T.c. İnkılap Tarihi Ve Atatürkçülük
Salı, 06 Kasım 2007T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük
III. Selim Devri Islahatları (1789-1807)
Açık düşünceli ileri görüşlü ve yenilik taraftarı bir insan olan III.Selim yapılan savaşlarda yeniçerilerin yetersizliğini anlamıştır.
a-III.Selim yaptığı bütün ıslahatlara Nizam-ı Cedit (Yeni düzen) denir. Nizam-ı Cedit aynı zamanda kurulan ocağında adıdır.
b-Bu ocağın masraflarını karşılamak üzere İrad-ı Cedit adında bir hazine kuruldu.
c-Ocağın eÄŸitimi için Fransa’dan subaylar getirildi. Selimiye kışlası kuruldu.
d-Dış siyasete önem verildi. Sürekli büyükelçilikler açıldı.
e-Yabancı dil öğrenimine ve kültür hareketlerine önem verildi.
üIslahatları bazı çevrelerce iyi karşılanmayan III.Selim, Kabakçı Mustafa İsyanı sonunda tahttan indirildi. (1807) IV. Mustafa padişah oldu.
Islahat Hareketleri
II.Mahmut Devri Islahatları
Alemdar Mustafa PaÅŸa, Anadolu ve Rumeli’de devlet aleyhine güç ve saygınlık kazanan Ayanları Ä°stanbul’a çağırarak 1808’te Senedi Ä°ttifak sözleÅŸmesini imzalamıştır. Bu senet uygulanamamıştır.
Asker alanda Nizam-ı Cedit yerine Sekban-ı Cedit ordusunu kurdu.
II.Mahmut Eşkinci Ocağını kurdu. Yine yeniçeriler isyan edince halkın ve ulema sınıfının da desteğiyle yayınlanan bir hattı hümayunla tüm ülkede Yeniçeri Ocağını kaldırdı (1926).
Dönemin ıslahatları:
1-Asakir-i Mansure-i Muhammediye adında yeni bir ordu kurdu.
2-Sadece Deniz Mühendishanesi mezunlarının kaptan olması kararlaştırıldı.
3-Divan örgütü kaldırılarak bakanlıklar kuruldu.
4-Müsadere sistemi kaldırıldı.
5-Posta ve karantina örgütü kuruldu.
6-Askeri amaçlı ilk nüfus sayımı yapıldı.
7-Memurlar için kıyafet zorunluluğu getirildi.
8-Padişah portreleri devlet dairelerine asılmaya başlandı.
9-Medreselerin yanında çağdaş eğitim veren okullar açıldı. İlköğretim zorunlu oldu. Rüştüye (ortaokul) gibi orta dereceli okullar açıldı.
10-Memur yetiştirmek amacıyla Mekteb-i Maarif-i Adliye, Harp okulu, Tıp okulu gibi okullar açıldı.
11-1821’de Tercüme odası adı ile ilk yabancı dil okulu açıldı.
12-EÄŸitim amacıyla Avrupa’ya ilk kez öğrenci gönderildi.
13-İlk resmi gazete Takvim-i Vakayi çıkarıldı.
14-Çuha fabrikası kurulmaya çalışıldı.
15-II.Mahmut ülkeyi tanımak amacıyla yurt gezisine çıkan ilk padişahtır.
Tanzimat Devri (1839-1876)
a-Tanzimat Fermanı 1839: II.Mahmut’un yerine geçen Abdülmecit de reform yanlısı idi bu nedenle devleti kurtarmak, batı desteÄŸini saÄŸlamak amacıyla Mustafa ReÅŸit PaÅŸa tarafından hazırlanan reform programını kabul etti. Fermana göre:
1-Müslüman ve Hristiyan tüm Osmanlı halkının ırz, namus, can, mal özgürlüğüne kavuşması
2-Vergilerin herkesin gelirine göre alınması
3-Mahkemelerin açık olması
4-Rüşvet ve iltimasın kaldırılması
5-Askerlik işlerinin bir düzene konulması ve askere alma, bırakılmanın sağlam bir esasa alınması
6-Herkesin mal ve mülk sahibi olabilmesi ve mirasçılarına bırakabilmesi
Önemi:
1-Kişi ve devlet hakları karşılıklı olarak düzenlenmiştir.
2-İlk kez padişah gücü üzerinde kanun gücü egemen olmuş, padişahın yetkiler sınırlandırılmıştır.
Not: Bu özelliklerle ferman anayasal nitelik kazanmıştır.
3-Azınlıklar hukuksal olarak müslüman halka eşit hale getirilmiştir.
4-Azınlıkların askere alınması öngörülmüş askerlik bir vatan görevi haline getirilmiştir.
b-Islahat Fermanı 1856:
üTanzimat Fermanından farklı yönü yalnızca azınlıklar için bazı haklar öngörmesidir. Tanzimat fermanını tamamlayan bir fermandır.
1-Azınlıkları küçük düşürücü sözcüklerin kullanılmaması
2-Yabancı uyrukluların mal ve mülk sahibi olabilmeleri (Vergilerini ödemek koşuluyla)
3-Azınlıkların da devlet memuru olabilmeleri ve her çeşit okula girebilmeleri
4-Mahkemelerin açık olması herkesin kendi dininde yemin edebilmesi
5-Askerlik için bedel sisteminin kabul edilmesi
6-İşkence, dayak ve angaryanın yasaklanması
7-Hristiyanlar il meclisine üye olabilecekler
8-Herkes ÅŸirket ve ticari nitelikli kurum kurabilecekti.
Meşrutiyet Dönemleri
Abdülaziz, Jön Türkler (Genç Osmanlılar) tarafından 1876’da tahttan indirildi. Yerine V.Murat padiÅŸah oldu. MeÅŸrutiyetin ilanıyla Genç Osmanlılar;
üOsmanlı Devletinin parçalanmaktan kurtulacağını,
üAvrupa devletlerinin iç işlerimize karışmalarını sona ereceğini,
üAzınlık isyanlarının sona ereceğine inanıyorlardı.
V:Murat kısa sürede tahttan indirildi yerine II. Abdülhamit tahta çıktı. 1876’da Kanun-i Esasi yayınlandı. Böylece; Ä°lk kez yönetim sisteminde deÄŸiÅŸiklik oldu.
XX.Yüzyılın Başında Osmanlı İmparatorluğu
Birinci Dünya Savaşı öncesinde devletlerin iç ve dış politikalarına yön veren iki etken olmuştur. Bunlar, Endüstri (Sanayi) Devrimi ve Fransız İhtilalidir.
Endüstri inkılabı ile;
üAletin yerini makine almış, nüfus da artmıştır.
üYeni birçok buluş ortaya çıkmıştır.
üÜretim artmaya başlamış ve insanların üretim için harcadıkları çaba azalmıştır.
üÜretimde makinenin kullanımı eşya fiyatlarını ucuzlatmış, fazla üretim geliri artmıştır.
üBüyük fabrikaların kurulması işçi sınıfının ortaya çıkmasına, işverenlerle işçiler arasında yeni sosyal ilişkilerin kurulmasına yol açmıştır.
üKentler, endüstri ve ticaret merkezleri haline gelmiştir.
Her milletin kendi devletini kurup kendi kendini yönetmesini öngören milliyetçilik akımı, imparatorlukların yıkılmasına sebep oldu.
Dünyanın sayılı devletlerinden biri olan Osmanlı İmparatorluğu, 18. yüzyıldan itibaren üstünlüğünü kaybetmeye başladı. Bunun nedenlerini şöyle özetleyebiliriz:
üAvrupa devletleri, bilim ve teknikteki gelişmelerden yararlanıp askeri, ekonomik ve ticari alanlarda güç kazanırken Osmanlı Devleti bu yeniliklere yabancı kaldı.
üFransız ihtilali ile ortaya çıkan milliyetçilik hareketi, Osmanlı İmparatorluğu içindeki uluslar arasında hızla yayıldı.
üKapitülasyonlar, Osmanlı Devletinin denetiminden çıkınca, Avrupa Devletleri Osmanlı ülkesini açık pazar haline getirdiler.
üEkonomik durumu düzeltmek için Avrupa’dan borç para alındı. Gelir yaratıcı yatırımların olmaması faizlerin ödenememesine sebep oldu. Alacaklı devletler Duyun-u Umumiye (Genel Borçlar) yönetimini kurdular. Ä°mparatorluÄŸun en saÄŸlam gelirleri olan tuz, tütün, içki, pul vb. gibi gelirlere el konuldu.
ü
Not: Borçların ödenmesi I.Dünya Savaşına kadar düzenli olarak sürdü. Birinci Dünya Savaşına girince ödemeler durduruldu. 1920’de TBMM Duyun-u Umumiye gelirlerine el koymak zorunda kaldı. Konu 1923’te Lozan’da ele alındı. 1928’de Duyun-u Umumiye idaresi kaldırıldı. Borçlarla ilgili iÅŸlerin yönetimi Türkiye’ye bırakıldı. 1954’te borçların tamamı ödendi.
Osmanlı Devletinin hem askeri hem de ekonomik alanda çöküşünü önlemek için askerlik ve toplum hayatında ıslahat hareketlerine girişildi. II.Mahmut döneminde de bu çabalar Tanzimat ve Islahat Fermanlarıyla devam etti. İstenilen sonuç alınamadı.
II.MeÅŸrutiyet
Tanzimat ve Islahat fermanlarının getirdiÄŸi yenilikleri yeterli bulmayan Türk aydınlarının çabaları ile 1876’da I.MeÅŸrutiyet ilan edildi. Meclis-i Mebusan toplandı. Mithat PaÅŸa ve arkadaÅŸları tarafından tarihimizin ilk Anayasası (Kanuni Esasi) hazırlandı. Böylece, mutlak hükümdarlıktan MeÅŸrutiyete doÄŸru bir aÅŸama görmekteyiz.
üBu Anayasa padişaha geniş yetkiler tanımış, denetim mekanizması oluşturulamamıştır.
üMeclis üyesi ancak padişahın onayı ile yasa önerisinde bulunabilir.
üMeclisçe çıkarılan yasa ancak padişahın onayı ile yürürlüğe girebilir.
üHalka çok az demokratik haklar sağlamasına rağmen halk yönetimde az da olsa sesini duyurabilmiştir.
14 Åžubat 1878’ padiÅŸah parlamentoyu dağıtmıştır. Böylece, monarÅŸik-teokratik idare yeniden gündeme geldi. 1908 yılına kadar sürecek olan II.Abdülhamit’in baskı (istibdat) yönetimi baÅŸlamıştır.
II.Abdülhamit’in baskı dönemine son vererek meÅŸrutiyet yönetimini yeniden kurmak amacıyla kurulan Ä°ttihat ve Terakki Cemiyeti’nin yoÄŸun çalışmaları baÅŸladı. Cemiyetin ileri gelenlerinden Niyazi Bey ve Enver PaÅŸa ayaklanarak yönetimi tehdit ettiler. Ayaklanmaların ülke çapına yayılmasından çekinen II.Abdülhamit, Meclisi yeniden açarak Kanun-i Esasiye’yi yürürlüğe koydu. (23 Temmuz 1908)
II.Meşrutiyet, I.Dünya Savaşının sonuna kadar on yıl devam etmiştir. İttihat ve Terakki partisi Osmanlıcık düşüncesini terkederek Türkçülük akımını benimsemiştir.
Not: I.MeÅŸrutiyet döneminde savunulan ve uygulamaya konmaya çalışılan düşünce akımı “Osmanlıcılık” tır.
Hükümdarın parlamenter düzenlerde görülmeyen yetkileri kaldırılmış, Hükümet Meclisi Mebusana karşı sorumlu hale getirilmiÅŸtir. Dış siyasette; Alman taraftarlığı izlenmiÅŸ ve Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu’nu Ä°ngiltere, Fransa ve Rusya’ya karşı korumaktadır. Kaybedilen toprakları geri alma politikası güdülmüştür. Ä°ttihat ve Terakki Partisi’nin bu politikası Osmanlı Devletini 20.yy baÅŸlarında üç büyük savaÅŸa sürüklemiÅŸtir.
31 Mart Olayı (13 Nisan 1909)
Osmanlı Devletinde mevcut yönetimi ve anayasal düzeni yıkmaya yönelik ilk isyan hareketidir.
MeÅŸrutiyet yönetimine karşı olanlar teÅŸkilatlanıyorlardı. Bunların başında gelen Ahrar Örgütünün liderinin Ä°stanbul’da öldürülmesi üzerine DerviÅŸ Vahdet adında bir gazeteci meÅŸrutiyet yönetimini yıkmaya yönelik bir ayaklanma baÅŸlattı. Yönetim eleÅŸtirildi. Ä°ttihat ve Terakki yöneticileri yönetime tam egemen olamamışlar, mecliste karışıklar baÅŸlamıştır. Tarihimizde bu gericilik olayına “31 Mart Vakası” denir. Selanik ve Edirne’de bulunan kuvvetlerden “Hareket Ordusu” adında bir ordu oluÅŸturuldu. Mahmut Åževket PaÅŸa komutasındaki bu ordunun KurmaybaÅŸkanı Mustafa Kemal idi. Ordu Ä°stanbul’a gelerek ayaklanmayı bastırdı.
II.Abdülhamit tahttan indirilip V.Mehmet Reşat padişah ilan edildi. Ülkedeki iç karışıklıklardan diğer devletler yararlandılar.
üAvusturya-Macaristan, Bosna-Hersek’i topraklarına kattı. (1908)
üBulgarlar bağımsızlıklarını ilan ederek Osmanlı Devletinden ayrıldılar. Bulgaristan Krallığını kurdular. (1908)
üGirit Rumları ayaklandılar. (1908)
Trablusgarp Savaşı (1911-1912)
Osmanlı Devletinin Kuzey Afrika’da bulunan Cezayir ve Tunus vilayetleri Fransa tarafından iÅŸgal edilmiÅŸti. Mısır Ä°ngiltere’nin kontrolündeydi. Milliyetçilik hareketlerinin etkisiyle 1870’de birliÄŸini tamamlayan Ä°talya sömürgeleÅŸmeye yöneldi. GeliÅŸen sanayisi için hammadde ve pazar kaynağı aramaya baÅŸladı. HabeÅŸistan’a karşı yaptığı savaÅŸta baÅŸarısız oldu. BaÅŸarısızlığını kapatmak için Ä°talya’ya yakın olan Trablusgarp’ı ele geçirmek istedi. Osmanlı yönetimi zayıf ve ekonomik durumu bozuktu. Ä°talya hiçbir gerekçe göstermeden Trablusgarp ve Bingazi’yi istemiÅŸtir; istekleri kabul edilmeyince Trablusgarp’ı iÅŸgale baÅŸlamışlardır.
Trablusgarp halkını örgütlemek ve direniÅŸi artırmak amacıyla Mustafa Kemal ve Enver PaÅŸa’nın da içinde bulunduÄŸu bazı subaylar bölgeye gönderilmiÅŸtir. Mustafa Kemal, Derne ve Tobruk’ta ilk askeri baÅŸarılarını elde etmiÅŸ, Ä°talyanların bölgeyi iÅŸgalini engellemiÅŸtir. Ä°talyanlar iÅŸgali çabuklaÅŸtırmak için Oniki adayı iÅŸgal etmiÅŸler Çanakkale BoÄŸazını ablukaya almışlardır.
Balkan Savaşlarının başlaması ve Osmanlı Devletinin barış istemesi üzerine, İtalyanlarla Uşi Antlaşması yapıldı. (1912)
üKuzey Afrika’daki son toprağımız olan Trablusgarp ve Bingazi Ä°talya’ya bırakıldı.
üOniki Ada; Balkan SavaÅŸlarının sonuna kadar geçici kaydıyla Ä°talyanlara bırakılmıştır. Balkan savaÅŸlarından sonran Oniki adayı terketmeyen Ä°talyanlar, II.Dünya Savaşını yitirdikleri için bu adaları Yunanistan’a verdiler. (1947)
Not: Oniki adanın kaybedilmesi ile Ege’deki Türk egemenliÄŸi sarsılmaya baÅŸladı. Avrupa ve Balkan devletlerince Osmanlı Devletinin ne kadar güçsüz olduÄŸu anlaşılmıştır.
Mustafa Kemal Trablusgarp’taki baÅŸarılarından dolayı Binbaşı rütbesini aldı.
Balkan Savaşları (1912-1913)
Osmanlı topraklarında baÅŸlayan milliyetçilik hareketlerini Rusya’nın desteklemesi Slavcılık ve Ortodoksları koruma politikası Balkan uluslarını kışkırtması
Almanya’nın 1871’de birliÄŸini saÄŸlayarak Osmanlı Devletine yaklaÅŸmasından rahatsız olan Ä°ngiltere’nin Rusya ile yakınlaÅŸma politikası. Ä°ngiltere, Rusya ile Tallin (Reval-1908) de gizli bir anlaÅŸma yaparak Rusya’yı Ä°stanbul ve BoÄŸazlar üzerinde serbest bıraktı.
Osmanlı Devletinin Balkanlardaki varlığına son vermek isteyen Yunanistan, Bulgaristan, Sırbistan ve KaradaÄŸ, Rusya’nın aracılığıyla aralarında anlaÅŸarak Türkleri Balkanlardan atmak istediler. Trablusgarp savaşı da onları cesaretlendirdi. Balkan ulusları Osmanlı Devletinden Makedonya’da ıslahat yapmasını istediler. Bu istekleri reddedilince savaÅŸ ilan ettiler.
I.Balkan Savaşı (1912)
Deneyimli subay ve askerlerin terhis edilmesi, parti çekişmeleri nedeniyle komutanlar arasındaki anlaşmazlıklar, silah, yiyecek, araç-gereç gibi konularda eksikliklerin olması Osmanlı ordusunun cephelerde yenilmesine neden oldu.
Bulgarlar Çatalca’ya kadar gelerek Ä°stanbul’u tehdit etmeye baÅŸladılar. Sırp, KaradaÄŸ ve Yunanlılar Makedonya’yı tamamen iÅŸgal ettiler. Durumdan yararlanan Arnavutluk bağımsızlığını ilan etti. Yunanlılar Ä°mroz (Gökçeada) ve Bozcaada dışındaki adaları iÅŸgal etti.
Aralık 1912’de Balkan Yarımadasının yeni siyasal haritası belirlenmek üzere Londra konferansı toplandı. Konferans sonunda Balkan devletleriyle Osmanlı Devleti arasında Londra AntlaÅŸması imzalandı.
Midye-Enez çizgisinin batısındaki bütün Balkan toprakları kaybedildi. Midye-Enez çizgisi Osmanlı Devletiyle Bulgaristan arasında sınır kabul edildi.
Ä°mroz ve Bozcaada dışında kalan tüm Ege adaları Yunanistan’a verildi.
Not: Londra konferansı sürerken Ä°stanbul’da Ä°ttihat ve Terakki Partisi yöneticileri tarafından bir hükümet darbesi düzenlendi. Bab-ı Ali Baskını verilen bu olayda Kamil PaÅŸa hükümeti düşürülerek Mahmut Åževket PaÅŸanın hükümet kurması saÄŸlandı.
I.Balkan Savaşı Avrupa ve Ege’deki Osmanlı varlığını tamamen sona erdirmiÅŸtir.
II.Balkan Savaşı (1913)
Bulgaristan’ın daha fazla toprak almasını kabul etmeyen Yunanistan, KaradaÄŸ, Sırbistan ve I.Balkan Savaşına katılmayan Romanya birleÅŸerek Bulgaristan’a karşı savaÅŸ açtılar. Bulgarların üst üste yenilmesi, DoÄŸu Trakyadaki birliklerini batıya kaydırmasından faydalanan Osmanlı Ordusu Midye-Enez çizgisini aÅŸarak Edirne ve Kırklareli’ni geri aldı. Bulgarların barış istemesi üzerine 1913’te Ä°stanbul AntlaÅŸması yapıldı.
üEdirne, Kırklareli, Dimetoka Osmanlı Devletine geri verildi. Batı Trakya ve DedeaÄŸaç Bulgaristan’da kaldı.
üYunanistan’la Atina AntlaÅŸması yapıldı. (1913)
üGirit ve Ege adaları Yunanistan’a verildi. Yunanistan’da kalan Türklerin durumu da düzenlendi.
Not: Balkan Devletleri BükreÅŸ AntlaÅŸması (1913) ile Bulgaristan’dan aldıkları toprakları paylaÅŸmışlardır.
Sırbistan ve KaradaÄŸ’ın Osmanlı Devletiyle sınırı kalmadığı için antlaÅŸma imzalanmamıştır.
Batı Trakya, tüm Makedonya, Arnavutluk, Ege adaları kaybedilmiÅŸ Osmanlı Devletinin Avrupa’daki varlığı DoÄŸu Trakya ile sınırlandırılmıştır.
İttihat ve Terakki yöneticileri birçok alanda yeniliklere girişmiş, orduya yeni bir düzen verilmiş, ordu gençleştirilmiştir. Orduyu modernize etmek için Almanlarla işbirliğine girişilmiş bu yakınlaşma Osmanlı Devletinin I.Dünya savaşına girmesine neden olmuştur.
Birinci Dünya Savaşı (1914-1918)
1-Birinci Dünya Savaşının Sebepleri ve Savaşın Gelişmesi
19.yy içinde Avrupa’da sanayileÅŸme hız kazandı. Bunun sonucu olarak geliÅŸen, geniÅŸleyen sömürgecilik anlayışı diÄŸer kıtaları da etkisi altına aldı. Devletlerin çıkar çatışmaları, karşılıklı ekonomik rekabete dönüştü.
Siyasi birliklerini tamamlayan Almanya ve Ä°talya, 19.yüzyılın sonlarına doÄŸru kuvvetli birer devlet haline geldiler. Almanya sanayide hızla geliÅŸti. Hammadde ihtiyacını karşılamak için sömürgeciliÄŸe önem verdi, dünya pazarlarının bir bölümünü ele geçirdi. Almanya’nın deniz ticaret filosu önem kazandı. Deniz ticaret filosunu korumak ve sömürgelerini elde tutmak için deniz kuvvetlerini güçlendirdi. Bu durum Ä°ngiltere’yi telaÅŸlandırdı. Ä°ngiltere ve Almanya arasında rekabet doÄŸdu.
Çıkar çatışmaları, Avrupa devletlerinin kendi aralarında bloklaÅŸmalarına sebep oldu. 1883’te Almanya, Avusturya-Macaristan Ä°mparatorluÄŸunu, Ä°talya “üçlü ittifak” devletlerini oluÅŸturdular. 1907’de buna karşılık Ä°ngiltere, Rusya, Fransa “üçlü itilaf” devletlerini oluÅŸturdular.
1914 Haziran ayı sonlarında Saraybosna’yı ziyaret eden Avusturya-Macaristan veliahdı bir Sırp milliyetçi tarafından öldürüldü. Bu olay savaşın baÅŸlamasına bahane oldu. Avusturya-Macaristan Ä°mparatorluÄŸu, Sırbistan’a savaÅŸ ilan etti. Böylece Birinci Dünya Savaşı baÅŸlamış oldu.
Rusya, Sırbistan’ın yanında yeraldı. Fransa Rusya’yı destekledi. Almanlar Fransa ve Rusya’ya savaÅŸ açtı. Ä°ngiltere de imzaladığı anlaÅŸma gereÄŸince Fransa ve Rusya’nın yanında savaÅŸa katıldı. Bir süre tarafsız kalan Ä°talya, batı ve güney Anadolu kıyılarının kendisine verileceÄŸi vaadedildiÄŸi için Ä°tilaf Devletleri yanında yeraldı.
Savaşın Avrupa’da baÅŸlaması uzak doÄŸuya olan ilgiyi azalttı. Japonya Almanya’nın sömürgelerine saldırınca o da savaÅŸa girmiÅŸ oldu. SavaÅŸ devam ederken deÄŸiÅŸik zamanlarda Romanya, Yunanistan, Portekiz, Brezilya, ABD de itilaf (anlaÅŸma) devletleri yanında savaÅŸa katıldılar.
I. Dünya Savaşına Katılan Devletler
Avusturya, Sırbistan: 28 Temmuz 1914
Almanya, Rusya: 1 AÄŸustos 1914
Fransa, Belçika: 3 Ağustos 1914
Ä°ngiltere: 5 AÄŸustos 1914
KaradaÄŸ: Sırbistan’la birlikte savaÅŸa girdiÄŸi kabul edilir.
Japonya: 23 AÄŸustos 1914
Osmanlı İmparatorluğu: 11 Kasım 1914
İtalya: 24 Mayıs 1915
Bulgaristan: 14 Ekim 1915
Romanya: 28 AÄŸustos 1916
ABD: 6 Nisan 1917
Yunanistan: 26 Haziran 1917
Bunun yanı sıra İsviçre, İsveç, Norveç, Danimarka ve İspanya gibi Avrupa Devletleri I.Dünya savaşında tarafsız kaldılar.
Osmanlı Devletinin I. Dünya Savaşına Girmesi
Trablusgarp ve Balkan savaşlarından yeni çıkan Osmanlı Devleti başlangıçta tarafsız kaldı, savaşa katılmadı. Ekonomi zayıf, halk yorgun idi. Bazı devlet adamlarına göre savaşa girmeyip tarafsız kalmak en güvenilir yoldu.
İtilaf (anlaşma) devletleri, Osmanlı Devletinin tarafsız kalmasını istiyordu. Nedeni;
Osmanlı Devleti savaÅŸa katılmasa Ä°ngiltere’nin uzak doÄŸuya giden yolu güvenlik altında olacak ve yeni cepheler açılmayacaktı. Ä°tilaf devletleri Osmanlı Devletine kapitülasyonları kaldırabileceklerini söylediler.
Almanya ise Osmanlı Devletinin kendi yanında savaşa girmesini istiyordu. Çünkü Osmanlı Devleti;
Rusya’yı üzerine çekerek DoÄŸu Avrupa cephelerinin ferahlamasına yardım edecekti.
Süveyş kanalının denetimini ele geçirirse, İngiltere sömürgelerine giden yol kapanmış olacaktı.
Anlaşma (itilaf) devletlerini İran ve Irak petrollerinden yoksun bırakacaktı.
Halifelik nüfuzundan yararlanarak İngiliz sömürgelerindeki müslümanları da etkileyecekti.
Ä°ktidarda bulunan Ä°ttihat ve Terakki partisinin ileri gelenlerinden Enver PaÅŸa Alman taraftarı idi. Almanya savaşı kazanacak Osmanlı Devleti de son zamanlarda kaybettiÄŸi toprakları geri alabilecekti. Enver PaÅŸa ve arkadaÅŸları bu düşüncelerle Almanya ile bir antlaÅŸma yaptılar. Akdeniz’de Ä°ngiliz donanmasından kaçan Goben ve Breslav isimli Alman savaÅŸ gemileri Osmanlı Devletine sığındılar. Osmanlı Devleti tarafından savaÅŸ gemilerine Yavuz ve Midilli adı verildi. Gemiler Karadeniz’e çıkıp Rus limanlarını topa tuttular. Bunun üzerine Ä°tilaf devletleri Osmanlı Devletine savaÅŸ açtı. Osmanlı Devleti, I.Dünya savaşına girmiÅŸ oldu. (1914)
Osmanlı Devletinin Savaştığı Cepheler
1-Kafkas Cephesi:
Nedeni:
Almanya, Bakü petrollerini ele geçirmek amacıyla Osmanlıları yönlendirmiÅŸtir. Enver PaÅŸa ise; Panturanizm düşüncesinin etkisiyle Orta Asya’daki Türkleri Rusya etkisinden kurtarıp Osmanlı Devletinin çatısı altında toplamak istemiÅŸtir.
Ruslar, Erzurum, MuÅŸ, Bitlis, Trabzon ve Erzincan illerini ele geçirdiler. Çanakkale savaÅŸlarından sonra bu cephe komutanlığına atanan Mustafa Kemal, MuÅŸ ve Bitlis’i Ruslardan geri almıştır.
Not: Birinci Dünya Savaşı sonlarında Çarlık rejiminin yıkılması sonucu Rusya, Osmanlı Devleti ile Brest Litowsk Barışı’nı imzalayarak 1878 Berlin AntlaÅŸmasıyla almış olduÄŸu Kars, Ardahan, Batum’u geri vermiÅŸtir. Kafkas cephesi savaÅŸları sırasında ele geçirdiÄŸi toprakları da geri vermiÅŸtir.
2-Çanakkale Cephesi:
Nedenleri:
İtilaf devletleri tarafından;
üSosyal ve ekonomik bunalıma düşen Avrupa’nın doÄŸusunda Almanlara karşı zor anlar yaÅŸayan Ruslara yardım etmek
üİstanbul ve boğazları ele geçirerek Osmanlı Devletini savaş dışı bırakmak
üSavaÅŸa henüz girmemiÅŸ olan Balkan Devletlerini kendi yanlarında savaÅŸa sokarak, Bulgaristan ve Avusturya-Macaristan’a karşı yeni bir cephe açmak
üDoÄŸu Akdeniz’deki egemenliklerini saÄŸlamlaÅŸtırmak amaçları doÄŸrultusunda, açılmıştır.
Sonuçları:
üİtilaf Devletlerinin boÄŸazları ve Ä°stanbul’u almaları önlenmiÅŸtir.
üRusya’ya gerekli yardım gönderilememiÅŸtir.
üDoÄŸu cephesinde Almanya’ya üstünlük saÄŸlanamadığı için savaÅŸ uzamıştır.
üİngiliz ve Fransız gemileri büyük kayıplara uğramıştır.
üYarım milyona yakın insanın ölmesine neden olmuştur.
üMustafa Kemal büyük bir üne kavuşmuş, ulusal mücadelenin önderi olarak kabul edilmesinde önemli bir etken olmuştur.
Not: Ä°tilaf Devletleri Bulgaristan’ın savaÅŸa girmesini önlemek için, Makedonya’nın bir kısmını Bulgaristan’a vermek istemiÅŸler Yunanistan ile Sırbistan bu duruma razı olmamışlardır.
Osmanlı Devleti, Bulgaristan’ın kendi yanlarında savaÅŸa girmesi için Ä°stanbul antlaÅŸmasıyla aldığı Dimetoka’yı Bulgaristan’a vermiÅŸtir. Böylece Ä°stanbul-Berlin hattı ulaşımı saÄŸlanmıştır.
3-Kanal Cephesi
Nedenleri:
1-Mısır’ı Ä°ngilizlerden geri almak
2-Süveyş kanalını ele geçirerek
Bu cephe, Almanya’nın planlaması ve desteÄŸi ile Ä°ngiltere’ye karşı Osmanlı Devleti tarafından açılmıştır.
Sonuçları:
Osmanlı Devleti bu cephede,
1-Arapların İngilizlerle işbirliği yapması
2-Almanya’nın söz verdiÄŸi yardımı göndermemesi
3-İklim koşullarının elverişsizliği, İngilizlerin sayı-malzeme bakımından üstün olması ve cepheyi iyi savunmaları sonucunda başarısız olmuştur.
4-Irak Cephesi
Nedeni;
Ä°ngiltere’nin, Türk kuvvetlerinin Ä°ran’a ve Hindistan’a girmesini önlemek, kuzeye çıkıp karayolu ile Ruslarla birleÅŸme amacını gerçekleÅŸtirmek istemesi.
Sonucu:
Ä°ngilizler, Güney Irak’a ve Aden’e asker çıkardılar. Kütül-Amare’de Türk kuvvetleri tarafından esir edildiler. Bu baÅŸarı uzun sürmedi. Basra’ya yeniden kuvvet çıkaran Ä°ngilizler, BaÄŸdat’a kadar ilerlediler.
5-Suriye-Filistin Cephesi
Nedeni:
Ä°ngilizler, SüveyÅŸ ve Irak cephelerinde yenilerek, Suriye’ye geri çekilen Osmanlı Ordularını tamamen bu bölgeden çıkarmak, Arapları kışkırtarak onların çoÄŸunlukta oldukları bölgeleri nüfuzları altına almak için saldırıya geçtiler.
Sonucu:
Mustafa Kemal komutasındaki Osmanlı Ordusu (7.Ordu) büyük baÅŸarılar elde etti. Mondros AteÅŸkes AntlaÅŸmasının imzalanması ve Mustafa Kemal’in Ä°stanbul’a geri çaÄŸrılması sonucunda Ä°ngilizler Suriye’yi ele geçirmiÅŸlerdir.
6-DiÄŸer Cepheler
Osmanlı Devleti müttefiklerine yardım amacıyla Makedonya ve Galiçya cephelerine de asker göndermiştir. Ancak bu cephelerde de yenilgiler alınmış ve başarı sağlanamamıştır.
Birinci Dünya Savaşının Sonuçları
3 Mart 19182de Rusya Brest-Litowsk antlaÅŸmasını imzalayarak savaÅŸtan çekildi. Kafkas cephesi kapandı. Rusya’nın savaÅŸtan çekilmesiyle Ä°ttifak devletleri Ä°tilaf devletlerine üstünlük saÄŸladı. ABD’nin savaÅŸa girmesi bu üstünlüğü sona erdirdi. Savaşın sonucu belirlendi.
Savaş ittifak(bağlaşma) devletlerinin yenilgisiyle sonuçlandı. Milyonlarca insan ölmüş, şehirler yakılıp yıkılmıştır.
Avrupa’nın haritası yeniden çizildi, imparatorluklar yıkıldı ve yerlerine yeni devletler kuruldu. Devletlerin yönetim ÅŸekillerinde köklü deÄŸiÅŸiklikler meydana geldi.
Savaşın getirdiği maddi ve manevi zararlar, devletleri barış ve güvenliği sağlamak, devletler arasında çıkabilecek anlaşmazlıklara çözüm bulmak amacıyla Milletler Cemiyeti kuruldu.
Bu savaş sonunda imzalanan ateşkes antlaşmaları şunlardır:
1-Bulgaristan, Selanik Ateşkes Antlaşması
2-Avusturya-Macaristan, Villaguiste Ateşkes Antlaşması
3-Osmanlı Devleti, Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918)
4-Almanya, Rethandes Ateşkes Antlaşması
Ateşkes antlaşmalarından sonra barış görüşmelerine başlandı.
Birinci Dünya Savaşını Bitiren Barış Antlaşmaları
1-Versay Barış Antlaşması (28 Haziran 1919)
İtilaf devletleri ile Almanya arasında imzalanmıştır.
2-Sen Germen Barış Antlaşması (10 Eylül 1919)
İtilaf devletleri ile Avusturya arasında imzalanmıştır.
3-Nöyyı Barış Antlaşması (27 Kasım 1919)
İtilaf devletleri ile Bulgaristan arasında imzalanmıştır.
4-Triyanon Barış Antlaşması (4 Haziran 1920)
İtilaf devletleri ile yeni kurulan Macaristan Krallığı arasında imzalanmıştır.
5-Sevr Barış Antlaşması (10 Ağustos 1920)
İtilaf devletleri ile Osmanlı Devleti arasında imzalanmıştır. Fakat TBMM ile Türk halkının kabul etmemesi ve bağımsızlık savaşının başarılı olması sonucunda yürürlüğe girmemiştir.
Birinci Dünya Savaşı Sonunda Osmanlı İmparatorluğunun Durumu
Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918)
Osmanlı Devletinin içinde bulunduğu devletler topluluğu, Birinci Dünya Savaşında yenilince Osmanlı Devleti de savaştan çekildi. İttihat ve Terakki Partisi üyeleri gizlice yurdu terkettiler. Talat Paşanın istifası üzerine iktidara geçen Ahmet İzzet Paşa hükümeti, İngilizler aracılığıyla Anlaşma (itilaf) devletlerinden barış istedi. Bahriye Nazırı Rauf Beyin başkanlığındaki Osmanlı kurulu ile Anlaşma devletleri adına İngiliz Amirali Caltrop , Limni Adasının Mondros limanında yapılan Mondros Ateşkes Antlaşması Mebusan Meclisi tarafından oybirliği ile kabul edilmiştir. İmzalanma nedenleri:
üAlmanya’nın yenilmesi, Alman desteÄŸi olmadan Osmanlı Devletinin savaşı sürdürecek gücünün olmaması
üWilson İlkelerinin yayınlanması
üİngilizlerin hoşgörüsüyle daha sonra kârlı bir barış antlaşmasının imzalanacağının sanılması
üPadişahın, İngilizlerin yardımıyla saltanatı ve halifeliği korumak istemesi
Not: Padişah V.Mehmet Reşat Birinci Dünya Savaşının son yılında ölmüş, yerine VI.Mehmet Vahdettin geçmiştir.
Mondros Ateşkesinin koşulları:
1-İstanbul ve Çanakkale Boğazları açılacak ve bu yerlerdeki askeri üsler İtilaf devletlerince işgal edilecektir.
2-Ordu terhis edilecek, orduya ait silahlar, taşıtlar, cephane ve donatım İtilaf devletlerine teslim edilecektir.
3-Donanma İtilaf devletlerinin gösterecekleri limanlarda göz altında tutulacaklardır.
4-Osmanlı Devleti müttefikleriyle olan bütün ilişkilerini kesecektir.
5-Toros tünelleri, İtilaf devletleri tarafından işgal edilecektir.
6-Bütün haberleşme, ulaşım araç ve gereçleri İtilaf devletlerinin denetimi altında bulundurulacaktır.
7-İtilaf devletleri, kendi güvenliklerini tehdit edecek bir durum ortaya çıkarsa, herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecektir. (7.madde)
8-Anlaşma imzalandığında, Anadolu dışında bulunan Türk askerleri en yakın İtilaf devleti askeri birliklerine teslim olacaktır.
9-Vilayet-i Sitte denilen DoÄŸu Anadolu’daki altı ilde (Erzurum, Van, Harput, Diyarbakır, Sivas ve Bitlis) karışıklık çıktığı takdirde Ä°tilaf devletleri bu illerin herhangi bir bölümünü iÅŸgal edebileceklerdir.
Antlaşmanın Önemi:
üBu antlaşma ile Osmanlı Devleti fiilen sona ermiştir.
üKayıtsız şartsız teslim belgesi özelliği taşıyan bu antlaşma, Osmanlı ülkesinin bütünüyle işgal edilmesine elverişli ortam hazırlamaktaydı.
üBoÄŸazların iÅŸgali ile Anadolu ve Rumeli baÄŸlantısı kesilecek Ä°stanbul’un güvenliÄŸi de tehlikeye düşecekti. Osmanlı Devletinin boÄŸazlar üzerindeki egemenliÄŸi sona ermiÅŸ olacaktır.
üOrdunun büyük bir bölümü terhis edilip silahlarına el konulacaktı. Bu uygulama ile Osmanlı Devleti, savunma gücünden yoksun bırakılacaktı.
ü7.maddenin uygulanmasıyla, Wilson ilkelerine göre Türklerin denetiminde kalması gereken Anadolu toprakları da İtilaf devletleri tarafından işgal edilmiştir.
ü24.maddenin uygulanmaya çalışılması sonucunda doğudaki Ermeniler bağımsız bir devlet kurmak amacıyla ayaklanmışlardır.
üToros tünellerinin işgali, telgraf, telefon ve telsizin denetim altında tutulması ülkenin tümüne yönelik işgalin ilk işaretleridir.
Mondros Ateşkes Antlaşmasının Uygulanması
Kısa bir süre sonra;
Ä°ngilizler: Musul, Antep, Urfa, MaraÅŸ, Batum, Kars’ı iÅŸgal etmiÅŸler, Samsun ve Merzifon’a asker göndermiÅŸlerdir.
Fransızlar: Dörtyol, Mersin ve Adana yöreleri ile Afyon’u iÅŸgal ettiler.
İtalyanlar: Antalya, Bodrum, Kuşadası, Marmaris, Konya çevresine asker çıkarmışlardır.
13 Kasım 1918’de Ä°tilaf devletleri gemileri Ä°stanbul limanına demir attı. Ä°stanbul fiilen iÅŸgal edildi.
Not: Ä°ÅŸgaller karşısında padiÅŸah VI.Mehmet Vahdettin Kanun-i Esasiye’nin maddesine dayanarak “zorunlu siyası sebeplerden dolayı” Meclis-i Mebusan’ı feshetmiÅŸ, böylece meÅŸruti idare süresiz olarak kaldırılmıştır.(21 Aralık 1918)
Osmanlı İmparatorluğunun Paylaşılması Tasarıları
Anlaşma (itilaf) Devletleri Birinci Dünya Savaşı sırasında yaptıkları gizli antlaşmalarla Osmanlı İmparatorluğunu kağıt üzerinde paylaşmışlardır. Bundan dolayı Mondros Ateşkes antlaşmasının çok ağır koşullar taşıması bir rastlantı değildir.
İngiltere; Fransa ve Rusya aralarında Sykes Pykot Antlaşmasını imzalamışlardır. (1916) Antlaşmaya göre
Ä°ngiltere’ye; Ãœrdün ve Irak,
Fransa’ya Suriye, Kuzey Irak ve Mersin’den Mardin’e kadar uzanan iç bölgeler,
Rusya’ya; BoÄŸazlar ve DoÄŸu Anadolu verildi.
Not: Bu paylaÅŸma planında Rusya’nın Birinci Dünya Savaşından çekilmesiyle deÄŸiÅŸiklik olmuÅŸtur. Ä°tilaf Devletleri BoÄŸazlarda uluslararası bir komisyon kurmayı, DoÄŸu Anadolu’da ise kendilerine baÄŸlı uydu bir Ermeni devleti yaÅŸatmayı planlamışlardır.
Paris Barış Konferansı (18 Ocak 1919)
Toplanma amacı: Ä°tilaf Devletleri, I.Dünya Savaşından yenik ayrılan devletlerle yapacakları antlaÅŸmaların esaslarını saptamak amacıyla toplanmışlardır. 32 devletin temsilcileri katılmıştır. Almanya, Avusturya-Macaristan, Bulgaristan’la imzalanacak barış antlaÅŸmaları hazırlanmıştır.
Konferans sürerken Ä°ngiltere, Batı Anadolu’daki müslümanların, hristiyanları katletmek üzere olduklarını ileri sürmüş ve Rumların sayıca fazla olduklarını bahane ederek Amerikan delegelerini etkilemiÅŸ Anadolu’nun paylaşılmasına Yunanistan’ı da ortak etmiÅŸtir. Bunun nedenler:
1-Ä°ngiltere’nin DoÄŸu Akdeniz’deki çıkarlarını sürdürmek istemesi
2-Batı Anadolu’da çıkarları bulunan Ä°ngilizlerin Ä°talya’ya güvenememesi, Ä°talya gibi güçlü bir devlet yerine kukla Yunanistan’ı tercih etmesi
3-Yunanlıların, Ege bölgesinin kendilerine ait olduğu ve bu bölgede nüfus yoğunluğuna sahip oldukları şeklinde propaganda yapmaları
Yukarıda sıralanan nedenler Ä°talya’nın Ä°tilaf Devletleri’nden kopma sürecini baÅŸlattı.
Azınlıkların Çalışmaları
AnlaÅŸma Devletleri’nin iÅŸgalleri Rum ve Ermeni azınlıkları da harekete geçirdi. AnlaÅŸma Devletleri kendi iÅŸgallerini nasıl Mondros AteÅŸkes AntlaÅŸmasına dayandırıyorlarsa; Rum ve Ermeni azınlıklar da Türk yurdundan pay istemek için Wilson ilkelerini kendilerine dayanak aldılar.
Wilson Ä°lkeleri:
Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Wilson, savaşa girerken bir bildiri yayınlamıştı. Bu bildiri ile İttifak (Bağdaşma) devletlerine güvenceler vererek savaşın bir an önce bitmesi için bazı temel ilkeler belirleniyordu. Bu ilkelere göre;
1-SavaÅŸ sonunda, yenenler yenilenlerden toprak almayacaklar.
2-Yenenler yenilenlerden savaş tazminatı istemeyecekler
3-Anlaşmazlıkları barış yoluyla çözümlemek için uluslararası bir örgüt oluşturulacak
4-Devletler arasında gizli antlaşmalar yapılmayacak
5-Osmanlı Devleti ile ilgili maddesine göre;
ØOsmanlı İmparatorluğunun Türk bölgelerine kesin egemenlik tanınmalıdır. Ancak, Türk egemenliğinde yaşayan başka uluslara da kendi kendini yönetme hakkı verilmelidir.
ØBoğazlar her devlete açık olmalıdır.
Wilson ilkeleri, Osmanlı Devletinin durumunu belirlemek için nüfus ölçüsünü ortaya atmıştır. Ä°ÅŸte Rum ve Ermeni azınlıklar bu ölçüyü kendi çıkarlarına yorumlayarak çalışmalara giriÅŸtiler. Hiçbir ilde Rumlar ve Ermeniler çoÄŸunluk oluÅŸturmadıkları halde belli bölgelerde “çoÄŸunluktayız” savlarıyla ortaya çıktılar.
Ä°zmir’in Ä°ÅŸgali (15 Mayıs 1919)
Paris Barış Konferansında, Ä°ngilizlerin isteÄŸiyle Anadolu’nun paylaşılmasına ortak edilen Yunanistan konferansta alınan kararlar gereÄŸi Ä°zmir’e asker çıkarıp, iÅŸgal etmiÅŸ ve binlerce Türkün öldürülmesine neden olmuÅŸtur.
Padişah ve İstanbul Hükümetinin işgaller karşısında kayıtsız kalmaları üzerine tüm yurtta işgalleri kınayan miting ve gösteriler yapılmıştır. Yunan ordusunun işgali iç bölgelere kaydırması sonucunda Kuva-i Milliye oluşmaya başlamıştır.
Ä°zmir’in iÅŸgali; Türkler arasında birleÅŸtirici bir etki yapmış, ulusal bilincin uyanmasına ve hızla yayılmasına neden olmuÅŸtur.
Osmanlı Devletinde Siyasi Gelişmeler ve Cemiyetler
Osmanlı Devletinin I.Dünya Savaşından çekilmesinden sonra, ülkeyi savaÅŸa sokan Ä°ttihat ve Terakki Cemiyeti üyeleri yurdu terketmiÅŸlerdir. Sadrazamlığa Ahmet Ä°zzet PaÅŸa getirilmiÅŸtir. Sadrazam padiÅŸahla itilaf devletlerine karşı izlenecek politikada anlaÅŸmazlığa düşmüşlerdir. Ahmet Ä°zzet PaÅŸa görevden çekilmiÅŸ, yerine atanan Tevfik PaÅŸa hükümeti kurmuÅŸtur. Bir süre sonra o da görevden ayrılmış ve yerine padiÅŸahla aynı görüşleri paylaÅŸan Damat Ferit PaÅŸa gelmiÅŸtir. Yeni sadrazam padiÅŸah gibi düşünüyor Ä°ngiltere’nin koruyuculuÄŸunu saÄŸlamaktan baÅŸka çıkar yol olmadığını açıkça söylüyordu. Damat Ferit PaÅŸa hükümetinin bu tutumu Mustafa Kemal PaÅŸa’nın Amasya Genelgesindeki “Hükümet görevlerinin gereklerini yerine getiremiyor. Bu durum ulusumuzu yok tanıtıyor.” yargısının gerekçesini oluÅŸturacaktır.
Ulusal Varlığa Zararlı Cemiyetler
1-Azınlıkların kurduğu zararlı cemiyetler
a-Mavi Mira DerneÄŸi:
Rum kilisesinin desteÄŸindeki bu derneÄŸin amacı Ä°stanbul, Bursa, Bandırma, TekirdaÄŸ, Kırklareli yörelerindeki Rum azınlığı, örgütlemek, silahlandırmak, çeteler kurmak, Yunanistan yararına kamuoyu yaratmak ve Türk halkına karşı çete savaşını sürdürmektir. Göçmenler komisyonu, Rum okullarının izcilik kolları, Yunan Kızılhaç örgütü, bazı yabancı okullar Anadolu’daki Rum kiliseleri bu derneÄŸin direktifleri ile çalışmaktadır.
b-Pontus Rum DerneÄŸi:
Yeniden canlandırılan Etnik-i Eterya derneği ile birlikte, Doğu Karadeniz illerindeki çalışmalarını yoğunlaştırıyordu. Bu bölgede ayrı bir Rum devleti kurmak istemiştir.
c-Ermenilerin KurduÄŸu Cemiyetler
Ermeni patriÄŸi Zevan efendi Rum dernekleri ile beraber çalışarak bir Rum-Ermeni birliÄŸi komitesi oluÅŸturmuÅŸtur. Ermeni örgütleri DoÄŸu Anadolu’da geniÅŸ bir bölgeyi içine alacak bir Ermeni devleti amaçlıyordu. Özellikle ABD ve Fransa’dan destek görüyordu. (Hınçak ve TaÅŸnak Cemiyetleri)
2-Türklerin Kurduğu Zararlı Cemiyetler
a-Sulh ve Selameti Osmaniye Fırkası:
Vatanın kurtuluşunun, padişahın ve halifenin buyruklarına sıkı sıkıya uymakla mümkün olacağına inanan bir cemiyettir. İngilizlerden maddi destek görmüştür.
b-Kürt Teali Cemiyeti:
Amacı Wilson ilkelerinden faydalanarak bağımsız Kürdistan devletini kurmaktır. Dernek ulusal kurtuluş hareketine karşı çıkmıştır.
c-Teali Ä°slam Cemiyeti:
Halifenin buyruklarına ve ÅŸeriat kurallarına uymakla Osmanlı Devletinin kurtulacağını savunur. Ä°stanbul’da medrese öğrencileri tarafından kurulmuÅŸtur. Konya’da da ÅŸubeler açmıştır.
d-Wilson Ä°lkeleri Cemiyeti:
Bu cemiyetin kurucuları Amerikan mandasına taraftardırlar.
e-Hürriyet ve İtilaf Fırkası:
1911 yılında İttihat ve Terakki Cemiyetine karşı kurulan bu parti, Mondros Ateşkes antlaşmasından sonra ulusal mücadeleye karşı olan cemiyetleri bünyesinde toplamıştır.
f-Ä°ngiliz Muhipler (Sevenler) Cemiyeti:
Ä°ngiliz gizli servisince yönlendirilen dernek, Ä°ngiltere’nin doÄŸu siyasetini destekler. Merkezi Ä°stanbul’du. Ä°ngiltere ile Osmanlı saltanatı arasındaki iliÅŸkileri kuvvetlendirmek amacıyla kuruldu. Çalışmaları Hürriyet ve Ä°tilaf fırkasınca desteklendi. Asıl amacı, ulusal direniÅŸ giriÅŸimlerini yok etmektir.
Ulusal Cemiyetler
Ortak özellikleri
1-Bölgesel amaçlarla kurulmuşlardır.
2-Yayın yoluyla bulundukları bölgelerde, Türklerin çoğunlukta olduklarını dünya kamuoyuna duyurarak işgallerin haksızlığını savunmuşlardır.
3-İşgalleri ve azınlık faaliyetleri engellemek amacıyla kurulmuşlardır.
4-Birbirlerinden kopuk ve bağımsız hareket etmişlerdir.
5-Gerekirse silahlı mücadele başvurma kararı almışlardır.
6-Ulusal bilincin gelişmesine, yayılmasına, canlı tutulmasına kaynak olmuşlardır.
7-Sivas kongresinde (7 Eylül 1919) Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleşerek ulusal nitelik kazanmışlardır.
a-Trakya PaÅŸaeli Cemiyeti:
Edirne merkezidir. Trakya ve Marmara’nın Yunanistan’a verilmesini önlemeye ve bölgedeki azınlıkların yıkıcı faaliyetlerini engellemeye çalışmışlardır. Silahlı direniÅŸ hazırlıkları yapmıştır.
b-İzmir Müdafaa-i Hukuk-i Osmaniye Cemiyeti:
Ä°ÅŸgalden önce Ä°zmir’de kurulan bu cemiyet, Ä°zmir’in ve Batı Anadolu’nun Yunanistan’a verilmesini engellemeye çalışmış, düşman iÅŸgaline silahla karşı koymayı ilke olarak kabul etmiÅŸtir. Bölgesel direnme kuruluÅŸlarına silah, cephane saÄŸlamakta yardımcı olmuÅŸtur.
Cemiyet ismini Ä°zmir’in iÅŸgal edileceÄŸi haberinin alınması üzerine “Ä°zmir Reddi Ä°lhak Cemiyeti” olarak deÄŸiÅŸtirmiÅŸtir.
c-Kilikyalılar Cemiyeti:
Ä°stanbul’da kuruldu. Amacı, Adana ve çevresindeki düşman iÅŸgallerine karşı, direniÅŸ hareketlerini teÅŸkilatlandırmaktır.
d-Trabzon Muhafaza-i Hukuk-i Milliye Cemiyeti:
Trabzon ve çevresinin Rumlara verilmesini ve Pontus Rum devletinin kurulmasını önlemek için kuruldu.
e-Şark İlleri Müdafaa-i Hukuk-i Milliye Cemiyeti:
Genel merkezi Ä°stanbul’da olan bu cemiyet Erzurum ve Elazığ’da ÅŸubeler açmıştır.
Doğu illerimizin Ermenilere verilmesini engellemek amacıyla kuruldu.
Ermeniler lehine yapılan propagandaları engellemek için çalışmıştır.
Hiçbir ÅŸekilde göç edilmemesini, DoÄŸu Anadolu’nun tarihi ve kültürü ile Türk yurdunun ayrılmaz bir parçası olduÄŸunu savunuyordu.
Daha sonra Erzurum Kongresinin toplanmasını sağlamıştır.
Ulusal Varlığa Zararlı Cemiyetler Ulusal Cemiyetler
1-Azınlıkların kurduğu zararlı cemiyetler
a-Mavi Mira derneÄŸi
b-Pontus-Rum derneÄŸi
c-Ermenilerin kurduÄŸu cemiyetler
(Hınçak ve Taşnak cemiyetleri)
a-Trakya Paşaeli Cemiyeti b-İzmir Müdafaa-i Hukuk-i Milliye Cemiyeti (İzmir Reddi İlhak Cemiyeti) c-Kilikyalılar Cemiyeti d-Trabzon Müdafaa-i Hukuk-i Milliye Cemiyeti e-Şark İlleri Müdafaa-i Hukuk-i Milliye Cemiyeti 2-Türklerin kurdukları zararlı cemiyetler
a-Sulh ve Selameti Osmaniye Fırkası
b-Kürt Teali Cemiyeti
c-Teali Ä°slam Cemiyeti
d-Wilson Prensipleri Cemiyeti
e-Ä°ngiliz Muhipler (sevenler) Cemiyeti
Kurtuluş Savaşı
Kurtuluş Savaşı
Nutuk 15-20 Ekim 1927’de Cumhuriyet Halk Fırkasının Ankara’daki ikinci kongresinde okunmuÅŸtur.
A-Hazırlık Dönemi
1-Kuvayi Milliye Hareketi
a-Osmanlı Devleti Birinci Dünya Savaşından yenik ayrılmıştır.
b-Mondros Ateşkes antlaşmasını imzalamıştır.
c-Ordunun büyük bir kısmı terhis edilmiş, elinden silahları alınmış, vatan savunma gücünden yoksun bırakılmıştır.
d-Osmanlı Hükümeti, bu olumsuz gelişmeler karşısında kayıtsız kalmış, işgal devletleriyle işbirliğine gitmiştir.
Bu sebepler milletin tepkisine yol açmış Kuvayi Milliye’nin (Ulusal Kuvvetlerin) oluÅŸmasına neden olmuÅŸtur.
Vatanı koruma ve bağımsız yaşama duygusunu harekete geçirdi. Ulusal derneklerin miting ve yayın yoluyla, mahalli kurtuluş birliklerinin silahlı, işgal kuvvetlerine karşı başlattıkları direnme hareketlerine Kuvayi Milliye Hareketi denir. Bu hareketin özel amacı sadece belli bir bölgenin kurtarılmasına yöneliktir.
Kuvayi Milliye Birlikleri
a-Düzenli bir ordu niteliğine sahip değildi. Eli silah tutan herkesin katıldığı küçük silahlı gruplardı.
b-Düşman ordusunu yıpratarak ilerleyişlerini yavaşlatmışlardır.
c-İçinde önceden dağıtılmış ordu mensupları ve her kesimden halk vardı.
d-Düzenli ordu kurulması aşamasına kadar askeri boşluğu doldurmuşlardır.
e-TBMM’ye karşı çıkan ayaklanmaların bastırılmasında etkin rol oynamışlardır.
f-Ulusal bilincin uyandırılmasını sağlamışlardır. Ortak düşünce, vatan topraklarını savunmak ve Türk ulusunu onuruyla yaşatmaktı.
Not: Mondros AteÅŸkes AntlaÅŸmasının imzalanmasından sonra 1918’de Trakya’nın yunanlılarca iÅŸgaline karşı koymak amacıyla “Trakya PaÅŸaeli Cemiyeti” kuruldu. Bu dernek, düşman hareketlerine karşı kurulan ilk hareketi oluÅŸturmuÅŸtur. Ä°zmir’in iÅŸgalinden sonra ise bu tür dernekler ve silahlı direnişçilerin sayıları artmış, bunların tümüne “Kuvayi Milliye” denilmiÅŸtir.
2-Batı Cephesinin Kurulması
Yunanlılar Ä°zmir’i iÅŸgal ettikten sonra; Yunan birlikleri Menemen, Manisa ve Turgutlu’ya girdiler. Milli kuvvetlerin direnmesiyle karşılaÅŸtıkalrı için daha fazla ileriye gidemediler.
Güneye doÄŸru ilerleyen düşman kuvvetleri Aydın ve Nazilli’ye girmiÅŸlerdir.
Bir yandan da denizden çıkardıkları kuvvetlerle Ayvalık’ı iÅŸgal etmiÅŸlerdir.
Menemen üzerinden hareket eden düşman birlikleri Bergama’yı iÅŸgal etti.
Düşmana karşı direnmenin giderek artması, bazı bölgelerde zafer sayılabilecek baÅŸarıların kazanılması, ulusal bilincin güçlenmesine yardımcı olmuÅŸtur. 1919 yılı Temmuz ve AÄŸustos aylarında Balıkesir ve AlaÅŸehir ‘de toplanan Milli kongrelerle Batı Anadolu’daki Kuvayi Milliye birliklerinin insan ve malzeme açısından desteklenmesine ve ortak bir cephe oluÅŸturulmasına çalışılmıştır.
Bu çalışmalar sonucunda Yunanlılar karşısında Ayvalık kıyılarından başlayıp Soma, Akhisar, Salihli, Nazilli kasabalarının batısından geçen bir hat üzerinde ulusal bir cephe (Batı Cephesi) oluşturulmuştur.
Sivas Kongresinde alınan karar sonucu 9 Eylül 1919’da Ali Fuat (Cebesoy) PaÅŸa Batı Anadolu’daki Kuvayi Milliye birliklerine komutan olarak atanmıştır.
3-Mustafa Kemal’in Samsun’a Çıkışı (19 Mayıs 1919)
Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışından TBMM’nin açılışına kadar geçen süre ulusal mücadelenin hazırlık dönemini oluÅŸturur ve kongreler dönemi olarak adlandırılır.
Mustafa Kemal; Ä°stanbul’un resmen olmasa da iÅŸgal altında bulunmasından dolayı kurtuluÅŸun ancak Anadolu’da gerçekleÅŸtirileceÄŸine inanıyordu.
30 Nisan 1919’da 9.Ordu müfettiÅŸliÄŸine atanan Mustafa Kemal’in padiÅŸahça bu göreve getirilmesinin nedenleri ÅŸunlardır.
1-Birinci Dünya Savaşına Osmanlı Devletinin girmesine neden olan İttihatçı asker kadro ile ters düşmesi ve bu kadroyu eleştirmesi
2-Ä°stanbul’a geldikten sonra padiÅŸah ve çevresinde güven verici bir izlenim bırakması, o dönemin ünlü komutanlarından biri olması
3-Ä°stanbul hükümetinin, DoÄŸu Karadeniz’de Pontuscu rumlara karşı sivil direnişçilerle birleÅŸen askerler üzerinde Mustafa Kemal’in caydırıcı bir etki yapacağını düşünmesi
Mustafa Kemal’in gerçekleÅŸtirmek istediÄŸi temel amaç nedir?
Türk halkını, tehlikelere karşı uyarıp halkı örgütlemek ve bağımsızlık mücadelesini başlatarak kayıtsız şartsız ulus egemenliğine dayanan bağımsız bir Türk Devleti kurmaktır.
Bölgedeki tüm askeri ve sivil makamlara emir verme yetkisi olan Mustafa Kemal Samsun’da;
a-Bütün yurttaki orduların ve silahların anlaşma devletlerine teslimini engellemeye çalıştı.
b-Müdafaa-i Hukuk gruplarıyla iliÅŸki kurarak “bölgesel kurtuluÅŸ” görüşünü ulusal bir niteliÄŸe ve birliÄŸe yükseltmeye çalıştı.
19 Mayıs-25 Mayıs 1919 tarihleri arasında Samsun’da kalan Mustafa Kemal, Ä°ngilizlerin denetimindeki bir ÅŸehirde istediklerini yapamayacağı için 25 Mayıs’ta Havza’ya geçti. Burada;
1-Anadolu’da dağınık bulunan birliklerin komutanlarını kendisine baÄŸladı.
2-Ateşkes hükümlerine göre askerlerin terhislerini önlemeye çalıştı.
3-Yurdun her köşesinde mitingler düzenlettirme yolunda buyruklar verdi.
4-Yapılacak mitinglerde azınlıklara kötü davranılmamasını istedi.
Mustafa Kemal Paşa, hem ordunun hem de ulusun savaşa hazır hale getirilebilmesi amacıyla çeşitli komutanlarla (Erzurum-Kazım Karabekir, Sivas-Rıfat Bele, Ankara-Ali Fuat Cebesoy) görüş birliğine varmıştır.
4-İşgallere Karşı İlk Direniş
Ä°ÅŸgal kuvvetlerine karşı ilk direniÅŸ Güney cephesinde Dörtyol’da baÅŸladı. 19 Aralık 1918 halk, Fransızlara silahla karşı koydu.
5-Amasya Genelgesi – 22 Haziran 1919
12 Haziran 1919’da Amasya’ya geçen Mustafa Kemal, burada hazırladığı genelgeyi tüm valiliklere ve ordu komutanlıklarına göndermiÅŸtir. Genelgenin halk üzerindeki etkisini artırmak amacıyla Rauf Orbay, Refet Bele ve Ali Fuat Cebesoy’a da imzalatmıştır.
Mustafa Kemal bu genelge ile, ülkenin içinde bulunduğu durumu, İstanbul hükümetinin tutumunu, bu durumdan nasıl kurtulabileceğimizi ve yapılacak işleri şöyle belirlemiştir:
1-Vatanın bütünlüğü ve ulusun bağımsızlığı tehlikededir.
2-Ä°stanbul’daki hükümet üstlendiÄŸi sorumluluÄŸun gereklerini yerine getirememektedir. Bu durum ulusumuzu yok olmuÅŸ gibi göstermektedir.
3-Ulusun bağımsızlığını yine ulusun dayanma gücü ve kararlığı kurtaracaktır.
4-Ulusun durumunu gözden geçirmek ve hak isteyen sesini dünyaya duyurmak için her türlü etki ve denetimden uzak bir ulusal kurulun varlığı gereklidir.
5-Anadolu’nun her yönden en güvenli yeri olan Sivas’ta ulusal bir kongrenin toplanması kararlaÅŸtırılmıştır.
6-Bunun için tüm illerin her bölgesinden ulusun güvenini kazanmış üç delegenin seçilerek olabildiğince hızla yetişmek üzere, hemen yola çıkarılması gerekmektedir. Her olasılığa karşı, durumun ulusal bir sır olarak saklanması gereklidir.
7-Ulusal kongreye katılacak delegelerin seçimini Müdafaa-i Hukuk, Redd-i İlhak dernekleri ile belediyeler yapacaklardır.
8-Askeri ve ulusal birlikler hiçbir biçimde dağıtılmıyacaklardır.
Önemi:
1-Kurtuluş Savaşının amacını, gerekçesini ve yöntemini açıklamıştır.
Amacı: Yurdu kurtarmak
Gerekçe ve yöntemi: İstanbul hükümetinin görev yapmaması nedeniyle ulusun kendi kendini kurtarmak zorunda olması
2-KurtuluÅŸ savaşı için atılmış ilk önemli adım olup, Türk ulusu ilk kez hem AnlaÅŸma devletlerine hem de Osmanlı hükümetine karşı ayaklanmaya davet edilmiÅŸtir. Bir “ihtilal beyannamesi” niteliÄŸindedir.
3-Türk halkına, ulusal egemenliğine kavuşması için yapılan bir çağrıdır. İlk kez ulusal egemenlik ilkesinden söz edilmiştir.
4-Kurtuluş çalışmaları için ulusal kurulun gerektiği, kongreler yoluyla örgütlenme kararlaştırılmıştır. Çözümler önerilmiştir.
Ä°ngilizlerin baskısı sonucunda 23 Haziran’a Mustafa Kemal 9. Ordu müfettiÅŸliÄŸinden alınmış ve kendisiyle hiçbir iliÅŸkiye girilmemesi, sözünün dinlenmemesi bütün ülkeye duyurulmuÅŸtur.
Mustafa Kemal 8-9 Temmuz 1919’da askerlik mesleÄŸinden ayrıldığını Ä°stanbul’a bildirmiÅŸtir.
6-Erzurum Kongresi (23 Temmuz-7 AÄŸustos 1919)
Mondros AteÅŸkes AntlaÅŸmasının bir maddesine göre, DoÄŸu Anadolu’daki altı ilde karışıklıklar çıktığı takdirde bu yerler iÅŸgal edilebilecekti. Bu maddede asıl amaç, DoÄŸu Anadolu’da Ermenilere yurt saÄŸlamaktı.
Doğu illerinin haklarının savunulması gerekiyordu. Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti bu amaçla kuruldu. Cemiyet oluşacak tehlikelere karşı mücadelenin yöntem ve hedeflerini belirlemek için bir kongre toplamaya karar verdi.
Bitlis, Erzurum, Sivas ve Trabzon delegelerinin katılmasıyla toplanmıştır. 23 Temmuz 1919’da toplanan kongre Mustafa Kemal’i Kongre baÅŸkanlığına seçti. 14 gün süren kongrede bir “tüzük” ile bir “bildiri” hazırlandı. Alınan kararlar:
1-Ulusal sınırlar için vatan bir bütündür, bölünemez.
2-Ne türlü olursa olsun, yabancıların topraklarımıza girmesine ve işlerimize karışmasına karşıyız. Ve Osmanlı hükümetinin dağılması halinde , ulus birlikte direnecek ve yurdu savunacaktır.
3-Yurdun ve bağımsızlığının korunmasına ve güvenliğin sağlanmasına İstanbul hükümetinin gücü yetmezse, amacı gerçekleştirmek için, geçici bir hükümet kurulacaktır. Bu hükümet üyeleri ulusal kongrece seçilecektir. Kongre toplanmamışsa bu seçimi Temsilciler kurulu yapacaktır.
4-Ulusal gücü etken ve ulusal iradeyi egemen kılmak temel ilkedir.
5-Hıristiyan azınlıklara siyasal egemenliğimizi ve toplumsal dengemizi bozacak ayrıcalıklar verilemez.
6-Yabancı devletlerin koruyuculuğu ve güdümü kabul edilemez.
7 AÄŸustos 1919’da kongre Mustafa Kemal baÅŸkanlığında, dokuz kiÅŸilik bir temsil heyetini seçerek çalışmalarına baÅŸladı.
Önemi:
1-Ulusal sınırlar içinde vatanın bir bütün olduğu ve milli güçlerle ulusal egemenliğin sağlanması gerektiği ilk defa Erzurum kongresinde kararlaştırılmıştır.
2-Amacı, toplanış şekli, niteliği bakımından bölgesel olmakla beraber işgallere karşı, yurdun her yanında mücadele edilmesi gerektiği kararlaştırılmıştır. Bu nedenle, ulusal nitelikli, ulusal egemenliğin gerçekleştirilmesini esas alan ilk kongredir.
3-İlk kez yeni bir devletin kurulması düşüncesi belirtilmiştir.
4-İlk kez manda ve himaye fikri reddedilmiş, ilk kez yabancı ve azınlıklara ayrıcalıklar verilmeyeceği açıklanmıştır.
5-Sivas kongresine ışık tutmuş, ana ilkeleri saptayarak yaygınlaştırmış, Misak-ı milli kararlarına öncülük etmiştir.
7-Balıkesir Kongresi (26-30 Temmuz)
Toplanış amacı ve aldığı kararlar bakımından bölgesel bir kongredir. Yunanlılara karşı mücadele etmek amacıyla toplanmıştır. Ege Bölgesindeki direnişin örgütlenmesinde etkili olmuş, padişaha bağlılık bildirilmiştir. Amasya genelgesini onaylamıştır.
8-AlaÅŸehir Kongresi (15-25 AÄŸustos 1919)
Balıkesir ve Erzurum kongresi sonuçlarını görüşmek için toplanmıştır. Bölgesel nitelikte bir kongredir.
1-Amasya Genelgesi kararlarına uyulması onaylanmıştır.
2-Batı Anadolu’da Yunanlılara karşı direnilecek, silahlanma, askere alınma gibi her türlü iÅŸlem yapılacaktı.
3-Gerekirse anlaşma devletlerinden de yardım istenecekti.
4-Sivas kongresi katılma konusunda kongre üyeleri pek olumlu düşünmemiştir.
9-Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919)
Amasya Genelgesinde alınan karar doÄŸrultusunda Eylül’de çalışmalarına baÅŸladı.
Sivas kongresinde;
1-Vatanın bütünlüğü ve bağımsızlığının sağlanması konusunda, Erzurum kongresinde alınmış olan kararlar aynen kabul edildi.
2-Türk vatanının parçalanmasını önlemek için Anadolu ve Rumeli’de etkin olan direniÅŸ örgütleri “Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” adı altında birleÅŸtirilmiÅŸtir.
3-Kongre Mustafa Kemal’in baÅŸkanlığında bir Temsil Heyeti seçerek çalışmalarını tamamladı. Temsil Heyeti’ne, kongre adına görev yapma yetkisi verildi.
4-Yayın yoluyla propaganda için İrade-i Milliye Gazetesinin çıkarılması kararlaştırılmıştır.
5-Padişah tarafından kapatılan Osmanlı Mebuslar Meclisinin toplanmasına çalışılacağı belirtilmiştir.
6-Batı Anadolu’da Kuvayi Milliye komutanlığına Ali Fuat PaÅŸa getirilmiÅŸtir.
Önemi:
1-Ulusal derneklerin birleştirilmesiyle kuvvetlerin bir merkezden aynı amaç doğrultusunda yönlendirilmesi sağlandı.
2-Bağımsızlık için manda gibi isteklerden vazgeçilmiştir.
3-Ä°stanbul’daki hükümetin tutumuna karşı kesinlikle cephe alınmış ve padiÅŸaha Meclis-i Mebusan’ı toplaması için baskıda bulunulmuÅŸtu.
4-Sivas Kongresi amacı, toplanış biçimi ve aldığı kararlarla ulusal bir kongredir.
5-Temsil Heyetini oluşturarak TBMM açılana kadar, Anadolu hareketini yürütme görevini üstlenmiştir.
6-Ali Fuat Paşanın atanmasıyla ilk kez yürütme gücünü kullanmıştır.
7-Taşıdığı özellikleriyle milli egemenliğin gerçekleştirilmesinde önemli bir adım atmıştır.
8-Sivas Kongresinde Temsil Heyetinin sayısı 16 kiÅŸiye çıkarılarak “Heyet-i Temsiliye vatanın Heyet-i Umumiyesini temsil eder.” kararı alındı.
10-Osmanlı Hükümetleri ve Temsil Heyeti
Mustafa Kemal Ä°stanbul’da yasal bir hükümet kuruluncaya kadar Anadolu ile Ä°stanbul’un resmi haberleÅŸmesinin kesilmesini emretti. Hükümetle ilgili yazışmaların Sivas’taki Temsil Heyeti ile yapılmasını ilgililere bildirdi. Bunun üzerine fazla direnemeyen Damat Ferit PaÅŸa, istifa etmek zorunda kaldı. 4 Ekim 1919’da yerine Ali Rıza PaÅŸa atandı. Böylece Sivas Kongresinde öngörülen hedeflerden biri gerçekleÅŸmiÅŸ oluyordu.
11-Amasya Görüşmesi (20-22 Ekim 1919)
Amasya Görüşmeleri İstanbul Hükümetinin temsilcileriyle Anadolu arasında geçmiştir. Şu konularda anlaşmaya varıldı.
1-Türk vatanının bağımsızlığı ve bütünlüğü korunacaktır.
2-Müslüman olmayan topluluklara siyasi egemenlik ve sosyal dengemizi bozacak nitelikteki haklar verilmeyecektir.
3-Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin hukuki varlığını Ä°stanbul hükümeti tanıyacaktır.
4-Mebuslar Meclisi, Anadolu’da Ä°stanbul hükümetinin uygun göreceÄŸi güvenilir bir yerde toplanacaktır. Milletvekili seçimi serbest ve müdahalesiz yapılacaktır.
Önemi:
1-İstanbul hükümetinin, Anadolu hareketini tanıdığını gösteriyor.
2-Mustafa Kemal, Temsil Heyeti’ni yeni bir devletin hükümetiymiÅŸ gibi Osmanlı Hükümetinin karşısında oturtmuÅŸ ve isteklerinin çoÄŸunluÄŸunu kabul ettirmiÅŸtir. Temsil Heyetinin hem nüfuzunu hem de güvenilirliÄŸini artırmıştır.
3-O dönem kadar Anadolu’ya katılmakta tereddüt edenlerin kesin karar vererek, Anadolu hareketlerine katılmaları hızlanmıştır.
Belirtilen kararları İstanbul Hükümeti kabul etmedi.
12-Temsil Kurulunun Ankara’ya Gelmesi (27 Aralık 1919)
Meclise katılacak mebuslarla görüşmek üzere Ankara’ya giden Atatürk, bu arada Temsilciler Kurulu’nun Sivas’tan Ankara’ya taşınmasına karar verdi.
Ankara’nın merkez seçilme nedenleri:
1-Anadolu’nun her yeriyle haberleÅŸme ve ulaşımın yeterli olması
2-Ä°stanbul’a yakın olması, hükümet çalışmalarının kolayca izlenebileceÄŸi
3-Cephelere yakın olması, Kuvayi Milliye ile iletişim sağlayabilecek konumda olması
4-Ankara henüz işgale uğramamış güvenli bir konumdaydı.
Ankara ulusal mücadelenin merkezi oldu. Burada alınan kararlar yurdun her tarafında yankılanmaya, bağımsızlık savaşı da adım adım amacına ulaşmaya başladı.
13-Meclisi-i Mebusan’ın Açılması
Seçimler yapılıyordu. Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin adayları her yerde kazanıyordu. Mustafa Kemal Erzurum milletvekili seçilmiÅŸtir.
Mustafa Kemal, Meclis-i Mebusan’dan Müdafaa-i Hukuk grubunun oluÅŸmasını ve Ä°stanbul’a gitmemesine raÄŸmen kendisinin meclis baÅŸkanı seçilmesini istemiÅŸtir. Böylece Anadolu’daki ulusal hareketin Meclisi Mebusana egemen olduÄŸu anlatılmış olacak ve Müdafaa-i Hukuk grubunun öncülüğünde yurdun kurtarılması için kararlar alınacaktı.
Meclis 12 Ocak 1920’de toplandı.
Mustafa Kemal başına getirilmemiÅŸ, Müdafaa-i Hukuk grubu yerine “Felah-ı Vatan” (Vatanın KurtuluÅŸu) grubu oluÅŸmuÅŸtur. ReÅŸat Hikmet Bey de meclis baÅŸkanlığına seçildi.
28 Ocak 1920’de “Misak-ı Milli” (Ulusal And) kabul edildi.
Not: Misak-ı Milli, Amasya Genelgesinden beri yapılan hazırlıkların, oluÅŸan bilincin son Osmanlı Parlamentosu’nda benimsenmesidir.
Misak-ı Milli’nin kapsamı:
1-30 Ekim 1918 tarihli Mondros Mütarekesi imzalandığı andaki sınırlar esas alınarak kabul edilecektir. Düşman kuvvetlerinin işgali altında bulunan, çoğunluğu Arap olan yerlerin kaderi, ora halkının serbestçe vereceği karara bağlı kalacaktır.
2-Halkın oyu ile Anavatana katılan Kars, Ardahan, Artvin için gerekirse tekrar oylama yapılacaktır.
3-Batı Trakya’nın hukuki durumu, ora halkının serbestlikle beyan edeceÄŸi oya uygun olacaktır.
4-İstanbul ve Marmara her türlü tehlikeden uzak tutulursa, boğazların dünya ticaretine açılması mümkün olacaktır.
5-Azınlıkların hakları, komşu ülkelerdeki müslüman halkın haklarının korunması koşuluyla kabul edilecektir.
6-Milli ve ekonomik gelişmemizi sağlamak amacıyla, tam bir bağımsızlık sağlanması gerekir. Kapitülasyonlar kaldırılmalıdır. Bunlar kabul edilmezse barış yapmak imkansızdır.
Önemi:
1-Milli ve bölünmez bir Türk ülkesinin sınırları belirlenmiştir.
2-Kongrelerde belirlenen ulusal isteklerin Osmanlı Parlamentosuna yansımasıdır. Bu bakımdan Anadolu hareketinin ilk büyük siyasal zaferidir.
3-Kars, Ardahan, Artvin, Batı Trakya ve Arap topraklarında halk oylamasının yapılması önerilerek, tartışma konusu olan topraklarda, sorunların barışçı yollarla çözümünden yana olunduğu gösterilmiştir.
Misak-ı Milli’nin sonuçları:
1-Alınan kararlar, Anlaşma Devletlerini kızdırdı. İstanbul hükümetine karşı baskılarını artırdılar.
2-Ali Rıza Paşa hükümeti görevden ayrıldı, yerine Salih Paşa hükümet kurdu.
3-Kararın geri alınması için milletvekillerine baskı yaptılar. Milletvekillerini tutukladılar.
4-16 Mart 1920’de Ä°stanbul resmen iÅŸgal ettiler.
14-Ä°stanbul’un Ä°ÅŸgali (16 Mart 1920)
Sonuçları:
1-Ä°stanbul’dan kaçan milletvekilleri, asker, yazar ve memur Ankara’ya gelerek ulusal mücadeleye güç kattılar. TBMM’nin toplanması için haklı bir neden ve ortam hazırlandı.
2-Salih Paşa görevinden çekildi, yerine Damat Ferit Paşa tekrar atandı.
3-Osmanlı Mebuslar Meclisi padiÅŸah tarafından 11 Nisan 1920’de kapatıldı.
4-Kuvayi Milliye hareketine karşı Kuvayi İnzibatiye (Halifelik Ordusu) oluşturuldu.
5-Saltanat ve halifelik yanlıları bu kurumları kurtarabilmek için ulusal mücadeleyi desteklemeye başladılar.
6-Ulusal mücadeleye karşı bir fetva yayınlandı. (4 Mayıs 1920)
7-Bu iÅŸgalle beraber Osmanlı Devleti tarihe karıştı. Bu durum Lozan’da tüm devletlerce kabul edildi.
Not: Mustafa Kemal, Ä°stanbul’un iÅŸgali üzerine ilk önlem olarak, bütün illere ve komutanlara gönderdiÄŸi telgraflarla, Hıristiyan halka karşı bir tepki olmamasını saÄŸladı. Ä°ÅŸgali Ä°stanbul’daki elçilikler nezdinde protesto etti. Ä°ÅŸgalci güçlerin yayınladığı bildirilerin de telgrafhanelerden geri çevrilmesini saÄŸladı.
TBMM’nin Açılması (23 Nisan 1920)
TBMM 23 Nisan 1920’de Ankara’da kurulmuÅŸtur.
Bu me
