www.1bilgi.com

PROBLEM ÇÖZME TEKNÄ°KLERÄ° Ä°LE Ä°LGÄ°LÄ° ALDIÄžIM EĞİTÄ°M SUNUM DOSYASI SÄ°ZLERLE PAYLAÅžMAK Ä°STEDÄ°M.BANA FAYDASI OLDU SÄ°ZE DE TAVSÄ°YE EDERÄ°M……

Ä°YÄ° EĞİTÄ°MLER…

http://rapidshare.de/files/27698834/…__ZME.ppt.html

10-TERBÄ°YE

Ham tekstil malzemeleri görünüş ve kullanışlılık açısından satılabilir durumda değildirler. Bunların albenisini ve kullanışlılığını arttırarak satışa hazır duruma getirme işlemlerinin tümüne terbiye denir. Terbiye işlemlerini basit olarak şöyle sınıflandırabiliriz.

10-1-Ön Terbiye ( = ön muamele = Hazırlama = Kasar )

10-2-Renklendirme

2.1-Boyama

2.2-Baskı

10-3-Apre ( = Bitim )

3.1-Mekanik Apre ( = Kuru Apre )

3.2-Kimyasal Apre ( = YaÅŸ Apre )

Geniş anlamda terbiye terimi yukarıdaki işlemlerin hepsini kapsar. Fakat genellikle daha dar anlamda sadece 3. basamağı yani mekanik ve kimyasal apre işlemlerini ifade etmekte kullanılır.

10-1- ÖN TERBİYE :

Kumaşım dokuma veya örgü makinasından çıktıktan sonra boyanma ve veya basılmaya hazır duruma gelene kadar gördüğü işlemlerin tümüne ön terbiye denir.

Ön terbiyenin, terbiye teknolojisindeki önemi büyüktür. Çünkü terbiye edilen tekstil malzemelerinin hemen hepsi ön terbiyeye uğrarlar ve ön terbiyeyi takip eden basamaklarda özellikle boyama ve baskıda görülen hataların yaklaşık % 60-70 i yanlış veya yetersiz ön terbiyeden kaynaklanır.

10-1-1 PAMUĞUN ÖN TERBİYESİ :

Pamuk tekstil lifleri içinde en eski ve bolluğu, ucuzluğu, yıkama özelliklerinin mükemmelliği, mukavemeti, ömrü bakımından en önemli tekstil lifidir. Ancak, pamuğun boyanıp / basılabilir hale gelmesi diğer liflerin çoğuna göre deha fazla ön muamele gerektirir. Bu nedenle pamuklu mamullerin ön terbiyesi özel bir önem taşır.

Düzgün bir ön muamele ile pamukta elde edilen başlıca özellikler şunlardır:

Haşıl, çöpel, pektin, mum, katalitik maddeler gibi safsızlıkların düzgün şekilde ekstraksiyonu,

Düzgün bir beyazlık derecesi,

Boya nakli için düzgün şekilde şişmiş lifler,

Sabit bir pH,

Düzgün bir artık nem yüzdesi,

Düzgün bir su emme yeteneği,

Düzgün bir ön terbiye ve dolayısıyla renk verimi ve tekrarlanabilirliğe etki eden başlıca faktörler şunlardır:

Makine parkı ve dolayısıyla uygulanan ön terbiye metodu,

Takip edilen proses basamakları,

Uygulanan reçeteler ve çalışma şartları ( sıcaklık, zaman, vb. )

Pamuğun ön terbiyesinden amaç ekstraksiyon yoluyla selülozu üzerindeki safsızlıklardan temizleyerek hidrofil kılmak ve bileşimindeki doğal boya maddeleri oksitleyerek rengini ağartmaktır. Pamuğun ortalama bileşimi aşağıdaki gibidir. Öte yandan dokuma prosesinden önce dokuma işlemini kolaylaştırmak için çözgü ipliklerine uygulanan haşıl da selülozdan uzaklaştırılması gereken safsızlıklardandır. Haşıl miktarı hem kumaş ağırlığının ortalama % 6-10 u kadardır. ( Bu rakam % 15 e kadar da çıkabilir ). Tekstil malzemeleri üretim sırasında bulaşan kir ve makine yağlarını da ihtiva eder.

Standart bir ön terbiye üç ana proses basamağından oluşur. Bu basmaklar.

Haşıl sökme

PiÅŸirme

AÄŸartma

Özel makineler gerektiren yakama ve merserizasyonu dışındaki ön terbiye işlemlerini ( haşıl sökme, pişirme, ağartma ) aynı tip makinelerde yapmak mümkündür. Bu makinelerin bir kısmı kesikli ( = parti usulü ), bir kısmı yarı kesikli ( = yarı kontinü ), bir kısmı da kesiksiz ( = kontinü ) çalışmaya uygundur. Bu nedenle mevcut makine parkına bağlı olarak ön terbiye prosesleri kesikli, yarı kesikli ve kesiksiz prosesler diye sınıflandırılır.

Ön terbiye prosesleri, kumaşın halat veya açık ende muamele edilişine bağlı olarak açık ön terbiye metotları ve halat halinde ön terbiye metotları diye de sınıflandırılabilir.

Gerek halat halinde, gerek açık enli olarak pamuklu kumaşı kesikli, yarı kesikli veya kesiksiz işleyen çok çeşitli ön terbiye makineleri veya sistemleri vardır. Bunların başlıcalarını şöyle sıralayabiliriz.

1- Açık-en muamele sistemleri ;

a- Kesikli çalışanlar ( jigger )

b- Yarı kesikli çalışanlar ( cold pad-batch = emdirme - soğuk bekletme pad - roll = emdirme - sıcak bekletme sistemleri )

c- Kesiksiz çalışanlar ( pad - steam = emdirme - buharlama sistemleri )

2- Halat halinde muamele sistemleri ;

a- Kesikli çalışanlar ( Haspel, kazan, overflow ve jetler )

b- Kesiksiz çalışanlar ( J-Box sistemleri )

Bu sistemlerin temel özellikleri aşağıda kısaca özetlenmiştir:

1- Başlıca Açık - En muamele Sistemleri :

Jigger

En eski ve en basit açık - en muamele makinesi jiggerdir. Haşıl sökme, alkali kaynatmadan beyazlatmaya kadar bütün ön muamele prosesleri jiggerde çektirme ( tam banyo ) metoduna göre kesikli olarak yapılabilir.

Bu makinede paslanmaz çelikten bir tekne üzerinde iki silindir vardır. Muamele görecek kumaş bu silindirlerden birine gergin olarak sarılır. Kumaş bu silindirden boşalıp diğerine sarılırken banyo teknesi içinden geçer.

Kumaşın bu silindirden diğerine sarılmasına 1 pasaj denir. İlk pasaj bitince silindirlerin dönme yönü değiştirilerek ikinci pasaja geçilir. Bu şekilde muamele türüne bağlı olarak bir kaç pasaj çalışılır. Muamele sonrası yıkamalar da banyo değiştirilerek aynı makinede yapılır.

Jiggerde banyo hareketsiz kumaş hareketlidir. Aynı prensibe göre çalışan fakat kumaşı halat halinde muamele eden haspele göre kısa flotte oranlarında çalıştığından haspele göre daha ekonomik bir makinedir. Ancak burada kumaş çekme gerilimlerine maruz kaldığından ince, hassas kumaşlardan çok orta ağırlıkta ve ağır kumaşların muamelesinde kullanılır.

Jiggerlerle kesiksiz çalışmak mümkün değildir. Bu nedenle rasyanilizasyon için günümüz gereklerini karşılamamaktadır. Yani bu makineler de büyük metrajlar ekonomik olarak çalışılamaz.

2- Başlıca Halat Halinde Muamele Sistemleri :

Haspel, Jet ve Overflow :

Bu makineler kumaşın halat halinde çektirme metoduna göre çözelti içinde kesikli olarak çalışmasına uygundurlar. Halat halinde muamele sistemlerinin en basiti olup, tahta ve paslanmaz çelikten bir tekne ile teknenin üzerinde kumaşın devrini sağlayan bir çıkrıktan oluşur. Yuvarlak veya oval kesitli bu çıkrık üzerinden kumaş halatının iki ucu dikilir. Çıkrık boyunca aynı anda çok sayıda çıkrık muamele görebilir. Haspel makineleri küçük metrajlarda çalışan küçük fabrikalar için özellikle önem taşır. Triko mamullerin terbiyesinde hala geniş ölçüde kullanılır Özel avantajı, düşük yatırım maliyeti yanında, tutum ve hacim açısından kaliteye yarar sağlanmasıdır. Büyük çekme gerilimlerine dayanmayan hafif ve hassas kumaşlar haspelde çalışılır.

Haspelde muamele uzun flotte oranları gerektirir. Bu makine için normal olarak kullanılan 1 : 15 flotte oranı yüksek bir su, kimyasal madde ve enerji tüketimine sebep olur, bu nedenle haspel, sadece 750 kg / gün kumaş kapasitesine kadar ekonomiktir.

Muhtelif haspel makinelerini bir araya getirerek kontinü muamele imkanı sağlanabilir. Bu prosüdürde haspeller arsındaki mesafenin ve dolayısıyla kumaş geriliminin çok fazla olmaması gerekir.

Jet makineleri haspellerin değişik bir versiyondur. Bu makinelerin haspelden farklı kumaş hareketinin çıkrıkla değil, bir jet ( düse ) yardımıyla sağlanmasıdır. Şöyle ki, bu makinelerde kazana bağlı olan bir boru üzerinde bir daralma olur. Bu daralma olur. Bu daralma bir pompa vasıtasıyla hareket eden banyonun daralan bölgede akış hızının artmasına ve basıncının düşmesine sebep olur. Banyo düşük basınçlı kısma hücum ederken beraberinde kumaşı da sürükler.

Ower - flow veya yumuşak akımlı diye isimlendirilen makinelerde ise, kumaşın hareketi bir jet yardımı ile değil, sadece banyonun normal akışı ile yani dinamik bir basınç olmaksızın sağlanır. Bu durum muameleyi çok yumuşak kılar. Böylece çok ince ve hassas kumaşların zorlanmadan hareket etmesi sağlanır.

Kazanlar :

Ön terbiye işlemleri kazanlarda da yapılabilir. Kumaş kazanlarda halat halinde çektirme etoduna göre çözelti içinde muamele edilir. Muamele kesiklidir. Yaklaşık 1 / 5 olan flotte oranı haspellerin flotte oranından çok daha iyidir ve bu flitte oranında su, kimyasal madde ve enerji tüketimi daha düşüktür.

Pişirme prosesi için atmosfer çık kazanlar veya 100º C nin üzerinde çalışabilen kapalı, yüksek basınçlı kazanlar ( otoklavlar ) kullanılır.

Ağartma için kullanılan kazanlar da vardır. Esas itibarı ile taştan yapılan bu kazanlar son derece uzun ömürlüdür. H2O2 ağartması için uygun değildirler, fakat özellikle klorit ağartmasına uygundurlar.

Kazanlarda zahmetli elle istifin yerini otomatik halat istifleyiciler almıştır. Otomatik kontrol ünitelerinin kullanımı ise, yüksek prodüktivite, tekrarlanabilme güvenirliliği sağlamıştır.

Hangi sistem kullanılırsa kullanılsın ön terbiyede başlıca proses basamakları olan haşıl sökme, pişirme ve ağartma ile bunlara ek olarak yakma ve merserizasyonun genel esasları proses akış sırasına göre şöyle özetlenebilir:

Yakma:

Yakma tamamıyla mekanik bir prosestir. %100 pamuklu kumaşların yakma işlemi sırasında hiçbir önemli problemle karşılaşılmamasına karşılık PES/Pamuk karışımlarında, alev sıcaklığının PES lifinin ergime noktasının altına düşmemesi sağlanmalıdır. Öte yandan alev ve kumaşın zaman ve mesafe bakımından aşırı derecede temasını önlemeye özen gösterilmelidir. Aksi halde PES lifi kavrulur.

Klasik bir terbiye işlem dizisinde yakma çoğu kez enzimatik haşıl sökme ile kombine edilir. Haşıl sökmenin oksidatif olarak yapılması halinde de kumaşı yaktıktan sonra kuru olarak sarmak ve sonra doğrudan doğruya oksidatif haşıl sökme maddesini de ihtiva eden pişirme çözeltisiyle muamele etmek mümkündür.

Haşıl Sökme:

Dokuma işletmesinde, çözgü ipliklerine haşıl uygulamanın ana amacı düşük kopuşlu optimum çalışma şartları sağlamaktır. Ancak etkili bir pişirme ve dolayısıyla düzgün bir boyama ve / veya baskı eldesi için dokuma sırasında uygulanan bu haşılın iyi bir şekilde sökülmesi gerekir. Bu amacı sağlamak üzere birçok haşıl karışımları kullanılmaktadır. Haşıl seçiminde maliyet de önemli bir faktör olduğundan doğal nişasta esaslı haşıllar hala tekstil piyasasına hakimdirler ve tek başlarına yada suda çözünebilen haşıl maddeleriyle kombine olarak geniş ölçüde kullanılmaktadırlar.

En çok kullanılan haşıl tipleri ve bunları sökme imkanları aşağıda sıralanmıştır:

a) Suda çözünmeyen haşıllar:

DoÄŸal niÅŸasta

Patates nişastası

Mısır nişastası

Pirinç nişastası

Buğday nişastası

Modifiye NiÅŸasta

NiÅŸasta esteri

b) Suda çözünebilen haşıllar:

Karbonsi metil selüloz

Metil selüloz

Polivinil alkol

Akrilatlar,

Poteinler,

NiÅŸasta eteri,

Ayrıca akılda tutulması gereken bir husus, dokumada çalışma şartlarını geliştirmek üzere, haşıl reçetelerinin haşıl yağları, mumlar, parafinler, antistatik maddeler, vb. ilave maddeler de ihtiva ettikleridir. Bu ilave maddelerin uzaklaştırılması terbiyeci için ilave güçlükler yaratır. Haşıllamadan sonra iplikler özellikle sertleştirmek için çoğu kez aşırı kurutulurlar. Bu sırada yukarıda sözü edilen maddeler lif içinde kavrulurlar. Bunların uzaklaştırılması özellikle uygulanan haşılın yapısı hakkında pek ön bilgisi olmayan fason terbiyeciler için özel bir çaba gerektirir.

Nişasta esaslı haşılların sökülmesi muhtelif haşıl sökme maddeleriyle yapılabilir. Kullanılan haşıl sökme maddesine bağlı olarak başlıca haşıl sökme metotları şunlardır:

a- Su ile haşıl sökme

b- Asitlerle haşıl sökme

c- Alkalilerle haşıl sökme

d- Oksidasyon maddeleriyle haşıl sökme

e- Enzimatik haşıl sökme

Günümüzde üç metodun endüstriyel önemi kalmamıştır. Diğer iki metoddan oksidatif haşıl sökme, nişastayı parçalama yanında lifi parçalama ( = çürütme ) riskini de taşıdığından en iyi haşıl sökme metodu enzimlerle yapılan haşıl sökmedir.

Enzimatik haşıl sökme için bakteri, pankreas veya malt esaslı amilazlar kullanılır. Fakat bakteri esaslı amilazlarla haşıl sökme genellikle hakimdir.

Enzimatik haşıl sökme kesikli ve kesiksiz yöntemlerle uygulanabilir. Ancak en yaygın uygulama şekli kumaşı yakma işleminden sonra haşıl sökme maddesi ve bir ıslata maddesi / deterjan ihtiva eden çözeltiyle emdirip, sonra sıcaklığa bağlı olarak saate 12 saate kadar - çoğu kez roliklerde bekletmektedir, daha sonra sıcak yıkama uıygulanır.

Enzimatik haşıl sökmenin bir dezavantajı bu işlemin müstakil bir işlem olmasıdır. PH bağmlılığı yüzünden diğer proseslerle kombine edilemez. Oysa oksidatif haşıl sökme kontinü pişirme ve ağartma prosesleri ile kombine edilebilir.

Oksidatif haşıl sökmenin uygulandığı bu kombine prosesler zaman, su, buhar ve yardımcı maddelerde tasarruf sağlar. Ayrıca enzimatik yolla tatminkar şekilde haşıl sökmenin mümkün olmadığı durumlar da vardır.

Genellikle haşılın yüksek miktarda yağ ihtiva etmesinden, parçalanamayan tapioka nişastası kullanılmasında ve haşıla küflenmeyi önleyici maddelerin ilavesinden kaynaklanan böyle durumlarda oksidatif haşıl sökme tavsiye edilir.

Bugün oksidatif haşıl sökme hemen hemen sadece kontinüemdirme metoduyla yapılmaktadır. Uzun yıllardan beri en çok bilinen oksidatif haşıl sökme maddesi persülfatlardır. Ancak persülfatların nişastayı parçalama yanında selülozu da parçalayabilecekleri unutulmamalı ve bu risk minumuma indirilmedikçe yada tamamıyla elimine edilmedikçe oksidatif haşıl sökme uygulanmalıdır.

Yeni tip oksidatif haşıl sökme maddelerinin geliştirilmesiyle lifin çürüme riskinin önüne geçilmiştir. ( Bu tür maddeler, aktif oksidatif bir madde ile seçilmiş anyonik / noniyonik yüzey aktif maddelerin kombinasyonlarıdır. )

Persülfatlardan başka H2O2 de oksidatif haşıl sökme maddesi olarak önerilmiştir ve özellikle İngilterede kullanılmaktadır. Ancak, tecrübeler, H2O2 ile nişasta parçalanmasının ağartmayı da içine alan birçok muamele basamağından sonra elde edildiğini göstermektedir. Bu nedenle metot sadece tam beyazlık istenen hallerde uygundur. H2O2 ile kombine tek basamaklı bir pişirme işlemi sonunda elde edilen haşıl sökme derecesi yeterli değildir.

PiÅŸirme:

Gerçek anlamda pişirme işlemi, pamuklu malları seyreltik sıcak sodyum hidroksit çözeltisi ile muamele ederek ihtiva ettiği safsızlıklardan temizleme işlemidir. Pişirilecek pamuklu malzeme yağ, mum, proteinler, renk maddeleri gibi selüloz dışı safsızlıkları, yaprak, çöpel, vs. gibi bitki artıklarını, makine yağı, gibi imalattan gelen ilave safsızlıkları ihtiva eder. Pişirme işlemi sırasında renk maddeleri hariç bütün safsızlar müteakip bir yıkama ile mamulden uzaklaşabilecek duruma gelirler. Şöyle ki yağlar sabunlaşarak, proteinler basit amino asitlerin sodyum tuzlarına parçalanarak suda çözünür hale gelirler. Mumlar ve makine yağları suda çözünür hale gelmezler ancak yağların meydana getirdiği sabunlar yardımı ile pişirme çözeltisi içinde emülsiye olurlar. Liflerin NaOH etkisi ile şişmesi sonucu yaprak, çöpel, vs. gibi bitki artıkları da çözünür hale gelir.

Bütün bu çözünebilir hale gelen veya emülsiye olan safsızlıklar, pişirmeyi takibeden iyi bir durulama ile tekstil malzemesinden uzaklaşır. Safsızlıkların uzaklaştırılması, mamulde, uzaklaşan madde miktarına eşdeğer bir ağırlık kaybına sebep olur.

AÄŸartma:

Ağartma işleminin birinci derecede amacı pamuğa arzu edilmeyen esmerliği veren renkli safsızlıkları ( boyar maddeleri ) gidermektedir. Pamuğun ağartılmasında oksidatif ağartma maddeleri kullanılır. Bu tür maddelerle çalışıldığında, ağartma olayı atomik oksijen açığa çıkması ile başlar. Oksidatif ağartma maddelerinin en önemlileri hidrojen peroksit, sodyum hipoklorit ve sodyum klorittir.

Merserizasyon:

Merserizasyon her zaman uygulanmayan, ön terbiye işlemlerine, daha çok yüksek kaliteli mamullerde ( bluzluk ve üst giyim poplinlerde ) veya boyalı ve baskılı malların boya verimini arttırmak üzere ilave edilen bir prosestir.

Merserize prosesi, pamuğun makinelerde bir yandan gerilim altında tutulurken bir yandan da yüksek konsantrasyonda (26-30º) NaOH çözeltisiyle muamele edilmesi diye tanımlanabilir.

Merserizasyonun amaçları aşağıdaki şekilde özetlenebilir.

Kumaş yüzeyinde bir parlaklık elde etme

Boyutsal stabilite

Daha yüksek mukavemet

Selüloz liflerinin muntazam şekilde şişmesi

İç yüzeydeki artış nedeniyle daha iyi boya alma

Olgunlaşmamış ve Ölü pamukta boya absorblama kabiliyetini arttırma

10-1.2 DİĞER SELÜLOZİK LİFLERİN ÖN TERBİYESİ

KETENİN ÖN TERBİYESİ :

Tekstil endüstrisinde kullanım alanı bulan diğer bir doğal selüloz lifi ketendir. Keten bir sap lifidir. Özellikle yapay liflerin üretimlerinin artışıyla ketenin üretimi gerileniştir. Ancak son yıllarda yeniden bir artış gözlenmektedir. Bunun başlıca nedenleri moda, keten liflerin serin tutma özelliklerinin çok iyi oluşu, artan hayat standardı ( daha pahalı, lüks mamullere yönelme ) olarak sıralanabilir.

Kimyasal yapıları bakımından selüloz lifleri olan keten liflerinin terbiye işlemleri genellikle pamuktakine benzer yalnız içerdikleri yabancı madde miktarının fazla olması nedeniyle ketenin ön terbiyesi daha teffarruatlıdır.

REJENERE SELÜLOZ LİFLERİNİN ÖN TERBİYESİ :

Rejenere selüloz lifleri yapıları itibarıyla temiz, beyaz ve parlak lifler olduklarından bunların terbiyesi pamuk, keten, vb. doğal selüloz liflerine nazaran çok daha ılıman şekilde yapılabilir. Bunun yanında rejenere selüloz lifleri kimyasal maddelere, özellikle bazlara karşı hassas olduklarından ve yaş dayanımları düşük olduğundan ön terbiye işlemlerinin ılıman bir şekilde yapılması zorunludur Aksi halde lifler kimyasal ve mekanik bakımlardan zarar görürler.

Rejenere selüloz liflerin ön terbiyesinde başlıca işlemleri haşıl sökme, alkali ile muamele ve ağartmadır. Bu liflere genellikle suda çözünebilen haşıl maddeleri uygulandığından haşıl sökme etkili bir sıcak yıkamadan ibarettir. Suda çözünmeyen haşıl maddelerinin uygulanması halinde pamuktakine benzer enzimatik haşıl sökme yöntemleri uygulanır.

10-1.3 PROTEİN LİFLERİNİN ÖN TERBİYESİ :

YÜNÜN ÖN TERBİYESİ :

Yün, zayıf alkali ortamda yüksek sıcaklıklarda yıpranan nazik bir tekstil Malzemesi olduğundan yünün terbiyesinde alkali ortamda çalışırken çok dikkatli olmak gerekir. Sulu ortamda yapılan germe, sıkma, ovma gibi her türlü mekanik işlem de yünün keçeleşmesine sebep olur.

Yünün ön terbiyesinde uygulanan aşlıca işlemleri şunlardır:

Yıkama : Yünün kendine yapışkanlık veren ve eğrilmesini zorlaştıran doğal yağlardan temizlenmesi için uygulanır.Genellikle az miktarda amonyak ve soda konulan sabunlu suya 40-50° C de yapılır.

Yağlama : Elyafı kayganlaştırmak liflerin birbirine yapışmasını kolaylaştırmak böylece iyi eğrilmesini sağlamak için yapılır.

Karbonizasyon : Yünde bulunan çalı, diken, ot, saman vb. bitkisel maddeleri uzaklaştırmak için yapılır. Bu amaçla yün seyreltik ( 4-5° Be ) H2SO4 ile oda sıcaklığında bir müddet ıslatılır. Sonra karbonizasyon sobalarında 80-100° C de ısıtlır. Bu sırada buharlaşan su yüzünden derişikleşen H2SO4 yündeki selüloz artıklarını kömürleştirir. Sonra kömürleşen partiküller dövülerek uzaklaştırılır. Yün durulanır, sodalı su ile nötralize edilir.

Ağartma : Yün daha çok renkli kullanıldığından ağartılması pamuğunki kadar önem taşımaz. Sadece beyaz ve açık renklere boyanacak trikotajlar ile asılacak yünlü malzemeler ağartılır. Ağartma redüktif ( = indirgen ) veya oksidatif ( = yükseltgen ) maddelere veya bunları kombine ederek yapılabilir.

İPEĞİN ÖN TERBİYESİ :

İpeğin ön terbiyesinde uygulanan başlıca işlemler şunlardır:

Zamk Çıkarma : Fibroinin etrafını saran serisin maddesini uzaklaştırmak için uygulanır. Bu işlem kaynar derişik sabun banyolarında yapılır.

( Serisini Uzaklaştırma )

Ağartma : Serisini uzaklaştırılmış ipek oldukça beyaz olduğundan ipeğin ağartılması büyük önem taşımaz. Ağartma gerektiren hallerde ipek indirgen veya yüseltgen maddelere ağartılabilir.

Ağırlaştırılmış : İpekli mamullerin hacim ve ağırlığını arttırarak böylece dolgunluk ve zenginlik sağlamak ve serisinin uzaklaştırılması yüzünden meydana gelen ağırlık kaybını telafi etmek için uygulanır. Bu işlem ipeği anorganik maddelerle ( birbiri ardına kalay, fosfat ve slikat tuzlarıyla ) veya bitkisel maddelerle ( tanen, meşe mazısı özü, vb. maddelerle ) muamele ederek yapılabilir. Veya bu yöntemin karışımı uygulanabilir.

10-1.4 SENTETİK LİFLERİN ÖN TERBİYESİ

Poliester, Nylon, Poliakrilonitril, polipropilen ve diğer sentetik lifler bütünüyle kimyasal olarak elde edildiklerinden genelde boyama öncesi önemli bir ön muamele gerektirmeyen temiz liflerdir. Bu nedenle burada, sade fikir vermek üzere Poliesterin ön terbiyesi satır başları ile verilecektir.

POLYESTERİN ÖN TERBİYESİ :

Polyesterin ön terbiyesinde başlıca şu işlemler yer alır :

Yıkama : Üretim sırasında muhtelif maddelerden ( eğirme yağları, haşıl maddeleri, makine yağları vs. ) ileri gelen kirlenmeleri gidermek için yapılır. Bu amaçla PES mamulleri 70-80° C de soda-sabunlu suda 20-30 dakika muamele edilir, durulanır sonra asetik asitle nötralize edilir.

Ağartma : PES lifin beyazlığı hayli yüksek olduğundan ağartılmaya pek ihtiyacı yoktur. Çok gerekirse kimyasal olarak sadece NaC1O2 le ağartılabilir. Ya da optik ağartma uygulanır.

PES / Pamuk veya PES / Viskoz karışımları NaC1O2 veya H2O2 ile, PES / Keten karışımları asidik ortamda sodyum hipoklorit ve takiben sodyum klorit veya takiben H2O2 ile,

PES / Yün karışımları peroksitle,

PES / Naylon karışımları asidik ortamda sodyum kloritle ağartılır.

Termofikse : Aslında bir bir bitim işlemi olmaklşa beraber genellikle ön terbiye sırasında uygulanır. PES lifin iç gerilimlerini giderek :-):-):-):-)ryali boyamadan önce boya ve şekilce stabilize etmek için uygulanır. Sıcak hava, sıcak su, doymuş buhar veya sıcak silindirlerle yapılır

Kostikleme : PES lifinin tipik sentetik karakterini değiştirerek kumaşa ipek tutumu ve görünümü vermek ve esnekliğini arttırmak için uygulanır. İşlem sonunda boyar maddeler life daha fazla çeker. Ancak bu prosesin mukavemeti düşürme etkisi yüzünden çalışma şartları ( zaman, sıcaklık ve NaOH konsantrasyonu ) dikkatle seçilmelidir.

10-2 BOYAMA VE BASKI

GENEL

Tekstil malzemelerinin çeşitli boyar maddelerle muamele edilerek oldukça kalıcı bir şekilde renklendirilmesine boyama denir. Kalıcılık terimiyle yıkama ve ışığa tutma ile rengin kolayca giderilemeyeceği anlatılmak istenir. Ancak boyamada rengin kalıcılığı mukayese amacıyla belirtilir. Yoksa gerçekten bütün koşullarda kalıcı olduğu, yani rengini değiştirmediği garanti edilebilen hiçbir boyar madde yoktur.

Boyamada ve baskıda kumaşa renk veren madde olan, bu nedenle büyük önem taşıyan boyar maddeleri şöyle tanımlayabiliriz: Boyar maddeler çözelti veya süspansiyon halinde tekstil malzemesi tarafından emilerek orada fikse olan ( = sabitleşen ) ve bu suretle tekstil maddelerinin renklenmesinin sağlayan renkli bileşiklerdir. Ancak bu tanımlama kapsamına renksiz olmakla beraber boyar maddeler gibi lif tarafından emilerek kumaşa fikse olan optik beyazlatıcılar ve komponentlarinden lif içinde meydana gelen boyar maddeler ( naftol boyar maddeleri ve anilin siyahı gibi ) de girer.

Bu bileşikler için boya terimi yerine boyar madde teriminin kullanılması, özellikle anlamlıdır. Burada boya ve boyar madde terimleri arsındaki farkı açıklamakta yarar vardır. Bir cismin renklendirilmesi iki şekilde olur.

a) Cismin renkli bir tabaka ile örtülmesi. Burada cisme renk veren madde o cisme nüfuz etmez, sadece yüzeyini kaplar. Biraz kazıyınca cismin ilk rengi meydana çıkar. Böyle boyamalar için kullanılan renkli maddelere boya denir. Boya tozları kuruyan yağlar ve film meydana getirici plastik bir maddeyle karıştırıldıktan sonra zemin yüzeyine sürülür. Bu prosesin esası boyanın bir bağlayıcı yardımıyla cismin üzerine yapıştırılmasından ibarettir. Boya ile cisim arsında herhangi bir ilgi söz konusu değildir

b) Asıl boyama : Tekstil maddelerinin ( veya deri ve kağıdın ) bizzat kendisini renkli kılmaktır. Bunu sağlayan renkli ve renksiz maddelerin hepsini birinci gurup boyalardan ayırmak için boyar madde denmesi daha uygundur.

Renkli maddelerin ve dolayısıyla boyar maddelerin renkliliği, üzerlerine düşen beyaz ışıktan belirli dalga boylarını yutup kalanını yansıtmalarından ileri gelir ki biz buna seçimli ışık absorbsiyonu diyoruz.

Disperz ve pigment boyar maddelerin dışındaki bütün boyar maddeler suda çözünen veya boyama sırasında çözünür duruma gelerek lif tarafından emilen boyar maddelerdir.

Bütün bu boyar maddelerin tekstil liflerine bağlanması, boyar maddelerin ve lifin yapısına bağlı olarak aşağıdaki mekanizmalardan biri yardımı ile sağlanır.

1. Boyar maddenin adsorbsiyon denen kuvvetlerle life bağlanması ( direkt boyar maddelerin tekstil liflerine bağlanışı bu yolla olur. )

2. Suda çözünmüş durumda life emdirilen boyar maddenin lif içinde çözünmez duruma getirilmesi ( örneğin, küp, çözülebilen küp, azoik gibi boyar maddelerinin tekstil liflerine bağlanışı böyle olur. )

3. Boyar madde ile lif arasında elektrostatik çekime dayanan bir tuz oluşması ( örneğin, asit boyalarının yüne ve ipeğe, veya boyaların akrilik liflerle bağlanması böyle olur. )

4. Boyar maddelerin lif içinde çözünmesi ( Disperz boyar maddelerin sentetik liflere ve asetat liflerine bağlanması böyle olur. )

5. Boyar maddelerin life kimyasal olarak bağlanması, ( Reaktif boyaların selüloz liflerine bağlanması böyle olur. )

6. Boyar maddelerinin yapay reçineler yardımı ile life yapıştırılması ( pigment boyar maddelerin life bağlanması böyle olur. )

Boyama ve baskı sırasında yukarıdaki mekanizmalardan biri ile life bağlanan boyar maddenin dış etkilere karşı mukavemeti çok önemlidir. Bu özelliğe renk haslılığı denir. Renk haslılığı boyar maddenin kimyasal yapısına yakından bağlıdır. Ancak uygulanan boya ve baskı prosesi de haslığı önemli ölçüde etkiler. Bu nedenle boyama ve baskıya başlamadan önce kullanım amacına en uygun haslıklara sahip boyaların seçimi kadar bu boyaların doğru proseslerle uygulanması da önemlidir. Rengin koyuluğu ve lif cinsinin de haslık üzerine etkileri vardır.

Renk haslıkları üretim ve kullanım haslıkları olmak üzere, iki guruba ayrılır. Üretim haslıkları boyalı ve baskılı malzemenin daha terbiye işletmesini terketmeden, uğrayabileceği müteakip proseslere karşı renginin - veya renklerinin - mukavemetini gösterir. ( Pişirme haslığı, peroksit haslığı, dinkleme haslığı gibi ).

Kullanım haslıkları ise, malzemenin satışa sunulduktan sonra kullanım sırasındaki dış etkilere karşı renginin - veya renklerinin- mukavemetini gösterir. ( Işık haslığı, yıkama haslığı, ter haslığı, sürtme haslığı gibi )

10-2.1 BOYAMA :

Tekstil malzemeleri açık elyaf, tops, iplik, kumaş hatta hazır giysi halinde boyanabilirler. Her durum için geliştirilmiş özel boyama makineleri vardır. Konum genişliği açısından burada sadece tekstil malzemelerinin kumaş halinde boyanması ele alınacaktır.

Kumaş boyama için teknikte bir çok metotla olmakla beraber bunlardan en geniş uygulama alanı bulanlar çektirme ( = exhaustion ) ve emdirme ( =empregnation ) metotlarıdır.

Eğer tekstil malzemesi uzunca bir süre uzun flotte oranlı bir banyoda muamele edilirse bu metoda çektirme veya tam banyo metodu denir. Bu metodda makine tipine bağlı olarak kumaş açık enli veya halat halinde çalışabilir.

Eğer tekstil malzemesi kısa flotte oranlı banyodan açık enle kısa sürede geçirilir ve hemen arkasından sıkma silindirleri arasında sıkılırsa bu metoda emdirme ve ya empregnasyon ( = padding ) metodu denir.

Bu tanımlamalarda geçen flotte terimi Almanca kökenli olup, banyo anlamına gelmektedir. Flotte oranı terimi ise, boyanacak mal miktarının ( kg. olarak ), banyo miktarına ( kg. veya litre olarak ) oranına denir. Örneğin; 200 kg. kumaş 2400 lt. boyama çözeltisi ile muamele ediliyorsa flotte oranı 200 = 1 dir.

2400 12

Yani bir kg. malzeme 12 lt. çözeltide muamele ediliyor demektir.

Muamele edilen tekstil malzemesine göre flotte ( = banyo ) miktarı ne kadar az ise flotte oranı o kadar kısadır denir. Muamele edilen tekstil malzemesine göre flotte (=banyo) miktarı ne kadar fazla ise, flotte oranı o kadar uzundur denir. Örneğin; 1 / 0.8 kısa bir flotte oranını, 1 / 30 uzun bir flotte oranı gösterir. Flotte oranının hangi değerden itibaren uzun veya kısa olduğuna dair kesin bir kural yoktur. Herhangi bir boyama makinesi için kısa kabul edilen bir flotte oranı, başka bir makine için uzun sayılabilir. ( Örneğin; 1 / 5 flotte oranı bir haspel makinesi için kısa bir oran iken bir fular için fazla uzundur. ) Prensip olarak emdirme yöntemine göre çalışmalarda flotte 1 / 0.5 - 1 / 1.5 arasındaki flotte oranları, çektirme yöntemine göre olan çalışmalarda 1 / 2 - 1 / 100 arsındaki flotte oranları kullanılır.

Çektirme metoduna göre kumaş boyanmasında kullanılan başlıca makineler haspel, jet, over-flow, jigger ve levent boyama makineleridir. Haspel ve bunun versiyonları olan jet ve over-flow makinelerinde kumaş halat halinde , jigger ve levent boyama makinelerinde ise, açık enli olarak muamele edilir.

Halat halinde muamele özellikle kırık izi tehlikesi olmayan ince kumaşlar uygulanır. Eğer boyama sırasında meydana gelen kat izleri sonradan düzelmiyorsa bu tür izler kırık izi denir. Kırık tehlikesi olan kalın kumaşlar ( özellikle selüloz-PES karışımları ) ise açık enli olarak muamele edilir.

KumaÅŸların emdirme, metoduna göre boyanmasında kullanılan en önemli makine ise fular ‘ dır. Bu makine, içinde sevk rolikleri bulunan bir tekne ile, tekne çıkışından en az bir çift sıkma silindirlerinden oluÅŸur.

Emdirme yönteminde kumaşın üzerine aldığı çözelti miktarı bir çok faktöre bağlıdır. Lif cinsi ve kumaşın yapısı, geçiş hızı, sıkma basıncı, kumaşın daha önce gördüğü işlemler, banyo sıcaklığı gibi. Fakat bütün bunların içinde en önemlisi sıkma silindirlerinin sıkma basıncıdır. Bu yüzden kumaşın aldığı çözelti miktarı çoğu kez sıkma efekti terimiyle ifade edilir. Örneğin sıkma efekti % 70 demek, 100 gr. kumaş üzerine % 70 gr. çözelti almış demektir.

Fularda boya ile emdirilen kumaşın daha sonra fikse ve yıkama için tamamlayıcı bazı muamelelerden geçmesi gerekir. Bu yüzden bir fular bayar madde cinsine ve boyama metoduna bağlı olarak daima başka makinelerle kombine edilerek kullanılır. Bu kombine sistemleri şöyle sıralayabiliriz.

Emdirme - Buharlama ( = Pad - Steam )

Emdirme - Kurutma ( = Pad - dry )

Emdirme - Termofikse ( = Pad - ermofixation )

Emdirme - SoÄŸuk bekletme ( = Pad - batch )

Emdirme - Sıcak bekletme ( = Pad - roll )

Emdirme - Jiggerde muamele ( = Pad - jig )

Emdirme - Açık en yıkama

Kumaş boyamacılığında çektirme veya emdirme metotlarından hangisinin uygulanacağına kumaştan beklenen özellikler ( tutum, vs. ), üretim miktarı, lif cinsi, boyar madde cinsi ve mevcut makine parkı göz önüne alınarak kara verilir. Boyama reçetelerinin hazırlanmasında da boyama metodu, lif ve boyar madde cinsi, fikse şartları gibi faktörler esas alınır.

Boyama Reçetesi denince, bir boyama banyosuna konulacak boyar madde miktarı ile kimyasal ve yardımcı kimyasal madde miktarlarını belirten formülasyon akla gelir. Boyar madde bildiğimiz gibi tekstil malzemesinin renklenmesini sağlar.

Ancak boyar maddenin çözünmesi, life nüfuza, lif içinde düzgün dağılması ve fiksesi, haslığının geliştirilmesi, ve buna benzer hususlar banyoya boyar madde yanında bazı kimyasal maddeler ( NaOH , Na2CO3, K2CO3 vb. ) ve yardımcı kimyasal madde dediğimiz belli amaçlar için özel olarak hazırlanmış maddelerin ( ıslatma, köpük kesme, egalize, fikse, yıkama maddeleri gibi ) ilavesini gerektirir.

10.2-2 BASKI

Tekstil malzemeleri tarak bandı, çözgü ipliği ve kumaş halinde basılabilirler. Bunlardan en önemlisi şüphesiz kumaş basmacılığıdır ve burada konunun genişliği nedeniyle sadece kumaşların baskısı ele alınacaktır.

Basılacak kumaş genellikle beyaz olur, fakat bir ön boyamadan geçirilmiş kumaşlar üzerinde de baskı yapılabilir. İkinci durumda orjinal boyama ve baskı ile örtülür veya bazı kimyasal maddelerin etkisi ile tahrip olur. Buna göre baskı metotlarını üç gurupta toplayabiliriz.

1. Direkt ( = Aplike ) Baskı : Bu baskıda baskı patı beyaz veya bir ön boyadan geçmiş kumaş üzerine uygulanır. Kumaşın daha önce bir ön boyamadan geçtiği hallerde basılı alanlarda zemin boyası tahrip olmaz, sadece örtülür.

2. Aşındırma ( Ronjan ) Baskı : Aşındırma baskısının esası boyalı bir kumaşın rengini basılı alanlarda tahrip etmektir. Bu amaçla bir ön boyamadan geçmiş, boyası tamamen fikse olmuş kumaşlar üzerine, içinde aşındırma maddesi dediğimiz zemin boyasını tahrip eden kimyasal maddeler bulunan bir baskı patı ile baskı yapılır.

Böylece basılı alanlarda zemin boyasını tahribi ile beyaz figürler oluşur ki, buna beyaz aşındırma denir. Eğer baskı patı içine aşındırma maddelerine dayanıklı ve zeminden farklı renkte olan boyar maddeler eklenirse basılı alanlarda zemin boyasından farklı renkte figürler oluşur ki buna da renkli aşındırma denir.

Aşındırma baskılar, şüphesiz ancak zemin boyası aşındırılabilir özellikte ise, yani aşındırma maddelerine karşı dayanıksız ise, yapılabilir. Örneğin Azoik boyalar, seçilmiş direkt boyalar, reaktif boyalar, selülozik elyaf için en çok kullanılan aşındırılabilir zemin boyalardır. Bu lifler üzerine renkli aşındırma yapmak için baskı patına ilave edilen aşındırma maddelerine karşı dayanıklı boyar maddeler ve seçilmiş pigment boyar maddelerdir.

3. Rezerve Baskı : Rezerve baskının esası basılı bir alanda zemin renginin fiksesini önlemektir.

Bu amaçla beyaz kumaş üzerine önce rezerve maddesi dediğimiz bir madde içeren bir baskı patı ile basılır, daha sonra kumaş boyanır. Rezerve maddesi basılı alanlarda ya boyanın kumaşa nüfuz etmesini bloke eder ( mekanik rezerve ) veya fiksesini önler ( kimyasal rezerve ).

Böylece basılı alanlarda beyaz figürler elde edilir, bunu beyaz rezerveler elde edilir. Rezerve baskıda bir başka yöntem de boyar madde çözeltisi ile muamele edilmiş fakat boyası fikse edilmemiş kumaşı rezerve maddesi içeren baskı patı ile basmaktır. Daha sonraki fikse işlemi sırasında basılmayan yerlerde zemin rengi fikse olurken basılı alanlarda renk fikse olmaz ve rezerve patının boyar madde içerip içermemesine bağlı olarak beyaz veya renkli rezerve efektleri elde edilir.

Mekanik açıdan baskı tekniklerini dört grupta incelemek mümkündür.

1- El Basmacılığı ( Hand Printing, Block Printing )

El basmacılığında basılacak şekli tahta kalıplarla çıkıntı halinde oyulur. Boya patı hazırlandıktan sonra keçeden bir ıstampaya emdirilir. Kalıplar ıstampa üzerine basılarak çıkıntı kısımlar boyanır. Bu boyalı kalıplar kumaş üzerine basıldığında basılan yerler boyanmış olur. En eski ve artistik baskı metodudur. Fakat yavaş ve pahalı bir prosestir.

2- Şablon Basmacılığı ( = Stencilling )

Şablon basmacılığında basılması istenen desenler bir çinko veya mukavvaya olur. Bu kalıp basılacak kumaşın üzerine konulduktan sonra boya patı bir fırça veya püskürtme tabancası ile oyulmuş kısımlardan kumaş üzerine uygulanır. Bu proses çok eski bir proses olmakla beraber kısa bir zaman öncesine kadar unutulmuş durumdaydı. Bu da zor ve pahalı bir metoddur.

3- Rulo Basmacılığı

Bu metoda makine baskıcılığı da denir. 1783 yılında Bell adlı bir Ä°ngiliz ‘ in Rulo basma makinasını icadı ile bu metot kullanılmaya baÅŸlandı.

Bu makinede büyük bir ana s silindir etrafında basılacak renk sayısı kadar baskı silindiri bulunur. Bakırdan yapılmış bu silindirlere desen ya çıkıntı halinde işlenir ki buna röllef baskı denir, veya derinliğine oyulur ki, buna derin baskı veya gravür baskı denir. Rölief baskı daha çok kağıt basmakta kullanılmasına karşılık, derin baskı tekstil baskıcılığında kullanılır. Derin baskıda, baskı silindirlerinin her birinin altında bir boya teknesi vardır. Silindir dönerken tekneden boyayı alır. Baskı patının fazlası rakle denilen bir bıçakla sıyrılır. Böylece sadece oyuk kısımların içi boya patı ile dolar, bu boya ana silindir üzerinden geçen kumaşa basınçla basılır.

Rulo basma makineleri icat edildiğinden günümüze kadar yaygın şekilde kullanılmış, bol miktarda ve ucuza baskı sağladığından tekstil endüstrisine büyük hizmeti olmuştur. Ancak günümüzde yerini büyük ölçüde film baskıcılığına bırakmıştır.

4- Film Baskıcılığı ( = Screen Printing )

Film baskıcılığı şablon baskıcılığının gelişmiş bir şeklidir. Bu metodda ince ipek veya :-):-):-):-)l tellerden dokunmuş bir elekle örtülü tahta veya :-):-):-):-)l çerçeveler kullanılır. Şablon adı verilen bu eleklerin üzeri deseni meydana getiren kısımlar hariç su ve boya geçirmez bir lak tabakası ile kaplanır. Baskı sırasında şablon kumaş üzerine yatırılır ve üzeri boya patı ile sıvanır. Lakla kaplı olmayan kısımlardan boya kumaşa geçerek orayı boyamış olur.

Film baskıcılığı elle veya makinede yapılır. El baskısında 20-80 m. uzunluğunda masalar kullanılır. Basılacak kumaş ya masa üzerine hafifçe yapıştırılır veya iğneler ile tutturulur. Her renk için bir çerçeve gerekir.

Mekanik film basma makineleri ya düz veya rotasyon tipi makinelerdir. Düz film basma makinesi elle yapılan film baskısı gibidir. Şablonlar dikdörtgen şeklinde çerçevelerdir. Rotasyon tipi makinelerde ise, şablonlar silindir şeklindedir. Pat şablonları içine pompalanır rakle içten sıyrılır.

Baskı ve kurutmadan sonra boyaların fiksesi için, kullanılan boyar madde cinsine bağlı olarak şu metotlardan biri uygulanır:

1-Buharlama ile fikse

a-DoymuÅŸ buharla

b-Kızgın buharla ( HT-buhar )

c-Basınçlı buharla

2-Sıcak hava ile fikse

a-150° C sıcaklıktaki hava ile

b-195-200° C sıcaklıktaki hava ile ( Termozol muamelesi )

3-Yaş fikse metotları

Pigment baskılar dışındaki bütün baskılarda boya fiksajını yıkama işlemi takip eder. Böylece kıvam maddelerinin, fikse olmamış boya partüküllerinin, kimyasal madde artıkları vs. nin kumaştan uzaklaştırılması, mümkün olur. Bazı boyar maddelerin ( örneğin küp boyaların ) fiksajı yıkama sırasında tamamlanır. Sonuç olarak yıkama optimum haslık özellikleri sağlar rengi parlatır.

10-3-BÄ°TÄ°M

Tekstil ürünlerinin tutum, görünüş ve kullanım özelliklerini geliÅŸtirmek için yapılan son iÅŸlemlere bitim iÅŸlemleri denir. Bitim iÅŸlemleri sanayide zaman zaman “ terbiye ” ve “ apre ” terimleri ile de ifade edilmekle beraber kavram kargaÅŸasına yol açmamak için burada bu terimlerin kullanılmasında sakınılacaktır.

Eskiden bitim işlemlerinin ana amacı alıcıda satın alma isteği uyandırmak, yani ürünün albenisini arttırmaktı. Bu ise, tutum ve görünümü geliştirmekle sağlanıyordu. Oysa sentetik liflerin ortaya çıkması ve değişen yaşam koşulları yüzünden doğal liflere, kendilerine has iyi özelliklerini kaybetmeden ilave bazı özellikler ( örneğin buruşmazlık gibi ) kazandırılması olayı gündeme geldi. Böylece doğal liflerin sentetik liflerle rekabeti mümkün olabilecekti. Bu eğilim, tekstil ürünlerinin kullanım özelliklerini geliştirmeye yönelik bitim işlemlerinin doğmasına yol açtı.

Diğer bir gelişme de bitim işlemleri ile elde edilen etkilerinin dayanıklılığı (kalıcılığı)

konusunda oldu. Eskiden bitim işleminden ana amaç alıcıda satın alma isteğini uyandırmak olduğundan elde edilen etkilerin kullanıma dayanıklı olmasına çok önem verilmezdi. Bugün ise, çoğu kez tekstil ürününe bir takım özelliklerin verilmesi yeterli olmakla bu özelliklerin kullanıma, özellikle yıkmaya, karşı dayanıklı olması istenmektedir.

Tekrarlı yıkamalara karşı dayanıklı olup olmamasına göre geçici veya kalıcı diye sınıflandırdığımız bitim işlemleri ile tekstil malzemesine verilen başlıca özellikler şunlardır:

1-Görünüş ile ilgili özellikler: Düzgünlük, parlaklık, sıklık matlık gibi

2-Tutum ile ilgili özellikler: Sertlik, dirilik, dolgunluk, yumuşaklık, elastiklik, tokluk gibi.

3-Kullanım ile ilgili özellikler: Buruşmazlık, yanmazlık, su geçirmezlik, çekmezlik, keçeleşmezlik, kir tutmazlık ve yıkama ile kiri kolay giderme, küflenmezlik, antimikrobiklik gibi.

Bu işlemleri iki büyük gurupta incelemek mümkündür.

1.Kimyasal bitim iÅŸlemleri ( =yaÅŸ bitim iÅŸlemleri )

2.Mekanik bitim iÅŸlemleri ( =kuru bitim iÅŸlemleri )

Kimyasal bitim işlemlerinin esası terbiye maddelerinin herhangi bir uygulama yöntemine göre tekstil ürününe uygulanması ve bu sırada life bağlanmasıdır. Terbiye maddeleri malzemeyi bir banyodan uygulandıkları için bu işlemlere yaş bitim işlemleri de denilmektedir. Kimyasal bitim işlemlerine yine yaş terbiye işlemleri olan ön terbiye işlemlerinden ayıran başlıca özellik ön terbiye işlemlerinin ekstraktif olmasına karşılık kimyasal bitim işlemlerinin additif ( katılma ) işlemi olmasıdır. Yani işlem sonunda tekstil malzemesine bir şeyler katılmakta, dolayısıyla ağırlığından artış olmaktadır.

Kimyasal bitim işlemlerinde kullanılan tekstil terbiye maddelerinin genellikle liflere fazla afinetisi yoktur. Dolayısıyla çektirme yöntemi yerine çoğunlukla emdirme yöntemine göre uygulanırlar. Ayrıca aktarma, kaplama, püskürtme yöntemlerinden birine göre da çalışmak mümkündür.

Mekanik bitim işlemlerine gelince, bu tür işlemlerde kimyasal bir madde uygulaması söz konusu değildir. Elde edilmek istenen efektler bastırma, kesme, tüylendirme, ısıl işlemler gibi mekanik ( fiziksel ) yollarla sağlanır. Bazı durumlarda mekanik bitim işlemleri sırasında tekstil malzemesine su, yardımcı madde vb. etki ettirilirse bile genellikle bu tip bitim işlemleri kuru işlemlerdir. Bu işlemler bazen tek başına, ama çoğu kez kimyasal bitim işlemlerinden sonra uygulanır.

Mekanik bitim işlemlerinden amaç, genellikle kumaşın görünüm ve tutumu geliştirmektir. Fakat; örneğin, pamuklu malların çekmesini önlemek için yapılan sanforizasyon gibi bazı işlemler kullanım özelliklerini geliştirmek içindir.

Bir tekstil malzemesine uygulanacak bitim işlemleri ( kimyasal ve mekanik ) lifin cinsine yakından bağlıdır. Örneğin, ipek ve yün gibi liflerin kendilerine has özellikleri nedeniyle satılabilir hale gelmek için oldukça küçük çapta ve mutedil bitim işlemine ihtiyaçları olduğu halde, pamuk lifi çok daha fazla ve şiddetli bitim işlemi gerektirir; ayrıca bu ölçüdeki işlemlere de dayanabilecek özelliktedir.

Malın kullanım amacı da uygulanacak bitim işlemlerini belirlemede önemlidir. Örneğin, giysi yapımında kullanılacak bir mala uygulanacak bitim işlemleri ile döşemelik mallara uygulanacak aynı değildir

Kısaca bitim işlemleri ;

Tekstil mamullerine ön terbiye ve renklendirme işlemleri sonrasında uygulanan ve tekstil mamulüne istenilen görünüm ve özellikleri sağlamak amacıyla uygulanan işlemlerdir.

İkiye ayrılırlar;

A-Tutum ve görünümü geliştiren apreler,

B-Kullanımı geliştiren apreler

A-TUTUM VE GÖRÜNÜMÜ GELİŞTİREN APRELER

YUMUÅžATMA:

Tekstil mamullerine yumuşak tutum verebilmek amacıyla yapılan işlemlerdir. yumuşatma işlemi mekanik olarak elde edilebilse de yinede yumuşatıcı maddelerin kullanılması ile daha iyi sonuç elde edilir. Tekstil mamulleri, piyasaya sunulmadan önce alıcı isteği uyandırma ,kullanım rahatlığı vermek amacıyla yumuşatıcı maddelerle muamele edilirler.

SERT TUTUM APRESÄ°:

Sert tutum apresi genellikle pamuklu dokumalar için kullanılır. Kumaşlar sertleştirici madde içeren apre çözeltisine sokulur ve apre maddesinin mamulün gözeneklerine yerleşmesi sağlanarak, istenilen sertlik elde edilebilir.

PRESLEME:

Yünlü mamullerin yüzey düzgünlüğünü sağlamak amacıyla silindir preslerle ile yapılan işlemdir. Kumaş basınç uygulayan iki silindir arasından geçirilir.

KALENDERLEME:

Tekstil mamulünü yumuşatmak ve yassılatmak , iplikler arasındaki aralıkları kapatmak veya yüzeye parlaklık vermek amacıyla kumaşın basınçlı silindirler arasından geçirilmesidir. En az iki silindir arasından geçirilir. Yünlüler hariç pamuklu ve sentetik elyafların tümüne uygulanır.

MAKASLAMA:

Kumaş yüzeyindeki hav tüycüklerini tamamen uzaklaştırmak yada bunların belirli bir yükseklikte düzgün bir seviyede kesmek amacıyla yapılır. Yünlü kumaşların yakılması zor olduğundan genellikle makaslanır.

ÅžARDONLAMA:

Dokuma yada örme kumaşların ipliklerinin içerisinden ,liflerin çekilerek kumaş yüzeyine çıkarılması ve böylece tüylendirilmiş yüzeyli bir kumaş görünüşü oluşturulmasıdır. Şardonlama enlemesine açık durumdaki kumaşın, doğal veya :-):-):-):-)lik ince teller yada zımpara kaplı dönen silindirler ile aksi yönde geçirilirken mamulün üzerinden geçirilmesi ile gerçekleşir. Battaniye, peluş, oduncu göleklik kumaşlarında özellikle uygulanır.

ZIMPARALAMA:

Şardonlamanın diğer bir şeklidir. Dokuma yüzeyinin güderi benzeri bir görünüş elde etmesi için ,zımpara kağıdı ile kaplı bir silindir ile işlemden geçirilmesidir. İnce dişli bıçakların yada zımpara silindirlerinin kullanımı ile uygulanan mekanik işlemlerdir. Montluk, elbiselik vb gibi kumaşlara şevtali kabuğu gibi tüylük kazandırılır.

DEKATÃœR:

Tekstil mamulünün bir bant üzerinde hareket ederken istenilen ende basınç altında ısı verilerek açıldıktan sonra silindirler arasından geçirilirken ütülenir. Ütülemenin daha iyi olması için buhar verilir.

DOLGU APRESÄ°:

Açık yapılı pamuklu kumaşlarda , atkı ve çözgüler arasındaki boşlukların dolgu maddesi ile emdirme yapılarak doldurulması işlemidir. Dolgu maddeleri kumaşı tüllendirdiğinden beyaz mamullerde kullanılır.

B-KULLANIMI GELÄ°ÅžTÄ°REN APRELER

ÇEKMEZLİK APRESİ :

Çekmezlik apresi; tekstil materyalinin çekmesine neden olan etkileri en aza indirmek veya yok etmek amacıyla yapılan işlemlerdir ancak; bir mamulün çekmezlik işlemi görmesi halinde çekmeyi sağlayan tüm şartlara karşı direnç kazanacağı söylenemez. Bu tekstil mamulünün yapısına ve daha çok işlem koşullarına bağlıdır.

BURUÅžMAZLIK APRESÄ° :

Bir tekstil kumaşının kullanımı sırasında oluşan buruşukluklara karşı direncini ve ondan kurtulma özelliğini ifade eder. Buruşmazlık da tamamen direnç gösterme kabiliyetinden ziyade, ilk şekline dönebilme kabiliyeti önemlidir.

GÜÇ TUTUŞURLUK, YANMAZLIK APRESİ :

Liflerin yada kumaşların güç tutuşurluk maddeleri ile işlemden geçirilmeleridir. Bu bitim işlemi;

Tekstil materyalinin alev almaya karşı koymasını,

Eğer alev almışsa hızının yavaşlatılmasını,

Yakıcı etkenden uzaklaştırıldığında kısa bir süre sonra yanmanın kendiliğinden durmasını sağlar.

SU GEÇİRMEZLİK APRESİ :

Kumaşın yüzeyinin su ve hava geçirmez bir tabaka ile kaplanmasıdır. Deri solunumu ve ter nakli mümkün değildir.

SU Ä°TÄ°CÄ°LÄ°K APRESÄ° :

Mamuldeki lif ve ipliklerin etrafında çok ince bir hidrofob zar oluşturmaktır. Lifler ve iplikler arasındaki gözenekler kapanmaz. Deri solunumu ve ter nakli gerçekleştirilebilir. Çok fazla yağmur sonucu zamanla mamul gözeneklerden su girebilir.

BONCUKLANMAYI ÖNLEYİCİ APRE:

Boncuk veya pilling denilen ufak lif düğümlerinin ortaya çıkmasını önleyen ve mamul kumaşlara uygulanan bir ard işlemdir. Prensip ; boncuklanmaya neden olan lif uçlarının yok edilmesidir. Yakma ve makaslama işlemi bu işlem için uygulanabilir.

GÃœVE YEMEZLÄ°K APRESÄ°:

Güve kurdu ve halı kınkanatlıları, hayvansal liflerden oluşan kumaşlara, zarar verici olarak bilinirler. Bu lifler karışım halde iken de , karışımı oluşturan diğer lif bu zararlının sindirebileceği bir lif olmasa dahi hayvansal lifle birlikte zarar görebilir. Güve yemezlik apresi; yün yada diğer protein liflerini güve ve benzeri gibi haşerelerin verebileceği zarardan korumak amacıyla uygulanır.

YAÄž Ä°TÄ°CÄ°LÄ°K:

Yağ itici kimyasalların kullanılarak, tekstil mamulünün katı ve sıvı yağlara karşı leke tutmazlık kabiliyetinin sağlanmasıdır.

KAYMAZLIK APRESÄ°:

Yapay lif flamentlerinden oluşana dokumalarda ipliklerin kayma dayanımını artırmaya yarayan bitim işlemidir. Astarlar için önemlidir. Yapay reçineler, yapışkan ve film oluşturucu maddeler ile gerçekleştirilir.

KÄ°R Ä°TÄ°CÄ° APRE- KÄ°R TUTMAZLIK APRESÄ°:

Tekstil liflerinde elektrostatik yüklenme yalıtkanlığı ve yağlı kirlerin tutunma özelliğini engellemeye yarayan ve daha sonraki temizleme işlemlerini kolaylaştıran tüm bitim işlemleri için kullanılan genel bir terimdir.

Kir iticilik , kir tutmazlık ve kirin kolay uzaklaştırılması gibi kavramlar aşağıda gösterilen üç sınıflandırma ile açıklanabilir:

Kuru kirin itilmesi ve kuru tekstil mamullerinden ıslak kirin itilmesi,

Hafif kirlerin uzaklaştırılmasının kolaylaştırılması,

Yıkama sırasında ıslak tekstillerden ıslak kirin itilmesi.

SANFORLAMA:

Özellikle selüloz esaslı mamullerde ( pamuk, viskon, keten vb.) ,mamulün her yerinde aynı özelliği sağlamak amacıyla yapılan mekanik işlemdir. Bu işlemin amacı tekstil işletmelerinde dokuma (veya örme) öncesi , dokuma (veya örme) ve terbiye işlemleri sırasında kumaşta oluşan çözgü yönündeki gerilimlerin yok edilmesi, böylece lifler doku içinde daha rahatlamış, daha gerilimsiz hale getirilmiş olur. Gömleklik kumaşlarda özellikle uygulanır.

BÄ°TÄ°M (APRE) Ä°ÅžLEMLERÄ°NDE GENEL HATALAR

Düzgün Olmayan Apre

Apre Lekeleri (Özellikle Silikon Lekeleri)

Kırışık İzi (Kumaşta)

Basınç Uygulama Farkı (Basınç İzi)

Tuşenin Çok Sert Olduğu Sert Tutum Hatası

Dolgunlaştırma Apresinden Kaynaklanan Hata

Tozlanma, Gri Tüllenme Hatası

Reçine Esaslı Apre Maddelerinden Kaymaklanan Kötü Koku Hatası

Aşırı Kimyasal Kullanımından Kaymaklanan Elyafın Zarar Gördüğü Hatalar

Eko-Teks İçerisinde İstenmeyen Formaldehit Fazlası

Hare, Apre Maddesi Kalıntısı

Bozuk Tüylendirme, Şardon Apresinden Kaynaklanan Hatalar

Buruşmazlık Apresi Gibi Aşırı Kimyasal Kullanılan Aprelerden Kaynaklanan Haslık Düşmesi (Mamülde)

Malumunuz HEMENPAYLAS sitesi kapandı. Benim mugalata.s i t e m y n e t .com’daki notların da bir çoÄŸu orda olduÄŸundan benim notlar da uçtu ordan. Tabi bu demek deÄŸildir ki, bu notlar benim bilgisayarımda çürüyüp gidecek. Tabi ki de onları sizinle paylaÅŸacağım. Bu sefer ordakilerin daha da fazlasını paylaşıyorum. Ä°ster dört farklı parça olarak, isterseniz hepsini birden indirebilirsiniz. Notların bir çoÄŸu (Yaklaşık % 94.7’si) Türkçe’dir. Bana teÅŸekkür etmeden önce bu notları hazırlayanlara teÅŸekkür etmeyi unutmayın.

Birinci bölüm

Download - DepositFiles.com - the best upload and file sharing service!

10 mb

3D_MAX

ASSEMBLER

CGI

CSS

JAVASCRIPT

JSP

LINUX

MATLAB

NOVELL

PERL

PROLOG

UNIX

VISUAL_FOX_PRO

İkinci bölüm

Download - DepositFiles.com - the best upload and file sharing service!

47 mb

ASP

DHTML

FLASH

HTML

JAVA

DREAMWEAVER_FIREWORKS

PHP

Üçüncü bölüm

Download - DepositFiles.com - the best upload and file sharing service!

76 mb

C_SHARP

SQL

VISUAL.NET

VISUAL_BASIC

XML

Dördüncü bölüm

Download - DepositFiles.com - the best upload and file sharing service!

42 mb

AUTOCAD

C_C_PLUSPLUS

DELPHI

NETWORK

OFFICE

ORACLE

PASCAL

PHOTOSHOP

Hepsi

Download - DepositFiles.com - the best upload and file sharing service!

177 mb

Alıntıdır

Savaşa katılmadığı halde, doğrudan ve dolaylı nedenlerle ülke ekonomisi savaştan kötü etkilendi. Bir milyon insanın askere alınması, hem bu insanlara yapılan askeri harcamalar nedeniyle, hem de çalışma yaşındaki bunca insanın çalışmadan alıkonulmasından dolayı, harcama artışları gelir düşüşleriyle birlikte yaşandı. Devletçi sanayileşme uygulaması kesintiye uğrarken, Milli Koruma Kanunu gibi yasal düzenlemelerle birlikte , hükümetin ekonomiye olağanüstü koşulların da etkisiyle daha fazla karıştığı bir dönem başladı. Hükümet, piyasa işleyişini olağanüstü önlemlerle düzenlerken, doğrudan ve dolaylı vergileri arttırarak, milli gelirin önemli bir kısmına el koydu. Hızla büyüyen kamu harcamaları, yatırımlara değil de, bütçenin cari ve sermaye transferi harcamalarına gidince, süreç özel sermaye birikiminin hızla genişlemesine tanık oldu. Yasal düzenlemelerin fiyat sürecine etkili olamayışı, kamu harcamalarının artışına paralel olarak üretim düşüşleri ve dışalım güçlüklerinin ortaya çıkışının yarattığı mal kıtlıkları bir taraftan fiyatları arttırırken, diğer yandan özel sermaye birikimini hızlandırdı. Temel tüketim mallarının karneye bağlandığı bu yıllarda, fiyat artışları ve mal darlıklarından ortaya çıkan özel kesimin savaş karlarını vergilendirmek için Varlık Vergisi ve Toprak Mahsulleri Vergisi gibi toplumsal çalkantılar yaratan uygulamalara gidildi. Fiyat artışlarına etki yapan diğer bir unsur ise, savaş dönemi boyunca uygulanan bütçenin açık finansmanı ve para hacminin arttırılmasıdır. Savaş dönemi boyunca dış ticaret fazla vermiştir. (Kepenek/Yentürk, 2000).

1930’ların sonuna doÄŸru siyasal gerginliÄŸin ve silahlanmanın artması, ülkenin savunma harcamalarını büyüttü. Silah ithalatını içine alan dış ticaret dengesi açık vermeye baÅŸlayınca, yeni krediler için giriÅŸimlerde bulunuldu. 1938 yılında yapılan bir anlaÅŸma ile Ä°ngiltere’den satın alınacak sanayi makine ve gereçleri için 10 milyon, silah ve askeri gereçler için 6 milyon sterlinlik Ä°ngiliz kredisi saÄŸlandı. Sanayi kredisi 13 yıl vadeli ve %5.5 faizli iken, silah kredisinin faizi %3, geri ödeme dönemi ise 1951-1962 aralığıydı. Ä°ngiliz kredisinden rahatsızlık duyan Almanya ile 1939 yılında 55 milyon dolarlık bir kredi anlaÅŸması imzalanmasına raÄŸmen, aynı yıl içinde Türkiye’nin Ä°ngiltere ve Fransa ile Karşılıklı Yardım AnlaÅŸması imzalaması nedeniyle bu kredi Almanya tarafından iptal edildi. 1939 Karşılıklı Yardım AnlaÅŸmasından sonra yapılan kredi anlaÅŸmalarıyla Ä°ngiltere’den 42 milyon, Fransa’dan 1.5 milyon sterlinlik (1940 resmi kuruyla toplam 228 milyon TL veya 203 milyon dolar) borç alındı. Ä°ngiltere ile ittifaka raÄŸmen savaÅŸ dışında kalmak için Almanya ile sürdürülen iyi iliÅŸkiler çerçevesinde 1942 yılında Almanya’dan 35 milyon dolarlık kredi alındı. (Tezel, 1994)

ABD’den Türkiye’nin borç almasının tarihi de savaÅŸ yılları içinde baÅŸladı. Daha önceki borç baÅŸvurularını geri çeviren ABD, Ankara’nın 1939 ve 1940’daki kredi isteklerine de olumsuz cevap verdi. SavaÅŸa katılmasıyla birlikte Türkiye’ye 45 milyon dolarlık savaÅŸ malzemesi verdi. Türkiye, bu borcun 5 milyon dolarını geri öderken, geri kalanı 1946’da yapılan bir anlaÅŸma gereÄŸince iptal edildi.(Tezel, 1994)

SavaÅŸ sonrasında dünyada ve Türkiye’de yaÅŸanan siyasal ve ekonomik deÄŸiÅŸimler, hem borç verecek durumda olan ülkelerin, hem de Türkiye’nin konuya yaklaşımı ve uygulanan ekonomi politikalarında köklü deÄŸiÅŸikliklere neden oldu. SavaÅŸ sonrasında SSCB-Türkiye iliÅŸkilerindeki gerginlik dolayısıyla ortaya çıkan güvenlik endiÅŸeleri Türkiye’yi ABD’ye yaklaÅŸtırdığı gibi, yeni ekonomi politikasının oluÅŸumunda bu ülkenin belirleyici rol oynaması sonucunu da birlikte getirdi. Boratav (1989), 1946 yılını, 16 yıldır kesintisiz olarak izlenen kapalı, korumacı, dış dengeye dayalı politikaların adım adım gevÅŸetilmesi, ithalatın serbestleÅŸtirilerek büyük ölçüde arttırılması, dış açıkların kronikleÅŸmeye baÅŸlaması, dolayısıyla dış yardım, kredi ve yabancı sermaye yatırımları ile ayakta duran bir ekonomik yapının yerleÅŸmesinin baÅŸlangıcı olarak hem ekonomik, hem de siyasal anlamda tam bir dönüm noktası olarak ele almaktadır.

Savaş yıllarında genişlemeye başlayan özel sermaye, savaş sonrası dönemde, iç ve dış etmenlerin katkısıyla, toplumsal ve ekonomik gelişmede, daha önceki dönemlerle kıyaslanmayacak bir şekilde etkinlik kazandı. Çok partili siyasal yaşama geçilmesi ve ekonominin dış yardımlara ve yabancı sermayeye açılması ile birlikte yaşanan kırsal kesimin pazara açılması, hızlı kentleşme yeni birikim olanakları sağladı. Çok partili siyasal yaşam, diğer iç ve dış gelişmeler, siyasal yönetimin sermaye birikiminden yana olması sürecini beraberinde getirdi. Siyasal yönetimi de yanına alan sermaye birikiminin, ekonomik ve toplumsal gelişmeyi tümüyle kavrayıcı bir nitelik kazandığı sürece girildi.(Kepenek/Yentürk, 2000).

II. Dünya Savaşı sonrasında tarıma yönelik uygulamalar toplumsal hayatı da etkiledi. Tarımın makineleşmesi, özellikle traktör sayısındaki patlama emek talebini düşürürken, emek fazlası kentlere göç etmeye başladı. Tarımdaki diğer girdilerin artması, karayolu yapımına verilen ağırlık, destekleme alımları, sübvasyonlar hem üretimi, hem verimliliği, hem işlenen toprak alanını arttırdı ve tarım piyasa için yapılmaya başladı. Kentlerin hızla büyümesi bir taraftan altyapı sorunları ortaya çıkarırken, diğer taraftan tüketim kalıplarını değiştirdi. Dayanıklı-dayanıksız lüks tüketim ürünlerinin istemi arttı.

1946 yılında %2 oranında fazla veren dış ticaret, bu yıldan sonra devamlı açık verdi. 1955 yılına geldiÄŸinde dışsatım, dış alımın ancak %63’ünü karşılayabiliyordu. SavaÅŸtan hemen sonra dışalım üzerindeki fiyat ve miktar sınırlamaları kalkınca dışalım hızla arttı. Bu artışın nedenleri tüketim artışı ile birlikte, daha sonraki yıllarda Türkiye’yi zora sokan üretimin ithalata dayalı olmasıdır. Dış girdiye dayalı bu bağımlı imalat biçimi bir sonraki alt baÅŸlık altında ayrıntılı olarak ele alınacaktır.

SavaÅŸ sırasında ekonomide yaÅŸanan gerilemeler, savaÅŸ sonrası dönemde hızla telafi edilmeye baÅŸlandı. Ana ekonomik göstergeler 1946 sonrasında hızlı bir büyüme sürecine girildiÄŸini göstermektedir. Ancak bu geniÅŸleme çok uzun ömürlü olamadı. 1954 yılından itibaren bir durgunluk baÅŸladı. Ä°hraç mallarına yönelik talep düşerken, dış kaynakların belli bir düzeyi aÅŸamamasından dolayı ithalata sınırlamalar getirildi. Bu bir taraftan mal kıtlıklarına yol açarken, öte taraftan KÄ°T’lerin özel kesime devrini amaçlayan iktidarın, tüketim mallarını ikame edebilmek için kamu yatırımlarını geniÅŸletmesine yol açtı. Ancak alınan önlemler dış ticaret açıklarını ortadan kaldırmaya yetmedi. Milli Koruma Kanunu’nu andıran 4 yıllık uygulamalardan sonra 1958 yılında, IMF baÅŸta olmak üzere yardım çevrelerinin önerileri doÄŸrultusunda, devalüasyona gidildi, iç ve dış ticaret üzerindeki sınırlamalar kaldırıldı. (Boratav, 1989).

SavaÅŸ sonrası döneme net borçluluÄŸu sıfır olarak giren Türkiye’nin bu durumu, savaÅŸ sonrasında deÄŸiÅŸmiÅŸtir.

YALIN ÃœRETÄ°M NEDÄ°R?

Yalın üretim, üretime yük getiren tüm israflardan arınmayı hedef alan bir yaklaşımdır. Yalın Üretimde emek-zanaat yoğun üretim ile seri üretimin üstünlükleri biraraya getirilmiştir. Yalın üretimin ana stratejisi hızı artırıp, akış süresini azaltarak kalite, maliyet, teslimat performansını aynı anda iyileştirmektir. Yalın üretim müşteri ihtiyaçları doğrultusunda malzeme veya bilgiyi dönüştüren veya şekillendiren ve katma değer yaratan faaliyet ile zaman ve kaynak kullanan, ancak ürün üstüne müşteri ihtiyaçları doğrultusunda değer ilave etmeyen ve katma değer yaratmayan faaliyeti ayırt etmeye yarar.

YALIN ÜRETİM İÇİN YALIN DEĞİŞİMİN GERÇEKLEŞTİRİLMESİNDE KULLANILABİLECEK ARAÇLAR

· Basit stratejiler

· Basit yönetim kuralları

· Kesintisiz bir organizasyon

· Yoğun eğitim ve Kaizen

· Ekip çalışması

· Serbest kıyafet sistemi

· Şirket gömlekleri

· En iyiler, en kötüler seçimi

· Paydaşlara kar paylaşımı

· Değişik ücret skalası

· Görsel kontrol

· Çalışan memnuniyeti anketleri

· İletişim yönetimi

· Ödül-prim sistemleri

· Öneri sistemi

· Beyaz yaka üretimin içinde

· Şirket değerlerinin oluşturulması

· İşten çıkarma ve almaların zorlaştırılması

· Her zaman, her yerde şeffaflık ve dürüstlük

ÃœRETÄ°MDE TEMEL Ä°SRAFLAR

1.Hurdalar

2.Fazla üretim

3.Gereksiz malzeme taşımaları

4.Yarı mamul ve bitmiş ürün stokları

5.Gereksiz, katma deÄŸer yaratmayan operasyonlar

6.İşçinin makina zamanı içinde beklemeleri

7.Gereksiz işçi hareketleri

Ä°SRAFLARIN NEDENLERÄ°

1.Yetersiz çalışma metodları

2.Uzun hazırlık zamanları

3.Yetersiz prosesler

4.EÄŸitim eksikliÄŸi

5.Yetersiz bakım

6.Uzun mesafeler

7.Liderlik eksikliÄŸi

Ä°SRAFLAR

1.Reaktif kalite kontrol etkinlikleri israftır çünkü ürün kontrol edildiği için değil, kaliteli olduğu için değer kazanır.

2.Stoklu çalışmak israftır çünkü ürünün bekletilmesi genelde katma değer getirmez, fiyatını artırmaz.

3.Taşımalar israftır çünkü ürünün üretim süreci içinde taşınmasının ürün değeri üzerinde hiçbir etkisi yoktur.

4.Beklemeler israftır çünkü kalıp değiştirme, ayar zamanları, arızalar ve diğer nedenlerden kaynaklanan beklemeler, aynı süre içinde katma değeri olan etkinliklerin yapılmasını engeller.

5.Fazla üretim israftır çünkü atıl stok oluşmasına neden olur.

ÃœRETÄ°MÄ° AKSATMAMANIN 2 YOLU VARDIR

1. Stoklu çalışmak. Ancak bu durumda aşağıda belirtilen problemlerle karşılaşılabilir.

1) Stok maliyetlerinin ürün maliyetlerine yansır.

2) Beklemeler (katma deÄŸer getirmeyen etkinlik ) artar.

3) Değişikliklerin yönetimi zorlaşır.

4) Kalitenin izlenmesi ve kontrolu zorlaşır.

5) Görsel yönetim zorlaşır.

6) Dengesiz iş yükleri oluşur.

7) Müşterinin istediği esnekliğe, maliyetlerden veya rekabet gücünden taviz verilmedikçe ulaşılamaz.

Yüksek stoklar gerçek problemleri saklar ve genelde çözümleri için gayret sarfedilmez.

9) Yönetim tüm zamanını gündelik ve acil durumlarla uğraşmakla geçirir.

10) Müşteri isteklerinin çok değişken olduğu ortamlarda, ani talep değişikliklerine hızlı bir şekilde yanıt vermek zorlaşır.

2.Stokları azaltmak

Bu amaçla akış değer analizi, kanban (transfer stoklarını azaltmak), smed (uzun ayar ve kalıp değiştirme sürelerini düzenlemek), tpm (sık tezgah arızlarına çözüm getirmek) vb. yönetim teknikleri uygulanır.

YALIN YÖNETİM MODELİNİN UNSURLARI

1. Toplam Kalite Yönetimi

2. Yalın Organizasyon ve Süreç İyileştirme

3. Kaizen Saha Çalışmaları

4. Ãœretim-talep Dengeleme

5. Yalın Ãœretim Sistemi ve teknikleri (kalite araçları, Poka, Yoke, TPM, 5S, Görsel Yönetim, JIT, JIDOKA…)

6. Yalın Üretim İnsan Kaynakları Sistemleri

YALIN ÃœRETÄ°M TEKNÄ°KLERÄ°

1. DOE

2. TPM

3. KANBAN

4. POKA YOKE

5. TEK PARÇA AKIŞ

6. SHOJINKA

7. JIDOKA

8. 5S

9. SMED

10. JIT

YALIN ÃœRETÄ°M SÄ°STEMÄ°NÄ°N AÅžAMALARI

1. İsrafların ortadan kaldırılması (tek parça akış, malzeme nakil ve stoklama sistemleri, kalite sistemleri)

2. Ekipmanları iyileştirilmesi (JIDOKA, toplam kalite yönetimi, TPM)

3. Sistem senkronizasyonu (üretim planlama-hat dengeleme, toplam kalite, yardımcı sanayi geliştirme, iş süreçlerinin iyileştirilmesi)

kaynak : bilgiyönetimi

ABD

CoÄŸrafi Verileri

Konum: Kuzey Amerika’da, Kuzey Atlas Okyanusu ve Kuzey Pasifik Okyanusu kıyısında, Kanada ile Meksika arasında yer alır.

Coğrafi konumu: 38 00 Kuzey enlemi, 97 00 Batı boylamı

Haritadaki konumu: Kuzey Amerika

Yüzölçümü: 9,629,091 km²

Sınırları: toplam: 12,248 km

Sınır komşuları: Kanada 8,893 km (2,477 km Alaska dahil), Küba 29 km, Meksika 3,326 km

Sahil ÅŸeridi: 19,924 km

Ä°klimi: ÇoÄŸunlukla ılıman, Hawaii ve Florida’da tropikal, Alaska’da arktik, Mississippi Nehri kıyısında yarı bozkır, güneybatıda çorak iklim görülür.

Arazi yapısı: GeniÅŸ merkez ovası, batıda daÄŸlar, doÄŸuda tepelikler ve alçak daÄŸlar, Alaska’da engebeli daÄŸlar ve geniÅŸ nehir vadileri, Hawaii’de engebeli, volkanik arazi

Deniz seviyesinden yüksekliği: en alçak noktası: Death Valley 86 m

en yüksek noktası: McKinley Dağı 6,194 m

Doğal kaynakları: Kömür, bakır, kurşun, molibden, fosfat, uranyum, boksit, altın, demir, cıva, nikel, potas, gümüş, tungsten, çinko, petrol, doğal gaz, kereste

Arazi kullanımı: tarıma uygun topraklar: %19

daimi ekinler: %0

otlaklar: %25

ormanlık arazi: %30

diÄŸer: %26 (1993 verileri)

Sulanan arazi: 207,000 km² (1993 verileri)

Doğal afetler: Volkanlar, depremler, kasırgalar, toprak kaymaları

Nüfus Bilgileri

Nüfus: 278,058,881 (Temmuz 2001 verileri)

Nüfus artış oranı: %0.9 (2001 verileri)

Mülteci oranı: 3.5 mülteci/1,000 nüfus (2001 tahmini)

Bebek ölüm oranı: 6.76 ölüm/1,000 doğan bebek (2001 tahmini)

Ortalama hayat süresi: Toplam nüfus: 77.26 yıl

erkeklerde: 74.37 yıl

kadınlarda: 80.05 yıl (2001 verileri)

Ortalama çocuk sayısı: 2.06 çocuk/1 kadın (2001 tahmini)

HIV/AIDS - hastalıklarına yakalanan yetişkin sayısı: %0.61 (1999 verileri)

HIV/AIDS - hastalığı olan insan sayısı: 850,000 (1999 verileri)

HIV/AIDS - hastalıklarından ölenlerin sayısı: 20,000 (1999 verileri)

Ulus: Amerikalı

Nüfusun etnik dağılımı: beyaz %83.5, zenci %12.4, Asyalı %3.3, Kızılderili %0.8 (1992)

Din: Protestan %56, Roma Katolikleri %28, Musevi %2, diğer %4, inançsız %10 (1989)

Diller: Ä°ngilizce, Ä°spanyolca

Okur yazar oranı: 15 yaş ve üzeri için veriler

toplam nüfusta: %97

erkekler: %97

kadınlar: %97 (1979 verileri)

Yönetimi

Ülke adı: Resmi adı: Amerika Birleşik Devletleri

kısaltma: US yada USA (ing.), ABD (tr)

ingilizce: United States

Yönetim biçimi: Federal Cumhuriyet

BaÅŸkent: Washington, DC

İdari bölümler: 50 eyalet ve 1 bölge; Alabama, Alaska, Arizona, Arkansas, California, Colorado, Connecticut, Delaware, Kolombiya, Florida, Georgia, Hawaii, Idaho, Illinois, Indiana, Iowa, Kansas, Kentucky, Louisiana, Maine, Maryland, Massachusetts, Michigan, Minnesota, Mississippi, Missouri, Montana, Nebraska, Nevada, New Hampshire, New Jersey, New Mexico, New York, Kuzey Carolina, Kuzey Dakota, Ohio, Oklahoma, Oregon, Pennsylvania, Rhode Adası, Güney Carolina, Güney Dakota, Tennessee, Texas, Utah, Vermont, Virginia, Washington, Batı Virginia, Wisconsin, Wyoming

Bağımlı toprakları: Amerikan Samoa, Baker Adaları, Guam, Howland Adası, Jarvis Adası, Johnston Atol, Kingman Rsifi, Midway Adaları, Navassa Adası, Kuzey Mariana Adaları, Palmyra Atolu, Porto Riko, Virgin Adaları, Wake Adası

Bağımsızlık günü: 4 Temmuz 1776 (Büyük Britanya’dan)

Milli bayram: Bağımsızlık günü, 4 Haziran (1776)

Anayasa: 17 Eylül 1787, 4 Mart 1789 tarihinde yeniden düzenlenmiştir.

Üye olduğu uluslararası örgüt ve kuruluşlar: APEC (Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği Forumu), ARF, AsDB (Asya Kalkınma Bankası), ASEAN (Güneydoğu Asya Ülkeleri Örgütü), AG (Avustralya Grubu), BIS (Uluslararası İmar Bankası), CCC (Gümrük İşbirliği Konseyi), CE (Avrupa Konseyi), CERN (Avrupa Nükleer Araştırma Teşkilatı), CP, EAPC (Avrupa - Atlantik Ortaklık Konseyi), EBRD (Avrupa Yatırım ve Kalkınma Bankası), ECE (Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu), ECLAC (Birleşmiş Milletler Latin Amerika ve Karayipler Komisyonu), ESCAP (Asya ve Pasifikler Ekonomik ve Sosyal Komisyonu), FAO (Tarım ve Gıda Örgütü), G-5, G-7, G-10, IADB (Amerika Bölgesi Kalkınma Bankası), IAEA (Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı), IBRD (Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası), ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü), ICC (Milletlerarası Ticaret Odası), ICFTU (Uluslararası Serbest Ticaret Birlikleri Konfederastonu), ICRM (Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Hareketi), IDA (Uluslararası Kalkınma Birliği), IEA (Uluslararası Enerji Ajansı), IFAD (Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu), IFC (Uluslararası Finansman Kurumu), IFRCS (Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Toplulukları Federasyonu), IHO (Uluslararası Hidrografi Örgütü), ILO (Uluslarası Çalışma Örgütü), IMF (Uluslararası Para Fonu), IMO (Uluslararası Denizcilik Örgütü), Inmarsat (Uluslararası Denizcilik Uydu Teşkilatı), Intelsat (Uluslararası Telekomünikasyon ve Uydu Örgütü), Interpol (Uluslararası Polis Teşkilatı), IOC (Uluslararası Olimpiyat Komitesi), IOM (Uluslararası Göçmen Teşkilatı), ISO (Uluslararası Standartlar Örgütü), ITU (Uluslararası Haberleşme Birliği), MINURSO (BM Bati Sahra Referandum Misyonu), MIPONUH, NAM, NATO (Kuzey Atlantik Asemblesi), NEA (Nükleer Enerji Kurulu), NSG, OAS (Amerika Devletleri Teşkilatı), OECD (Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü),OPCW, OSCE (Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Örgütü), PCA (Daimi Hakemlik Mahkemesi), SPC (Güney Pasifik Komisyonu), UN (Birleşmiş Milletler), UN Güvenlik Konseyi, UNCTAD (Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı), UNHCR (BM Mülteciler Yüksek Komiserliği), UNIKOM (BM Irak-Kuveyt Gözlem Misyonu), UNITAR (BM Eğitim Araştırma Enstitüsü), UNMEE (BM Etyopya-Eritre Misyonu), UNMIBH (BM Bosna Hersek Misyonu), UNMIK (BM Kosova Geçici Yönetimi), UNOMIG (BM Gürcistan Gözlem Misyonu), UNRWA (BM Filistin Mültecileri Yardım Komisyonu), UNTAET (BM Doğu Timor Geçiş Yönetimi), UNTSO (BM Mütareke Gözlem Örgütü), UNU, UPU (Dünya Posta Birliği), WCL (Dünya Emek Konfederasyonu), WHO (Dünya Sağlık Örgütü), WIPO (Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı), WMO (Dünya Meteoroloji Örgütü), WTrO (Dünya Ticaret Örgütü), ZC

Ekonomik Göstergeler

GSYİH: Satınalma Gücü paritesi - 9.963 trilyon $ (2000 verileri)

GSYİH - reel büyüme: %5 (2000 verileri)

GSYİH - sektörel bileşim: tarım: %2

endüstri: %18

hizmet: %80 (1999)

Enflasyon oranı (tüketici fiyatlarında): %3.4 (2000)

İş gücü: 140.9 milyon (2000)

İşsizlik oranı: %4 (2000)

Endüstri: Petrol, çelik, motorlu araçlar, telekomünikasyon, kimyasallar, elektronik, gıda maddeleri, madencilik

Endüstrinin büyüme oranı: %5.6 (2000 verileri)

Elektrik üretimi: 3.678 trilyon kWh (1999)

Elektrik tüketimi: 3.45 trilyon kWh (1999)

Elektrik ihracatı: 14 milyar kWh (1999)

Elektrik ithalatı: 43 milyar kWh (1999)

Tarım ürünleri: Buğday, diğer tahıllar, mısır, meyve, sebze, pamuk, et, kümes hayvanı, süt ürünleri, orman ürünleri, balık

Ä°hracat: 776 milyar $ (2000 verileri)

İhracat ürünleri: Yatırım malları, otomobiller, endüstriyel mallar ve hammaddeler, tüketim malları, tarım ürünleri

İhracat ortakları: Kanada %23, Meksika %14, Japonya %8, İngiltere %5, Almanya %4, Fransa, Hollanda (2000)

Ä°thalat: 1.223 trilyon $ (2000 verileri)

İthalat ürünleri: Ham petrol ve arıtılmış petrol ürünleri, otomobiller, tüketim malları, endüstriyel hammaddeler, yiyecek - içecek

İthalat ortakları: Kanada %19, Japonya %11, Meksika %11, Çin %8, Almanya %5, İngiltere, Tayvan (2000)

Dış borç tutarı: 862 milyar $ (1995 verileri)

Para birimi: ABD Doları (USD)

Para birimi kodu: USD

Mali yıl: 1 Ekim - 30 Eylül

Ä°letiÅŸim Bilgileri

Kullanılan telefon hatları: 194 milyon (1997)

Telefon kodu: 1

Radyo yayın istasyonları: AM 4,762, FM 5,542, kısa dalga 18 (1998)

Radyolar: 575 milyon (1997)

Televizyon yayını yapan istasyonlar: 1,500 den fazla (1997)

Televizyonlar: 219 milyon (1997)

Internet kısaltması: .us

Internet servis sağlayıcıları: 7,800 (2000 verileri)

Internet kullanıcıları: 148 milyon (2000)

Ulaşım ve Taşımacılık

Demiryolları: 225,750 km (1999)

Karayolları: 6,370,031 km (1997)

Su yolları: 41,009 km

Boru hatları: petrol ürünleri 276,000 km; doğal gaz 331,000 km (1991)

Limanları: Anchorage, Baltimore, Boston, Charleston, Chicago, Duluth, Hampton Roads, Honolulu, Houston, Jacksonville, Los Angeles, New Orleans, New York, Philadelphia, Canaveral Limanı, Portland (Oregon), Prudhoe Bay, San Francisco, Savannah, Seattle, Tampa, Toledo

Hava alanları: 14,720 (2000 verileri)

Helikopter alanları: 131 (2000 verileri)

ARJANTÄ°N

CoÄŸrafi Verileri

Konum: Güney Amerika’nın güneyinde, güneyde Atlas Okyanusu kıyısında yer alır. Atlas Okyanusuna kıyısı 4.000 km`yi aÅŸar. Güneyinde ve batısında Åžili, kuzeyinde Bolivya ve Paraguay, kuzeydoÄŸusunda Brezilya ve Uruguay yer alır.

Coğrafi konumu: 34 00 Güney enlemi, 64 00 Batı boylamı

Haritadaki konumu: Güney Amerika

Yüzölçümü: toplam: 2,766,890 km²

kara: 2,736,690 km²

su: 30,200 km²

Sınırları: toplam: 9,665 km

Sınır komşuları: Bolivya 832 km, Brezilya 1,224 km, Şili 5,150 km, Paraguay 1,880 km, Uruguay 579 km

Sahil ÅŸeridi: 4,989 km

İklimi: Arjantin, tamamen güney yarıkürenin ılıman iklim kuşağında yer alır. Kuzeyinde yağmurlu subtropikal iklim hakimdir, güney bölgesinde ise sub-kutupsal bir iklim hakimdir. Yazları hava sıcak ve rutubetli, kışları ise serindir.

Arazi yapısı: Kuzeydoğudaki astropik düzlükler, Pampalar, Patagonya ve dünyanın en sarp yükseltilerinin bulunduğu Andlar Bölgesi olmak üzere Arjantin dört ana bölgeye ayrılır. Arjantin topraklarının büyük bölümü kıraç yada yarı-kıraçtır.

Deniz seviyesinden yüksekliği: en alçak noktası: Salinas Chicas 40 m; en yüksek noktası: Cerro Aconcagua 6,960 m

Doğal kaynakları: Pampalarda verimli topraklar, kurşun, çinko, kalay, bakır, demir yatakları, manganez, petrol, uranyum

Arazi kullanımı: tarıma uygun topraklar: %9

otlaklar: %52

ormanlık arazi: %19

diÄŸer: %20 (1993 verileri)

Sulanan arazi: 17,000 km² (1993 verileri)

Doğal afetler: Andlar Bölgesinde yer alan San Miguel de Tucuman ve Mendoza arazileri deprem riski taşırlar; Pampalar başlayan şiddetli kasırgalar kuzeydoğuya doğru ilerleyebilirler; yoğun su baskınları yaşanabilir.

CoÄŸrafi not: Güney Amerika’nın ikinci en büyük ülkesi. (Brezilya’dan sonra)

Nüfus Bilgileri

Nüfus: 37,384,816 (Temmuz 2001 verileri)

Yaş yapısı: 0-14 yaş: %26.54 (erkek 5,077,593; kadın 4,842,811)

15-64 yaş: %63.04 (erkek 11,795,282; kadın 11,773,855)

65 yaş ve üzeri: %10.42 (erkek 1,609,672; kadın 2,285,603) (2001 verileri)

Nüfus artış oranı: %1.15 (2001 verileri)

Mülteci oranı: 0.64 mülteci/1,000 nüfus (2001 tahmini)

Cinsiyet oranı: doğumlarda: 1.05 erkek/kadın

15 yaş altı: 1.05 erkek/kadın

15-64 yaşlarında: 1 erkek/kadın

65 yaş ve üzeri: 0.7 erkek/kadın

toplam nüfusta: 0.98 erkek/kadın (2001 verileri)

Bebek ölüm oranı: 17.75 ölüm/1,000 doğan bebek (2001 tahmini)

Ortalama hayat süresi: Toplam nüfus: 75.26 yıl

erkeklerde: 71.88 yıl

kadınlarda: 78.82 yıl (2001 verileri)

Ortalama çocuk sayısı: 2.44 çocuk/1 kadın (2001 tahmini)

HIV/AIDS - hastalıklarına yakalanan yetişkin sayısı: %0.69 (1999 verileri)

HIV/AIDS - hastalığı olan insan sayısı: 130,000 (1999 verileri)

HIV/AIDS - hastalıklarından ölenlerin sayısı: 1,800 (1999 verileri)

Ulus: Arjantinli

Nüfusun etnik dağılımı: beyazlar (çoğunlukla İspanyol ve İtalyanlar) %97, melezler, Amerika Kızılderilileri ve diğer beyaz olmayan gruplar %3

Din: Roma Katolikleri %92 , Protestanlar %2, Museviler %2, diÄŸer %4

Diller: İspanyolca (resmi), İngilizce, İtalyanca, Almanca, Fransızca

Okur yazar oranı: 15 yaş ve üzeri için veriler

toplam nüfusta: %96.2

erkekler: %96.2

kadınlar: %96.2 (1995 verileri)

Yönetimi

Ülke adı: Resmi tam adı: Arjantin Cumhuriyeti

kısa şekli : Arjantin

Yerel tam adı: Republica Argentina

yerel kısa şekli: Argentina

ingilizce: Argentina

Yönetim biçimi: Başkanlık Tipi Cumhuriyet

BaÅŸkent: Buenos Aires

İdari bölümler: 23 il ve 1 özerk kent; Buenos Aires; Buenos Aires Federal; Catamarca; Chaco; Chubut; Cordoba; Corrientes; Entre Rios; Formosa; Jujuy; La Pampa; La Rioja; Mendoza; Misiones; Neuquen; Rio Negro; Salta; San Juan; San Luis; Santa Cruz; Santa Fe; Santiago del Estero; Tierra del Fuego, Antartica e Islas del Atlantico Sur; Tucuman

Bağımsızlık günü: 9 Temmuz 1816

Milli bayram: Bağımsızlık günü, 25 May (1810)

Anayasa: 1 Mayıs 1853; AÄŸustos 1994′de yeniden düzenlenmiÅŸtir.

Üye olduğu uluslararası örgüt ve kuruluşlar: AfDB (Afrika Kalkınma Bankası), AG (Avustralya Grubu), BCIE, BIS (Uluslararası İmar Bankası), CCC (Gümrük İşbirliği Konseyi), ECLAC (Birleşmiş Milletler Latin Amerika ve Karayipler Komisyonu), FAO (Tarım ve Gıda Örgütü), G-6, G-11, G-15, G-19, G-24, G-77, IADB (Amerika Bölgesi Kalkınma Bankası), IAEA (Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı), IBRD (Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası), ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü), ICC (Milletlerarası Ticaret Odası), ICFTU (Uluslararası Serbest Ticaret Birlikleri Konfederastonu), ICRM (Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Hareketi), IDA (Uluslararası Kalkınma Birliği), IFAD (Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu), IFC (Uluslararası Finansman Kurumu), IFRCS (Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Toplulukları Federasyonu), IHO (Uluslararası Hidrografi Örgütü), ILO (Uluslarası Çalışma Örgütü), IMF (Uluslararası Para Fonu), IMO (Uluslararası Denizcilik Örgütü), Inmarsat (Uluslararası Denizcilik Uydu Teşkilatı), Intelsat (Uluslararası Telekomünikasyon ve Uydu Örgütü), Interpol (Uluslararası Polis Teşkilatı), IOC (Uluslararası Olimpiyat Komitesi), IOM (Uluslararası Göçmen Teşkilatı), ISO (Uluslararası Standartlar Örgütü), ITU (Uluslararası Haberleşme Birliği), LAES, LAIA (Latin Amerika Entegrasyon Birliği), Mercosur (Güney Amerika Ülkeleri Ortak Pazarı), MINURSO (BM Bati Sahra Referandum Misyonu), MIPONUH, MTCR, NSG, OAS (Amerika Devletleri Teşkilatı), OPANAL, OPCW (Kimyasal Silahları Yasaklama Organizasyonu), PCA (Daimi Hakemlik Mahkemesi), RG, UN (Birleşmiş Milletler), UNCTAD (Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı), UNESCO (Eğitim-Bilim ve Kültür Örgütü), UNFICYP (BM Barış Gücü), UNHCR (BM Mülteciler Yüksek Komiserliği), UNIDO (Endüstriyel Kalkınma Örgütü), UNIKOM (BM Irak-Kuveyt Gözlem Misyonu), UNMEE (BM Etyopya-Eritre Misyonu), UNMIBH (BM Bosna Hersek Misyonu), UNMIK (BM Kosova Geçici Yönetimi), UNMOP (BM Prevlaka Gözlem Misyonu), UNTSO (BM Mütareke Gözlem Örgütü), UNU, UPU (Dünya Posta Birliği), WCL (Dünya Emek Konfederasyonu), WFTU (Dünya İşçi Sendikaları Federasyonu), WHO (Dünya Sağlık Örgütü), WIPO (Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı), WMO (Dünya Meteoroloji Örgütü), WToO (Dünya Turizm Örgütü), WTrO (Dünya Ticaret Örgütü), ZC

Ekonomik Göstergeler

Ekonomiye genel bakış: Arjantin, Latin Amerikanın en gelişmiş ve varlıklı ülkelerinden biridir. Buna rağmen, 1989`da Cumhurbaşkanı Carlos Menem başa geçtiğinde, ülke ağır dış borçlar edinmiş ve enflasyon ayda %200`e ulaşmıştır. Ekonomik krizle savaşmak için hükümet, ticareti liberalleştirme, devlet denetimini en aza indirme ve özelleştirme yoluna gitmiştir. 1991`de radikal finans reformları tamamlanmış ve fon harcamaları hukuki bir şekilde kısıtlandırılmıştır. Enflasyon, sonraki yıllarda hızla düşmüştür. Meksika pezosu krizleri, bankacılık sistemi vadeli mevduatlarında zarara ve kısa süren fakat ciddi bir ekonomik durgunluğa (1995) sebep olmuş; yerel bankacılık sistemini desteklemek için bir seri reform bunu takip etmiştir. 1998`de, en büyük ticaret ortağı Brezilya hakkında yükselen yatırım endişesi, son üç sene içindeki en yüksek yerel faiz oranlarına sebep olmuş ve gelişimi %4.3 oranında yavaşlatmıştır. Son yıllardaki yüksek gelişim seviyesine karşın, Arjantin`in katı işçi yasaları yüzünden, işsizlik oranı iki haneli rakamlarda kalmayı sürdürmüştür.

GSYİH: Satınalma Gücü paritesi: 476 milyar$ (2000 verileri)

Enflasyon oranı (tüketici fiyatlarında): %-0.9 (2000 verileri)

İş gücü: 15 milyon (1999)

İşsizlik oranı: %15 (Aralık 2000)

Bütçe: gelirler: 44 milyar $; giderler: 48 milyar $

Endüstri: Gıda ürünleri, motorlu araçlar, tüketim maddeleri, tekstil, kimyasallar ve petrokimyasallar, matbaa, madencilik, çelik

Endüstrinin büyüme oranı: %1 (2000 verileri)

Elektrik üretimi: 77.087 milyar kWh (1999)

Elektrik üretimi için kaynaklar: fosil yakıtlar: %60.3

hidro: %30.7

nükleer: %8.75

diÄŸer: %0.25 (1999)

Elektrik tüketimi: 77.111 milyar kWh (1999)

Elektrik ihracatı: 1.08 milyar kWh (1999)

Elektrik ithalatı: 6.5 milyar kWh (1999)

Tarım ürünleri: Ayçiçeği çekirdeği, limon, soya fasulyesi, üzüm, mısır, tütün, yer fıstığı, çay, buğday; çiftlik hayvanları

İhracat tutarı: 26.5 milyar $ (2000 verileri)

İhracat ürünleri: Yakıt ve enerji, tahıl, hububat, motorlu araçlar

İhracat ortakları: Brezilya %24, Avrupa Birliği %21, ABD %11 (1999 verileri)

İthalat tutarı: 25.2 milyar $ (2000 verileri)

İthalat ürünleri: motorlu araçlar, motorlu araç parçaları, organik kimyasallar, iletişim araçları, plastik

İthalat ortakları: AB %28, ABD %22, Brezilya %21 (1999 verileri)

Dış borç tutarı: 154 milyar $ (2000 verileri)

Para birimi: Arjantin Pezosu (ARS)

Para birimi kodu: ARS

Mali yıl: Takvim yılı

Ä°letiÅŸim Bilgileri

Kullanılan telefon hatları: 7.5 milyon (1998)

Telefon kodu: 54

Radyo yayın istasyonları: AM 260, FM dakik veriler yok (1,000 in üzerinde lisanssız çalışan FM’ler var), kısa dalga 6 (1998)

Radyolar: 24.3 milyon (1997)

Televizyon yayını yapan istasyonlar: 42 (1997)

Televizyonlar: 7.95 milyon (1997)

Internet kısaltması: .ar

Internet servis sağlayıcıları: 33 (2000)

Internet kullanıcıları: 900,000 (2000)

Ulaşım ve Taşımacılık

Demiryolları: toplam: 33,744 km (167 km elektriklendirilmiş)

Karayolları: toplam: 215,434 km

asfalt: 63,553 km

asfalt olmayan: 151,881 km (1998 verileri)

Deniz yolları: 10,950 km

Boru hatları: Ham petrol 4,090 km; petrol ürünleri 2,900 km; doğal gaz 9,918 km

Limanları: Bahia Blanca, Buenos Aires, Comodoro Rivadavia, Concepcion del Uruguay, La Plata, Mar del Plata, Necochea, Rio Gallegos, Rosario, Santa Fe, Ushuaia

Hava alanları: 1,359 (2000 verileri)

BOLÄ°VYA

CoÄŸrafi Verileri

Konum: Güney Amerika’nın orta kesiminde yer almakta olup, kuzey ve doÄŸuda Brezilya, güneydoÄŸuda Paraguay, güneyde Arjantin, güneybatıda Åžili ve batıda Peru ile çevrilidir.

Coğrafi konumu: 17 00 Güney enlemi, 65 00 Batı boylamı

Harita konumu: Güney Amerika

Yüzölçümü: toplam: 1,098,580 km²

kara: 1,084,390 km²

su: 14,190 km²

Sınırları: toplam: 6,743 km

Sınır komşuları: Arjantin 832 km, Brezilya 3,400 km, Şili 861 km, Paraguay 750 km, Peru 900 km

Sahil şeridi: 0 km (kara ile çevrili)

Denizleri: yok (kara ile çevrili)

İklimi: Deniz seviyesine göre çeşitlilik göstermektedir. Nemli ve soğuk tropikal iklimden, soğuk kutup iklimine kadar bir çok iklimin özelliklerini taşır.

Arazi yapısı: Engebeli Andlar, dağlık Altiplano yaylası, tepelikler, Amazon havzasında düz ovalıkları ile Bolivya 3 esas bölgeye ayrılır. Kuzeyde ve doğuda Oriente, kuzeybatıda Lianos, güneydoğuda Bolivya Chaco bölgeleri yer almaktadır.

Deniz seviyesinden yüksekliği: en alçak noktası: Rio Paraguay 90 m

en yüksek noktası: Nevado Sajama 6,542 m

Doğal kaynakları: Kalay, doğal gaz, petrol, çinko, tungsten, antimon, gümüş, demir, kurşun, altın, kereste, hidro güç

Arazi kullanımı: tarıma elverişli: %2

otlaklar: %24

ormanlık arazi: %53

diÄŸer: %21 (1993 verileri)

Sulanan arazi: 1,750 km² (1993 verileri)

Doğal afetler: Kuzeydoğuda su baskınları (Mart - Nisan)

Coğrafi not: kara ile çevrili

Nüfus Bilgileri

Nüfus: 8,300,463 (Temmuz 2001 verileri)

Yaş yapısı: 0-14 yaş: %38.46 (erkek 1,626,698; kadın 1,565,748)

15-64 yaş: %57.07 (erkek 2,315,098; kadın 2,421,987)

65 yaş ve üzeri: %4.47 (erkek 166,986; kadın 203,946) (2001 verileri)

Nüfus artış oranı: %1.76 (2001 verileri)

Mülteci oranı: -1.45 mülteci/1,000 nüfus (2001 tahmini)

Cinsiyet oranı: doğumlarda: 1.05 erkek/kadın

15 yaş altı: 1.04 erkek/kadın

15-64 yaş: 0.96 erkek/kadın

65 yaş ve üzeri: 0.82 erkek/kadın

toplam nüfusta: 0.98 erkek/kadın (2001 verileri)

Bebek ölüm oranı: 58.98 ölüm/1,000 doğan bebek (2001 tahmini)

Ortalama hayat süresi: toplam nüfus: 64.06 yıl

erkek: 61.53 yıl

kadın: 66.72 yıl (2001 verileri)

Ortalama çocuk sayısı: 3.51 çocuk/1 kadın (2001 tahmini)

HIV/AIDS - hastalıklarına yakalanan yetişkin sayısı: %0.1 (1999 verileri)

HIV/AIDS - hastalıkları taşıyan insan sayısı: 4,200 (1999 verileri)

HIV/AIDS - ölümleri: 380 (1999 verileri)

Ulus: Bolivyalı

Nüfusun etnik dağılımı: Quechua %30, Aymara %25, melez %30, beyaz ırk %15

Dinler: Roma Katolikleri %95, Protestanlar (Evangelist methodistler)

Diller: Ä°spanyolca (resmi), Quechua (resmi), Aymara (resmi)

Okur yazar oranı: 15 yaş ve üzeri bilgiler

toplam nüfus: %83.1

erkek: %90.5

kadın: %76 (1995 verileri)

Yönetimi

Ülke adı: Resmi tam adı: Bolivya Cumhuriyeti

kısa şekli : Bolivya

Yerel tam adı: Republica de Bolivya

yerel kısa şekli: Bolivya

ingilizce: Bolivia

Yönetim Biçimi: Başkanlık Tipi Cumhuriyet

BaÅŸkent: La Paz (devletin bulunduÄŸu ÅŸehir); Sucre (legal baÅŸkent ve adliyenin bulunduÄŸu ÅŸehir)

İdari bölmeler: 9 bölüm; Chuquisaca, Cochabamba, Beni, La Paz, Oruro, Pando, Potosi, Santa Cruz, Tarija

Bağımsızlık günü: 6 AÄŸustos 1825 (Ä°spanya’dan ayrıldı)

Milli bayram: Bağımsızlık günü, 6 Ağustos (1825)

Anayasa: 2 Şubat 1967; Ağustos 1994 tarihinde yeniden gözden geçirilmiştir.

Hukuk sistemi: İspanyol hukuku temel alınmıştır.

Üye olduğu uluslararası örgüt ve kuruluşlar: CAN, CCC (Gümrük İşbirliği Konseyi), ECLAC (Birleşmiş Milletler Latin Amerika ve Karayipler Komisyonu), FAO (Tarım ve Gıda Örgütü), G-11, G-77, IADB (Amerika Bölgesi Kalkınma Bankası), IAEA (Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı), IBRD (Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası), ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü), ICRM (Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Hareketi), IDA (Uluslararası Kalkınma Birliği), IFAD (Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu), IFC (Uluslararası Finansman Kurumu), IFRCS (Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Toplulukları Federasyonu), ILO (Uluslarası Çalışma Örgütü), IMF (Uluslararası Para Fonu), IMO (Uluslararası Denizcilik Örgütü), Intelsat (Uluslararası Telekomünikasyon ve Uydu Örgütü), Interpol (Uluslararası Polis Teşkilatı), IOC (Uluslararası Olimpiyat Komitesi), IOM (Uluslararası Göçmen Teşkilatı), ITU (Uluslararası Telekomünikasyon Birliği), LAES, LAIA (Latin Amerika Entegrasyon Birliği), Mercosur (Güney Amerika Ülkeleri Ortak Pazarı), MONUC (BM Kongo Operasyonu), NAM, OAS (Amerika Devletleri Teşkilatı), OPANAL, OPCW (Kimyasal Silahları Yasaklama Organizasyonu), PCA (Daimi Hakemlik Mahkemesi), RG, UN (Birleşmiş Milletler), UNCTAD (Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı), UNESCO (Eğitim-Bilim ve Kültür Örgütü), UNIDO (Endüstriyel Kalkınma Örgütü), UNMIK (BM Kosova Geçici Yönetimi), UNTAET (BM Doğu Timor Geçiş Yönetimi), UPU (Dünya Posta Birliği), WCL (Dünya Emek Konfederasyonu), WFTU (Dünya İşçi Sendikaları Federasyonu), WHO (Dünya Sağlık Örgütü), WIPO (Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı), WMO (Dünya Meteoroloji Örgütü), WToO (Dünya Turizm Örgütü), WTrO (Dünya Ticaret Örgütü)

Ekonomik Göstergeler

Ekonomiye genel bakış: 1940`lara değin yalnızca ihracata yönelik madenciliğe dayalı ve dışa kapalı bir ekonomisi olan Bolivya, bugün ticaret, finans, madencilik ve sanayi temelinde gelişen karma bir ekonomiye sahiptir. Güney Amerika`nın en yoksul ülkelerinden biri olan Bolivya`da, devlet gelirleri ile yabancı yatırımların çok az oluşu ve yönetimde bir türlü istikrar sağlanamaması yüzünden, ekonomik durum iyileştirilememiştir. Cumhurbaşkanı Sanchez de Lozada (1993-97), piyasa ekonomi reformlarını ilerletmiştir. Lozada`nın başarısı, Meksika ve Mercosur (Güney Amerika Ülkeleri Ortak Pazarı) ile serbest ticaret antlaşması ve ülke havayolları, telefon kurumu, demiryolları, elektrik santrali ve petrol sanayini özelleştirmeyi kapsamaktadır. Hugo Banzer Suarez ise ülkenin yatırım koşullarını değiştirmek için süregelen ahlak bozukluğuna karşı kampanya başlatmıştır. 1999`da Brezilya ile arasına döşenen 2 milyar $ lık doğal gaz boru hattının tamamlanmasıyla, Bolivya bölgenin enerji faaliyet merkezi haline gelmeyi ummaktadır.

GSYİH: Satınalma gücü paritesi - $20.9 milyar (2000 verileri)

GSYİH - reel büyüme: %2.5 (2000 verileri)

GSYİH - sektörlere göre: tarım: %16

endüstri: %31

hizmet: %53 (1999 verileri)

Enflasyon oranı (tüketici fiyatlarında): %4.4 (2000 verileri)

İş gücü: 2.5 milyon

İşsizlik oranı: %11.4 (1997)

Bütçe: gelirler: 2.7 milyar $; giderler: 2.7 milyar $ (1998)

Endüstri: madencilik, arıtım, petrol, yiyecek ve içecek, tütün, el sanatları, giysi

Endüstrinin büyüme oranı: %4 (1995 verileri)

Elektrik üretimi: 3.625 milyar kWh (1999)

Elektrik üretimi için kaynaklar: Fosil yakıtlar: %56.61

hidro: %41.6

nükleer: %0

diÄŸer: %1.79 (1999)

Elektrik tüketimi: 3.377 milyar kWh (1999)

Elektrik ihracatı: 4 milyon kWh (1999)

Elektrik ithalatı: 10 milyon kWh (1999)

Tarım ürünleri: Soya fasulyesi, kahve, pamuk, mısır, şekerkamışı, pirinç, patates, kereste

Ä°hracat: 1.26 milyar $ (2000 verileri)

İhracat ürünleri: Soya fasulyesi, baklagiller, doğal gaz, çinko, altın, ormancılık ürünleri

İhracat ortakları: İngiltere %16, ABD %12, Peru %11, Arjantin %10, Kolombiya %7 (1998)

Ä°thalat: 1.86 milyar $ (2000 verileri)

İthalat ürünleri: Yatırım malları, ham maddeler ve endüstri malları, kimyasal maddeler, petrol, gıda

İthalat ortakları: ABD %32, Japonya %24, Brezilya %12, Arjantin %12, Şili %7, Peru %4, Almanya %3, diğer %6 (1998)

Dış borç tutarı: 6.6 milyar $ (2000)

Para birimi: Bolivya Pesosu (BOB)

Para birimi kodu: BOB

Mali yıl: Takvim yılı

Ä°letiÅŸim Bilgileri

Kullanılan telefon hatları: 327,600 (1996)

Telefon kodu: 591

Radyo yayın istasyonları: AM 171, FM 73, kısa dalga 77 (1999)

Radyolar: 5.25 milyon (1997)

Televizyon yayını yapan istasyonlar: 48 (1997)

Televizyonlar: 900,000 (1997)

Internet kısaltması: .bo

Internet servis sağlayıcıları: 9 (2000)

Internet kullanıcıları: 35,000 (2000)

Ulaşım ve Taşımacılık

Demiryolları: toplam: 3,691 km

Karayolları: toplam: 49,400 km

asfalt: 2,500 km

asfalt olmayan: 46,900 km (1996)

Deniz yolları: 10,000 km

Boru hatları: Ham petrol 1,800 km; petrol ürünleri 580 km; doğal gaz 1,495 km

Limanları: yok

Hava alanları: 1,093 (2000 verileri)

BREZÄ°LYA

CoÄŸrafi Verileri

Konum: Güney Amerika’nın doÄŸusunda, Atlas Okyanusunun kıyısında yer almaktadır.

Coğrafi konumu: 10 00 Güney enlemi, 55 00 Batı boylamı

Haritadaki konumu: Güney Amerika

Yüzölçümü: toplam: 8,511,965 km²

kara: 8,456,510 km²

su: 55,455 km²

Sınırları: toplam: 14,691 km

Sınır komşuları: Arjantin 1,224 km, Bolivya 3,400 km, Kolombiya 1,643 km, Fransız Guyana 673 km, Guyana 1,119 km, Paraguay 1,290 km, Peru 1,560 km, Surinam 597 km, Uruguay 985 km, Venezuela 2,200 km

Sahil ÅŸeridi: 7,491 km

İklimi: Daha fazla tropikal, ama güney kısmında ılımandır.

Arazi yapısı: Güneyde çoğunlukla yatık ovalar yer almaktadır; ovalar, tepelikler, dağlar ve dar sahil şeridi vardır.

Deniz seviyesinden yüksekliği: en alçak noktası: Atlas Okyanusu 0 m

en yüksek noktası: Pico da Neblina 3,014 m

Doğal kaynakları: boksit, altın, demir yatakları, manganez, nikel, fosfat, platin, kalay, uranyum, petrol, hidro enerji, kereste

Arazi kullanımı: Tarıma elverişli topraklar: %5

sürekli ekinler: %1

otlaklar: %22

ormanlık arazi: %58

diÄŸer: %14 (1993 verileri)

Sulanan arazi: 28,000 km² (1993 verileri)

Doğal afetler: Kuzeydoğuda kuraklıklar; güneyde su baskınları ve arada sırada buzlanmalar.

Nüfus Bilgileri

Nüfus: 174,468,575

Yaş yapısı: 0-14 yaş: %28.57 (erkek 25,390,039; kadın 24,449,902)

15-64 yaş: %65.98 (erkek 56,603,895; kadın 58,507,289)

65 yaş ve üzeri: %5.45 (erkek 3,857,564; kadın 5,659,886) (2001 verileri)

Nüfus artış oranı: %0.91 (2001 verileri)

Mülteci oranı: -0.03 mülteci/1,000 nüfus (2001 tahmini)

Cinsiyet oranı: doğumlarda: 1.05 erkek/kadın

15 yaş altı: 1.04 erkek/kadın

15-64 yaşlarında: 0.97 erkek/kadın

65 yaş ve üzeri: 0.68 erkek/kadın

toplam nüfusta: 0.97 erkek/kadın (2001 verileri)

Bebek ölüm oranı: 36.96 ölüm/1,000 doğan bebek (2001 tahmini)

Ortalama hayat süresi: toplam nüfus: 63.24 yıl

erkek: 58.96 yıl

kadın: 67.73 yıl (2001 verileri)

Ortalama çocuk sayısı: 2.09 çocuk/1 kadın (2001 tahmini)

HIV/AIDS - hastalıklarına yakalanan yetişkin sayısı: %0.57 (1999 verileri)

HIV/AIDS - taşıyan insan sayısı: 540,000 (1999 verileri)

HIV/AIDS - hastalıklarından ölenler: 18,000 (1999 verileri)

Ulus: Brezilyalı

Nüfusun etnik dağılımı: Beyaz ırk (Portekiz, Almanya, İtalya, İspanya, Polonya) %55, melezler %38, siyah ırk %6, diğer (Japon, Arap, Kızılderili) %1

Din: Roma Katolikleri (nominal) %80

Diller: Portekizce (resmi), İspanyolca, İngilizce, Fransızca

Okur yazar oranı: 15 yaş ve üzeri bilgiler

toplam nüfus: %83.3

erkek: %83.3

kadın: %83.2 (1995 verileri)

Yönetimi

Ülke adı: Resmi adı: Brezilya Federal Cumhuriyeti

resmi kısa adı: Brezilya

yerel uzun adı: Republica Federativa do Brasil

yerel kısa adı: Brasil

ingilizce: Brazil

Yönetim biçimi: Başkanlık Tipi Cumhuriyet

BaÅŸkent: Brasilia

İdari bölmeler: 26 eyalet ve bir federal bölge; Acre, Alagoas, Amapa, Amazonas, Bahia, Ceara, Distrito Federal, Espirito Santo, Goias, Maranhao, Mato Grosso, Mato Grosso do Sul, Minas Gerais, Para, Paraiba, Parana, Pernambuco, Piaui, Rio de Janeiro, Rio Grande do Norte, Rio Grande do Sul, Rondonia, Roraima, Santa Catarina, Sao Paulo, Sergipe, Tocantins

Bağımsızlık: 7 Aralık 1822 (Portekiz’den ayrıldı)

Milli bayram: Bağımsızlık günü, 7 Eylül (1822)

Anayasa: 5 Ekim 1988

Hukuk sistemi: Roma hukuk kuralları temel alınmıştır.

Üye olduğu uluslararası örgüt ve kuruluşlar: AfDB (Afrika Kalkınma Bankası), BIS (Uluslararası İmar Bankası), CCC (Gümrük İşbirliği Konseyi), ECLAC (Birleşmiş Milletler Latin Amerika ve Karayipler Komisyonu), FAO (Tarım ve Gıda Örgütü), G-11, G-15, G-19, G-24, G-77, IADB (Amerika Bölgesi Kalkınma Bankası), IAEA (Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı), IBRD (Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası), ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü), ICC (Milletlerarası Ticaret Odası), ICFTU (Uluslararası Serbest Ticaret Birlikleri Konfederastonu), ICRM (Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Hareketi), IDA (Uluslararası Kalkınma Birliği), IFAD (Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu), IFC (Uluslararası Finansman Kurumu), IFRCS (Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Toplulukları Federasyonu), IHO (Uluslararası Hidrografi Örgütü), ILO (Uluslarası Çalışma Örgütü), IMF (Uluslararası Para Fonu), IMO (Uluslararası Denizcilik Örgütü), Inmarsat (Uluslararası Denizcilik Uydu Teşkilatı), Intelsat (Uluslararası Telekomünikasyon ve Uydu Örgütü), Interpol (Uluslararası Polis Teşkilatı), IOC (Uluslararası Olimpiyat Komitesi), IOM (Uluslararası Göçmen Teşkilatı), ISO (Uluslararası Standartlar Örgütü), ITU (Uluslararası Haberleşme Birliği), LAES, LAIA (Latin Amerika Entegrasyon Birliği), Mercosur (Güney Amerika Ülkeleri Ortak Pazarı), NAM , NSG, OAS (Amerika Devletleri Teşkilatı), OPANAL, OPCW (Kimyasal Silahları Yasaklama Organizasyonu), PCA (Daimi Hakemlik Mahkemesi), RG, UN (Birleşmiş Milletler), UNCTAD (Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı), UNESCO (Eğitim-Bilim ve Kültür Örgütü), UNHCR (BM Mülteciler Yüksek Komiserliği), UNIDO (Endüstriyel Kalkınma Örgütü), UNITAR (BM Eğitim Araştırma Enstitüsü), UNMOP (BM Prevlaka Gözlem Misyonu), UNTAET (BM Doğu Timor Geçiş Yönetimi), UNU, UPU (Dünya Posta Birliği), WCL (Dünya Emek Konfederasyonu), WFTU (Dünya İşçi Sendikaları Federasyonu), WHO (Dünya Sağlık Örgütü), WIPO (Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı), WMO (Dünya Meteoroloji Örgütü), WToO (Dünya Turizm Örgütü), WTrO (Dünya Ticaret Örgütü)

Ekonomik Göstergeler

Ekonomiye genel bakış: Portekizlilerin ülkeye geldikleri yıllarda ülkenin baÅŸlıca ekonomik aktivitesi Sandal aÄŸacı ticaretiydi.(15. yüzyıl) 16. - 17. yüzyıllarda ÅŸeker kamışı , 17. - 19. yüzyıllar arasında ise altın madenciliÄŸi revaçtaydı. 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren ise kahve üretimi önem kazandı ve Brezilya dünyanın en önemli kahve üreticilerinden birisi oldu. 15. yüzyıldan 20. yüzyılın baÅŸlarına kadar bir tarım ülkesi ve ucuz hammadde kaynağı olan Brezilya tüm diÄŸer ülkeler gibi 1929 yılında yaÅŸanan Büyük Depresyondan oldukça kötü etkilendi. Bu ekonomik kriz ülke ekonomisinde önemli bir iz bıraktı. Kahve üretimi hızla önem kaybetti ve sanayi onun yerini aldı. Bu gün için ülke sanayi ulusal üretimin %20’sini saÄŸlamakta , bir diÄŸer %20 ‘lik kısmını ise tarım vermektedir. Kalan %60′lık kısmını ise hizmet sektörü karşılamaktadır. Dünyanın sayılı ÅŸeker kamışı üreticilerinden biri olan Brezilyada bu bitkiden ÅŸeker üretildiÄŸi gibi ülkede yakıt olarak da kullanılan Etanol da üretilir. Ãœlkenin yetiÅŸtirdiÄŸi diÄŸer önemli ürünler ; manyok , mısır , pirinç , narenciyedir. Sonuç olarak ülke ekonomisi tüm aksiliklere ve güçlüklere raÄŸmen büyük bir geliÅŸme potansiyeline sahiptir. Ãœlke 1994 yılından , Real Planın uygulamaya konulmasından sonra , elektronik eÅŸya , dayanıklı tüketim maddeleri, gıda, çimento imalatı gibi alanlara yatırım yapmakta ve geliÅŸmenin alt yapısını hazırlamaya çalışmaktadır.

GSYİH: Satınalma gücü paritesi - 1.13 trilyon $ (2000 verileri)

GSYİH - reel büyüme: %4.2 (2000 verileri)

GSYİH - sektörlere göre: tarım: %9

endüstri: %29

hizmet: %62 (1999 verileri)

Enflasyon oranı (tüketici fiyatlarında): %6 (2000)

İş gücü: 79 milyon (1999 verileri)

Sektörlere göre işgücü dağılımı: hizmet %53.2, tarım %23.1, endüstri %23.7

İşsizlik oranı: %7.1 (2000 verileri)

Bütçe: gelirler: 151 milyar $; giderler: 149 milyar $ (1998)

Endüstri: tekstil, ayakkabı, kimyasallar, çimento, ormancılık, demir yatakları, kalay, çelik, uçak, motorlu taşıt ve yedekleri, diğer makine ve ekipmanlar

Endüstrinin büyüme oranı: %6.9 (2000 verileri)

Elektrik üretimi: 337.44 milyar kWh (1999)

Elektrik üretimi için kaynaklar: Fosil yakıtlar: %5.28

hidro: %90.66

nükleer: %1.12

diÄŸer: %2.94 (1999)

Elektrik tüketimi: 353.674 milyar kWh (1999)

Elektrik ihracatı: 5 milyon kWh (1999)

Elektrik ithalatı: 39.86 milyar kWh

Tarım ürünleri: kahve, soya fasulyesi, buğday, pirinç, mısır, şeker kamışı, kakao, narenciye; sığır

Ä°hracat: 55.1 milyar $ (2000)

İhracat ürünleri: imalatlar, demir, soya fasulyesi, ayakkabı, kahve

İhracat ortakları: ABD %23, Arjantin %11, Almanya %5, Hollanda %5, Japonya %5 (1999)

Ä°thalat: 55.8 milyar $ (2000)

İthalat ürünleri: Makine ve araç - gereçler, kimyasal maddeler, petrol, elektrik

İthalat ortakları: ABD %24, Arjantin %12, Almanya %10, Japonya %5, İtalya %5 (1999)

Dış borç tutarı: 232 milyar $ (2000)

Para birimi: Brezilya Reali (BRL)

Para birimi kodu: BRL

Mali yıl: Takvim yılı

Ä°letiÅŸim Bilgileri

Kullanılan telefon hatları: 17.039 milyon (1997)

Telefon kodu: 55

Radyo yayın istasyonları: AM 1,365, FM 296, kısa dalga 161 (1999)

Radyolar: 71 milyon (1997)

Televizyon yayını yapan istasyonlar: 138 (1997)

Televizyonlar: 36.5 milyon (1997)

Internet kısaltması: .br

Internet servis sağlayıcıları: 50 (2000)

Internet kullanıcıları: 8.65 milyon (2000)

Ulaşım ve Taşımacılık

Demiryolları: toplam: 30,539 km (1999 verileri)

Karayolları: toplam: 1.98 milyon km

asfalt: 184,140 km

asfalt olmayan: 1,795,860 km (1996)

Deniz yolları: 50,000 km

Boru hatları: Ham petrol 2,980 km; petrol ürünleri 4,762 km; doğal gaz 4,246 km (1998)

Limanlar: Belem, Fortaleza, Ilheus, Imbituba, Manaus, Paranagua, Porto Alegre, Recife, Rio de Janeiro, Rio Grande, Salvador, Santos, Vitoria

Hava alanları: 3,264 (2000 verileri)

KOLOMBÄ°YA

CoÄŸrafi Verileri

Konum: Güney Amerika’nın güneyinde, Karayip Denizi kıyısında, Panama ve Venezuela arasında ve Kuzey Pasifik Okyanusu kıyısında, Ekvator ve Panama arasında yer almaktadır.

Coğrafi konumu: 4 00 Kuzey enlemi, 72 00 Batı boylamı

Haritadaki konumu: Güney Amerika, Orta Amerika ve Karayipler

Yüzölçümü: 1,138,910 km²

Sınırları: toplam: 6,004 km

sınır komşuları: Brezilya 1,643 km, Ekvator 590 km, Panama 225 km, Peru 1,496 km, Venezuela 2,050 km

Sahil ÅŸeridi: 3,208 km (Karayip Denizi 1,760 km, Kuzey Pasifik Okyanusu 1,448 km)

İklimi: Kıyı bölgelerinde ve doğu ovalarında tropikal iklim, dağlık bölgelerde daha soğuk iklim hakimdir.

Arazi yapısı: Kıyı boyunca düz ovalar, orta kısımlarda dağlar, Andlar ve doğuda yatık ovalar yer almaktadır.

Deniz seviyesinden yüksekliği: en alçak noktası: Pasifik Okyanusu 0 m

en yüksek noktası: Pico Cristobal Colon 5,775 m

Doğal kaynakları: petrol, doğal gaz, kömür, demir, nikel, altın, bakır, değerli taş, hidro güç

Arazi kullanımı: tarıma uygun topraklar %4

sürekli ekinler: %1

otlaklar: %39

ormanlık arazi: %48

diÄŸer: %8 (1993 verileri)

Sulanan arazi: 5,300 km² (1993 verileri)

Doğal afetler: Dağlar volkanik özellik taşımaktadırlar; arada sırada depremler, periyodik kuraklıklar görülebilir.

Nüfus Bilgileri

Nüfus: 40,349,388 (Temmuz 2001 verileri)

Yaş yapısı: 0-14 yaş: %31.88 (erkek 6,507,282; kadın 6,354,454)

15-64 yaş: %63.37 (erkek 12,452,182; kadın 13,117,707)

65 yaş ve üzeri: %4.75 (erkek 859,967; kadın 1,057,796) (2001 verileri)

Nüfus artış oranı: %1.64 (2001 verileri)

Mülteci oranı: -0.33 mülteci/1,000 nüfus (2001 tahmini)

Bebek ölüm oranı: 23.96 ölüm/1,000 doğan bebek (2001 tahmini)

Ortalama hayat süresi: Toplam nüfus: 70.57 yıl

erkek: 66.71 yıl

kadın: 74.55 yıl (2001 verileri)

Ortalama çocuk sayısı: 2.66 çocuk/1 kadın (2001 tahmini)

HIV/AIDS - hastalıklarına yakalanan yetişkin sayısı: %0.31 (1999 verileri)

HIV/AIDS - hastalığı olan insan sayısı: 71,000 (1999 verileri)

HIV/AIDS - hastalıklarından ölenlerin sayısı: 1,700 (1999 verileri)

Ulus: Kolombiyalı

Nüfusun etnik dağılımı: melez %58, beyaz %20, siyah %4, siyahlarla Amerika yerlilerinin karışımı %3, Amerika yerlileri %1, diğer %14

Din: Roma Katolikleri %90

Diller: Ä°spanyolca

Okur yazar oranı: 15 yaş ve üzeri için veriler

toplam nüfusta: %91.3

erkekler: %91.2

kadınlar: %91.4 (1995 verileri)

Yönetimi

Ülke adı: Resmi tam adı: Kolombiya Cumhuriyeti

kısa şekli : Kolombiya

Yerel tam adı: Republica de Colombia

yerel kısa şekli: Colombia

Yönetim biçimi: Başkanlık Tipi Cumhuriyet

BaÅŸkent: Bogota

İdari bölümler: 32 bölüm ve 1 başkent bölgesi; Amazonas, Antioquia, Arauca, Atlantico, Bolivar, Boyaca, Caldas, Caqueta, Casanare, Cauca, Cesar, Choco, Cordoba, Cundinamarca, Guainia, Guaviare, Huila, La Guajira, Magdalena, :-):-):-):-), Narino, Norte de Santander, Putumayo, Quindio, Risaralda, San Andres y Providencia, Distrito Capital de Santa Fe de Bogota, Santander, Sucre, Tolima, Valle del Cauca, Vaupes, Vichada

Bağımsızlık günü: 20 Temmuz 1810 (Ä°spanya’dan ayrıldı)

Milli bayram: Bağımsızlık günü, 20 Temmuz (1810)

Anayasa: 5 Temmuz 1991

Üye olduğu uluslararası örgüt ve kuruluşlar: BCIE, CAN, Caricom (Karayipler Topluluğu ve Ortak Pazarı), CCC (Gümrük İşbirliği Konseyi), CDB (Karayipler Kalkınma Bankası), ECLAC (Birleşmiş Milletler Latin Amerika ve Karayipler Komisyonu), FAO (Tarım ve Gıda Örgütü), G- 3, G-11, G-24, G-77, IADB (Amerika Bölgesi Kalkınma Bankası), IAEA (Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı), IBRD (Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası), ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü), ICC (Milletlerarası Ticaret Odası), ICFTU (Uluslararası Serbest Ticaret Birlikleri Konfederastonu), ICRM (Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Hareketi), IDA (Uluslararası Kalkınma Birliği), IFAD (Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu), IFC (Uluslararası Finansman Kurumu), IFRCS (Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Toplulukları Federasyonu), IHO (Uluslararası Hidrografi Örgütü), ILO (Uluslarası Çalışma Örgütü), IMF (Uluslararası Para Fonu), IMO (Uluslararası Denizcilik Örgütü), Inmarsat (Uluslararası Denizcilik Uydu Teşkilatı), Intelsat (Uluslararası Telekomünikasyon ve Uydu Örgütü), Interpol (Uluslararası Polis Teşkilatı), IOC (Uluslararası Olimpiyat Komitesi), IOM (Uluslararası Göçmen Teşkilatı), ISO (Uluslararası Standartlar Örgütü), ITU (Uluslararası Haberleşme Birliği), LAES, LAIA (Latin Amerika Entegrasyon Birliği), NAM, OAS (Amerika Devletleri Teşkilatı), OPANAL, OPCW (Kimyasal Silahları Yasaklama Organizasyonu), PCA (Daimi Hakemlik Mahkemesi), RG, UN (Birleşmiş Milletler), UN Güvenlik Konseyi, UNCTAD (Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı), UNESCO (Eğitim-Bilim ve Kültür Örgütü), UNHCR (BM Mülteciler Yüksek Komiserliği), UNIDO (Endüstriyel Kalkınma Örgütü), UNU, UPU (Dünya Posta Birliği), WCL (Dünya Emek Konfederasyonu), WFTU (Dünya İşçi Sendikaları Federasyonu), WHO (Dünya Sağlık Örgütü), WIPO (Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı), WMO (Dünya Meteoroloji Örgütü), WToO (Dünya Turizm Örgütü), WTrO (Dünya Ticaret Örgütü)

Ekonomik Göstergeler

Ekonomiye genel bakış: Kolombiya`da gelişme yolunda bir serbest piyasa ekonomisi yürürlüktedir. 1940`lardan sonra sanayide görülen gelişmeye karşın ekonomi ağırlıklı olarak tarıma dayanır. Son yıllarda enflasyon ve işsizlik ciddi boyutlara ulaşırken, ekonomik büyüme hızı düşmeye başlamıştır. Madencilik, sömürge döneminden beri ülke ekonomisinde önemli yer tutmuştur. Llanos ve Amazon Havzası`ndaki iki ana petrol alanının dışında Magdalena Irmağı Vadisi ve Catatumbo Irmağı`ndan da petrol çıkarılır. Kolombiya dünyanın başlıca zümrüt üreticisi durumundadır. Dış ticaret, hammadde ihracatı ve makine ve mamul madde ithalatına dayanır.

GSYİH: Satınalma Gücü paritesi - 250 milyar $ (2000 verileri)

GSYİH - reel büyüme: %3 (2000 verileri)

GSYİH - sektörlere göre: tarım: %19

endüstri: %26

hizmet: %55 (1999 verileri)

Enflasyon oranı (tüketici fiyatlarında): %9 (2000)

İş gücü: 18.3 milyon (1999 verileri)

İş gücünün sektörlere göre dağılımı: Hizmet %46, tarım %30, endüstri %24 (1990)

İşsizlik oranı: %20 (2000 verileri)

Endüstri: Tekstil, gıda, petrol, giysi ve ayakkabı, meşrubat, kimyasal maddeler, çimento, altın, kömür, mücevherat

Endüstrinin büyüme oranı: %11 (2000 verileri)

Elektrik üretimi: 43.574 milyar kWh (1999)

Elektrik tüketimi: 40.532 milyar kWh (1999)

Elektrik ihracatı: 27 milyon kWh (1999)

Elektrik ithalatı: 35 milyon kWh (1999)

Tarım ürünleri: Kahve, kesme çiçek, muz, pirinç, tütün, mısır, şekerkamışı, kakao, sebze, ormancılık ürünleri, karides

Ä°hracat: 14.5 milyar $ (2000 verileri)

İhracat ürünleri: petrol, kahve, kömür, giysi, muz, kesme çiçek

İhracat ortakları: ABD %50, AB %14, Japonya %2 (2000 verileri)

Ä°thalat: 12.4 milyar $ (2000 verileri)

İthalat ürünleri: Endüstri araç gereçleri, taşıt araçları, tüketim malları, kimyasallar, kağıt mamulleri, yakıt, elektrik

İthalat ortakları: ABD %35, AB %16, Japonya %5 (2000 verileri)

Dış borç tutarı: $34 milyar (2000 verileri)

Para birimi: Kolombiya Pezosu (COP)

Para birimi kodu: COP

Mali yıl: Takvim yılı

Ä°letiÅŸim Bilgileri

Kullanılan telefon hatları: 5,433,565 (1997)

Telefon kodu: 57

Radyo yayın istasyonları: AM 454, FM 34, kısa dalga 27 (1999)

Radyolar: 21 milyon (1997)

Televizyon yayını yapan istasyonlar: 60 (1997)

Televizyonlar: 4.59 milyon (1997)

Internet kısaltması: .co

Internet servis sağlayıcıları: 18 (2000)

Internet kullanıcıları: 600,000 (2000)

Ulaşım ve Taşımacılık

Demiryolları: 3,304 km (2000)

Karayolları: toplam: 110,000 km (2000)

Deniz yolları: 18,140 km (1996)

Boru hatları: Ham petrol 3,585 km; petrol ürünleri 1,350 km; doğal gaz 830 km; sıvı doğal gaz 125 km

Limanları: Bahia de Portete, Barranquilla, Buenaventura, Cartagena, Leticia, Puerto Bolivar, San Andres, Santa Marta, Tumaco, Turbo

Hava alanları: 1,091 (2000 verileri)

PARAGUAY

CoÄŸrafi Verileri

Konum: Orta Güney Amerika, Arjantin’in kuzeydoÄŸusunda yer alır.

Coğrafi konumu: 23 00 Güney enlemi, 58 00 Batı boylamı

Haritadaki konumu: Güney Amerika

Yüzölçümü: 406,750 km²

Sınırları: toplam: 3,920 km

sınır komşuları: Arjantin 1,880 km, Bolivya 750 km, Brezilya 1,290 km

Sahil şeridi: 0 km (kara ile çevrili)

Denizleri: yok (kara ile çevrili)

İklimi: Subtropikalden ılımana değişiklik gösterir.

Arazi yapısı: Rio Paraguay’ın doÄŸusunda çimenli ovalar ve aÄŸaçlı tepelikler yer alır; Rio Paraguay’ın batısındaki Gran Chaco bölgrsi genel olarak alçaktır, nehrin bir yakasında bataklıklar, diÄŸer tarafında ise seyrek ormanlar ve dikenli çalılıklar yer alır.

Deniz seviyesinden yüksekliği: en alçak noktası: Rio Paraguay kavşağı ve Rio Parana 46 m

en yüksek noktası: Cerro Pero (Cerro Tres Kandu) 842 m

Doğal kaynakları: Hidro enerji, kereste, demir, manganez, kireçtaşı

Arazi kullanımı: tarıma uygun topraklar: %6

daimi ekinler: %0

otlaklar: %55

ormanlık arazi: %32

diÄŸer: %7 (1993 verileri)

Sulanan arazi: 670 km² (1993 verileri)

Doğal afetler: Su baskınları, düzensiz akan nehirlerin ortaya çıkardığı çamurlar

Coğrafi not: Kara ile çevrili; Arjantin, Bolivya, ve Brezilya arasında yer alır.

Nüfus Bilgileri

Nüfus: 5,734,139 (Temmuz 2001 verileri)

Nüfus artış oranı: %2.6 (2001 verileri)

Mülteci oranı: -0.09 mülteci/1,000 nüfus (2001 tahmini)

Bebek ölüm oranı: 29.78 ölüm/1,000 doğan bebek (2001 tahmini)

Ortalama hayat süresi: Toplam nüfus: 73.92 yıl

erkeklerde: 71.44 yıl

kadınlarda: 76.52 yıl (2001 verileri)

Ortalama çocuk sayısı: 4.11 çocuk/1 kadın (2001 tahmini)

HIV/AIDS - hastalıklarına yakalanan yetişkin sayısı: %0.11 (1999 verileri)

HIV/AIDS - hastalığı olan insan sayısı: 3,000 (1999 verileri)

HIV/AIDS - hastalıklarından ölenlerin sayısı: 220 (1999 verileri)

Ulus: Paraguaylı

Nüfusun etnik dağılımı: melez %95

Din: Roma Katolikleri %90, Mennonite, ve diÄŸer Protestanlar

Diller: Ä°spanyolca (resmi), Guarani (resmi)

Okur yazar oranı: 15 yaş ve üzeri için veriler

toplam nüfusta: %92.1

erkekler: %93.5

kadınlar: %90.6 (1995 verileri)

Amerikan Muhasebe Sistemi

Önemli beş Muhasebe sisteminden biri olan Amerikan sistemi; yevmiyedeki maddeleri defterikebire geçirme işinden ve düzenleme külfetinden kurtulmayı amaçlamıştır.

Özellikle hesap adeti sınırlı olan işletmelerde bu sistem hem pratik ve hem de kullanışlıdır. Bu sistemde yevmiye ile defteri-kebir birleştirilmiş olduğundan Amerikan sistemine Defteri-kebirli Yevmiye sistemi adı da verilir.

Amerikan sistemi defterinin yapılış bakımından iki şekli vardır : Birinci şeklinde borçlu hesaplar sol tarafta, yevmiye ortada ve Alacaklı hesaplar da sağda bulunur. İkinci şeklinde, sol tarafta yevmiye ve sağ tarafta da her hesabın borçlu ve Alacaklı kolonları bulunur. Amerikan sistemindeki her kolon işletmenin en işlek hesaplarına ayrılır, az çalışan hesaplar ise muhtelif kolonuna işlenir ve bu kolonun da ayrıca icmali yapılır.

İlk ve son envanterler yevmiyeli defteri kebirde görünürse mikst Amerikan sistemi görünmezse basit Amerikan sistemi adı verilir.

İlk bakışta çok pratik görülen Amerikan sisteminin bazı sakıncaları vardır: Defteri-kebirde, bir hesabın Alacaklı tarafına yazarken yanlışlıkla diğer hesabın borçlu tarafına yazılmış olabilir. Her sahife bittiği zaman bütün kolon yekunlarının yapılması lazımdır.

Defteri-kebirde çok hesap açılırsa defterin hacmi büyür ve kullanılmaz bir şekil alır. Az hesap açıldığı zaman işlemlerin ayrıntılarına girilemez. Bununla beraber bugün büyük işletmelerde her kolona birer kollektif hesap ayırmak ve bu hesabın da yardımcı defterikebirini tutmak suretiyle Amerikan sisteminden yararlanılmaktadır.

A

AA : Anadolu Ajansı

AAA : Amateur Athletic Association/ Amatör Atletizm Birliği;

AAAD : American Athletic Association of the Deaf/Amerikan Sağır-Dilsiz Spor Birliği

AAASP : American Association of Applied Sports Pschology/Amerikan Uygulamalı Spor Psikolojisi Birliği

AACPR : American Association of Cardiovascular and Pulmonary Rehabilitation/Amerikan Kalp-Damar ve AkciÄŸer Rehabilitasyon BirliÄŸi

AAFPSC : American Academy of Family Physicians, Sports Committee/ Amerikan Aile HekimliÄŸi Akademisi Spor Komitesi

AAHPER : American Alliance for Health, Physical Education and Recreation/ American Sağlık, Beden Eğitimi ve Boş Zamanları Değerlendirme Birliği/İttifakı

AAHPERD : American Alliance for Health, Physical Education, Recreation and Dance/ American Sağlık, Beden Eğitimi, Boş Zamanları Değerlendirme ve Dans Birliği/ İttifakı

AAHPERDYFT : American Alliance for Health, Physical Education, Recreation and Dance Youth Fitness Test/ Amerikan Sağlık, Beden Eğitimi, Boş Zamanları Değerlendirme ve Dans Gençlik Uygunluk Testi Birliği/İttifakı

AAOSSMC : American Academy of Orthopaedic Surgeons, Sports Medicine Committee/Amerikan Ortopedik Cerrahi Akademisi Spor Tıp Komitesi

AAPSC : American Academy of Pediatrics, Sports Committee/ Amerikan Pediatri Akademisi Spor Komitesi

AAPSM : American Academy of Pediatrics Sports Medicine/ Amerikan Pediatrik Spor Tıbbı Akademisi

AATACB : American Athletic Trainers Association and Certification Board/ Amerikan Spor Çalıştırıcıları Birliği ve Sertifikasyon (Yönetim) Kurulu

AAU : Amateur Athletic Union/Amatör Spor Birliği

ABA : American Basketball Association/Amerikan Basketbol BirliÄŸi

ABBA : American Blind Bowlers Association/Amerikan Kör Bowlingciler Birliği

ABC : Asian Basketball Confederation/Asya Basketbol Konfederasyonu

AC : Athletic Club/Spor Kulübü

ACB : Associacion De Clubs Baloncesto/Basketbol Kulüpleri Birliği

ACCME : Accreditation Council for Continuing Medical Education/ Uzatılmış Tıp Eğitimi Akreditizasyon Konseyi

ACE : American Council on Exercise/Amerikan Egzersiz Konseyi

ACHA : American College Health Association/Amerikan Kolej Sağlık Birliği

ACLA : Association of Collegiate Licensing Administrators/ Üniversiteli Lisans Yöneticileri Birliği

ACLS : Advanced Cardiac Life Support/GeliÅŸmiÅŸ Kalp YaÅŸam DesteÄŸi

ACNO : Association des Comites Nationaux Olympiques/Ulusal Olimpiyat Komiteleri BirliÄŸi

ACNOE : Association des Comites Nationaux Olympiques d’Europe/ Avrupa Ulusal Olimpiyat Komiteleri BirliÄŸi

ACOG : American College of Obstetricians and Gynaecologists/ Amerikan Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanları Koleji

ACOM : Association of Collectors of Olympic Memorabilia/Olimpik Hatıra Koleksiyoncuları Birliği

ACSM : American College of Sports Medicine/ Amerikan Spor HekimliÄŸi Koleji

ACTH : Adrenocorticotropic Hormone/ Adrenokortikotropik Hormon

ADP : Adenozin Di(iki) Phospate/ Fosfat

AEMA : Athletics Equipment Managers Association/Spor Ekipmanları(gereç, malzeme) Menejerleri Birliği

AENOC : Association of European National Olympic Committees/ Avrupa Ulusal Olimpiyat Komiteleri BirliÄŸi

AFA : Amateur Football Association/ Amatör Futbol Birliği

AFB : Association for Fitness in Business/ Ä°ÅŸte Uygunluk BirliÄŸi

AFC : Association of Football Clubs/Futbol Kulüpleri Birliği

AGFIS : Association Generale des Federations Internationales de Sports/ Uluslararası Spor Federasyonları Genel Birliği

AHA : American Heart Association/ Amerikan Kalp BirliÄŸi

AIBA : Association Internationale de Boxe Amateur/Uluslararası Amatör Boks Birliği

AIDS : Autoimmune Deficiency Syndrome/Otomatik Bağışıklık Zarar Sendromu

AIESEP : Association Internationale des Ecoles Superieures d’education Physique/Uluslararası Yüksek Beden EÄŸitimi Okulları BirliÄŸi

AIMS : Association of International Marathons and Road Races/ Uluslararası Maraton ve Yol Yarışları Birliği

AIPA : American International Players Association/Amerikan Uluslararası Oyuncular Birliği

AIPS : Association Internationale de la Presse Sportive/Uluslararası Spor Yazarları Birliği

AIWF : Association of International Winter Sports Federations/Uluslararası Kış Sporları Federasyonları Birliği

AMA : American Medical Association/Amerikan Tıp Birliği

AMI : Acute Myocardial Infarction/Akut Miyokard Enfarktüsü

AMS : Acute Mountain Sickness/Akut Dağ Hastalığı

AMTA : American Massage Therapy Association/Amerikan Masaj Terapi BirliÄŸi

ANOC : Association of National Olympic Committees/Ulusal Olimpiyat Komiteleri BirliÄŸi

ANOCA : Association of National Olympic Committees of Africa/Afrika Ulusal Olimpiyat Komiteleri BirliÄŸi

ANSI : American National Standarts Institute/Amerikan Ulusal Standartlar Enstitüsü

AOSSM : American Orthopedic Society for Sports Medicine/ Amerikan Spor Tıbbı Ortopedi Topluluğu

AOMO : International Association of Olympic Medical Officers/ Uluslararası Olimpiyat Hekimler Birliği

APA : American Pschology Association/Amerikan Psikoloji BirliÄŸi

APAQ : Adapted Physical Activity Quarterly/Uyarlanmış Fiziksel Aktivite Magazini

APHA : American Public Health Association/Amerikan Halk Sağlığı Birliği

ARISF : Association of Recognized International Sports Federations/ Tanınmış(Onaylanmış-UOK’ca) Uluslararası Spor Federasyonları BirliÄŸi

ASA : Amateur Swimming Association/Amatör Yüzme Birliği; Amputee Sports Association/ Ampüte Spor Birliği

ASF : Australian Sports Foundation/Avustralya Spor Vakfı

ASGD : Anadolu Spor Gazetecileri DerneÄŸi

ASL : American Soccer League/ Amerikan Futbol Ligi

ASOIF : Association of Summer Olympic International Federations/ Yaz Olimpiyatları Uluslararası Federasyonlar Birliği

ASTM : American Society for Testing and Materials/Amerikan Test ve Materyaller TopluluÄŸu

ATİK : Antalya Tenis İhtisas Kulübü

ATM : Atmospher/Atmosfer

ATP : Association of Tennis Professionals/Tenis Profesyonelleri Birliği;Adenozin Tri(üç) Fosfat

ATPS : Ambient,Temperature and Pressure, Saturated with Water Vapor/ Su Buharına Doymuş Atmosfer Sıcaklığı ve Basıncı

ATUS : Arbeiter Turnen und Uniun Sport /İşçi Beden Eğitimi(Cimnastik) ve Spor Birliği

AV :Atrioventricular/ Atriyoventriküler

AWBA : American Wheelchair Bowling Association/Amerikan Tekerlekli Sandalye Bowling BirliÄŸi

AWPA : American Wheelchair Pilot Association/Amerikan Tekerlekli Sandalye Pilot BirliÄŸi

B

BAD : Basketbol Antrenörleri Derneği

BBESB : Bölge Beden Eğitimi ve Spor Başkanlığı

BD : Body Density/ Vücut Yoğunluğu

BEÖD : Beden Eğitimi Öğretmenleri Derneği

BESB : Beden Eğitimi ve Spor Başkanlığı

BESGM : Beden Eğitimi ve Spor Genel Müdürlüğü

BESYO : Beden Eğitimi Spor Yüksek Okulu

BFB : Biofeedback/Biyofeedback

BHD : Basketbol Hakemler DerneÄŸi

BJK : Beşiktaş Jimnastik Kulübü

BMI : Body Mass Index/Vücut Kitle İndeksi

BTBM : Beden Terbiyesi Bölge Müdürlüğü

BTGM : Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğü

BTPS : Body Temperature and Pressure Saturated with Water Vapor/ Su Buharına Doymuş Vücut Sıcaklığı ve Basıncı

BTT : Beden Terbiyesi Tüzüğü

BTUM : Beden Terbiyesi Umum Müdürlüğü

BUN : Blood Urea Nitrojen/Kan Ãœre Nitrojen

BW : Body Weight/Vücut Ağırlığı

BZDİGM : Boş Zamanları Değerlendirme ve İzcilik Genel Müdürlüğü

C

CABMA : College Athletics Business Managers Association/ Kolej Spor Ä°ÅŸi Menejerleri BirliÄŸi

CAS : Court of Arbitration for Sports/ Spor Tahkim Kurulu

CASS : Canadian Association of Sport Sciences/Kanada Spor Bilimleri BirliÄŸi

CAT : Computerized Axial Tomograph/Kompüterize edilmiş Aksial Tomografi

CBA : Continental Basketball Association/Kıtalararası Basketbol Birliği

CBC : Complete Blood Count/Tam Kan Sayımı

CBD : Confederaco Brasiliade Deportes/Brezilya Spor Konfederasyonu

CDC : Centers for Disease Control/Hastalık Kontrol Merkezi

CDDS : Committee for Development of Sport/Sporu GeliÅŸtirme Komitesi

CEP : Clinical Exercise Physiology/ Klinik Egzersiz Fizyolojisi

CEV : Confederation Europenne De Volleyball/Avrupa Voleybol Konfederasyonu

CFL : Cuma Futbol Ligi

CGS : Competitive Goal Setting/ Yarışmaya Yönelimli Hedef Belirleme

CIAA : Central Intercollegiate Athletics Association/Merkezi Kolejlerarası Spor Birliği

CIES : Centre International Etude de Sport/ Uluslararası Spor Araştırmaları Merkezi

CIFP : Councill of International Fair Play/Uluslararası Fair Play Konseyi

CIJM : Comite International oes Jeux Mediterraneens/Uluslararası Akdeniz Oyunları Komitesi

CIO : Comite International Olympique/Uluslararası Olimpiyat Komitesi

CISM : Conseil International du Sport Militaire/Uluslararası Askeri Sporlar Konseyi

CJAP : Canadian Journal of Applied Phyisology/Kanada Uygulamalı Fizyolojisi Dergisi

CMAS : Confederation Mondiale des Activites Subaquatiques/Dünya Sualtı Aktiviteleri Konfederasyonu

CMHC : Cihan Müsabakalarına Hazırlanma Cemiyeti

CMS : Chronic Mountain Sickness/ Kronik Dağ Hastalığı

CMSB : Confederation Mondiale des Sports de Boules/Dünya Boules Sporu Konfederasyonu

CNCA : Council for National Cooperation Aquatics/Ulusal Su Ä°ÅŸbirliÄŸi Konseyi

CNO : Comites Nationaux Olympiques/ Ulusal Olimpiyat Komiteleri

CNOE : Comites Nationaux Olympiques d’Europe/ Avrupa Ulusal Olimpiyat Komiteleri

CO : Cardiac Output/ Kalp Dakika Hacmi

COE : Les Comites Olympiques Europeens/ Avrupa Olimpiyat Komiteleri

CONCACAF : The Confederacion Norte-Centroamerica na y del carribe de Futbol/Kuzey ve Merkezi Amerika Karabiyen Futbol Konfederasyonu

CONMEBOL : Confederacion Sudamerican de Futbol/Güney Amerika Futbol Federasyonu

CPG : Copyright Promotions Group/Yayın Hakları Promosyon Grubu

CPM : Continous Passive Motion/ Sürekli Pasif Hareket

CPR : Cardiopulmonary Resuscitation/Kardiyopulmoner Canlandırma

CSF : Cerebrospinal Fluid/ Serebraspinal Sıvı

CT : Computerized Tomograghy/ Kompüterize Edilmiş Tomografi

CVP : Central Venous Pressure/ Merkezi Venöz Basınç

CWSA : Canadian Wheelchair Sports Association/Kanada Tekerlekli Sandalye Spor BirliÄŸi

D

DAPRE : Daily Adjustable Progressive Resistance Exercise/Günlük Ayarlanabilir Gelişimsel Direnç Egzersizleri

DIN : Deutsches Institut für Normung/Alman Norm Enstitüsü

DJD : Degenerative Joint Disease/ Dejeneratif Eklem Hastalığı

DNP : Did Not Play/Oynamadı

DOMS : Delayed Onset Muscle Soreness/Gecikmiş Kas Ağrısı Başlangıcı

DOZ : Deutsches Olmpia Zentrum/ Alman Olimpiyat Merkezi

DSR : Department of Sport and Recreation/Spor ve Boş Zamanları Değerlendirme Departmanı

E

EAA : European Athletics Association/Avrupa Atletizm BirliÄŸi

EABA : European Amateur Boxing Association/Avrupa Amatör Boks Birliği

EBU : European Broadcasting Union/Avrupa Yayın Birliği

EBUS : European Underwater and Baromedical Society/Avrupa Sualtı ve Basınç Hekimliği Topluluğu

ECACSIDA : Eastern College Athletics Conference Sports Information Directors Associaton/ Doğu Kolej Spor Konferansı Spor Danışma Direktörleri Birliği

ECC : Emergency Cardiac Care/Acil Kalp Kontrolü

ECFOA:Eastern Collegiate Officials Association/Doğu Kolej Görevlileri Birliği

ECG : Electrocardiogram/ Elektrokardiyogram

EEG : Electroencephalogram/ Elektroensefalogram

EFPM : European Fair Play Movement/Avrupa Fair Play Hareketi(BirliÄŸi)

EGS : Electrical Galvanic Stimulant/ Elektriksel Galvanik Uyarıcı

EHF : European Handball Federation/Avrupa Hentbol Federasyonu

EIA : Exercise-Induced Asthma/ Egzersizle Uyarılmış Astım

EIR : Exercise Immunology Rewiev/Egzersiz Bağışıklık Dergisi

EKG : Elektrokardiyogram

EMG : Eletromygram/ Elektromiyogram

EMS : Electrical Muscle Stimulant/ Elektriksel Kas Uyarıcısı

EMT : Emergency Medical Technicians/İlkyardım Tıp Teknisyenleri

ENGSO : European Non Governmental Sports Organization/Avrupa Sivil Spor Organizasyonu

ENOC : European National Olympic Committees/Avrupa Ulusal Olimpiyat Komiteleri

ENT : Ear, Nose and Throat/Kulak, Burun, BoÄŸaz

EOC : European Olympic Committees/ Avrupa Olimpiyat Komiteleri

EPA : Enviromental Protection Agency/Çevre Koruma Ajansı

ERV : Expiratory Reserve Volume/ Ekspirasyon(Soluk Verme) Yedek Hacmı

ESC : European Sports Conference/ Avrupa Spor Konferansı

ESSR : Exercise and Sports Science Reviews/Egzersiz ve Spor Bilimleri Dergisi

ETA : European Tennis Association/Avrupa Tenis BirliÄŸi

EUBS : European Underwater and Baromedical Society/Avrupa Sualtı ve Basınç Hekimliği Topluluğu

EUSC : European Union Sports Commision/Avrupa BirliÄŸi Spor Komisyonu

EVA : Ethlyvinly Acetate/Etilvinil Asetat

F

F : Female/Bayan; Federation/Federasyon; Frekans

FA : Football Association/Futbol BirliÄŸi

FAI : Federation Aeronautique Internationale/Uluslararası Aeronautique(hava-deniz) Federasyonu

FB : Fenerbahçe

FBP : FIBA Basketball Promototion/ FIBA Basketbol Promosyon

FC : Football Club/Futbol Kulübü

FEI : Federation Equestre Internationale/Uluslararası Binicilik Federasyonu

FEV 1 : Forced Expiratory Volume Over one Second/Bir Saniyedeki Zorlu Ekspirasyon(soluk verme) Hacmi

FFA : Free Fat Acid/Serbest YaÄŸ Asidi

FFW : Fat Free Weight/Yağsız Vücut Ağırlığı

FIA : Federation Internationale de I’Automobile/Uluslararası Otomobil Federasyonu

FIBA : Federation Internationale de Basketball Amateur/Uluslararası Amatör Basketbol Federasyonu

FIBT : Federation Internationale de Bobsleigh et de Tobogganing /Uluslararası Bobsleigh(Bob Kızak) ve Tobogganing Federasyonu

FIC : Federation Internationale de Canoe/Uluslararası Kano Federasyonu; Federation Internationale de Chronometreurs/Uluslararası Zaman tutucular Federasyonu

FIDE : Federation Internationale des Echecs/Uluslararası Satranç Federasyonu

FIDEPS : International Fund for Development of Physical Education and Sport/Uluslararası Beden Eğitimi ve Sporu Geliştirme Vakfı

FIE : Federation Internationale d’ Escrime/Uluslararası Eksrim Federasyonu

FIEP : Federation International Education Phycial/Uluslararası Beden Eğitimi Federasyonu

FIFA : Federation International De Football Assocation/Uluslararası Futbol Federasyonları Birliği

FIG : Federation Internationale de Gymnastique/Uluslararası Cimnastik Federasyonu

FIH : Federation Internacionale de Hockey/ Uluslararası Hokey Federasyonu

FIL : Federation Internationale de Luge de Course/Uluslararası Luge (Kızak) Federasyonu

FILA: Federation Internationale des Luttes Associees/Uluslararası Güreş Birlikleri Federasyonu; Federation Internationale de Lutte Amateur/ Uluslararası Amatör Güreş Federasyonu

FIM : Federation Internationale de Motocylisme/Uluslararası Motorsiklet Federasyonu

FIMS : Federation Internationale de Medicine Sport/Uluslararası Spor Hekimleri Federasyonu

FINA : Federation Internationale de Natation Amateur/Uluslararası Amatör Yüzme Federasyonu

FINO : Federation Internationale de Numismatique Olympique/Uluslararsı Olimpik Para Koleksiyoncuları Federasyonu

FIP : Federation Internationale de Philatelie/Uluslararası Filateli Federasyon;Federation Internationale de Polo/Uluslararası Polo Federasyonu

FIPO : Federation Internationale de Philatelie Olympique/Uluslararası Olimpik Filateli Federasyonu

FIPV : Federacion Internacionale de Pelota Vasca/Uluslararası Pelota Vasca(Pelote Basque-Basque Pelota) Federasyonu

FIQ : Federation Internationale des Quilleurs/Uluslararası Quilleurs Federasyonu

FIRS : Federation Internationale de Roller Skating/Uluslararası Roller Skate Federasyonu

FIS : Federation Internationale de Ski/Uluslararası Kayak Federasyonu

FISA : Federation Internationale des Societes d’Aviron/ Uluslararası Kürek Birlikleri Federasyonu

FISU : Federation International Sports of University/Uluslararası Üniversite Sporları Federasyonu

F : Female / Bayan; Federation / Federasyon;

FA : Football Association / Futbol BirliÄŸi

FIT : Federation Internationale de Trampoline/Uluslararası Trambolin Federasyonu

FITA : Federation Internationale de Tir a I’Arc/Uluslararası Okçuluk Federasyonu

FIVB : Federation Internationale de Volleyball/Uluslararası Voleybol Federasyonu

FMK : Federation Mondiale de Karate/ Dünya Karate Federasyonu

FMSI : Federazıone Medico - Sportiva Italiana/İtalyan Spor Hekimliği Federasyonu

FRC : Functional Residual Capacity/ Fonksiyonel Residual(Yedek) Kapasite

FSO : FIBA Supro Legaue Office/FIBA Suprolig Bürosu

FT : Fast Twich Fiber/Hızlı Kasılan Kas Lifi

FTR : Fizik Tedavi Rehabilitasyon

G

GAIF : General Association of International Federation/Uluslararası Federasyonlar Genel Birliği

GAIFS : General Association of International Federation of Sports/Uluslararası Spor Federasyonları Genel Birliği

GANOC : General Assembly of National Olympic Committee/Ulusal Olimpiyat Komiteleri Genel Kurulu

GATA : Gülhane Askeri Tıp Akademisi

GEM : Güreş Eğitim Merkezi

GH : Growth Hormone/Büyüme Hormonu

GHGM: Gençlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü

G/L: Gained/Lost-Kazanılan/Kaybedilen

GS: Galatasaray

GSB: Gençlik ve Spor Bakanlığı

GSF: Geleneksel Sporlar Federasyonu

GSGM:Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü/Gençlik Sorunları Genel Müdürlüğü

GSİM: Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü

GSV: Gençlik ve Spor Vakfı

GXT: Graded Exercise Test /DerecelendirilmiÅŸ Egzersiz Testi

H

HAPE: High Altitude Pulmonary Edema/Yüksek İrtifa Akciğer Ödemi

HACE: High Altitude Cerebral Edema/YÜKSEK İrtifa Beyin Ödemi

HARH: High Altitude Retinal Hemorrhage/Yüksek İrtifa Retinal Kanaması

HAV: Hepatit A Virüsü

HBV: Hepatit B Virüsü

HDK: Hazırlık Düzenleme Komitesi

HDL: High Density Lipoprotein/Yüksek Dansiteli Lipoprotein

HELP: Heat Escape Lessening Posture/Isı Kaybı Küçültme Duruşu

HIV: Human Immunodeficiency Virus/İnsan Bağışıklıkkırıcı Virüsü

HİS: Herkes için Spor

HRR: Maximal Heart Rate Reserve/Maksimal Kalp Vurum Reservi

HSA: Handicapped Scuba Association/Handikaplı Dalgıç Birliği

HSV: Herpes Simplex Virus/Herpes Simpleks Virus

HVG: High Voltage Galvanic Stimulation/Yüksek Voltaj Galvanik Uyarı

I

IAABO : International Association of Approved Basketball Officials/Uluslararası Lisanslı (Onaylanmış) Basketbol Hakemleri Birliği

IAAF : International Amateur Athletic Federation/Uluslararası Amatör Atletizm Federasyonu

IABA : International Amateur Boxing Association/Uluslararası Amatör Boks Birliği

IAF : International Aikido Federation/Uluslararası Aikido Federasyonu

IAMS : Internationale Association de Medicine Sport/Uluslararası Spor Hekimleri Birliği

IBA : International Baseball Association/Uluslararası Beyzbol Birliği;International Boxing Association/Uluslararası Boks Birliği

IBF : International Badmington Federation/Uluslararası Badmington Federasyonu;International Basketball Federation/Uluslararası Basketbol Federasyonu

IBL : International Basketball League/Uluslararası Basketbol Ligi

IBU : International Biathlon Union/Uluslarlarası Biatlon Derneği

IC : Inspiratory Capacity/ Ä°nspirasyon(soluk alma) kapasitesi

ICAAAA : Intercollegiate Assocation of Amateur Athletes of America/ Amerikan Kolejler Arası Amatör Sporlar Birliği

ICAS : International Council of Arbitration for Sport/Uluslararası Spor Tahkim Konseyi

ICCF : International Correspondance Chess Federation/Uluslararası Yazışmalı Satranç Federasyonu

ICDRB : International Centre for the Documentation and Research of Basketball/Uluslararası Basketbol Araştırma ve Dökümantasyon Merkezi

ICE : Ice, Compression and Elevation/ Buz, Kompres ve Yükseltme

ICES : Ice, Compression, Elevation and Splinting/ Buz, Kompres, Yükseltme ve Atel

ICF : International Chess Federation/Uluslararası Satranç Federasyonu;International Canoe Federation/Uluslararası Kano Federasyonu;International Casting Federation/Uluslararası Olta Atma Federasyonu

ICHPER : International Council for Health, Physical Education and Recreation / Uluslararası Sağlık, Beden Eğitimi ve Boş Zamanları Değerlendirme Konseyi

ICSPE : International Council for Physical Education and Sport /Uluslararası Beden Eğitimi ve Spor Konseyi

ICSSPE : International Council for Physical Education and Sport Science/Uluslararası Beden Eğitimi ve Spor Bilimi Konseyi

ICTIS : International Council on Therapeutic Ice Skating/Uluslararası Terapatik Buz Pateni Konseyi

IDEA : International Dance Exercise Association/Uluslararası Dans Egzersiz Birliği

IDSF : International Dance Sport Federation/Uluslararası Dans Sporları Federasyonu

IFA: International Football Agency/ Uluslararası Futbol Ajansı

IFBB : International Federation of Body Builders/Uluslararası Vücut Geliştirme Federasyonu

IFC : Interferential Current/İnterferensiyal Akım

IFFHS : International Federation of Football History and Statistics/ Uluslararası Futbol Tarihi ve İstatistikleri Federasyonu

IFNA : The International Federation of Netball Associations/Uluslararası Netbol Birlikleri Federasyonu

IFS : International Federation of Sumo/ Uluslararası Sumo Federasyonu

IFSA: International Federation of Sports Acrobatics/Uluslararası Akrobatik Sporlar Federasyonu

IFSS: International Federation of Sled-dog Sports/Uluslararası Köpekli Kızak Sporları Federasyonu

IFSSM : International Federation of Sport and Science of Medicine /Uluslararası Spor ve Bilimsel Tıp Federasyonu

IFWT : International Foundation for Wheelchair Tennis/Uluslararası Tekerlekli Sandalye Tenis Vakfı

IGS : Interval Goal Setting/Aralıklı Hedef Belirleme

IHF : International Handball Federation/ Uluslararası Hentbol Federasyonu

IIHF : International Ice Hockey Federation/Uluslararası Buz Hokeyi Federasyonu

IJF : International Judo Federation/ Uluslararası Judo Federasyonu

IJSN : International Journal of Sport Nutrition/Uluslararası Spor Beslenmesi Dergisi

IKF : International Krofball Federation/Uluslararası Krofbol Federasyonu

ILS : International Life Saving Federation/Uluslararası Yaşam Koruma Federasyonu

IMGA : International Masters Games Association/Uluslararası Ustalar Oyunları Birliği

INGO : International Non-Governmental Organizations/ Uluslararası Sivil Organizasyon

IOA : International Olympic Academy/Uluslararası Olimpik Akademi

IOC : International Olympic Committee/Uluslararası Olimpiyat Komitesi

IOF : International Orienteering Federation/Uluslararası Orientasyon Federasyonu

IOSF : International Olympic Sports Federations/Uluslararası Olimpik Spor Federasyonları

IPF: International Powerlifting Federation /Uluslararası Kuvvet Kaldırma Federasyonu

IRB : International Rugby Board/ Uluslararası Rugby Yönetim Kurulu

IRF : International Racquetball Federation/Uluslararası Raketbol Federasyonu

IRV : Inspiratory Reserve Volume/Soluk Alma Yedek Hacmı

ISA : International Surfing Association/ Uluslararası Surf Birliği

ISAF : International Sailing Federation/ Uluslararası Yelken Federasyonu

ISF : International Sports Federations/Uluslararası Spor Federasyonları; International Softball Federation/Uluslararası Softbol Federasyonu

ISL : International Sports and Leisure Marketing/Uluslararası Spor ve Eğlence Pazarlama

ISMGF : International Stoke-Mandeville Games Federation/ Uluslararası Stoke-Mandeville Oyunları Federasyonu

ISMM : International Sports Media and Marketing/Uluslararası Spor Medya ve Pazarlaması

ISO : International Organization for Standardization/Uluslararası Standartlaştırma Organizasyonu

ISOD : International Sports Organisation for the Disabled/ Uluslararası Özürlüler Spor Organizasyonu

ISSF : International Shooting Sport Federation/Uluslararası Atış Sporu Federasyonu

ISSP : International Scientific Sport Pschology/Uluslararası Bilimsel Spor Psikolojisi

ISU : International Skating Union/ Uluslararası Paten Derneği

ITA : Intercollegiate Tennis Association/ Kolejlerarası Tenis Birliği

ITAC : Intercollegiate Tennis Association/Kolejlerarası Tenis Birliği

ITF : International Tennis Federation/Uluslararası Tenis Federasyonu

ITTF : International Table Tennis Federation/Uluslararası Masa Tenisi Federasyonu

ITU : International Triathlon Union/ Uluslararası Triatlon Birliği

IWBF : International Wheelchair Basketball Federation/Uluslararası Tekerlekli Sandalye Basketbol Federasyonu

IWF : International Weightlifting Federation/Uluslararası Halter Federasyonu

IWGA: International World Games Association/Uluslararası Dünya Oyunları Birliği

IWRRC : International Wheelchair Road Racers Club/Uluslararası Tekerlekli Sandalye Yol Yarışcıları Kulübü

IWSF : International Water Ski Federation/Uluslararası Su Kayağı Federasyonu

IWUF : International Wushu Federation/Uluslararası Wushu Federasyonu

IYRU : International Yacht Racing Union/Uluslararası Yat Yarış Birliği

Ä°

Ä°FB : Ä°stanbul Futbol BirliÄŸi

İFKL : İstanbul Futbol Kulüpleri Ligi

İİHM : İdman İttifakı Heyet-i Muvakkatesi

İTÜ : İstanbul Teknik Üniversitesi

İÜSK : İstanbul Üniversitesi Spor Kulübü

İYK : İstanbul Yelken Kulübü

İZTİK : İzmir Tenis İhtisas Kulübü

J

JAB : Journal of Applied Biomechanics/Uygulamalı Biyomekanik Dergisi

JAPA : Journal of Aging and Physical Activity/Yaşlılık ve Fiziksel Aktivite Dergisi

JJIF : Ju-Jitsu International Federation/ Uluslararası Ju-Jitsu Federasyonu

JPS : Journal of the Philosopy of Sport/Spor Felsefesi Dergisi

JSEP : Journal of Sport and Exercise Physiology/Spor ve Egzersiz Fizyolojisi Dergisi

JSM : Journal of Sport Management/Spor Yönetimi Dergisi

JSMS : Journal of Science and Medicine Sport/Spor Tıbbı ve Bilim Dergisi

JSR : Journal of Sport Rehabilitation/Spor Rehabilitasyon Dergisi

JTPE : Journal of Teaching in Physical Education/Beden Eğitiminde Öğrenme Dergisi

K

KE : Kinetic Energy/Kinetik Enerji

KSK : Karşıyaka Spor Kulübü

KVS : Kalp Vurum Sayısı

L

L.A.: Local Anesthetics/Lokal Anestezik

LA : Laktic Acid/Laktik Asit

LBW : Lean Body Weight/Yağsız Vücut Ağırlığı

LBM : Lean Body Mass/Yağsız Vücut Kitlesi

LDL : Low Density Lipoprotein/Düşük Dansiteli Lipoprotein

LOC : Locus of Control/Denetim Odağı

L.S.D : Long Slow Distance/Düşük Tempolu Uzun Mesafe

LSI : Lucerne Sports International/Lucerne Spor Enternasyonali

LTH : Lactogenic Hormone/Laktojenik Hormon

M

M : Male/Erkek

MABE : Multidisciplinary Advisory Board on Exercise/Egzersiz ile ilgili Multidisipliner Danışma Kurulu

MAIAW : Main Association Intercollegiate Athletics for Women/Kolejlerarası Bayanlar Ana Spor Birliği

MATT : Mesafe, Ara, Tempo, Tekrar Sayısı

MAY-RA : Marmara Yat Rallisi

MCK : Merkez Ceza Kurulu

MEB : Milli Eğitim Bakanlığı

MEBTTK : Milli Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu

MET : :-):-):-):-)bolic Equivalent/:-):-):-):-)bolik Denklik

MHK : Merkez Hakem Kurulu

MIPTC : Male International Professional Tennis Council/Uluslararası Erkek Profesyonel Tenis Konseyi

MLB : Major League Baseball/Büyük Beyzbol Ligi

MMEFR : Maximal Mid-Expiratory Flow Rates/Orta Solunum Maksimum Soluk Verme DeÄŸerleri

MMPI : Minessota Multiplicity Personality Inventory/Minesota Çok Yönlü Kişilik Envanteri

MR : Manyetic Resonance/Manyetik Rezonanz

MSSE : Medicine and Science in Sports and Exercise/Spor ve Egzersizde Tıp ve Bilim

MTA : Maden Tetkik Arama

N

NABC : National Association of Basketball Coaches/Ulusal Basketbol Koçları Birliği

NAGA : National Amputee Golf Association/Ulusal Ampüte Golf Birliği

NAHNIR : National Athletic Head and Neck Injury Registry/Ulusal Spor Baş ve Boyun Yaralanmaları Kayıdı

NAIA : National Association of Intercollegiate Athletics/Ulusal Kolejler Spor BirliÄŸi

NASL : North American Soccer League/Kuzey Amerikan Futbol Ligi

NATA : National Athletic Trainers Associations/Ulusal Spor Çalıştırıcıları Birliği

NAYRU : North American Yacht Racing Union/Kuzey Amerikan Yat Yarış Birliği

NBA : National Basketball Association/ Ulusal Basketbol BirliÄŸi

NBDL : National Basketball Development League/ Ulusal Basketbol GeliÅŸtirme Ligi

NBL : National Baseball League/Ulusal Beyzbol Ligi

NCAA : National Collegiate Athletic Association/Ulusal Kolej Spor BirliÄŸi

NCBNA : National Collegiate Baseball Writers Association/Ulusal Kolej Beyzbol Yazarları Birliği

NEBL : North Eastern Basketball League/Kuzey DoÄŸu Basketbol Ligi

NEISS : National Electronic Injury Surveillance System/Ulusal Electronic Yaralanma Gözetim Sistemi

NESRA : National Employee Services and Recreation Association/ Ulusal İşçi Servisi ve Boş Zamanları Değerlendirme Birliği

NF : National Federation/Ulusal Federasyon

NFL : National Football League/ Ulusal Futbol Ligi

NFR : National Federation of Rodeo/Ulusal Rodeo Federasyonu

NFSHSA : National Federation of State High School Association/ Devlet Liseler BirliÄŸi Ulusal Federasyonu

NFWT : National Foundation Wheelchair Tennis/Ulusal Tekerlekli Sandalye Tenis Vakfı

NGO : Non-Governmental Organization/Sivil Organizasyon

NHL : National Hockey League/ Ulusal Hokey Ligi

NHSACA : National High School Athletic Coaches Association/ Ulusal Lise Spor Koçları Birliği

NHSIR : National High School Injury Registry/Ulusal Lise Yaralanmaları Kayıdı

NHSRA : Natinoal Handicapped Sports and Recretaion Association/ Ulusal Handikaplılar Spor ve Boş Zamanları Değerlendirme Birliği

NIOSH : National Institute for Occupational Safety and Health/ Ulusal Mesleki Emniyet ve Sağlık Enstitüsü

NISSS : National Institute for Sports Science and Safety/Ulusal Spor Bilimleri ve Güvenliği Enstitüsü

NJCAA : National Junior Collegiate Athletics Assocation/Ulusal Gençler Kolej Spor Birliği

NLP : Neuro Linguistic Programme/Sinir Dili Programı

NOA : National Olympic Academy/Ulusal Olimpik Akademi

NOC : National Olympic Committees/Ulusal Olimpiyat Komiteleri

NOCSAE : National Operating Committee on Standarts for Athletics Equipment/Spor Gereçleri Standartları Ulusal İş İdaresi Komitesi

NOCT : National Olympic Committee of Turkey/Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi

NOSI : New International Sports Order/Uluslararası Yeni Spor Tüzüğü

NSC : National Sports Council/ Ulusal Spor Konseyi

NSCA : National Strength and Conditioning Association/Ulusal Kuvvet ve Kondisyon BirliÄŸi

NSF : National Sanitation Foundation/Ulusal Hıfzısıhha Vakfı

NSGB : National Sport Governing Body/Ulusal Spor Düzenleme Topluluğu

NSPF : National Swimming Pool Foundation/Ulusal Yüzme Havuzu Vakfı

NSPI : National Spa and Poll Institute/Ulusal Kaplıca(Termal Sular) ve Havuz Enstitüsü

NSSF : National Shooting Sports Foundation/Ulusal Atıcılık Sporları Vakfı;National Scholastic Sports Foundation/Ulusal Skolastik Sporlar Vakfı

NWA : National Wellness Association/ Ulusal Sağlık Birliği

NWAA : National Wheelchair Athletic Organization/Ulusal Tekerlekli Sandalye Spor Organizasyonu

NWM : National Wheelchair Marathon/ Ulusal Tekerlekli Sandalye Maratonu

NYSSF : National Youth Sports Safety Foundation/Ulusal Gençlik Sporları Güvenliği Vakfı

O

OBC : Oceania Basketball Confederation/Okyanusya Basketbol Konfederasyonu

OCA : Olympic Council of Asia/ Asya Olimpik Konseyi

OCOG : Organization Committee of Olympic Games/Olimpik Oyunlar (Olimpiyat Oyunları) Düzenleme Komitesi

ODK : Olimpiyat Düzenleme Komitesi

OECS : Organization of Eastern Caribbiean States/DoÄŸu Karayip Devletleri Organizasyonu

ODEPA : Organizacion Deportiva Panamericana/Pan Amerikan Spor Organizasyonu

OFC : Oceania Football Confederation/Okyanusya Futbol Federasyonu

OG : Olympic Games/Olimpiyat Oyunları

OİBSGM : Okul İçi Beden Eğitimi ve Spor Genel Müdürlüğü

OMOC : Osmanlı Milli Olimpiyat Cemiyeti

ONOC : Ocenia National Olympic Committees/Okyanusya Ulusal Olimpiyat Komiteleri

OR : Olympic Record/Olimpiyat Rekoru

OSHA : Occupational Safety and Health Administration/Mesleki Güvenlik ve Sağlık Yönetimi

OTAB : Olympic Television Archive Bureau/Olimpik Televizyon Arşiv Bürosu

P

PADI : Professional Association of Diving Instructors/Profesyonel Dalış Eğitmenleri Birliği

PASO : Pan-American Sports Organization/Pan Amerikan Spor Organizasyonu

PC : Phosphocreatin/Fosfokreatin

PCPFS : President’s Council on Physical Fitness and Sports/Fiziksel Uygunluk ve Spor BaÅŸkanlık Konseyi

PEFR : Peak Expiratory Flow Rates/ Ekspirasyon Akımı Pik Değeri(Oranı)

PES : Pediatric Exercise Science/ Pediatrik Egzersiz Bilimleri

PFD : Personal Floatation Device/ Kişisel Yüzer Makinası(Aleti)

PFDK : Profesyonel Futbol Disiplin Kurulu

PNF : Proprioceptive Neuromuscular Facilitaiton

POMS : Profiler of Mood State/Duygu - Durum Ölçer

PRE : Progressive Resistance Exercise/Artan Direnç Egzersizleri

PSÄ° : Profesyonel Spor Ä°daresi

PSVT : Paroxysmal Supraventricular Tachycardia/Paroksimal Supraventriküler Taşikardi

R

RICE : Rest, Ice,Compression and Elevation/Dinlenme, Buz, Kompres ve Yüksekte tutma

RICED : Rest, Ice,Compression, Elevation and Diagnosis/Dinlenme, Buz, Kompres, Yüksekte tutma ve Teşhis

RM : Repetition Maximum/ Maksimum Tekrar

RV : Residual Volume/Yedek Hacım

S

SAD : Spor Adamları Derneği

SCAT: Sport Competition Anxiety Test/Spor Müsabakaları Anksiyete Testi

SCSPF: Sualtı, Can kurtarma, Su kayağı ve Paletli Yüzme Federasyonu

SDE : Spesifik Dinamik Etki

SESAM : Sporcu Eğitim Sağlık Araştırma Merkezi

SFDB : Spor Faaliyetleri Daire Başkanlığı

SGMA : Sporting Goods Manufacturers Association/Spor Giyim Ãœreticileri BirliÄŸi

SHR : Sport History Rewiev/Spor Tarihi Dergisi

SIPP : Sports Injury Prevention Program/Spor Yaralanmaları Önleme Programı : Sports Medicine Bulletin/Spor Tıp Bülteni

SMCC: Sports Medicine Council of Canada/Kanada Spor Tıp Konseyi

SOS: Sum of Skinfolds/Toplam Deri Kıvrımı(Kalınlığı)

SPTSAPTA: Sports Physical Therapy Section of the American Physical Therapy Association/Amerikan Fiziksel Terapi Birliği Spor Fiziksel Terapi Bölümü

SRI: Sponsorship Research International/Uluslararası Sponsor Araştırması

SSJ: Sociology of Sport Journal/Spor Sosyolojisi Dergisi

ST: Slow-Twich Fiber/Yavaş Kasılan Kas Lifi

STAI: State Trait Anxeity Inventory/Sürekli Kaygı-Durum Envanteri

STPD: Standart,Temperature and Pressure,dry/Kuru Standart Sıcaklık ve Basınç

SV: Stroke Volume/Atım Hacmi

SWD: Short Wave Diathermy/Kısa Dalga Diatermi

T

TA : Tansiyon Arteriyel

TAAF : Türkiye Atıcılık ve Avcılık Federasyonu

TAF : Türkiye Atletizm Federasyonu

TASKK : Türkiye Amatör Spor Kulüpleri Konfederasyonu

TAYK : Türkiye Açık Deniz Yarış Kulübü

TBF : Türkiye Basketbol Federasyonu;Türkiye Boks Federasyonu;Türkiye Binicilik Federasyonu;Türkiye Briç Federasyonu;Türkiye Badmington Federasyonu;Türkiye Bilardo Federasyonu

TBSF : Türkiye Buz Sporları Federasyonu

TBTF : Türkiye Bisiklet ve Triatlon Federasyonu

TCF : Türkiye Cimnastik Federasyonu

TDF : Türkiye Dağcılık Federasyonu

TEF : Türkiye Eskrim Federasyonu

TENS : Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation

TEPE : Teaching Elementary Physical Education/Fiziksel Eğitime Başlangıç Öğretimi

TESYEV : Türkiye Engelliler Spor Yardım ve Eğitim Vakfı

TFF : Türkiye Futbol Federasyonu

TFFHGD : Türkiye Faal Futbol Hakemleri ve Gözlemciler Derneği

TGF : Türkiye Güreş Federasyonu; Türkiye Golf Federasyonu

TGSDF : Türkiye Geleneksel Spor Dalları Federasyonu

TGV : Türk Güreş Vakfı

THF : Türkiye Hentbol Federasyonu;Türkiye Halter Federasyonu

THISF : Türkiye Herkes İçin Spor Federasyonu

THR : Target Heart Rate/Hedef Kalp Vurum Sayısı

TİCİ : Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı

TİESF : Türkiye İşitme Engelliler Spor Federasyonu

TİF : Türkiye İzcilik Federasyonu

TJK : Türkiye Jokey Kulübü

TJKAF : Türkiye Judo,Kuraş ve Aikido Federasyonu

TKF : Türkiye Kayak Federasyonu;Türkiye Kürek Federasyonu; Türkiye Karate Federasyonu

TKV : Türk Kayak Vakfı

TKRF : Türkiye Kano ve Rafting Federasyonu

TLC : Total Lung Capacity/Toplam AkciÄŸer Kapasitesi

TMOK : Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi

TMTF : Türkiye Masa Tenisi Federasyonu

TODAİE : Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü

TOK : Türkiye Okçuluk Federasyonu

TOMSFED : Türkiye Otomobil ve motor Sporları Federasyonu

TRH : Thyroid Regulating Hormone/Triod Düzenleyen Hormon

TS : Trabzonspor

TSCSPF : Türkiye Sualtı, Can Kurtarma, Su Kayağı ve Paletli Yüzme Federasyonu

TSE : Türk Standartlar Enstitüsü

TSF : Türkiye Satranç Federasyonu

TSH : Thyroid Stimulating Hormon/Troid Uyarıcı Hormon

TSHD : Türkiye Spor Hekimleri Derneği

TSK : Türk Spor Kurumu

TSKN : Türk Spor Kurumu Nizamnamesi

TSP : The Sport Psychologist/Spor Psikologu

TSV : Türk Spor Vakfı

TSYD : Türkiye Spor Yazarları Derneği

TTF : Türkiye Tenis Federasyonu; Türkiye Teakwondo Federasyonu

TTSSF : Türkiye Tekerlekli Sandalye Sporları Federasyonu

TÜBGEV : Türk Basketbolunu Geliştirme ve Eğitim Vakfı

TÜBİTAK : Türkiye Bilimsel Ve Teknik Araştırma Kurumu

TÜFAD : Türkiye Futbol Adamları Derneği

TÜRDOK : Türkiye Bilimsel ve Teknik Dökümantasyon Merkezi

TÜSF : Türkiye Üniversiteler Spor Federasyonu

TÜTEGEV : Türk Tenisini Geliştirme Vakfı

TV : Tidal Volüm/Tidal Hacım

TWIF : Tug of War International Federation/Uluslararası Halat Çekme Federasyonu

TVF : Türkiye Voleybol Federasyonu

TVGFF : Türkiye Vücut Geliştirme ve Fitness Federasyonu

TVV : Türkiye Voleybol Vakfı

TYASF : Türkiye Yüzme, Atlama ve Sutopu Federasyonu

TYF : Türkiye Yelken Federasyonu

TYV : Türkiye Yelken Vakfı

U

UCI : Union Cycliste Internationale/ Uluslararası Bisiklet Birliği

UCLA : Universty of Colifornia,Los Angeles/Kaliforniya Ãœniversitesi, Los Angeles

UEFA : Union of European Football Association/Avrupa Futbol Birlikleri(Federasyonları) Birliği

UIAA : Union Internationale des Associations d’Alpinisme/ Uluslararası Alpinizm (DaÄŸcılık ve Tırmanma) Birlikleri BirliÄŸi

UIM : Union Internationale Motonautique/Uluslararası Motonautique Birliği

UIPM : Union Internationale de Pentathlon Modern/Uluslararası Modern Pentatlon Birliği

UIPMB : Union Internationale de Pentathlon Modern et Biathlon/ Uluslararası Modern Pentatlon ve Biatlon Birliği

UIT : Union International de Tır/Uluslararası Atıcılar Birliği

ULEB : Union De Ligas Europea Baloncestro/Avrupa Basketbol Ligleri BirliÄŸi

UOK : Uluslararası Olimpiyat Komitesi

U.R.T.I : Upper Respiratory Tract Infection/Ãœst Solunum Yolu Enfeksiyonu

USAFS : United States Armed Forces Sports/ Birleşik Devletler Silahlı Kuvvetler Sporları

USBL : United States Basketball League/BirleÅŸik Devletler Basketbol Ligi

USF : Uluslararası Spor Federasyonları

USNA : United States National Archives/BirleÅŸik Devletler Ulusal ArÅŸivi

USOC : United States Olympic Committee/BirleÅŸik Devletler Olimpiyat Komitesi

USÖ : Uluslararası Spor Örgütü

USPTR : United States Professional Tennis Registery/BirleÅŸik Devletler Profesyonel Tenis Sicili

USSF : United States Soccer Federation/BirleÅŸik Devletler Futbol Federasyonu

USSRA : United States Squash Racquets Association/BirleÅŸik Devletler Squasch Raket BirliÄŸi

USTA : United States Tennis Association/BirleÅŸik Devletler Tenis BirliÄŸi

V

V : Volüm/Hacım

VA : Vücut Ağırlığı

VAD : Voleybol Antrenörler Derneği

VC : Vital Capacity/Kapasite

VIA : Virtual Imaging Alliance/Sanal Görüntüleme Birliği

VLDL : Very Low Density Lipoprotein/ Çok Düşük Dansiteli Lipoprotein

VTB : Veteran Tenisciler BirliÄŸi

VTR : Video Tape Recording/Video Teyp Kayıdı

VYO : Vücut Yağ Oranı

VYY : Vücut Yağ Yüzdesi

W

ABC : World Association of Basketball Coaches/Dünya Basketbol Koçları Birliği

WAGC : World Amateur Golf Council/ Dünya Amatör Golf Konseyi

WBF : World Bridge Federation/Dünya Briç Federasyonu

WBGT : Wet Bulb Glove Temperature/Islak Ampul Eldiven Sıcaklığı

WCA : Wellness Councils of America/ Amerikan Sağlık Konseyi

WCBS : World Confederation of Billiards Sports/Dünya Bilardo Sporları Konfederasyonu

WCF : World Curling Federation/Dünya Curling Federasyonu

WE : Work Energy/Ä°ÅŸ Enerjisi

WHO : World Health Organisation/ Dünya Sağlık Örgütü

WIPTC : Women International Professional Tennis Council/ Uluslararası Kadınlar Profesyonel Tenis Konseyi

WITA : Women International Tennis Association/Uluslararası Kadınlar Tenis Birliği

WKF : World Karate Federation/Dünya Karate Federasyonu

WNBA : Women National Basketball Association/Kadınlar Ulusal Basketbol Birliği

WOA : World Olympians Association/ Dünya Olimpian Derneği

WR : World Records/Dünya Rekoru

WSF : World Squash Federation/ Dünya Squash Federasyonu; Women’s Sports Foundation/ Kadınların Spor Vakfı

WSSF : Women’s Shooting Sports Foundation/Kadınlar Atış Sporları Vakfı

WTF : The World Teakwondo Federation/Dünya Teakwando Federasyonu

WWF : World Wrestling Federation/Dünya Güreş Federasyonu

X

XL : Extra Large

X-ray : Röntgen

Y

YM : Yağ Miktarı

YMCA : Young Men’s Christian Associaton/Genç Erkekler Hristiyan BirliÄŸi

YRA : Yacht Racing Association/Yat Yarışları Birliği

YWCA : Young Women’s Christian Association/Genç Bayanlar Hristiyan BirliÄŸi

YVA: Yağsız vücut ağırlığı

YAÅžAM BOYU SPOR

Yaşam genelde hareket ile tanımlanır. Tarih boyunca uygarlık, gün geçtikçe büyük gelişmeler göstermiştir. Artık otomasyon ve mekanizasyon insan yaşantısında büyük bir yer tutmaktadır. Her gün insanın rahatlığı için yeni bir alet geliştirilmektedir. Bulaşık yıkamaktan, ekmek kesmeye kadar her şey aletlerle yapılıyor. Gerek genel üretimde, gerekse günlük yaşantı da insan her dakika daha az aktif olmaktadır.

Örneklemek gerekirse; genel üretimdeki insanın fiziksel aktivitesi 19. Yüzyılda %92 oranındaydı. Günümüzde ise bu oran geliÅŸmiÅŸ ülkelerde %28’ in altına düştü.

Açıkça bilinmektedir ki, insan organizması uygarlık geliştikçe daha az hareket etmek zorunda kalmaktadır. Hareket azlığının organizma üzerindeki olumsuz etkileri düşünülmeden, her geçen gün yeni bir alet geliştiriliyor. İnsanlar, rahatlığımız için deyip, bu aletleri kapışıyorlar.

Şimdi hareket azlığının insan vücudu üzerindeki olumsuz etkilerini anlatmaya çalışalım:

İnsan vücudu evrimini ilk çağların güç doğa koşulları içinde tamamladı. O çağlarda insan, yaşamını sürdürebilmek, vahşi hayvanlara karşı savaşabilmek, güç doğa koşullarına göğüs gerebilmek ve beslenebilmek için güçlü olmak zorundaydı. Sürekli bir savaşın içindeydi, insanlar. O zamanın insanı çok güçlü bir fiziksel yapıya sahipti. Tüm kasları büyük bir gelişim göstermişti. Daha güçlü, daha süratli, daha dayanıklıydı. Sürekli bir hareketler dizisi içerisindeydi, insanlar.

Bir de günümüz insanını gözümüzün önüne getirelim.

Bugün insan yaşamını sürdürmek için çok daha az hareket etmektedir. Günümüzde bu az hareket, yeni bir hastalık grubunun doğmasına neden oldu. Bu hastalık grubuna Hypokinetic Disease (hareket azlığı hastalıkları) adı veriliyor. Artık bu hastalıklar günümüzde en çok can alan, bir hastalıklar grubudur. Kalp-Damar hastalıkları bu grubun başını çekiyor.

Ä°ÅŸte, bu hareket azlığı ile baÅŸa çıkmak, insanın yaÅŸam kalitesini yükseltmek, insanı fiziksel anlamda günlük yaÅŸamdaki etkinlikleri daha kolay yapar hale getirebilmek amacıyla “yaÅŸam boyu spor” olgusu doÄŸdu. Bu olgu çeÅŸitli dönemlerde, çeÅŸitli ülkelerde deÄŸiÅŸik isimlerle anıldı. Kimi zaman “herkes için spor”, kimi zaman “saÄŸlık için spor”, kimi zaman “kitle sporu” gibi.

ANADOLU VE ANTİK ÇAĞDA

SPOR OYUNLARI

Anadolu toprakları üzerinde tarihin en eski uygarlıkları kurulmuÅŸtur. Anadolu deÄŸiÅŸik uygarlıklara ev sahipliÄŸi yapmıştır. Anadolu’daki uygarlıkların kalıntıları, eski uygarlıklar ve antik kültürler, Anadolu’da Yunanistan’daki spor oyunlarından çok öncelere dayanan bir spor kültürü olduÄŸunu göstermektedir. AÅŸağıda isimleri verilen antik kentlerde stadlar ve palestralar(spor salonları denilebilecek alanlar) bulunmaktadır: 1. Afroddisias Antik kenti: Aydın ili yöresinde,

2. Side, Perge Antik kentleri Xantos: Antalya İlimizin yöresinde,

3. Hierapolis, Laudisies, Nissa Antik kentleri: Denizli İlimizin yöresinde,

4. Pergamon Antik kenti: Bergama yöresinde,

5. Efes Antik kenti: Ä°zmir Ä°li Selçuk yöresinde, Ãœlkemizin bu yörelerindeki, bu isimli antik kentlerde palestralar, elipsoid stadlar bulunmaktadır. Bugün Antalya ilimizin sınırları içinde Adrasan burnunda Asya kökenli Likya Uygarlığı(M. Ö. 15. yy) kalıntıları arasında antik palestralar, stadyumlar ve anfitiyartrolar bulunmaktadır. Buradaki antik kentin adı Olimpos’tur. Bu antik kentin 7 kilometre uzağında ve deniz seviyesinden 2150 metre yüksekliÄŸinde mitolojide Kimera diye anılan, gerçekten jeotermal kökenli bir alev bulunmaktadır. Mitolojideki Belerefon veya Kimera efsaneleri, olimpiyat fikrinin doÄŸuÅŸunun bu bölgelerden çıktığını destekler niteliktedir. Efsanelerde her yıl Olimpos kentinin vatandaÅŸlarından bir çift genç kız ve erkek “baç” olarak isteyen Kimera canavarını Pegasus adlı kanatlı atına atlayarak mızrağı ile canavarı yedi kat yerin dibine gömen Belerefon adlı kahramanın anısına, Olimpos kentine barış ve sükun getirdiÄŸi için heryıl Kimera alevlerinden tutuÅŸturulan meÅŸalelerle atletler Olimpos kentine doÄŸru koÅŸarlar ve bu anıyı yinelerlerdi. Özünde yadsınamayacak bir gerçek uygarlıkların birbirinden etkilendiÄŸidir. Anadolu’da bilindiÄŸi gibi tarihin en eski uygarlıklarına ev sahipliÄŸi yapmış bir bölgedir. Burada kurulan uygarlıklar, o uygarlıkların kültürleri kendilerinden sonra kurulan birçok uygarlığın temelini oluÅŸturmuÅŸtur. Bu da son derece doÄŸal bir olaydır. Olimpiyat Oyunları’nın simgesi Olimpiyat MeÅŸalesidir. Antalya’daki Olimpos’un tarihine baktığınızda Antik Olimpiyat Oyunlarının baÅŸladığı M. Ö. 776 yılından yaklaşık 7. 5 yüzyıl daha gerilere dayandığını görmektesiniz. Dolayısıyla o bölgedeki efsaneler ve kalıntılar Olimpiyatların vazgeçilmez bir parçası olan Olimpiyat MeÅŸalesi Anadolu’muzdan esinlenmiÅŸ olabileceÄŸi veya çıkmış olabileceÄŸini göstermektedir. Bu olasılık hiç de küçümsenemeyecek ve kulak arkasına atılmayacak bir olasılıktır. Ayrıca, Olimpia’nın yerel kahramanlarından biri olan Pelops’un mezarı ve tapınağı Altis’in içindeydi. Pelops’un doÄŸudan geldiÄŸi düşünülürdü. Birçok kiÅŸi ilk atletizm karşılaÅŸmalarının Küçük Asya’da(Anadolu) düzenlendiÄŸine inanır. Antik çaÄŸda Anadolu’daki spor organizasyonlarını deÄŸerlendirdiÄŸimizde ilk olarak karşımıza M. Ö. IX’uncu yüzyıldan beri devam eden Panionion Oyunları çıkar. Herodot Tarihi bu konuda ÅŸunları yazar: “Asyalı Ä°yonlar’ın 12 ÅŸehir devleti bir araya gelerek Panionion adı altında bir birlik kurmuÅŸlardı. Bunun yönetim merkezi Aydın’ın KuÅŸadası ilçesi Güzelçam köyündeydi. Ionia birliÄŸine baÄŸlı site devletleri müşterek oyları ile belirlenen Mykale Dağı’ndaki ortak tapınakları olan Panionion kutsal alanında heryıl kasım ayında Poseidon Helikonius onuruna oyunlar, ÅŸenlikleri Prieneli rahipler gözetiminde organize ederlerdi. Her türlü spor oyunlarının yapıldığı bu etkinlikler Pers saldırıları sırasında Efes’e taşınıp orada devam etti. Bu oyunların baÅŸladığı tarihten yaklaşık 100 yıl sonra devam ettiÄŸini Diodoros ve Thukydides eserlerinde belirtirler. ” Didymeia Oyunları antik çağın en eski en görkemli ÅŸenliklerinden biriydi. Apollon Tapınağı’nın yaklaşık 15 metre güneyinde yedi sıralı bir stadion(stadyum) vardı. Tanrı Apollon adına yapılan ve Miletos’taki 29. 56 m x 192. 25 m boyundaki yirmi sıralık ve 15 bin izleyici kapasiteli stadyumu da kapsayan Didymeia Oyunları antik çaÄŸda büyük önem taşırdı. Aynı anda 24 atletin yarışabileceÄŸi görkemli bir koÅŸu pisti vardı. Datça Yarımadası’nın ucunda bulunan M. Ö. VII veya IX. Yüzyılda Posideion’un oÄŸlu Triopas tarafından kurulduÄŸu ileri sürülen Antik Knidos kentinde, Knidos Lindus, Talyssus, Halikarnassus, Ialyssus ve Cameros ile birlikte Heksapolis(Altışehir) BirliÄŸi’ni kurmuÅŸtu. Bu birlik Knidos’un Triopion denilen bölgesinde Tanrı Apollo adına görkemli bir mabet yaptılar. Bu altı ÅŸehir devleti her dört yılda bir Triopion’da Tanrı Apollo adına Triopion Oyunları düzenlerlerdi. Herodot bu konuda ÅŸunu yazar: “Triopionlu Apollo ÅŸerefine yapılan oyunlarda, kazananlara verilen mükafat tunçtan yapılma üç ayaklı sehpa idi. Bu sehpalar alınıp, götürülmez. Mabedin içinde kalır ve ilaha hediye olurdu. Fakat Halikarnaslı (Bodrum) Agasiki namındaki bir adam bu oyunlarda kazandıktan sonra bu kanuna karşı geldi ve sehpayı alıp evine götürdü. Onu duvarına astı. Bu olaya karşı diÄŸer beÅŸ ÅŸehir Halikarnassus’u birlikten çıkardı ve adları Pentapolis(BeÅŸÅŸehir) BirliÄŸi olarak deÄŸiÅŸtirildi. ” Burada özünde vurgulamak istediÄŸimiz nokta Antik ÇaÄŸdaki spor anlayışını sadece Peloponez Yarımadası üzerine inÅŸaa edilmesinin yanlışlığıdır. Kültürler tarih boyunca birbirlerinden etkilenmiÅŸlerdir. Bu realiteyi yadsımak, tarihi inkar etmek demektir