www.1bilgi.com

BESÄ°NLER

Organik Besinler Karbonhidratlar Sindirilirler

YaÄŸlar Sindirilirler

Proteinler Sindirilirler

Vitaminler Sindirilmezler

Ä°norganik Besinler Mineraller Sindirilmezler

Su Sindirilmezler

• Enerji vericiler : Karbonhidrat, yaÄŸ, protein

Enerji verimi : YaÄŸ, protein, karbonhidrat

Yapıcı-onarıcı : Protein, yağ, karbonhidrat

Düzenleyiciler : Protein, vitamin, mineraller, su

Açlık anında kullanım sırası : Karbonhidrat, yağ, protein

Sindirim kolaylığı : Karbonhidrat, protein, yağ

KARBONHÄ°DRATLAR

• C,H ve O ‘den meydana gelmiÅŸtir.3 çeÅŸittir.

• Ä°ki önemli görevi vardır.1)Enerji kaynağı 2)Yapısal madde(Bitkilerde çeperin yapısına,bütün

canlı hücrelerde de zarın yapısına katılarak görev yapar.ATP,DNA,RNA,NAD,NADP,FAD’ da bulunur.

1) MONOSAKKARÄ°TLER

• Sindirime uÄŸramazlar.

• Yalnızca ototroflar tarafından sentezlenir.

• İçerdikleri C sayısına göre 2′ye ayrılırlar.

a) 5C’lu ÅŸekerler : Riboz, Deoksiriboz (Pentozlar)

b) 6C’lu ÅŸekerler : Glikoz, Galaktoz, Fruktoz (Hegsozlar)

• Monosakkaritlerin difüzyon hızları şöyledir. Galaktoz > Glikoz > Fruktoz

• Riboz  ATP ve RNA’da bulunur. Deoksiriboz  DNA’da bulunur.

• Glikoz  Bal,üzüm ve incirde bol bulunur.Açlık ve koma anında kullanılır.

• Fruktoz  Bal ve olgun meyvelerde bol bulunur.(=meyve ÅŸekeri)

• Galaktoz  Süt ve süt ürünlerinde bol bulunur.(=süt ÅŸekeri).Tabiatta az bulunur. Hayvansal

bir besin kaynağıdır.

2) DÄ°SAKKARÄ°TLER

• Ä°ki monosakkaritin birleÅŸmesinden meydana gelir.

• Glikoz + Glikoz = Maltoz (meyve ÅŸekeri)

Glikoz + Fruktoz = Sakkaroz = Sükroz (Çay = Pancar şekeri)

Glikoz + Galaktoz = Laktoz (süt şekeri)

• Maltoz ve sükroz bitkilerden, laktoz da hayvanlardan ve insanlardan saÄŸlanır.

• Disakkaritler arasında glikozit bağı vardır.

3) POLÄ°SAKKARÄ°TLER

• Çok sayıda monosakkaritin birleÅŸmesinden meydana gelir.

• Glikoz + Glikoz + Glikoz +…………………………..+ Glikoz = NiÅŸasta

Glikoz + Glikoz + Glikoz +…………………………..+ Glikoz = Selüloz + (n-1) H2O

Glikoz + Glikoz + Glikoz +…………………………..+ Glikoz = Glikojen

—————————————————————–

n tane

• Son ürünlerin farklı olmasının sebebi glikozların baÄŸlanma biçimleridir.

A) NiÅŸasta

• Bitkilerde glikozun depo ÅŸeklidir.

• Düz zincirlidir ve alfa glikozit bağı ile baÄŸlanmışlardır.

• Suda az çözünür.Ä°yot ile maviye boyanır.

• NiÅŸasta,lökoplastta depolanır.Yumru ve tohumlarda daha çok depolanır.

B) Glikojen

• Hayvanlarda glikozun depo ÅŸeklidir.

• Dallıdır ve alfa glikozit bağı ile baÄŸlanmıştır.

• Suda çözünür.Ä°yot ile kahverengiye boyanır.

• En fazla karaciÄŸer ve kaslarda bulunur,depo edilir.

C) Selüloz

• Bitkilerde yapı maddesidir.Çeperin yapısına katılır.

• Düzdür ve beta glikozit bağı ile baÄŸlanmıştır.

• Suda çözünmez

• GeviÅŸ getirenlerde ve termitlerde sindirilir.

YAÄžLAR

• C,H ve O’den meydana gelmiÅŸtir.Yapısındaki oksijen miktarı ÅŸekerlerdekinden azdır.

• 3 YaÄŸ asidi + Gliserol = YaÄŸ + 3 H2O

• Ester bağı ile baÄŸlanırlar.

• YaÄŸlarda çeÅŸitliliÄŸi yaÄŸ asitleri saÄŸlar.

• Suda çözünmezler.Organik çözücüde çözünürler.(Alkol,eter gibi)

• Isı ve darbeye karşı koruyucudur.

• YaÄŸların enerji verimlerinin çok olmasının sebebi karbon sayılarının çok olmasındandır.

• YaÄŸların 2. dereceden enerji verici olarak kullanılmasının sebebi sindiriminin çok zor

olmasındandır.

• Karbonhidrat ve proteinlerin fazlası yaÄŸa dönüştürülür.Bunun sebebi ise yaÄŸların enerji

verimlerinin yüksek olması ve uzun süreli kullanılabilmesidir.

• Solunumla yıkılmaları sonucunda fazla su açığa çıkarırlar.Onun için özellikle kış uykusuna

yatan,uzun süreli göç eden ve suyun az olduğu ortamlarda yaşayan hayvanlarda iyi bir depo ve enerji maddesidir. Aynı zamanda hafif olduğu için uçmada hayvana avantaj sağlar.

• YaÄŸ asitleri en basit lipitler olup,uzun karbon zincirlerinden oluÅŸurlar.Karbonlar arasındaki

bağlar tek ise doymuş,çift ise doymamış yağ asitleridir.Doymamış yağlar bitkiseldir ve sıvıdır. Doymuş yağlar ise hayvansaldır ve katıdır.Doymamış yağların yüksek sıcaklık ve basınçta hidrojenle doyurulmasıyla margarin yapılır.

• Oleik asit  zeytinyağında; Linoleik asit  tohumlarda; Butirik asit  tereyağında

Steroid  zarların yapısına katılır.Aynı zamanda vitamin ve hormon olarak iÅŸ görür.

Fosfolipid  hücre zarı yapısına katılır.

PROTEÄ°NLER

• C,H,O,N ve bazılarında S,P bulunur.

• Yapı taÅŸları 20 çeÅŸit aminoasittir.

• a.a+a.a+a.a+…………………………+a.a = Protein + (n-1)H2O

——————————————–

n tane

• Peptit bağı ile baÄŸlanırlar.

• DNA ÅŸifresi ile sentezlenen tek moleküldür.

• Enzim,hormon ve hücre zarı yapısına katılır.

• Solunumla ancak zor durumlarda yakılırlar.Solunum ürünleri H2O , CO2 , H2S , NH3 , üre

ve ürik asittir.

• Aminoasitler anfoter özellik gösterirler.

• Proteinler virüslerden insanlara kadar bütün canlılarda yaÅŸamsal rolleri olduÄŸundan

hücrelerde en çok bulunan organik moleküllerdir.

• Proteinler enerjiyi hemen kaybettiklerinden dolayı 3. dereceden enerji kaynağıdır.

• Proteinler vücutta enerji kaynağı olarak kullanılırsa vücutta zayıflama ve dengesizlik

görülür.

• Proteinler her canlı türüne özgü olup antijen özellik gösterirler.Yani farklı özelliÄŸe

sahip bir canlıya aktarıldığında antikor oluşumuna sebep olur.

VÄ°TAMÄ°NLER

• Vücut direncini arttırırlar.

• Enzimlerin yapısına katılırlar.

• DüzenleÅŸtiricidirler,enerji vermezler,sindirilmezler.

• Bir kısmı besinde bulunduÄŸu ÅŸekliyle vitamin özelliÄŸinde deÄŸildir.Bunlar vücuda

alındıktan sonra vitamin özelliği kazanır.Bunlara provitamin denir.

• YaÄŸda eriyen vitaminler A,D,E,K

Suda eriyen vitaminler B,C ‘dir.

• Ä°nsan vücudunda A,B,D,K sentezlenir.

A  karaciÄŸerde

B,K  bağırsakta bakteriler tarafından

D  deride

• A,D,K karaciÄŸerde depolanır.DiÄŸerlerinin fazlası atılır.

A vitamini  Balık yağı,yumurta sarısı,süt,peynir,karaciÄŸer,yeÅŸil sebzelerde bulunur.

 Büyüme ve geliÅŸmeyi saÄŸlar,vücudu enfeksiyonlara karşı korur,gece körlüğünü önler.

B vitamini  Tahılların kabuklarında,et,süt,karaciÄŸer ve yeÅŸil sebzelerde bulunur.

 Karbonhidrat,yaÄŸ ve proteinlerin vücut içinde kullanılmasında katalizör olarak görev yapar.Kansızlığı önler.

C vitamini  YeÅŸil sebze ve meyvelerde bulunur.

 BaÄŸ dokusunun oluÅŸması için gereklidir.Skorbit hastalığını önler.Vücudu enfeksiyonlara karşı korur.

D vitamini  Balık yağı,karaciÄŸer,yumurtada bulunur.Ultraviyole ışınlarının etkisi ile deride üretilir.

 Vücuttaki Ca,P dengesini saÄŸlar.Kemiklerin geliÅŸmesini saÄŸlar.Çocuklarda raÅŸitizmi önler.

E vitamini  YeÅŸil sebze,karaciÄŸer,et ve bitkisel yaÄŸlarda bulunur.

 Ãœreme organlarının geliÅŸmesini saÄŸlar ve kısırlığı önler.

K vitamini  YeÅŸil sebzeler,karaciÄŸer ve yumurtada bulunur.Bağırsaktaki bakteriler tarafından sentezlenir.

 EksikliÄŸinde kanın pıhtılaÅŸması gecikir.

MÄ°NERALLER

• Ä°norganik maddelerdir.Sindirime uÄŸramazlar.

• Enzimlerin yapısına katılırlar.DüzenleÅŸtiricidirler.

• Minerallerin vücut içindeki görevleri ÅŸunlardır:

1)Enzimlerin ve hemoglobinin yapısına katılır(Fe,P).

2)Kemiklerin ve diÅŸlerin geliÅŸmesini saÄŸlar(Ca,P,Mg).

3)Vücut ve hücre sıvısının osmatik basıncını ayarlar(Bunlardan hücre içi sıvıda Na,Cl;

hücre dışı sıvıda K,Mg ve P bulunur).

SU

• Ä°norganik maddedir ve sindirime uÄŸramaz.

• Enzimlerin çalışması ve kimyasal reaksiyonların meydana gelebilmesi için su ÅŸarttır

(ÖRNEK:Hidroliz )

Bu yazı Salı, 06 Kasım 2007, 13:26 tarihinde Biyoloji kategorisi altında yayınlandı. Bu yazıya yapılacak yorumlardan haberdar olmak için RSS 2.0 beslemesini kullanabilirsiniz. Yorum yapabilirsiniz, veya kendi sitenizden geri izleme yapabilirsiniz.