapılacak olan ciddi yatırımlarla yılda 100 ton altın çıkarılabileceÄŸi tahmin edilmektedir.[11]

III. NÜFUS VE İSTİHDAM

Bugün 20 milyona vardığı tahmin edilen nüfusu ile Bağımsız Devletler TopluluÄŸu’nun (BDT) dördüncü büyük devleti olan Kazakistan’ın nüfusu, etnik yapısı itibariyle hem BDT üyelerinden önemli farklılık, diÄŸer üye ülkelere göre Cumhuriyete adını verenlerin oranının çok düşük olmasıdır. Hızlı deÄŸiÅŸimin sebebi ise Kazak nüfusunu oluÅŸturanlardaki hızlı nüfus artışıdır. 1950-1960 yılları arasında Kazakistan önemli bir göç hareketi yaÅŸamıştır. Bunun sonucu olarak da Rus ve Ukrayna kökenlerin mevcut nüfus içindeki oranları hızla araÅŸtırmıştır. Bugünkü Kazakistan nüfusunu oluÅŸturan unsurlar % 43 Kazak, % 36 Rus, % 5 Ukrayna, % 6 Alman ve % 10 diÄŸer milletler ÅŸeklindedir.[12]

Kazakistan’ın en önemli problemi ülkedeki Rus nüfusunun fazlalığıdır. 17-18 Aralık 1986’da çıkan olayların sebebi, Kazak kökenli Komünist Partisi birinci sekreteri yerine bir Rus’u getirilmesi gibi görünse de, Batı haber ajanslarında belirtildiÄŸi gibi bu olaylar Kazakistan’ı RuslaÅŸtırma politikasına karşı ortaya konmuÅŸ bir tepkidir.[13] Kazak Türkleri, ülkedeki nüfus durumundan duyduÄŸu rahatsızlığı dönem dönem bu tür tepkilerle ortaya koymuÅŸtur. 16 Aralık 1991’de bağımsızlığın elde edilmesinden sonra da ülkedeki yoÄŸun Rus nüfusu devletin geleceÄŸi ve politikalarında çeÅŸitli problemler doÄŸmuÅŸtur.[14]

II. Dünya Savaşı’ndan bu yana sanayileÅŸmeye baÄŸlı bir kentleÅŸme sürecine giren Kazakistan’da kentlerin nüfusunu arttıranlar, toplumun kazak unsurları deÄŸil, göç eden muhacirlerdir.[15] 1991 yılı istatistiklerine göre Kazakistan nüfusunun % 58’i kentlerde % 42’si köylerde yaÅŸamaktadır. Ancak köylerden kentlere ve yoÄŸun göç olayları yaÅŸanmaktadır.[16]

Kazakistan’da çalışan nüfusun sektörlere göre dağılımına baktığımızda ise, nüfusun büyük bölümünün sanayi-inÅŸaat ve tarım-ormancılık sektörlerinde istihdam edildiÄŸini görmekteyiz. Ayrıca ülkede Sovyetler BirliÄŸi döneminde iÅŸsizlik sorunu baÅŸlamış ve giderek önemini arttırmıştır. Yine istatistiklere göre 1992 yılı Ocak ayında ülkedeki toplam iÅŸsizlik sayısı 4.500 iken bu rakam Nisan 1994 tarihinde 50.800’e yükselmiÅŸtir. Bunların ise ancak 20.800’ü devletten tazimat alabilmekteydi.[17]

Görüldüğü üzere bağımsızlığını yeni elde etmiÅŸ olan Kazakistan’ın mevcut problemleri arasında ilk sıraya olan iÅŸsizlik ve istihdam meseleleri çözüm bekleyen sorunların başında yeralır. Ancak unutulmamalı ki, oldukça yakın bir geçmiÅŸe sahip olan devletin, bu sorunlara alternatif çözümleri bulunması bir hayli zaman gerektirmektedir.

II. BÖLÜM

DÜNDEN BUGÜNE KAZAKİSTAN TARİHİ

I. KAZAK ADI VE KAZAK TÜRKLERİ

Kazak adı “hür, müstakil, cesur, yiÄŸit, mert” manalarına gelmektedir.[18] İlk önceleri sultanlar için kullanılan bu ad, daha sonra sultanların yönettiÄŸi kabile ve devlet için kullanılmıştır. Kazak sözü ilk olarak güney Kafkasya, Azarbeycan ve Horasan Türkleri’nden belgelerde görülmektedir.[19]

Kazakların ortaya çıkışı, Cengiz Han’ın fetihlerinin sonlarına, onun çocukları ve torunları zamanına rastlamaktadır. Bütün kazaklar, kendilerinin AlaÅŸ-Alaç adlı bir atadan türediklerine inanılır. Sosyal yapılarının, töre ve örflerinin bu büyük ata tarafından kurulduÄŸunu iddia ederler. Kazakların kökeni konusunda deÄŸiÅŸik görüşler vardır. Ancak herkesin birleÅŸtiÄŸi ortak nokta, bu ilk atanın üç oÄŸlu olduÄŸu ve bunların soyundan üç büyük Kazak boyunun meydana geldiÄŸidir. Birçok Türk ve kısmen yabancı boyun da karışmasıyla meydana gelmiÅŸ olan Kazakların, eski Kimeklerin torunları olduÄŸu yolunda da görüşler vardır.[20]

Kazakların tarihi sayesinde rol oynamaya baÅŸlamaları ise Özbek Hanları devrine rastlamaktadır.[21] Ebu’l Hayr Han idaresindeki Özbek Türklerinin baÅŸarıları, kısa süre sonra MoÄŸol Kabilelerinin kıskançlığını celbetmiÅŸtir. MoÄŸollar bir dönem kendi idareleri altında yaÅŸayan bu Türk gruplarının müstakil bir devlet haline gelmelerini hazmedememiÅŸlerdir. YoÄŸun MoÄŸol saldırıları Türkler arasında huzursuzluÄŸa sebep olurken Türk töresini unutmamış olan Türkler, ülkenin ve milletin düşman saldırılarından korunmasını hükümdardan resmen talep etmiÅŸlerdir. Türk töresine göre, hükümdarın temel vazifelerinden biri halkını düşmana karşı korumaktı. Vazifesini yerine getirmeyen hükümdara baÅŸkaldırmak veya vazifelerini hatırlatmak her Türk’ün hakkı ve göreviydi. İşte bu hak ve vazife çevresinde MoÄŸolların Türk boylarına yaptığı baskıyı Ebu’l-Hayr Han’ın önleyememesi üzerine bazı Türklerin, hakkını korumayan hükümdarı hükümdar kabul etmediklerini ve devletten ayrılarak kuzeye çekildiklerini görmekteyiz. İşte törelerine ve istiklaline baÄŸlı olarak hareket eden bu Türklere “Kazak” adı verilmiÅŸtir.[22]

İdil vadisinden Altay’lara kadar uzanan geniÅŸ bozkırların hakimi olan Kazaklar, eski Türk anayurdu olan bu bölgede hür ve müstakil olarak uzun zaman varlıklarını devam ettirebilmiÅŸlerdir. Kazakistan’ın asıl nüfusunu oluÅŸturan Kazalar tarihi bir kavim olmayıp, çeÅŸitli devirlerde bu geniÅŸ bozkırlardan göç eden Türk kavimlerin geride bıraktıkları insanlarla karışan, daha sonraları ise Sibirya, MoÄŸol ve Kalmukların da bir kısmını içine alarak XV. Yüzyılda oluÅŸmuÅŸ bir Türk kavimidir. Asya ile Avrupa arasındaki bozkırlarda bulunan Kazakistan, asırlardan beri çeÅŸitli kavim ve kabileler için bir geçit sahası görevi görmüştür. Tarihler boyunca Hunlar, İskitler, MoÄŸollar ve diÄŸer Türk kavimleri bölgeden gelip geçmiÅŸlerdir. Zira yapılan kazılarda bütün Türklerin atası olan toplumlara ait kültürel kalıntılara rastlanmıştır.[23] Bugün ülkenin sahibi olan Kazak Türkleri, kültürlerinin bir parçası olarak addettikleri bu kültürel mirasa tabii olarak sahip çıkmaktadır.

II. RUS İDARESİ ÖNCESİ KAZAKİSTAN

Kazakların hür ve müstakil bir ÅŸekilde geniÅŸ bozkırlara baÅŸlattıkları hayat, çok geçmeden merkezi bir idare ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. İlk olarak üç merkezli idare sistemini deneyen Kazaklar, istedikleri sonucu alamayınca tek bir otorite etrafında toplanma zaruretini duymuÅŸlardır.[24] Bu noktada, dirayetli bir idareci olan Kasım Han tüm Kazakları hakimiyeti altında birleÅŸtirmiÅŸ ve bir de 300.000 kiÅŸilik ordu oluÅŸturmuÅŸtur. Torunu Tevekkel Han zamanında ise Kazaklar oldukça güçlü bir yapıya kavuÅŸmuÅŸlardır. Bu dönemde, Maveraünnehr’e baÅŸarılı seferler yapmışlar, TaÅŸkent’i iÅŸgal etmiÅŸler ve üç orda (cüz) ÅŸeklinde teÅŸkilatlandırılmışlardır. Bu ordalar üç büyük Kazak boyundan meydana gelmiÅŸtir. Büyük Orda’nın toprakları bugünkü Kazakistan’ın doÄŸu tarafına, BalkaÅŸ Gölü ve Işık Gölü’nün doÄŸu tarafına kadar uzanır. Orta Orda toprakları, Kırgız steplerinin kuzeyi, İrtiÅŸ ve Tobol ırmaklarına kadar uzanırken Küçük Orda toprakları da Aral Gölü’nden batıya, Hazar’a ve Urallar’a doÄŸru uzanmaktadır.[25]

Tevekkel Han’dan sonra Kazaklerın hükümdarı olan İşim Han ile Tauke Han (1680-1718) zamanlarında kazaklar büyük tehlikelerle karşı karşıya kalmışlardır. Bir taraftan MoÄŸol asıllı Oyratlar, Kalmuklar ve Jungarlarla, diÄŸer taraftan Ruslarla mücadelelere girmiÅŸlerdir. Kazakların kendi aralarındaki çalışmalar ve askeri teÅŸkilatlanmanın yetersizliÄŸinin de etkisiyle Kalmuklar 1723 tarihinde tüm Kazakistan’ı ele geçirmiÅŸlerdir. Kazakistan’daki bu MoÄŸol hakimiyeti, 1758’de MoÄŸolların Çinliler tarafından maÄŸlup edilmelerine kadar devam edecektir.[26] MoÄŸol saldırıları sonucu Türk ülkelerinde birlik ve düzen kalmazken, bu durum Rusların Türk ülkelerine doÄŸru yayılma iÅŸtahını kabartmıştır. YaÅŸanan tüm bu geliÅŸmeler neticesinde yönünü Türk ülkelerine çeviren Rusya’nın bu uÄŸurda takip ettiÄŸi politika ve faaliyetleri bir sonraki kısımda ayrıntılı olarak ele alacağız.

III. ÇARLIK RUSYA’SI İDARESİNDE KAZAKİSTAN VE GELENEKSEL RUS POLİTİKALARI

Üç asra yakın Orda Devleti’nin idaresi altında yaÅŸayan Ruslar, bu devletin 1480’de tamamen parçalanmasından sonra hem bağımsızlıklarını elde etmiÅŸler hem de Altın Orda’dan sonra kurulan hanlıkları bir bir yenerek Orta Asya’ya doÄŸru ilerlemeye baÅŸlamışlardır. Ruslar ilk büyük baÅŸarılarını 1552’de Kazan Hanlığı’nı iÅŸgal etmek suretiyle göstermiÅŸlerdir. Kendilerine Asya’nın kapılarını açan bu baÅŸarıdan sonra Ruslar, Hazar Denizinden sonra bütün İdil Vadisi’ne hakim olma fırsatını bulmuÅŸlardır. 17. ve 18. yüzyıllarda kendi yarattıkları bahanelerle Türkistan’da önemli iÅŸgallerde bulunmuÅŸlardır. Önce Tatarların ülkesini, ardından da BaÅŸkurtların ülkesini devletler arası hukuka aykırı bir ÅŸekilde iÅŸgal etmiÅŸlerdir. BaÅŸkurt ülkesinin iÅŸgalinden sonra ise gözlerini Kazak topraklarına dikmiÅŸtir.[27]

Rusya’nın Asya yönünde geniÅŸlemesinde 18. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Napolyon istilasından kurtulması etkili olmuÅŸtur. Yine Türkistan’a doÄŸru sarkmasının diÄŸer nedenleri, kırım Harbinin yenik bitmesi ve Ruslar’ın Türkiye aleyhine geniÅŸleme çabalarının İngiltere ve Fransa’nın müdahalesiyle önünün alınmasıdır.[28]

BaÅŸlangıçta düşmana karşı ortak bir cephe kuramayan Tatarlar, BaÅŸkurlar ve Kazaklar, Rus istilasının acımasızlığını yaÅŸadıkça birlikte hareket etme yollarını aramaya baÅŸlamışlar ancak Rusların entrikalarla dolu politikaları birlikte hareket etmelerine mani olmuÅŸtur.[29] Ruslar genellikle ele geçirdikleri yarlerde hakimiyetlerini tesis edebilmek için karşı güçleri ortadan kaldırır yada o bölgelerden sürerlerdi. Åžehirlere Rus göçmenler yerleÅŸtirerek yerli unsur azınlık haline getirilirdi. Ayrıca küçük kaleler inÅŸa edilerek bölge savunmaya elveriÅŸli hale getirilirdi. Ruslar bu tarihi politikalarını Türkistan bölgesinde de uygulamışlardır. Burada yaÅŸayan Türkler demografik, sosyo-kültürel ve iktisadi olarak hemen her alanda büyük çapta bir asimile hareketine maruz kalmışlardır. Çarlık Rusyası’nın güç kullanarak HıristiyanlaÅŸtırma ve RuslaÅŸtırmaya yönelik politikalarından böl ve yönet dediÄŸimiz, temelinde Türk gruplarının birleÅŸmelerini önleyici politikalara kadar bir yığın entrika geliÅŸtirdiÄŸini görmekteyiz.[30]

1723 tarihinde MoÄŸol hakimiyetine giren Kazakların Küçük Orda’larının başı Ebu’l-Hayr Han içinde bulundukları koÅŸullardan kurtulmak için Rus çarına 1726 ve 1730 yıllarında gönderdiÄŸi elçilerle Ruslardan yardım istemiÅŸtir. Ruslar da bazı beyleri satın alarak Or ile Ural arasında Orenburg kalesini inÅŸa ettirir ki bu kale, Rusya’nın Türkistan’a yayılma faaliyetlerinin merkezi olmuÅŸtur.[31] Ayrıca bu kale ÅŸehrin kurulmasıyla İdil-Ural sahasında yaÅŸayan Türklerin hareket alanlarını da kısıtlamayı hedeflemiÅŸtir.[32] Bir süre sonra Orenburg askeri kalesinin faklı maksatlar için kullanıldığı görülmüştür. Rusya buraya yığdığı askerleri BaÅŸkurtlar ülkesinin iÅŸgaline yardımcı kuvvetler olarak kullanılmaktaydı.

Kazakların Rus hakimiyetine baktığımızda bu sürecin çok kısa olduÄŸunu görmekteyiz. Kazakların küçük Orda’ları 1731 yılında, Orta Orda’ları 1734 yılında ve Büyük Orda’ları da 1738 yılında Rus egemenliÄŸine girmiÅŸtir. Rus himayesine giren kazaklar önceleri Rusların tebaası gibi muamele görürken ilerleyen zamanlarda bu muamele yerini baskıcı bir rejime bırakmıştır. Oysa Kazaklar, Kalmukların istilaları sebebiyle periÅŸan duruma düşünce varlıklarını devam ettirebilmek ve düşmana karşı bir güvence temin etmek amacıyla Rusların himayesine girmek istemiÅŸlerdi. Dolayısıyla kazaklar, Rusların iç iÅŸlerine karışmalarını istememiÅŸlerdir. Bu ÅŸartlar altında iki taraf arasındaki iliÅŸkiler bozulmaya baÅŸlamış ve Rusya idaresine karşı bir takım ayaklanmalar çıkarılmıştır.[33] Kazak Türkleri 1783’te Sırım Batur önderliÄŸinde Batı Kazakistan’da bir ayaklanma baÅŸlatmışlar ve beÅŸ yıl süren bu ayaklanmayı Ruslar güçlükle bastırabilmiÅŸlerdir. Kine Sarı Han zamanında-1838’den sonra-ise Kazakların bağımsızlık savaÅŸları çok ÅŸiddetlenmiÅŸ, ancak üstün Rus güçleri karşısında dayanamayarak Çu boylarına çekilmiÅŸlerdir. Türkistan’daki Rus baÅŸarılarının en önemli nedeni, bölgede Ruslara karşı koyabilecek nitelikte güçlü bir Türk devletinin anlayışıdır. DiÄŸer taraftan Türkistan Hanlıkları’nın birbirine düşmesi, boylar arasındaki tarihi rekabet onları zayıflatmakla birlikte, Türkistan Türkleri’nin önemli bir kısmının konar-göçer olması, modern Rus teÅŸkilatına ve silahlarına karşı durabilecek güçte olmayışları bu sonucu yaratmıştır.[34]

Rus Çarı I. Nikola 22 Haziran 1854’te bir ferman yayınlayarak Kazak topraklarının Rus hakimiyeti altına geçtiÄŸini ve Kazak Türklerinin Rus kanunlarına tabii olduklarını ilan etmiÅŸtir. Çarlık idaresinin Türkistan2daki toprak gasbı ve göçmen yerleÅŸtirme siyaseti, Kazakların yaÅŸama imkanlarını gittikçe güçleÅŸmesine ve büyük ölçüde fakirleÅŸmesine sebep olmuÅŸtur. Rus emperyalizminin bölgeye yerleÅŸmesi 1. Dünya Savaşına kadar sürmüştür.[35] 1. Dünya Savaşının sonlarına doÄŸru Rusya da ortaya çıkan BolÅŸevik ihtilali tüm Türkler gibi Kazaklar içinde bağımsızlıklarını ilan etmesi kaçınılmaz olmuÅŸtur. Rus idaresinden memnun olmayan ve bunu zaman zaman çıkardığı ayaklanmalarla dile getiren Kazak halkının milli ÅŸuur ve bağımsızlık fikirleri 1906-1990’lı yıllar arasında daha çok belirginleÅŸmiÅŸtir. Zira bu dönemde Rus emperyalizmine karşı verilen mücadele, Kazak halkına hem bağımsızlığını kazandırmış hem de müstakil bir devlet olarak dünya arenasına sokmuÅŸtur.

IV. KAZAK TÜRKLERİNİN RUS EMPERYALİZMİNDEN KURTULMA MÜCADELESİ

Daha öncede belirttiÄŸimiz gibi Rus emperyalizminin Kazakistan topraklarına yerleÅŸmesi 1. Dünya Savaşı’na kadar sürmüştür. Bu döneme kadar, bölgedeki Rus istilasına karşı isyan hareketi baÅŸlatılmışsa da üstün Rus güçleri karşısında baÅŸarılı olunamamıştır. Ancak XX. Yüzyıla gelindiÄŸinde, Çarlık hükümetinin uyguladığı baskıcı politika geri tepmeye baÅŸlamıştır. Zira bu yüzyılın başında artık, Türkler arasında milli kurtuluÅŸ mücadelesi kıvılcımlanırken, bir yanda da Lenin önderliÄŸinde örgütlenen Marksist hareket, Çarlık hükümetine karşı amansız bir mücadele vermektedir. Yine Rusya bu dönemde Uzak DoÄŸu’da Japonya ile giriÅŸtiÄŸi nüfuz mücadelesin de kaybettiÄŸinden, ülkede tam bir karışıklık baÅŸ göstermiÅŸtir.[36]

Kazak Türkleri’ni isyana sevkeden ve istiklal mücadelesine sürükleyen baÅŸlıca sebepler ise ÅŸunlardır: a) Verimli Kazak topraklarının iÅŸgali ve buralara Rus gömenlerin yerleÅŸtirilmesi b) Rusların istedikleri yerlere yeni kaleler inÅŸa etmeleri c) Haksız yere halktan toplanan ağır vergiler. Tüm bu uygulamalara karşılık, Kazakların haklarını savunabilecekleri, ÅŸikayette bulunabilecekleri her hangi bir merci de bulunmaktaydı.[37]

I. Dünya Savaşı çıktığı sırada Çarlık hükümeti seferberlik ilan ederek 250.000 civarında Kazak Türk’ünü, Rus ordusunun geri hizmetlerinde çalışmak üzere toplamıştır. Yeni askeri ihtiyaçlar için de Kazakların hayvanlarını müsadere etmek isteyince Kazaklar büyük çapta bir ayaklanma çıkarmışlardır.[38] Burada unutulmaması gereken bir nokta da, Kazaklar’da milli ÅŸuurun uyanmasını ve ihtilal hareketlerinin hız kazanmasını saÄŸlayan Kazak Anayasal Demokratik Partisi ve aydınlar faktörleridir. Her iki unsur halkın uÄŸradıkları haksızlıklara ve Rus emperyalizmine daha fazla tahammül edemeyerek milli kurtuluÅŸ mücadelesinin bayraktarlığını yapmışlardır.

1916 senesinde önemli roller ifade eden AlaÅŸ-Orda Partisi (Kazak Anayasal Demokratik Partisi), BolÅŸevik ihtilalin’den faydalanarak Çarlık Rusya’nın sömürüşünü kırmak için harekete geçmiÅŸ ve hareket kısa bir sürede milli bir ayaklanmaya dönüşmüştür. Kazaklar bir yandan yaklaÅŸmakta olan komünist ihtilalcilere, diÄŸer yandan Çar ordularına karşı mücadele etmek zorunda kalmışlardır. 1917’de Aktübe ve Uralsk Kongreleri ile Orenburg’da toplanmış olan Büyük Kazak Kurultayı, memleketin teÅŸkilatlandırılmasına yönelik önemli kararlar almışlardır. Bu kurultayda alınan kararlardan bazıları ÅŸunlardır:

1.Rus güçlerinin Türkistan’a gönderilmesinin durdurulması.

2.Hükümet tarafından gasp edilip, Rus muhacirlere dağıtılan toprakların Türklere iade edilmesi.

3.1.Dünya Savaşı’nda geri hizmetlerde kullanılmak üzere toplanan Türklerin geri yollanması.

4.Türklerin ve Rusların idari işlerinin ayrı olması.

5.Eğitimin herkesin anadiliyle yapılması.[39]

Gerçek ÅŸu ki, Türklerin üstün Rus güçleri karşısında baÅŸarılı olma gibi bir ihtimali bulunmadığı gibi, tam manasıyla Rus idaresi altına alınamayacağı da şüphe götürmez bir hal almıştır. Bu sebeple Sovyet-Rusya üç sene süren kanlı savaÅŸlardan sonra Kazaklar için 1919’da ayrı bir hükümet kurmuÅŸ ve Orenburg’u baÅŸkent yapmıştır. Fakat Kazaklar da Rus egemenliÄŸini tanımak zorunda kalmışlardır. GiriÅŸtikleri hürriyet mücadelesini komünist sistem içinde Türk birliÄŸini saÄŸlama çabaları Sovyetleri yeniden telaÅŸlandırmıştır. Türklerin komünist rejim altında bir “Türkistan BirliÄŸi” yaratma faaliyetlerine karşı Sovyet idaresi eski anlaÅŸmazlıkları körükleyerek iÅŸi kavmiyetçiliÄŸe dönüştürmek istemiÅŸtir. Nitekim Mart 1924’te TaÅŸkent’te düzenlenen Kongre’de Sovyet kışkırtmalarıyla Türkistan halklarının her biri ayrı Cumhuriyetler halinde yaÅŸamak istediklerini belirtmiÅŸlerdir. Merkezi Toprak Komitesi’nin sınırlarını belirlediÄŸi yeni Cumhuriyetlerden biri olan Kazakistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, bağımsızlığını elde edinceye kadar Sovyetler BirliÄŸi’ne baÄŸlı kalmıştır.[40] 1924 Otonom Kazakistan Sovyet Cumhuriyeti, merkezini Ak Mescit’e taşımış, burada dört yıl kaldıktan sonra 1928’de baÅŸkentin bir Rus ÅŸehrinde olmasını daha güvenli görerek ÅŸimdiki Almatı’ya taşımıştır.[41]

Bu geçiÅŸ döneminde özellikle 1920’lerden 1970’lere kadar olan süre içerisinde Kazakistan’ın göçebe halkı için bir çok yerleÅŸtirme planı uygulanmış ve bu arada milyonlarca Kazak canını ve malını kaybetmiÅŸtir. ÖrneÄŸin, 1707 yılında Rus Çarlığı’na karşı bir isyana kalkışan ve sonra Osmanlı himayesine girerek Manyas Gölü kıyısına yerleÅŸen Don Kazakları SSCB BaÅŸkonsolosluk yetkilerinin etkisiyle 1962 senesinde tekrar yurtlarına döndürülmüşlerdir.[42]

Kazakistan Sovyet Cumhuriyeti, Sovyet Birliği döneminde de sömürülmek istenmiştir. Öyle ki Rusya yalnız iktisadi alanda değil din, dil tarih ve kültürel alanlarda da büyük çapta asimile hareketi içine girmiştir. Her ne kadar Sovyet idaresi Kazakları milli kültür ve tarihlerinden koparmak için yoğun baskılar yapmışsa da Kazaklar sonunda milli benliklerinden vazgeçmemişlerdir.

1980’li yılların sonuna gelindiÄŸinde Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler BirliÄŸi’nin dağıldığını görmekteyiz. Bu olay Kazakistan tarihinde yeni bir baÅŸlangıç doÄŸurmuÅŸtur. Şöyle ki, SSCB’nin dağılmasıyla birlikte Kazakistan 25 Ekim 1990’da egemenliÄŸini 16 Aralık 1991’de de bağımsızlığını ilan etmiÅŸ ve bu tarihten itibaren Bağımsız Kazakistan Devleti dönemi baÅŸlamıştır.

V. BAĞIMSIZ KAZAKİSTAN DEVLETİ

1980’li yılların sonu ve 1990’lı yılların baÅŸları bir zamanların süper gücü olan SSCB’nin dağılmasına, ardından da Bağımsız Devletler TopluluÄŸu’nun kurulmasına ÅŸahitlik etmiÅŸtir. Bu dönem zorlu siyasi ve sosyal-ekonomik çalkantılarla geçmiÅŸtir. Aynı zamanda devletlerin her biri için milli bağımsızlık ve devlet egemenliÄŸi sorunları daha ön plana çıkmıştır. Stalin totalitarizmi döneminde Sovyet BirliÄŸi içerisinde bulunan halkların toplumsal ve milli düşüncesi önemli ölçüde zarar görmüştür. Sovyet hakimiyeti, modası geçmiÅŸ sınırsız gücü, her yere ulaÅŸabilen, baskıcı emir sistemi yönetimiyle idare edilen, üniter bir devlete dönüşmüştür. Bu ÅŸartlar altında cumhuriyetler ve merkez iliÅŸkilerinde yeni esaslar üretecek yeni Birlik AnlaÅŸma’sı imzalama mecburiyeti ortaya çıkmıştır. Bu nedenle Nisan 1990’da SSCB Yüksek Kurulu, “SSCB Cumhuriyetleri ve Otonom Devletleri Arasındaki Ekonomik İliÅŸkiler Esası” ve “Birlik İçerisindeki Cumhuriyetlerin SSCB’den Ayrılma Sorunun Çözüm Düzeni” kanunlarını kabul etmiÅŸtir.[43]

Modern bağımsız Kazakistan Devleti’nin ortaya çıkması ise Dinmuhammed Kunayev ile Nursultan Nazarbayev’in büyük rolleri vardır. Kazak Türkleri’nin ülke idaresine ve komünist Partisinin yönetimine katılmasını saÄŸlayan kiÅŸiler onlardır. Nazarbayev için en kritik günler, Aralık 1986’da Kunayev’in görevinden uzaklaÅŸtırılması ve Rus Kolbin’in Kazakistan Komünist Partisi’nin başına getirildiÄŸi günlerdir. Nazarbayev’in bu dönemde yapılan hataları dürüstçe ortaya koyması ve Kunayev’le olan iliÅŸkilerini devam ettirmesi halkın takdirini kazanmıştır. Kolbin’in Moskova’da baÅŸka bir göreve tayin edilmesi üzerine Nazarbayev, 22 Haziran 1989’da Kazakistan Komünist Partisi BaÅŸkanlığı’na getirilmiÅŸtir. Bundan sonra Kazakistan’ın haklarını ve menfaatlerini daha çok gözeten Nazarbayev, halkın kalbinde büyük bir lider olarak yer etmiÅŸtir. Kazakistan’ın istiklale gidiÅŸini hızlandıran olay ise şöyle geliÅŸmiÅŸtir. Kazakistan Hükümeti aldığı bir kararla genel seçime gitmiÅŸ 24 Nisan 1990’da Nazarbayev, parlamento tarafından ilk Kazak baÅŸkanı olarak seçilmiÅŸtir. Bu sırada Sovyet Cumhuriyetleri’nin, Moskova’nın sömürüsüne daha fazla dayanamayıp bir biri ardına bağımsızlıklarını ilan etmesi ve Gorbaçev’in buna engel olmaması, eski pozisyon ve menfaatlerini kaybetmekte olan Komünist Partisi, Kızıl Ordu ve K.G.B. yetkilileri oldukça rahatsı etmiÅŸtir. Fakat olaylar hızla geliÅŸmekteydi ve her cumhuriyetin bağımsızlığını ilan etmesiyle SSCB dağılmıştır.[44]

25 Ekim 1990’da Kazak Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti yüksek Kurulu, “KSSC’nin Devlet egemenliÄŸi” bildirisi kabul etmiÅŸtir. “KSSC egemen bir devlet olup diÄŸer egemen cumhuriyetlerle BirliÄŸe kendi iradesi ile katılır ve aralarındaki iliÅŸkileri de anlaÅŸmalar esasına göre düzenler,” denilmektedir.[45] 25 Ekim 1990’da egemenliÄŸini elde ederek, bugünkü Bağımsız Devletler TopluluÄŸu’nun en önemli üyelerinden biri olmuÅŸtur.

16 Aralık 1991 tarihinde ilan edilen bağımsızlık ile Kazakistan ve Kazak Halkı için birçok pozitif geliÅŸiminin dönüm noktası baÅŸlamıştır. Kazaklar için bu deÄŸiÅŸiklik, Orta Asya’nın baÄŸrında yüzyıllardır meskun yaÅŸayan göçebe halkın varlığının uluslar arası camiaca tanınmasıdır. Bağımsızlığı izleyen yıllarda ise Kazakistan’da siyasi ve idari kadroların KazaklaÅŸtırılmasına yönelik çalışmalar baÅŸlatılmıştır.[46]

16 Aralık 1991’de “Kazakistan Cumhuriyeti Bağımsızlığı” konulu Anayasa’nın yürürlüğe girmesiyle halkın kendi kaderini tayin etme hakkı, hukukun üstünlüğü ve birey özgürlüğü, siyasi istikrar, iktidarın paylaşımı, milletlerarası uyum vs. gibi demokrasinin temel ilkeleri ortaya konulmuÅŸtur.[47] Buradan ÅŸunu açıkça görmekteyiz ki Kazakistan’da yeni baÅŸlayan demokrasi geleneÄŸi kısa sürede oturmuÅŸtur. 1994, 1995 ve 1996 yıllarında ard arda yapılan seçimler, demokrasinin iÅŸlediÄŸini göstermekle birlikte siyasi istikrar anlayışını da ifade etmektedir.[48]

Kazakistan’da birbirini takip eden siyasi reformlar sonucunda kendine özgü demokratik bir sistem oluÅŸturulmuÅŸtur. Devlet yapısının esasında, ortak devlet iktidarının yaÅŸama, yürütme ve yargı dallarında ayrılık ilkesine baÄŸlı olması tasdik edilmiÅŸtir. Üstelik devlet baÅŸkanı ve temsil organlarının genel seçim uygulamasına geçiÅŸi gerçekleÅŸtirilmiÅŸtir. Çok partili sistemin oluÅŸmasına baÅŸlangıç teÅŸkil eden siyasi çeÅŸitlilik kanunen kabul edilmiÅŸtir.[49] Kazakistan’ın demokratikleÅŸme yolunda olduÄŸuna dair en güzel kanıtı Nursultan Nazarbayev’in ÅŸu sözlerinde bulmaktayız: “Anayasa ve demokratik tercihimizin en büyük dayanağı, her türlü diktatörlüğün hortlamasına yol verecek Kazakistan halkıdır. Bu ilkeden hareket ederek; Cumhuriyette çok partinin oluÅŸmasını desteklemeyi ve hiçbir partiye üye olmamayı kutsal borç olarak sayıyorum. GeçiÅŸ döneminde devlet baÅŸkanının her hangi bir partiye üye olmamasının iki olumsuz sonucu olacaktır. Birincisi; parti ken geliÅŸimi için objektif durumda deÄŸil, baÅŸkanın gücünden faydalanarak imkanlar kazanacak, ikincisi; her iki durum da halkın birliÄŸi ve devlet yönetiminin, anayasa hakimiyetinin, insan ve vatandaÅŸ özgürlüğü ve hakların temsilciliÄŸi ile baÄŸdaÅŸmaz.[50] İşte Nazarbayev, bir devlet baÅŸkanında bulunması gereken sıfatları bu ÅŸekilde belirtirken sıfatları bu ÅŸekilde belirterek demokrasi yolunda bu vasıfların gerekliliÄŸini de ortaya koymaktadır.

Özetle, bağımsızlık yıllarından itibaren demokratikleşme ve siyasi dönüşüm süreci belirli aşamalardan geçen Kazakistan Cumhuriyeti, hukuk devleti ve sivil toplum kurumlarının oluşturulmasında büyük başarılar elde etmiştir. Kısa bir süre komünist partinin tek parti diktatörlüğünden, çok partili hayata ve çoğulculuğa geçiş sağlanmıştır. Gerçek demokrasinin göstergesi ise halkın hak ve özgürlüğünün sağlanması, bağımsız medya kuruluşlarının gelişmesi, sivil toplum kuruluşlarının oluşturulmasıdır.[51]

III. BÖLÜM

KAZAKİSTAN’IN İKTİSADİ VE SOSYO-KÜLTÜREL YAPISI

I. İKTİSADİ HAYAT

Kazakistan önemli bir tarımsal ürün üreticisi ve dış satımcısı ülkedir. Buna ek olarak eski Sovyet BirliÄŸi Ülkeleri arasında enerji üretimi bakımından ön sırada yer almaktaydı. Petrol alanında ikinci, kömür üretiminde üçüncü ve doÄŸalgaz üretiminde altıncı sırada yer alan ülke konumundaydı. Sovyet BirliÄŸi döneminde Batı Sibirya’daki kolay iÅŸlenilebilir petrol yatakları öncelikle deÄŸerlendirildiÄŸinden Kazakistan’da çok geniÅŸ petrol ve doÄŸalgaz rezervleri dokunulmadan kalmıştır. Ülkedeki kadrolar ise yabancı sermayeden en iyi ÅŸekilde yararlanmayı düşünen yenilikçi kiÅŸilerdir. Bu nedenle ülkedeki yalnız petrol ve doÄŸalgaz deÄŸil, tüm kaynakların deÄŸerlendirilmesi yönünde oldukça önemli adımlar atılmıştır.[52]

BaÅŸkurdistan’ın iÅŸgalinden sonra, Rusların Kazakistan’a girmesiyle verimli toprakları istila edilmiÅŸ ve iktisadi yapı sarsıntıya uÄŸramıştır.[53] 1854 ve 1893’de Rus hükümetinin aldığı kararlarla pek çok Rus göçmeni, Kazak Türkleri’nin topraklarına yerleÅŸtirilmiÅŸtir.[54] Rusya’nın Kazakistan’ı tabiyyetine almakla ona yüklemek istediÄŸi yükümlülükler ÅŸunlardır: a) Rusya’nın doÄŸu sınırlarının güvenliÄŸini temin etmek, b) Kazaklarla mübadele ticaretini geniÅŸletmek ve Kazak topraklarını DoÄŸu Ülkeleri ile ticaret yapmada aracı olarak kullanmak. Zira Kazakistan, bütün Asya memleketlerinin anahtarı ve kapısıdır. Kazakistan, Rusya için taşıdığı bu stratejik önemin yanısıra, Rusya için zaruri olan bakir tahıl sahalarına, zengin hayvancılık ve ürünlerine sahiptir.[55] Dolayısıyla Rusya için bölgede hakimiyetini tesis etmek oldukça önem arz etmekteydi. Tüm bu sebeplerden dolayı Kazakistan gerek Çarlık idaresi döneminde gerekse Sovyet idaresi döneminde acımasız bir sömürü idaresine tabi tutulmuÅŸtur.

Bunun sonucu olarak da ülke, bağımsızlığının ilk yıllarında sosyalist sistemden serbest Pazar ekonomisine geçiÅŸin faturasını çok ağı bir üretim düşüşü ve astronomik enflasyon artışı ile ödemiÅŸtir. 1990’lı yıllarda görülen bu ekonomik gerilemede, Sovyetler BirliÄŸinin dağılmasının sonucu olarak eskiden bir merkez tarafından yönetilen hizmetlerin yeniden organizasyonunun getirdiÄŸi geçici sıkıntıların yanısıra mülkiyet rejiminin deÄŸiÅŸmesinin (özelleÅŸtirme) de önemli payı bulunmaktadır. Yeni mülkiyet rejimi kısa vadede adaptasyon sıkıntılarına neden olmuÅŸtur.[56]

16 Aralık 1991’de bağımsızlığın ilanından kısa bir süre sonra bir dizi iktisadi reformlar baÅŸlatan Kazakistan, merkezi planlı ekonomiden Pazar ekonomisine geçmek ve yabancı sermayeyi çekmek için de çabalarını arttırmıştır. Bu reformlar; kamu tekelciliÄŸini ortadan kaldırma, özelleÅŸtirme borçların yeniden yapılandırılması, bankacılık reformu, gümrük ve vergi reformu, ticarette liberalleÅŸme, yatırımların teÅŸvik kanununun çıkarılması ÅŸeklinde özetlenebilir.[57]

Kazakistan hükümetinin ekonomiyi iyileÅŸtirmeye yönelik tedbirlerinin başında, şüphesiz yabancı yatırımlarının desteklenmesi ve özelleÅŸtirme programı yeralmaktadır. Bağımsızlıktan sonra zarar eden devlet kuruluÅŸlarının yeniden yapılanması için çeÅŸitli çalışmalar yapılırken, verimsiz iÅŸletmelerin maliyetleri kısılarak özel teÅŸebbüse devredilmeleri konusunda planlar yapılmıştır. 8 Åžubat 1992 yılında CuhurbaÅŸkanı Nazarbayev, “Sanayi Sektöründe Üretimin İstikrarı ve Arttırılmasına İliÅŸkin Tedbirler” adı altında bir kanunu imzalamıştır. Buna göre zarar eden devlet kuruluÅŸları özel ÅŸirketlere kar etmesi ÅŸartıyla devredilmiÅŸtir.[58]

BaÅŸta petrol sektörü olmak üzere DoÄŸudan Yabancı Sermaye (DYS) yatırımları son zamanlarda Kazakistan’ın ihtiyaçlarının artması ve devlet garantisine alınması, ülke ekonomisine yabancı yatırımların iktisadi kurallara göre gerçekleÅŸtirilebilmesi ve uyuÅŸmazlıkların halledilmesi ile ilgili yasal düzenlemeleri kapsayan DYS Kanunu, Ocak 1995 tarihinde kabul edilerek yürürlüğe girmiÅŸtir. Bu konuda yabancı yatırımların devlet garantisine alınma ÅŸartları belirlenmiÅŸtir.[59]

Öte yandan Kazakistan’ın zengin maden kaynaklarıyla dünya piyasasına çıkmasıyla birlikte diÄŸer ülkeler bu fırsatı deÄŸerlendirmek için devlet düzeyinde ekonomik, bilimsel ve kültürel iliÅŸkiler kurmaya çalışmaktadırlar. Bu da Kazakistan için bağımsız dış ekonomi politikası geliÅŸtirme ve diÄŸer ülkelerle iliÅŸkilerini geliÅŸtirmesi açısından faydalı olmaktadır. Bugün yaklaşık 124 ülke ile ticari iliÅŸkileri olup, her yıl 60-80 milyon dolarlık geri ödemesiz bilateral ve multilateral zeminlerde yardım almaktadır. Bu teknik yardımı yapan ülkeler ve güçler arasında Amerika, Japonya, İngiltere, Fransa, Almanya, Avrupa BirliÄŸi ve Dünya Bankası yer almaktadır.[60] Ülkede halen varolan problemler, alınan yardımlar ve izlenecek doÄŸru ekonomi politikalarıyla şüphesiz kısa sürede aşılacaktır.

Kısacası, Çarlık ve Sovyet idareleri döneminde diÄŸer Türk Cumhuriyetlerin’de de olduÄŸu gibi Kazakistan’ın sanayileÅŸmesi büyük ölçüde ihmal edilerek daha ziyade bir hammadde deposu durumuna sokulmuÅŸtur. Ülkenin iktisadi yapısı, Sovyet ekonomisinin ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik merkezi planlamanın ekonomik ve politik sonuçlarını yansıtmaktaydı. Fakat bağımsızlığı izleyen yıllarda sosyalist sistemden serbest Pazar ekonomisine geçiÅŸin faturası Kazak halkı için oldukça ağır olmuÅŸtur. Tüm bu olumsuzluklara raÄŸmen özellikle 1996’dan itibaren ülkede çok olumlu ekonomik geliÅŸmeler yaÅŸanmıştır. Dünya 105 ülkenin resmi olarak tanıdığı Kazakistan Cumhuriyeti, dünya ekonomisi içinde de yerini almaya çalışmaktadır.

II. KAZAKİSTAN’IN EĞİTİM VE KÜLTÜR HAYATI

Kazakistan’ın geleneksel eÄŸitim kurumları, giderleri aile tarafından karşılanan özel mektep ve medreseler idi. Aileler çocuklarını dini eÄŸitim almaları için çoÄŸunlukla Türkistan’ın Buhara, Semerkant, TaÅŸkent gibi İslam kültürünün merkezlerine gönderirlerdi. Bütün bu mekteplerde eÄŸitim Arap alfabesiyle yapılırdı. Gerek yeterli eÄŸitim araç-gereçlerinin bulunmasına gerekse öğretmen eksikliÄŸine raÄŸmen ulusal kurtuluÅŸ hareketlerine yön verenlerin, ilk Kazakça kitap, gazete ve dergi çıkaranların hepsinin ilk eÄŸitimlerinin bu mekteplerden olduklarını görmekteyiz. 20. yy’a yaklaşıldığında ise söz konusu mektepler artık çaÄŸdaÅŸ gereksinimleri karşılamanın çok gerisinde kalmıştır. Bu sebeple dini temeldeki geleneksel Kazak mekteplerini yeniden yapılandırmak için bir reform hareketi baÅŸlatılmıştır. Böylece din derslerinin yanısıra matematik, tarih, coÄŸrafya, tabiat bilgisi vb. dersler de okutulmaya baÅŸlanmıştır.[61]

Kazakistan’ın Rus iÅŸgaline uÄŸradığı dönemlerde Kazak Türkleri eÄŸitim ve kültür alanlarında da RuslaÅŸtırma ve HıristiyanlaÅŸtırma faaliyetlerine maruz kalmışlardır. Eski usul medrese ve mektep eÄŸitiminden bilhassa Gaspıralı İsmail Bey’in çalışmalarıyla yeni usul mekteplere kavuÅŸan Kazaklar, Rusların bu faaliyetlerinden oldukça büyük zarar görmüşlerdir.[62] Tüm bu engellemelere ve sınırlamalara karşı Kazakistan’ın hemen her bölgesinde özellikle İslam dininin güçlü olduÄŸu Güney Kazakistan’da müslüman açılması sürmüştür. Buda Kazak Türklerinin saÄŸlam İslam inancının bir göstergesidir.[63]

Kazak Türklerinin milli benliklerine tam kavuÅŸmaya baÅŸladıkları sırada ortaya çıkan BolÅŸevik İhtilali ve ardından gelen Sovyet idaresinin getirdiÄŸi prensipler, Kazakların tam anlamıyla Kazakların tam anlamıyla bir kültür asimilasyonu ile karşı karşıya gelmiÅŸtir. Çarlık döneminde, bütün Türk boylarının RuslaÅŸtırılması ve HıristiyanlaÅŸtırılması çalışmalarının öncülüğünü yapmış olan İlmsky’nin geliÅŸtirdiÄŸi metodu benimseyen Sovyetler, Kazakları Türkler’den ayrı milletmiÅŸ gibi eÄŸitme yoluna gitmiÅŸtir. Türkiye Türkçesin’den uzak ve diÄŸer Türk lehçeleri ile de alış veriÅŸi kesilen Kazak Türkçesi, ilim ve eÄŸitim dili olmaktan uzak kalmıştır.[64] Özellikle Sovyet idaresi Kazakları milli kültür ve tarihlerinden koparmak için yoÄŸun baskılar yapmışlarsa da Kazakların kendi milli kahramanlarını, tarihlerini ve kültürlerini rahatça öğrenmeleri engelleyememiÅŸtir.

Bağımsızlığı kazanmasından sonra, eÄŸitim içeriÄŸi ve eÄŸitim sistemindeki deÄŸiÅŸiklikler hakkında önemli planlamalar yapılmıştır. DiÄŸer cumhuriyetlerle birlikte Kazakistan da yut dışına çok sayıda öğrenci göndermiÅŸtir. ABD, Almanya, Fransa gibi ülkelerin yanısıra en fazla öğrenci Türkiye’ye gönderilmiÅŸtir.[65] Ayrıca Türkiye’den de 1994-1995 öğretim yılında 150 lisans, 50 doktora olmak üzere toplam iki yüz öğrencilik kontenjan öğrenci tahsis edilmiÅŸtir. Bugünkü Kazakistan’ın eÄŸitim hayatının hızla ilerlediÄŸine en güzel kanıt ise ülkedeki oku-yazar oranlarındaki deÄŸiÅŸmelerde görmekteyiz. 1917 BolÅŸevik İhtilalinin ilk yıllarında % 2 olan oku-yazar oranı %100’e çıkmıştır.[66]

Kazak kültürünü daha yakından tanımak için Kazakların edebi ve dini hayatlarına bakmak yeterli olacağı kanısındayım. Zira Kazaklar tarihleri boyunca yaÅŸadıkları her türlü olayı, gelenek ve göreneklerini, maneviyatlarını edebi ve dini anlayışlarına yansıtmışlardır. Edebi anlamda, Kazak Türkleri’nin çok zengin bir halk edebiyatına ve deÄŸerli aydın ve ÅŸairlere sahip olduÄŸunu bilmek gerekir. Klasik İslam medeniyeti mahsulü Yusuf ile Züleyha, Leyla ile Mecnun, Tahir ile Zühre ile mahalli kültürden kaynağını alan Ayman Åžolpan, Åžakir Åžekret, BozoÄŸlan, Kozı KörpeÅŸ hikayeleri sözlü edebiyatın önemli eserleridir. Ayrıca Tatar Türkleri vasıtasıyla Türkiye Türklerin’de Kazak Türkleri’ne geçen Kelbela, KesikbaÅŸ, Baktal Gazi Kerbele Vakası, Ahmediye, Muhammediye halk kültürü zenginliklerindendir.[67] Kazak edebiyatlarının en önemli ÅŸahsiyetleri arasında yer alan, Albay Kunanbayev, Çokan Velihanov, Ahmet BaytursunoÄŸlu, Alihan Bökeyhan gibi aydınlar ortaya koydukları eserlerle Kazaklar arasında Milli ÅŸuurun uyanmasına hizmet etmiÅŸlerdir.[68]

Kazak kültürünün ÅŸekillendirilmesinde etkili olan bir diÄŸer unsur ise din faktörüdür. Uzun süre Rusların, HıristiyanlaÅŸtırma faaliyetlerine maruz kalmalarına raÄŸmen, kazaklar islami hareketlerini muhafaza etmeyi baÅŸarmışlardır. Hatta bu konuda ilk kazak eÄŸitimcisi olan Ibıray Altınsarin, Rusların çabalarını etkisiz kılmak için Åžeriatü’l İslam Müslümanlıktın Tutkası adlı ilmihali yazmıştır. NahÅŸibendi, Yesevi, Kadiri tarikatlarının faaliyetlerinin bulunduÄŸu ülkede, Müslümanların yoÄŸun olarak bulundukları bölgelerde İslami inanç ve ibadetler devam etmektedir.[69]

Ez cümle Kazakistan toplumunun günümüzdeki durumu, belirli kültür ve yaÅŸam dönüşümünü göstermektedir. Kazakistan toplumu, çeÅŸitli milli psikoloji, kültür ve geleneklere sahip halkların birlikte yaÅŸayabileceÄŸine, dostluk ve manevi yakınlık iliÅŸkilerine dönüşen, yapıcı ve bütünleÅŸtirici baÄŸları kurulabileceÄŸini görmüş bir toplumdur. Bu sebeple de Kazakistan’ın kültür sürecinin,milli kültürlerin karşılıklı etki ve faaliyetlerinin sonucu oluÅŸturulduÄŸunu söyleyebiliriz.

III. TÜRKİYE-KAZAKİSTAN İLİŞKİLERİ

Türkiye ile kardeÅŸ cumhuriyet Kazakistan gerek ikili iliÅŸkileri de, gerekse uluslar arası iliÅŸkilerde ortak hareket etmektedir. Bilhassa iki ülke arasındaki ekonomik iliÅŸkiler oldukça düzeylidir. Türkiye Cumhuriyet’i, Kazakistan’a en çok yatırım yapan ülkeler arsında ilk üç sıraya girmektedir.[70] 1993 yılından itibaren, Türk Cumhuriyetlerine Türk Eximban kanalı ile 1,1 milyar dolarlık açılan kredinin 240 milyon doları Kazakistan’a açılmıştır.[71] Türkiye’den aldığı bu krediye ek olarak 100 milyon dolar daha isteyen Kazakistan Cumhuriyetinde 158 Türk firması çeÅŸitli alanlarda iÅŸ almış ve yatırım yapmış bulunmaktadır. Türk firmalarının üstlendiÄŸi projenin mali portresi 961 milyon doları bulmuÅŸtur. Bunun dışında 687 milyon dolarlık projeleri de yine Türk firmaları gerçekleÅŸtirecektir.[72]

Türk iÅŸ adamları Kazakistan ile mevcut olan ve gelecekte çok daha fazla geliÅŸeceÄŸi tarım ve tarıma dayalı sanayi alanlarında ticaret ve yatırım olanaklarını deÄŸerlendirebilmeleri, ülkenin tarım ve tarıma dayalı sanayi yapısını çok iyi bilmelerine baÄŸlıdır. Yine Kazakistan’da hammadde, emek ve enerji bol ve ucuzdur. Buna karşılık teknoloji yeterince geliÅŸmemiÅŸtir. Zaman içinde ülkede, yabancı giriÅŸimlerle ilgili hukuki altyapının iyileÅŸtirilmesi, mevcut enerji kaynaklarının daha iyi iÅŸletilmesi sonucu ekonomik gücün artması beklenmektedir. Tüm bunların sonucu olarak Türk iÅŸ adamlarının bu ülkeye yeni teknolojileri götürülmesi, yatırımlarını geliÅŸtirmesi ve kurulacak ortaklıkla üretilecek ürünlerin dünya pazarına elveriÅŸli koÅŸullarla sunulması umulmaktadır.[73]

DiÄŸer taraftan Türkiye Kazakistan’a önemli miktarda insani yardımda göndermiÅŸtir. Bağımsızlıktan hemen sonra öğrenci alış-veriÅŸiyle baÅŸlayan gidiÅŸ-geliÅŸ, ortak olarak açılan lise ve üniversiteler ile tamamlanmıştır. Türk Dünyası AraÅŸtırmaları Vakfı ve KATEV (Kazak-Türk EÄŸitim ve Kültür Vakfı), Kazakistan’da açılan Kazak-Türk liseleri ile eÄŸitim konusunda iÅŸbirliÄŸi içerisindedirler.[74]

Son olarak iki ülke arasındaki dayanışmaya örnek olarak askeri alanda, eÄŸitim ve teknoloji alanlarında kurulan seviyeli iliÅŸkileri gösterebiliriz. Bu çerçevede pek çok Kazak gencine Türkiye’nin askeri akademilerinde öğrenim görme imkanı saÄŸlanırken, Türk subayları da Kazak meslektaÅŸlarıyla karşılıklı tecrübe alışveriÅŸinde bulunmaktadırlar.[75]

SONUÇ

Kazak atasözünde de denildiÄŸi gibi “yürüyen insan yolun hakkından gelir”, bugünkü Kazakistan Cumhuriyeti bağımsızlık yolunda verilen uzun bir mücadelenin sonunda doÄŸmuÅŸtur. Bilhassa ülkenin son yılları çok sayıda karışıklık ve zorluklarla geçmiÅŸtir. Ancak Kazakistan demokratik ve açık toplumuyla bağımsız bir devlet olarak yeni yüzyıla emin adımlarla girmektedir.

Uzunca bir süre Rus sömürüsü altında kalan Kazaklar, hür, müstakil, cesur manalarına gelen adlarının hakkını vermiÅŸler, bağımsızlık mücadelesini kazanmışlardır. Rusya’nın Türkistan yönünde geniÅŸlemesi karşısında bölgede yaÅŸayan unsurlardan biri olan Kazaklar, baÅŸlangıçta düşmana karşı diÄŸer Türk gruplarla ortak bir cephe oluÅŸturmuÅŸlardır. Daha sonraları ise Rus entrikaları sebebiyle bir araya gelmeleri mümkün olmamıştır. Ruslar tarafından kendi topraklarında azınlık durumuna düşürülen Kazaklar iktisadi, kültürel, demografik gibi her türlü asimile hareketlerine maruz kalmışlardır. Tarihi Rus siyasetinin temeli, HıristiyanlaÅŸtırma-RuslaÅŸtırma ve böl-yönet politikalarına dayanmaktadır.

Söz konusu Rus emperyalizminin bölgeye yerleÅŸmesi 1. Dünya Savaşına kadar devem etmiÅŸ, bu tarihten itibaren ülkenin içinde baÅŸ gösteren bunalımlar, Türkistan’da yaÅŸayanların ve diÄŸer toplumların bağımsızlığa doÄŸru gidiÅŸlerinde önemli bir dönüm noktası olmuÅŸtur. Zira Rusya’daki BolÅŸevik İhtilali sonrasında Çarlık Rusya’nın yerini alan Sovyet idaresinin de Türkistan toplulukları için aynı siyaseti devam ettirmesi bu toplumların milli kuruluÅŸ mücadelelerini hızlandırmıştır. 1924 yılında TaÅŸkent’te düzenlene Kongrede ayrı Cumhuriyetler halinde yaÅŸamak istediklerini belirtmiÅŸler ve Merkezi Toprak Komitesi her bir Cumhuriyetin sınırlarını belirlemiÅŸtir. Bu yeni Cumhuriyetlerden biri olan Kazakistan bağımsızlığını kazanıncaya kadar Sovyetler BirliÄŸine baÄŸlı kalmıştır. 1980 yılında Sovyetlerin dağılmasıyla birlikte Kazakistan’ın bağımsızlığının önü açılmıştır. 25 Ekim 1990’da egemenliÄŸini, 16 Aralık 1991’de de bağımsızlığını kazanan Kazakistan, bu tarihten itibaren egemen bir devlet dünya arenasındaki yerini almıştır.

Bağımsızlığının ardından Çarlık ve Sovyet idaresi döneminde geri kalmışlığı telafi etme yoluna giren Kazakistan, başta Türkiye olmak üzere pek çok dünya ülkesi ile ilişkiler içerisine girmiştir. Kültürel yozlaşmanın ise öz kültürlerine ve manevi değerlerine sarılmak suretiyle gidermeye çalışmışlardır. Kısacası, tarihi gelişimi süresince milli benliğini ve kültürünü kaybetmemek için büyük bir savaş veren Kazak toplumu bu savaştan galip olarak çıkmış ve adına yakışır bir idari yapı kurmuştur.

KAYNAKÇA

ARAT, R.Rahmeti, “Kazakistan”, İslam Ansiklopedisi, C.VI, MEB Yay. İstanbul, 1985.

ARMAĞOĞLU, Fahir 20. yüzyıl Siyasi Tarihi, C.I-II, Akım Yayınları Ankara, 1990.

AYAN, Ekrem, “Muhtar Ayezov ve Abay Yolu”, Türkler, C.XIX, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002

ÇARIKÇI, Emin, “Bağımsızlığından Bugüne Kazakistan’daki ekonomik GeliÅŸmeler”, Türkler, C.XIX, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002

GÖKDAÄž, Bilgehan Atsız, “Kazakistan Cumhuriyeti’nin Dil Siyasetine Sosyo-Lengüistik bir Yaklaşım”, Türkler, C.XIX, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002

GÖMEÇ, Sadettin, Türk Cumhuriyetleri ve Toplulukları Tarihi, Akçağ Yayınları, Ankara, 1999.

KALKAN,İbrahim, “Kazak Siyasi Düşüncesinin GeliÅŸimi ve Kazak Gazetesi (1913-1918)”, Türkler, Türkler, C.XIX, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002

KESİCİ, A. Kayyum, “BolÅŸevik İhtilalinden Önce Kazak Türklerinde EÄŸitim, Kültür ve Fikir Hayatı”, Türkler, C.XIX, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002

KIRIMLI, Meryem, “Kazakistan’da Milliyetçilik”, Türkler, C.XIX, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002

KOZIBAEV, Manas K. MAJIJOV, Sattar F., “Kazakistan Cumhuriyeti”, Türkler, C.XIX, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002

NAZARBAYEV, Nursultan, “ÖktemÅŸildik Me, Elde Demokrasya Mı? , Türkler, C.XIX, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002

ORALTAY, Hasan “Kazakistan Kazakların”, TDA s.47 Nisan 1987.

ÖZKAN, Nevzat, Türk Dünyası (Nüfus, Sosyal Yapı, Dil, Edebiyat), Geçit Yayınları, Kayseri, 1997.

SARAY, Mehmet, Yeni Türk Cumhuriyetleri Tarihi, TTK Yayınları, Ankara 1996

SERTÇELİK, Seyit, “Rus İmparatorluÄŸu’nun Avrupa Yakasında YaÅŸayan Türklerin Demokratik Dağılımı ve Çarlık Rusya’nın Türklere Yönelik Politikaları”, Genel Türk Tarihi, C.IX, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002

SOMUNCUOÄžLU, Servet, “Don Kazakları”, Atlas Dergisi, s.116, Kasım 2002

SÖYLEMEZ, Orhan, “Bağımsızlığın 10. Yılında Kazakistan Cumhuriyeti”, Türkler, C.XIX, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002

TOBB, Kazakistan (Tarım ve Tarıma Dayalı Sanayiinin Yapısı ve Türkiye İlişkileri Açısından Değerlendirilmesi). Ankara, 1996.

YALIN, Seyfullah, “Çarlık İdaresindeki Kazakistan’da Ticari Hayat”, Türkler, C.XIX, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002

İÇİNDEKİLER GİRİŞ. 1

I. BÖLÜM… 3

KAZAKİSTAN HAKKINDA GENEL BİLGİLER.. 3

I. ÜLKE ÇOĞRAFYASI VE İKLİMİ3

II. TABİİ KAYNAKLAR.. 4

III. NÜFUS VE İSTİHDAM… 5

II. BÖLÜM… 7

DÜNDEN BUGÜNE KAZAKİSTAN TARİHİ7

I. KAZAK ADI VE KAZAK TÜRKLERİ7

II. RUS İDARESİ ÖNCESİ KAZAKİSTAN.. 8

III. ÇARLIK RUSYA’SI İDARESİNDE KAZAKİSTAN VE GELENEKSEL RUS POLİTİKALARI9

IV. KAZAK TÜRKLERİNİN RUS EMPERYALİZMİNDEN KURTULMA MÜCADELESİ12

V. BAĞIMSIZ KAZAKİSTAN DEVLETİ14

III. BÖLÜM… 17

KAZAKİSTAN’IN İKTİSADİ VE SOSYO-KÜLTÜREL YAPISI17

I. İKTİSADİ HAYAT. 17

II. KAZAKİSTAN’IN EĞİTİM VE KÜLTÜR HAYATI19

III. TÜRKİYE-KAZAKİSTAN İLİŞKİLERİ21

SONUÇ.. 23

KAYNAKÇA.. 25

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image001.gif[/IMG]

T.C. OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH ANA BİLİM DALI / YAKINÇAĞ BÖLÜMÜ ÇAĞDAŞ TÜRK DÜNYA TARİHİ SEMİNER ÇALIŞMASI KAZAKİSTAN TÜRK CUMHURİYETİ DANIŞMAN Yard. Doç. Dr. Meral BAYRAK HAZIRLAYAN Emel DURAL 232112002001 Haziran 2003 [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG]ESKİŞEHİR

[1] Bilgehan Atsız GökdaÄŸ, “Kazakistan Cumhuriyeti’nin Dil Siyasetine Sosyo-Lengüistik bir Yaklaşım”, Türkler, C.19, Ankara, 2002, s.415.

[2] R.Rahmeti Arat, “Kazakistan”, İslam Ansiklopedisi, C.6, İstanbul, 1985, s.494.

[3] Orhan Söylemez, “Bağımsızlığının 10. Yılında Kazakistan Cumhuriyeti”, Türkler, C.19, Ankara, 2002, s.340.

[4] Fahir Armağoğlu, 20.Yüzyıl Siyasi Tarihi, Ankara, 1990, s.936-940.

[5] Mehmet Saray, Yeni Türk Cumhuriyetleri Tarihi, Ankara, 1996, s.71.

[6] TOBB, Kazakistan (Tarım ve Tarıma Dayalı Sanayiinin Yapısı ve Türkiye İlişkileri Açısından Değerlendirilmesi). Ankara, 1996, s.3.

[7] Sadettin Gömeç, Türk Cumhuriyetleri ve Toplulukları Tarihi, Ankara, 1999, s.60.

[8] Arat, a.g.m., s.340

[9] Söylemez, a.g.m., s.340.

[10] Saray, a.g.e., s.73.

[11] Söylemez, a.g.m., s.340-341.

[12] Saray, a.g.e., s.74.

[13]Hasan Oraltay, “Kazakistan Kazakların”, TDA, s.47 Nisan 1987, s.127.

[14] Nevzat Özkan, Türk Dünyası (Nüfus, Sosyal Yapı, Dil, Edebiyat), Kayseri, 1997, s.70.

[15] TOBB, a.g.e., s.11.

[16] Özkan, a.g.e., s.69.

[17] TOBB, a.g.e., s.12.

[18] Gömeç, a.g.e., s.12.

[19] Özkan, a.g.e., s.66.

[20] TOBB, a.g.e., s.7.

[21] Gömeç, a.g.e., s.59.

[22] Saray, a.g.e., s.81.

[23] Arat, a.g.m., s.498.

[24] Saray, a.g.e., s.82.

[25] TOBB, a.g.e., s.7-8.

[26] Gömeç, a.g.e., s.63.

[27] Saray, a.g.e., s.85-86.

[28] TOBB, a.g.e., s.8.

[29] Saray, a.g.e., s.86.

[30] Seyit Sertçelik, “Rus İmparatorluÄŸu’nun Avrupa Yakasında YaÅŸayan Türklerin Demokratik Dağılımı ve Çarlık Rusya’nın Türklere Yönelik Politikaları”, Genel Türk Tarihi, C.9, Ankara, 2002, s.618,632.

[31] Gömeç, a.g.e., s.63.

[32] Sertçelik, a.g.m., s.620.

[33] Saray, a.g.e., s.89,93.

[34] TOBB, a.g.e., s.8-9.

[35] Gömeç, a.g.e., s.67.

[36] Sertçelik, a.g.m., s.628-629.

[37] Saray, a.g.e., s.96.

[38] TOBB, a.g.e., s.9.

[39] Gömeç, a.g.e., s.69-70.

[40] Saray, a.g.e., s.155-156.

[41] TOBB, a.g.e., s.10.

[42] Servet SabuncuoÄŸlu, “Don Kazakları”, Atlas Dergisi, S.16, Kasım 2002, s.38,41.

[43] Manas K. Kozıbaev, Sattar F. Majıtov, “Kazakistan Cumhuriyeti”, Türkler, C.19, Ankara, 2002, s.322.

[44] Saray, a.g.e., s.181-184.

[45] Kozıbaev-Majitov, a.g.m., s.323.

[46] Meryem Kırımlı, “Kazakistan’da Milliyetçilik”, Türkler, C.19, Ankara, 2002, s.364.

[47] Kozıbaev-Majitov, a.g.m., s.324.

[48] Özkan, a.g.e., s.70.

[49] Kozıbaev-Majitov, a.g.m., s.326.

[50]Nursultan Nazarbayev, “ÖktemÅŸildik Me, Elde Demokrasya Mı?” , Türkler, C.19, Ankara, 2002, s.321.

[51] Kozıbaev-Majitov, a.g.m., s.326.

[52] TOBB, a.g.e., s.17-18.

[53] Gömeç, a.g.e., s.88.

[54] Saray, a.g.e., s.74-75.

[55] Seyfullah Yalın, “Çarlık İdaresindeki Kazakistan’da Ticari Hayat”, Türkler, C.19, Ankara, 2002, s.399.

[56] TOBB, a.g.e., s.18-19.

[57] Emin Çarıkçı, “Bağımsızlığında Bugüne Kazakistan’daki Ekonomik GeliÅŸmeler”, Türkler, C.19, Ankara, 2002, s.389.

[58] Gömeç, a.g.e., s.89.

[59] Çarıkçı, a.g.m., s.393-395.

[60] Söylemez, a.g.m., s.361.

[61] A.Kayyum Kesici, “BolÅŸevik İhtilalinden Önce Kazak Türklerinde EÄŸitim, Kültür ve Fikir Hayatı”, Türkler, C.19, Ankara, 2002, s.438.

[62] Saray, a.g.e., s.78.

[63] Kesici, a.g.m., s.439.

[64] Saray, a.g.e., s.78-79.

[65] Söylemez, a.g.m., s.347.

[66] TOBB, a.g.e., s.12-13.

[67] Özkan, a.g.e., s.72-73.

[68] Kesici, a.g.m., s.443.

[69] Özkan, a.g.e., s.71.

[70] Söylemez, a.g.m., s.362.

[71] Çarıkçı, a.g.m., s.396.

[72] Saray, a.g.e., s.394.

[73] TOBB, a.g.e., s.2.

[74] Söylemez, a.g.m., s.362.

[75] Söylemez, a.g.m., s.362.

CoÄŸrafi Verileri

Salı, 06 Kasım 2007

CoÄŸrafi verileri [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif[/IMG]

[deÄŸiÅŸtir]

Konum NİJERYA[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image004.jpg[/IMG]

Batı Afrika’da, Gine Körfezi kıyısında, Benin ile Kamerun arasında yer almaktadır.

[deÄŸiÅŸtir]

CoÄŸrafi konumu:

10 00 Kuzey enlemi, 8 00 Doğu boylamı

[deÄŸiÅŸtir]

Haritadaki konumu

Afrika

[deÄŸiÅŸtir]

Yüzölçümü

923,768 km²

[deÄŸiÅŸtir]

Sınırları

Toplam: 4,047 km

[deÄŸiÅŸtir]

Sınır komşuları

Benin 773 km, Kamerun 1,690 km, Cad 87 km, Nijer 1,497 km

[deÄŸiÅŸtir]

Sahil ÅŸeridi

853 km

[deÄŸiÅŸtir]

İklimi

Çeşitlidir güneyde ekvator iklimi, orta kısımlarda tropikal, kuzeyde çöl iklimi görülür.

[deÄŸiÅŸtir]

Arazi yapısı

Güneyde alçak bölgeler, orta kısımda tepelikler ve platolar, güneydoğuda dağlar, kuzeyde ovalar yer alır. Deniz seviyesinden yüksekliği: en alçak noktası: Atlas Okyanusu 0 m En yüksek noktası: Chappal Waddi 2,419 m

[deÄŸiÅŸtir]

Doğal kaynakları

Doğal gaz, petrol, kalay, demir, kömür, kireçtaşı, kurşun, çinko, işlenebilir topraklar

[deÄŸiÅŸtir]

Arazi kullanımı

Tarıma uygun topraklar: %33 Daimi ekinler: %3 Otlaklar: %44 Ormanlık arazi: %12 diğer: %8 (1993 verileri) Sulanan arazi: 9,570 km² (1993 verileri)

[deÄŸiÅŸtir]

DoÄŸal afetler

Periyodik kuraklıklar

[deÄŸiÅŸtir]

Nüfus Bilgileri

[deÄŸiÅŸtir]

Nüfus

126,635,626 (Temmuz 2001 verileri)

[deÄŸiÅŸtir]

Nüfus artış oranı

%2.61 (2001 verileri)

[deÄŸiÅŸtir]

Mülteci oranı

0.28 mülteci/1,000 nüfus (2001 tahmini)

[deÄŸiÅŸtir]

Bebek ölüm oranı

73.34 ölüm/1,000 doğan bebek (2001 tahmini)

[deÄŸiÅŸtir]

Ortalama hayat süresi

Toplam nüfus: 51.07 yıl erkeklerde: 51.07 yıl kadınlarda: 51.07 yıl (2001 verileri) Ortalama çocuk sayısı:5.57 çocuk/1 kadın (2001 tahmini) HIV/AIDS - hastalıklarına yakalanan yetişkin sayısı: %5.06 (1999 verileri) HIV/AIDS - hastalığı olan insan sayısı: 2.7 milyon (1999 verileri) HIV/AIDS - hastalıklarından ölenlerin sayısı: 250,000 (1999 verileri)

[deÄŸiÅŸtir]

Ulus

Nijeryalı

[deÄŸiÅŸtir]

Nüfusun etnik dağılımı

Nijerya, nüfusu oldukça yüksek olan Afrika ülkesi olarak 250 civarında etnik grubu barndırır. Bunlardan en popülerleri: Hausa ve Fulani %29, Yoruba %21, Igbo (Ibo) %18, Ijaw %10, Kanuri %4, Ibibio %3.5, Tiv %2.5

[deÄŸiÅŸtir]

Din

Müslüman %50, Hıristiyan %40, yerel inançlar %10

[deÄŸiÅŸtir]

Dil

İngilizce (resmi), Hausa, Yoruba, Igbo (Ibo), Fulani

[deÄŸiÅŸtir]

Okur yazar oranı

15 yaş ve üzeri için veriler toplam nüfusta: %57.1 erkekler: %67.3 kadınlar: %47.3 (1995 verileri)

[deÄŸiÅŸtir]

Yönetimi

[deÄŸiÅŸtir]

Ülke adı

Resmi tam adı: Nijerya Federal Cumhuriyeti kısa şekli : Nijerya

[deÄŸiÅŸtir]

Yönetim biçimi

Başkanlık Tipi Cumhuriyet

[deÄŸiÅŸtir]

BaÅŸkent

Abuja

[deÄŸiÅŸtir]

İdari bölümler

36 eyalet ve 1 bölge; Abia, Abuja Federal BaÅŸkent Bölgesi, Adamawa, Akwa Ibom, Anambra, Bauchi, Bayelsa, Benue, Borno, Cross, Delta, Ebonyi, Edo, Ekiti, Enugu, Gombe, Imo, Jigawa, Kaduna, Kano, Katsina, Kebbi, Kogi, Kwara, Lagos, Nassarawa, Nijer, Ogun, Ondo, Osun, Oyo, Plato, Nehirler Bölgesi, Sokoto, Taraba, Yobe, Zamfara Bağımsızlık günü: 1 Ekim 1960 (İngiltere’den)

[deÄŸiÅŸtir]

Milli bayram

Bağımsızlık günü, 1 Ekim (1960)

[deÄŸiÅŸtir]

Üye olduğu uluslararası örgüt ve kuruluşlar

ACP, AfDB (Afrika Kalkınma Bankası), C, CCC (Gümrük İşbirliği Konseyi), ECA (Birleşmiş Milletler Afrika Ekonomik Komisyonu), ECOWAS (Batı Afrika Ekonomik Topluluğu), FAO (Tarım ve Gıda Örgütü), G-15, G-19, G-24, G-77, IAEA (Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı), IBRD (Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası), ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü), ICC (Milletlerarası Ticaret Odası), ICFTU (Uluslararası Serbest Ticaret Birlikleri Konfederastonu), ICRM (Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Hareketi), IDA (Uluslararası Kalkınma Birliği), IFAD (Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu), IFC (Uluslararası Finansman Kurumu), IFRCS (Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Toplulukları Federasyonu), IHO (Uluslararası Hidrografi Örgütü), ILO (Uluslarası Çalışma Örgütü), IMF (Uluslararası Para Fonu), IMO (Uluslararası Denizcilik Örgütü), Inmarsat (Uluslararası Denizcilik Uydu Teşkilatı), Intelsat (Uluslararası Telekomünikasyon ve Uydu Örgütü), Interpol (Uluslararası Polis Teşkilatı), IOC (Uluslararası Olimpiyat Komitesi), ISO (Uluslararası Standartlar Örgütü), ITU (Uluslararası Haberleşme Birliği), MINURSO (BM Bati Sahra Referandum Misyonu), MONUC (BM Kongo Operasyonu), NAM, OAU (Afrika Birliği Teşkilatı), OIC (İslam Konferansı Örgütü), OPCW (Kimyasal Silahları Yasaklama Organizasyonu), OPEC (Petrol İhraç Eden Ülkeler Teşkilatı), PCA (Daimi Hakemlik Mahkemesi), UN (Birleşmiş Milletler), UNCTAD (Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı), UNESCO (Eğitim-Bilim ve Kültür Örgütü), UNHCR (BM Mülteciler Yüksek Komiserliği), UNIDO (Endüstriyel Kalkınma Örgütü), UNIKOM (BM Irak-Kuveyt Gözlem Misyonu), UNITAR (BM Eğitim Araştırma Enstitüsü), UNMEE (BM Etyopya-Eritre Misyonu), UNMIBH (BM Bosna Hersek Misyonu), UNMIK (BM Kosova Geçici Yönetimi), UNMOP (BM Prevlaka Gözlem Misyonu), UNMOT, UNTAET (BM Doğu Timor Geçiş Yönetimi), UNU, UPU (Dünya Posta Birliği), WFTU (Dünya İşçi Sendikaları Federasyonu), WHO (Dünya Sağlık Örgütü), WIPO (Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı), WMO (Dünya Meteoroloji Örgütü), WToO (Dünya Turizm Örgütü), WTrO (Dünya Ticaret Örgütü)

[deÄŸiÅŸtir]

Ekonomik Göstergeler

GSYİH: Satınalma Gücü paritesi - 117 milyar $ (2000 verileri) GSYİH - reel büyüme oranı: %3.5 (2000 verileri) GSYİH - sektörel bileşim: tarım: %40 endüstri: %40 hizmet: %20 (1999 verileri) Enflasyon oranı (tüketici fiyatlarında): %6.5 (2000 verileri) İş gücü: 66 milyon (1999 verileri) Sektörlere göre işgücü dağılımı: tarım %70, endüstri %10, hizmet %20 (1999 verileri İşsizlik oranı: %28 (1992 verileri) Endüstri: Ham petrol, kömür, kalay, palmiye yağı, pamuk, kauçuk, ağaç, tekstil, deri ve post, çimento ve yapı malzemeleri, gıda maddeleri, ayakkabılar, kimyasallar, gübre, matbaa, seramik, çelik Endüstrinin büyüme oranı: %1.5 (2000 verileri) Elektrik üretimi: 18.7 milyar kWh (1999) Elektrik tüketimi: 17.372 milyar kWh (1999) Elektrik ihracatı: 19 milyon kWh (1999) Elektrik ithalatı: 0 kWh (1999) Tarım ürünleri: Kakao, palmiye yağı, mısır, pirinç, darı, manyok, patates, kauçuk, büyükbaş hayvan, koyun, keçi, domuz, kereste, balık İhracat: 22.2 milyar $ (2000 verileri) İhracat ürünleri: Petrol ve petrol ürünleri %95, kakao, kauçuk İhracat ortakları: ABD %36, Hindistan %9, İspanya %8, Brezilya %6, Fransa %6, (1999) İthalat: 10.7 milyar $ (2000 verileri) İthalat ürünleri: Makine, kimyasallar taşıt araçları, sanayi malları, gıda ve canlı hayvanlar İthalat ortakları: İngiltere %11, Almanya %10, ABD %9, Fransa %8, Çin %6 (1999) Dış borç tutarı: 32 milyar $ (2000 verileri) Para birimi: Naira (NGN) Para birimi kodu: NGN Mali yıl: Takvim yılı

[deÄŸiÅŸtir]

İletişim Bilgileri

Kullanılan telefon hatları: 500,000 (2000) Telefon kodu: 234 Radyo yayın istasyonları: AM 82, FM 35, kısa dalga 11 (1998) Radyolar: 23.5 milyon (1997) Televizyon yayını yapan istasyonlar: 2 (1999) Televizyonlar: 6.9 milyon (1997) Internet kısaltması: .ng Internet servis sağlayıcıları: 11 (2000) Internet kullanıcıları: 100,000 (2000)

[deÄŸiÅŸtir]

Ulaşım ve Taşımacılık

Demiryolları: 3,557 km Karayolları: 194,394 km (1997) Su yolları: 8,575 km Boru hatları: Ham petrol 2,042 km; petrol ürünleri 3,000 km; doğal gaz 500 km Limanları: Calabar, Lagos, Onne, Port Harcourt, Sapele, Warri Hava alanları: 70 (2000 verileri) Helikopter alanları: 1 (2000 verileri)

Çin Halk Cumhuriyeti

Salı, 06 Kasım 2007

ÇİN HALK CUMHURİYETİ

Dünyanın en kalabalık nüfuslu ülkesi Çin’in yaklaşık dört bin yıl geriye uzanan bir kültürel geçmiÅŸi var.

Günümüz medeniyetinin temel taÅŸlarını oluÅŸturan kağıt, barut, pusula gibi pek çok buluÅŸun kökenleri Çin’e dayanıyor.Komünist yönetimin etkisiyle bir süre ekonomik açıdan duraklama yaÅŸayan ülke son yıllarda dünyanın en önemli ekonomik güçlerinden biri haline gelmeye baÅŸladı.in’in bölgede nüfuzu da askeri alandan çok ekonomi üzerinde kendisini hissettiriyor.

Çin Halk Cumhuriyeti [IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.jpg[/IMG]

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image004.gif[/IMG]

(Çin bayrağı)

(Çin devlet forsu)

Resmi dil

Mandarin¹

Resmi din

Yok²

BaÅŸkent

Pekin (Beijing)

Önemli şehirleri

Åžanghay, Tianjin, Xi’an, Jiangsu, Hubei, Chongqing

Devlet Başkanı

Hu Jintao

BaÅŸbakan

Wen Jiabao

Yüzölçümü

9.572.419 km²

Nüfus

1.306.313.812 (tahmini Temmuz 2005)

Nüfus Yoğunluğu

136,5 kişi / km²

CoÄŸrafi konumu

Kuzeyinde MoÄŸolistan Halk Cumhuriyeti, kuzey doÄŸusunda

Rusya ve Kuzey Kore, doğusunda Sarı Deniz ve Doğu Çin Denizi, güney doğusunda Güney Çin Denizi, güneyde Vietnam, Laos, Birmanya, Hindistan, Bhutan ve Nepal, güney batıda Pakistan, Afganistan, [[Tacikistan, Kırgızistan ve Kazakistan ile çevrilidir.

Kişi başışna GYİH

1.089 US-$ (2004)

Bağımsızlık

1 Ekim 1949

Para birimi

Renminbi

Saat dilimi

UTC+8 = MEZ+7

İnternet alan adı

.cn

Uluslararası arama kodu

+86

(¹) Ülkenin resmi dili bir kuzey lehçesi olan Mandarin Çince’sidir. Ayrıca Pekin, Hunan, Gan ve Huizhov gibi farklı lehçeler de

konuşulmaktadır..

(²) Devletin resmi dini olmamakla birlikte nüfusun büyük bir çoğunluğu Budist, Taoist ve Konfüçyus felsefesini benimsemektedir. Hıristiyan ve Müslümanlar da bulunmaktadır..

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image006.jpg[/IMG]

Genel Bilgiler

Binlerce yıl süren hanedanlar ardından 20. yüzyılın başında cumhuriyet yönetimine geçen Çin’de 1949′da, Komünist Parti ve Mao Zedong öncülüğünde Çin Halk Cumhuriyeti ilan edildi.

Bu tarihe kadar ülkeyi yöneten Çan Kay-Åžek’in yönetimden isimlerle Tayvan’a kaçması, günümüzde hala süren Tayvan sorunun da baÅŸlangıcı oldu.Uzun yıllar kapalı bir ekonomi yapısı gösteren Çin, 1980′lerin baÅŸlarında, kollektif tarım uygulamasını durdurdu ve özel teÅŸebbüse yeniden izin verdi.Åžu anda Çin dünyanın en büyük ihracatçılarından ve rekor düzeylerde dış yatırım çekiyor.Dünya Ticaret Örgütü’ne katılma hakkı kazanan Çin’in bu anlamda yakında yeni bir devrim yaÅŸayacağı düşünülüyor. Bu ÅŸekilde Çin dış pazarlara daha kolay eriÅŸim hakı kazanacak, ancak dış rekabete de açık hale gelecek.Bu durumun özel sektör yatırımlarını arttırması ve devlet hala iktidarda tekelini ve bireyler üzerindeki sıkı denetimini sürdürüyor.

Yetkililer muhalefet yönünde haraketleri vakit kaybetmeden bastırırken, sözünü sakınmayanlar çalışma kamplarına gönderiliyor.İnsan hakları savunucuları Çin’i her yıl yüzlerce kiÅŸinin infaz edilmesi ve iÅŸkencenin önlenememesi dolayısıyla eleÅŸtiriyorlar.

Çin’in Tibet üzerindeki hakimiyeti de tartışma yaratmaya devam ediyor. İnsan hakları örgütleri, Çinli yetkilileri Tibet’te Budist kültürünü sistematik olarak bastırmakla ve Çin içinde özerklik talep eden Budistlerin ruhani lideri Dalai Lama’ya sadık rahiplere eziyet etmekle suçluyorlar.Ülkenin doÄŸusunda Müslüman ve Türklerin yaÅŸadığı DoÄŸu Türkistan ya da Sincan da bir diÄŸer sorunlu bölge.

Liderler

Devlet Başkanı: Hu Jintao

Mart 2003′te Ulusal Halk Kongresi tarafından seçilene dek pek tanınmıyordu.1964′ten bu yana Komünist Parti’nin sadık bir üyesi olan Hu, parti kariyerine 1970′lerin sonunda baÅŸladı.1980′lerde Guizhou ve Tibet’te parti baÅŸkanlığı yapan Hu, bu dönemlerde bağımsızlık yanlısı gösterilerin bastırılmasında rol oynadı.Hu 1992′de, Komünist Parti’nin karar organı olan Politbüro Daimi Komisyonu’nun en genç üyesi oldu.

Bu atama Hu’nun baÅŸkanlık için en önemli taliplerden biri haline gelmesi biçiminde yorumlandı. Bu beklentiler Hu’nun 2002 yılında düzenlenen Komünist Parti kongresinde parti lideri olarak Jiang Zemin’in yerini almasıyla gerçekleÅŸti.Ancak Jiang’ın siyasi nüfuzunu büyük oranda sürdürdüğü belirtiliyor. Eski Devlet BaÅŸkanı Jiang, son derece etkili olan Merkezi Askeri Komisyon’un baÅŸkanlığını sürdürüyor. Politbüro Daimi Komisyonu üyelerinin büyük bölümü de Jiang’a yakınlığıyla tanınan isimler.1942 doÄŸumlu Hu Jintao, Pekin Üniversitesi’nde hidroelektrik mühendisliÄŸi eÄŸitimi aldı ve bir süre su kaynakları ve enerjiden sorumlu bakanlıkta çalıştı.

Devlet Başkanı Yardımcısı: Zeng Qinghong

BaÅŸbakan: Wen Jiabao

Dışişleri Bakanı: Li Zhaoxing

Ulusal Halk Kongresi Başkanı: Wu Bangguo

Medya

Çin medyası ülke yönetimince sıkı sıkıya denetleniyor. Pekin yönetimi yabancı haber kaynaklarının yayınlarını karıştırarak ve internet sitelerine giriÅŸi bloke ederek bilgi eriÅŸimini de denetlemeye çalışıyor.Hong Kong’un 1997′de Çin yönetimine bırakılması ardından buradaki medyanın bağımsızlığını yitireceÄŸi kaygıları duyuluyordu ancak bu gerçekleÅŸmedi.Hong Kong medyası yayın siyaseti açısından hala özgür bir çizgi izliyor ancak yönetimden müdahale endiÅŸeleri de varlığını sürdürüyor.

Çin basınında yetkililerin baÅŸarısızlıkları da, yolsuzluk yaptıkları suçlamaları da yer buluyor. Ancak medya genel olarak Çin Komünist Partisi’nin iktidar üzerindeki tekelini sorgulamaktan kaçınıyor.Televizyon haber kaynakları arasında en yaygın olanı. Televizyon sektörü özellikle büyük kentlerde rekabete açık. Çinli yetkililerin açıkladığı 2002 rakamlarına göre, ülkede 1 milyar 100 bin televizyon izleyicisi var.Çin, abonelik sistemiyle iÅŸletilen televizyonlar için de büyük bir pazar. 2010′a kadar ülkede 128 milyon kiÅŸinin bu hizmetlere abone olması bekleniyor.

Devlet denetimindeki merkezi televizyon ile bölgesel ve yerel kanallar da izleyici kitlelerini ekebilmek için mücadele halinde.Ülke dışından yayın yapan kanalların izlenebilirliÄŸi sınırlı. Time Warner, News Corp ve Hong Kong merkezli Phoenix TV gibi büyük kuruluÅŸlara ait belirli kanalların Guangdong eyaletinde kablolu sistemle yayınlanabilmesi için yapılmış bazı anlaÅŸmalar bulunuyor.Buna karşılık, Çin Merkezi Televizyonu’nun (CCTV) İngilizce yayınları da uydu aracılığıyla ABD ve İngiltere’deki izleyicilere aktarılıyor.Pekin yönetimi yabancı yayınların ülke içinde kuruluÅŸların yayın imkanları kullanılarak aktarılmasına, ‘ulusal güvenliÄŸi veya siyasi istikrarı tehdit etmeme’ koÅŸuluyla izin verilebileceÄŸini söylüyor.

Çin’de internet kullanımı da denetim altında tutulmasına raÄŸmen hızla yayılıyor. Çin’de 2003 yılı ortası itibariyle 68 milyon internet kullancısı olduÄŸu, bu sayının özellikle kentsel alanlarda yoÄŸunlaÅŸtığı düşünülüyor.Pekin yönetimi, yasaklı Falun Gong ruhani hareketine, insan hakları savunucusu gruplara ya da dış haber kaynaklarına ait olan sitelere eriÅŸimi de sık sık engelliyor.

Genel Ekonomik Durum

2001 yılının Aralık ayında, Çin Halk Cumhuriyeti’nin Dünya Ticaret Örgütü’yle 15 yıldır sürdürdüğü üyelik müzakereleri tamamlanmış ve hükümet, baÅŸta ticaret rejimi olmak üzere ekonomide çeÅŸitli yapısal deÄŸiÅŸikliklere gideceÄŸi ve uluslararası ticaret kurallarına uyumlu hareket edeceÄŸinin sözünü vermiÅŸtir. Hemen ertesinde yıllardır sinyalleri verilen yüksek büyüme hızı gelmiÅŸ, ticaret hacimlerinde rekorlar kırılmış, uluslararası doÄŸrudan yatırımların en cazip çekim merkezi ÇHC olmuÅŸtur.

Satın alma paritesine göre hesaplandığında dünyanın en büyük ikinci ekonomisi olan ÇHC’nin normal ÅŸartlar altında 20 sene içerisinde bu sıralamada birinci sıraya yükselmesi öngörülmektedir.

Dış Ticaret

Başlıca İhracat Yaptığı Ülkeler: ABD (%21.1), Hong Kong (%17.4), Japonya (%13.6), Güney Kore (% 4.6), Almanya (% 4), Hollanda (%2.7), Singapur (%2.2)

Başlıca İthalat Yaptığı Ülkeler: Japonya (%18), Tayvan (%11.9), Güney Kore (%10.4), ABD (%8.2), Almanya (%5.9), Hong Kong (%3.9), Rusya Federasyonu (%3.3), Malezya (%2.5)

Başlıca İhraç Ürünleri: Rafine edilmiş petrol ürünleri, yağlama maddeleri, kimyasal ürünler, alkollü ve alkolsüz içecekler, bitkisel ve hayvansal yağlar, elektrikli makineler ve ulaşım ekipmanları, büro malzemeleri, canlı hayvanlar, su ürünleri, pirinç, çay, konserve meyve-sebze, ham ipek, kömür, pamuk ipliği, hazır giyim eşyası, ayakkabı, spor eşyası, hafif sanayi mamulleri, demir-çelik ürünleri, oyuncaklar, elektronik eşya, telekomünikasyon ekipmanları.Başlıca İthal Ürünleri: Muhtelif gıda ürünleri, elektrikli makineler ve motorlu taşıtlar, ham petrol, yağlama maddeleri, bitkisel ve hayvansal yağlar, doğal kauçuk, kereste, kağıt hamuru, pamuk, demir cevheri, gübre, plastik ürünler, çelik mamulleri, elektronik devreler, kimyasallar.

Dünya Bankası verilerine göre Çin Halk Cumhuriyeti’nin milli geliri 2004 yılında bir önceki yıla göre 200 milyar ABD doları artarak 1.649 milyar dolara çıkmıştır. Buna göre 1.300 milyonluk nüfusa sahip ülkede kiÅŸi başına düşen gelir 1.304 dolardır.

Din

Ülkenin resmi bir dini yoktur ; ancak Çin ile birlikte anılan Budizm, Taoizm, İslam gibi inançlar ülke nüfusunun yaklaşık %4-6’sını oluÅŸturduÄŸundan nüfusun geriye kalan çoÄŸunluÄŸu ateist olarak nitelendirilebilir. (Din ile ilgili bu veriler; Wikipedia’nın ingilizce sayfasından CIA’nin ülkeler sayfasına kadar heryerde bulunabilen ortak bilgilerden edinilmiÅŸtir.)

Denmark

Salı, 06 Kasım 2007

Denmark

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image001.gif[/IMG]

Bayrağı göster

Harita göster

BaÅŸkent:

Copenhagen

Ülke tanımları:

Geleneksel uzun ÅŸekil

Kingdom of Denmark

Geleneksel kısa şekil

Denmark

Yerel uzun ÅŸekil

Kongeriget Danmark

Yerel kısa şekil

Danmark

Eski adı

Diller

Asıl ülke dili

Danish

Dili konuşan kişilerin sayısı (tüm ülkelerde)

5,326,000

diÄŸer diller

Danish, English, Faroese, Farsi West, Frisisch West, German Standard, Inuktitut Greenland, Iu Mien, Kirmanjki, Skånian, Turkish

Dillerin alternatif tanımları:

Central Danish, Dansk, Eastern Danish, Føroyskt, Sjaelland

Lehçeler:

Blekingska, Bornholm, Hallaendska, Skånska

Lehçelerin alternatif isimleri:

İnternet:

Domain

.dk

internet kullanıcı sayısı

2.93 Mio. (2001)

İnternet servisi sağlayıcı sayısı

13 (2000)

CoÄŸrafya:

Koordinatlar

56 00 N, 10 00 E

Yüzey ölçümü (km2)

43,094.0

Ülke sınırları (km)

68.0

Ekonomi:

Döviz cinsi

Danish Crowns

Araç plaka işareti

DK

Brüt yurt içi hasıla (ABD $)

149.8 Bio. (2001*)

Sanayi büyüme oranı (%)

1% (2001*)

İthalat hacmi (ABD $)

44.1 Bio. (f.o.b.. 2001)

Enflasyon oranı

2.4% (2001*)

Nüfus :

Oturan

5,368,854

Yaşa göre nüfus oranı (%)

- 0 - 14 yaÅŸ

18.7% (M: 514,589; F: 488,121)

- 15 - 64 yaÅŸ

66.4% (M: 1,806,722; F: 1,760,149)

- 65 yaş ve üstü

14.9% (M: 334,599; F: 464,674)

Çalışan sayısı

2.856 Mio. (2000*)

Ethiopia

Salı, 06 Kasım 2007

Ethiopia

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Yasin/LOCALS%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image001.gif[/IMG]

Bayrağı göster

Harita göster

BaÅŸkent:

Addis Ababa

Ülke tanımları:

Geleneksel uzun ÅŸekil

Federal Democratic Republic of Ethiopia

Geleneksel kısa şekil

Ethiopia

Yerel uzun ÅŸekil

Ityop’iya Federalawi Demokrasiyawi Ripeblik

Yerel kısa şekil

Ityop’iya

Eski adı

Abyssinia, Italian East Africa

Diller

Asıl ülke dili

Amharic

Dili konuşan kişilerin sayısı (tüm ülkelerde)

17,413,000

diÄŸer diller

Aari, Afar, Agaw West, Alaba, Amharic, Anuak, Arabic Sudan spoken, Arbore, Argobba, Awngi, Baiso, Bambassi, Basketo, Bench, Berta, Boro, Burji, Bussa, Chara, Daasanach, Dime, Dirasha, Dizi, Dorze, English, Gamo gofa dawro, Gawwada, Gedeo, Gumuz, Gurage West, Hadiyya, Hamer banna, Harari, Hozo, Kachama ganjule, Kacipo balesi, Kambaata, Kistane, Komo, Komso, Koorete, Kunama, Kwama, Libido, Majang, Male, Me en, Melo, Murle, Mursi, Nayi, Nuer, Nyangatom, Oromo Borana arsi guji, Oromo East, Oromo West Central, Oyda, Saho, Seze, Sheko, Sidamo, Silte, Somali, Suri, Tigrigna, Tsamai, Uduk, Wolaytta, Xamtanga, Yemsa, Zay, Zayse zergulla

Dillerin alternatif tanımları:

Aarai, Abyssinian, Adal, Adare, Adarinnya, Adea, Adere, Aderinya, Adiya, Adiye, Afan Mao, Afan Oromo, Afar Af, Afaraf, Af-kareti, Agau, Agaw, Agawinya, Agew, Agow, Ajo, Alkali, Allaaba, Amaarro, Amam, Amar, Amarcocche, Amarigna, Amarinya, Amarro, Amer, Ammar, Ara, Arbora, Ari, Aro, Ato Majang, Ato Majanger-onk, Awawar, Awi, Awiya, Badittu, Bago S’aamakk-ulo, Bambala, Bambeshi, Bana, Banna, Bar, Barta, Baskatta, Basketo, Bayso, Bega, Begi-mao, Bembala, Beni Shangul, Bertha, Beshada, Borodda, Burjin, Burta, Burun, Bworo, Central West Gurage, Churi, Ciara, Cocche, Conso, Cule, Daasanech, Daashi, Dama, Damot, Danakil, Darasa, Darassa, Dasenech, Dathanaic, Dathanaik, Dathanik, Debatsa, Debuga, Dehenda, Denkel, Derasa, Derasanya, Deresa, Dhirasha, Dhuri, Didessa, Dima, Diraasha, Dirayta, Dizi-maji, Dizu, Dobase, Donga, Dongiro, Donyiro, D’oopace, D’opaasunte, Eastern Suri, Erbore, Ethiopian, Fadiro, Galla, Gallab, Galligna, Gallinya, Galuba, Gardulla, Gato, Gats’ame, Gauwada, Gawata, Geddeo, Gelab, Geleb, Geleba, Gelebinya, Gelilla, Gelubba, Get’eme, Gey Sinan, Gheleba, Ghidole, Ghimarra, Gidole, Gimarra, Gimira, Gobeze, Gogwama, Goma, Gombo, Goraze, Gouraghie, Gowase, Gumis, Guragie, Gurague, Gwama, Hadia, Hadiya, Hadya, Halaba, Hamar, Hamar-koke, Hamer, Hammer, Hammercoche, Harar, Hararri, Harer, Idongiro, Inyangatom, Irbore, Ittu, Janjerinya, Janjero, Janjor, Jebelawi, Kambara, Kambata, Kambatta, Kara Kerre, Karate, Kareti, Kawwada, Kawwad’a, Kebeirka, Kemata, Kembata, Khamtanga, Kistane, Koma, Koma Of Asosa, Konso, Korara, Koyra, Kuile, Kule, Kumus, Kwanim Pa, Kwollanyoch, Kwottu, Lak’i, Laqi, Lohu, Majanjiro, Maji, Malo, Marako, Maraqo, Marille, Masango, Mashelle, Mashile, Masholle, Masongo, Mekan, Men, Mendeya, Meqan, Merdu, Merile, Merille, Meritu, Mesengo, Mesketo, Mie’en, Mieken, Miroy, Moojanga, Morille, Mosiye, Murele, Murzi, Murzu, Musiye, Nao, Na’o, Nokanoka, North Gurage, North Koma, Northern Mao, Nuna, Ojanjur, Ometo, Orase, Oromoo, Othan, Qottu, Qotu Oromo, Quottu, Qwottu, Reshiat, Russia, S’amai, Scinacia, Sezo, Shak, Shako, Shangilla, Shankilla, Shankilligna, Shankillinya, Shanqilla, Shekka, Shekko, Shinasha, Shuri, Shuro, Sidaminya, Sidámo ‘afó, Siggoyo, Simt’anga, Sizi, Soddo, South Koma, Southern Oromo, Surma, Takwama, Tama, Tamaha, Tigray, Tigrinya, Tsamakko, Tsamako, Ts’amay, Tschako, T’wa Kwama, Twampa, Twoyu, Ualamo, Uba, Uollamo, Walamo, Wallamo, Welamo, Wellamo, Wetawit, Wolaita, Wolaitta, Wolataita, Wolayta, Wollamo, Xamir, Xamta, Yangaro, Yem, Yembo, Yemma, Zaysse, Zinjero, Zway

Lehçeler:

Achpar, Adoyo, Amuru, Ankober, Arsi, Aussa, Baadu, Bake, Bako, Balesi, Bambassi, Bench, Biyo, Bodi, Borana, Bulla, Central Afar, Central Oromo, Chaha, Chai, Coro, Dabuso, Dakunza, Dawro, Dembiya, Dihina, Disoha, Dorsha, Eastern Nuer, Enegegny, Enneqor, Ezha, Fadashi, Fuga Of Jimma, Gabra, Galila, Gamila, Gamo, Ganjule, Ganta, Gergere, Gobato, Gobeze, Gofa, Gogot, Gollango, Gorose, Gozza, Guba, Guji, Gumer, Gura, Harso, Hwarasa, Inor, Irob, Kachama, Kacipo, Kayla, Kere, Kereyu, Koma Of Begi, Koma Of Daga, Kwolasa, Laydo, Leemo, Lul, Masqan, Mayu, Mer, Muher, Northern Afar, Olam, Openo, Qebena, Qimant, Sai, Salale, Semyen, Sese, Seyki, Shangama, She, Shonke, Shuru, Sido, Silti, Soddo, Soro, Tambaro, Timbaro, Tirma, Tishena, Toba, Ulbarag, Undu, Wambera, Western Oromo, Wolane, Wubahamer, Zala, Zayse, Zeddo, Zergulla, Zilmamu

Lehçelerin alternatif isimleri:

Abigar, Arusi, Arussi, Aymallal, Aymellel, Baadu, Baale, Baco, Bale, Bangalam, Bencho, Benesho, Bio, Boran, Borena, Caci, Cai, Cheha, Chemant, Cirma, Cullo, Daan, Daanyir, Dambya, Dan, Dauro, Degoja, Dembya, Desua, Dirma, Dobbi, Dobi, Door, Dugunz, Dugunza, Dukuna, Dukunza, Ennemor, Eza, Gabbra, Ganjawle, Ganza, Gebra, Gemu, Goffa, Goggot, Gorrose, Gujji, Gunza, Gwemarra, Inneqor, Izha, Jemjem, Ji, Jikany, Kaba, K’abena, Kachepo, Kamant, Kany, Kara, K’ark’arte, Kebena, Kemanat, Kemant, Kestane, Kimant, Kistane, Kollanko, Korrose, Kullo, Kwolacha, Meskan, Mesqan, Mieru, Ngalam, Ometay, Podi, Qabena, Qemant, Qwara, Qwarina, Saysay, Sce, Selale, Selti, Silmamo, Suri, Terema, Terna, Teshenna, Teshina, Tid, Tihina, Tihinte, Timbaaro, Timbara, Tirima, Tirmaga, Tirmagi, Tsilmano, Ubamer, Urbareg, Walane, Western Suri, Worase, Zelmamu, Zergullinya, Zulmamu

İnternet:

Domain

.et

internet kullanıcı sayısı

20,000 (2002)

İnternet servisi sağlayıcı sayısı

1 (2002)

CoÄŸrafya:

Koordinatlar

8 00 N, 38 00 E

Yüzey ölçümü (km2)

1,127,127.0

Ülke sınırları (km)

5,328.0

Ekonomi:

Döviz cinsi

Ethiopian Birr

Araç plaka işareti

ETH

Brüt yurt içi hasıla (ABD $)

46 Bio. (2001*)

Sanayi büyüme oranı (%)

6.7% (2001*)

İthalat hacmi (ABD $)

1.54 Bio. (f.o.b.. 2001*)

Enflasyon oranı

6.8% (2001*)

Nüfus :

Oturan

67,673,031

Yaşa göre nüfus oranı (%)

- 0 - 14 yaÅŸ

47.2% (M: 16,098,191; F: 15,879,065)

- 15 - 64 yaÅŸ

50% (M: 17,005,387; F: 16,801,536)

- 65 yaş ve üstü

2.8% (M: 854,023; F: 1,034,829)

Çalışan sayısı


Destekliyoruz arkadaþ - arkadas - partner - partner - arkadaþ - yemek tarifi - powermta - powermta administrator - wordpress - wordpress tema - seo - backlink - video izle - jinekolog - kadýn dogum doktoru - kadýn doðum uzmaný -