Biyoloji
CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI
• Canlıları, benzerlik ve akrabalık derecelerine göre gruplara ayırmaya sınıflandırma denir.
• 2 tiptir.a) Suni b) DoÄŸal
1) Suni (Ampirik) Sınıflandırma
• Canlıların dış görünüşlerine ve yaÅŸadığı ortama bakılarak yapılan sınıflandırmadır.
• Aristo tarafından yapılmıştır.
• Canlılar Bitkiler a) Otlar b) Çalılar c) AÄŸaçlar
Hayvanlar a) Havada b) Karada c) Suda
YaÅŸayanlar YaÅŸayanlar YaÅŸayanlar
• Dış görünüş dikkate alındığından nitel gözlemlere dayalı bir sınıflandırmadır.
• Suni sınıflandırmada analog organlar dikkate alınır.
• Analog organlar; yapıları farklı ama görevleri (yaptıkları iÅŸleri) aynı olan organlardır.Analog organları analoji inceler.
Örnek : KuÅŸun kanadı – Arı kanadı – Sinek kanadı
2) Doğal (Filogenetik) Sınıflandırma
• Canlıların organ yapılarının benzerliÄŸine, dolayısıyla evrimsel akrabalıklarına bakılarak yapılan sınıflandırmadır.
• DoÄŸal sınıflandırmada homolog organlar dikkate alınır.
• Homolog organlar; yapıları aynı ama görevleri farklı olan organlardır.Homolog organları homoloji inceler.
Örnek : Ä°nsanın kolu – KuÅŸun kanadı – Balinanın yüzgeci
• Organları homolog olan canlılar akrabadırlar.Akraba canlıların proteinlerindeki amino asit diziliÅŸleri, embriyonik geliÅŸim evreleri, boÅŸaltım artıkları da benzerdir.
• Nicel gözlemlere dayanır.
• Canlıların sınıflandırılmasında temel alınan bazı özellikler :
o Hücre tipi ve sayısı (Ökaryot – Prokaryot) (Hücresel organizasyon)
o Embriyo tabakalarının sayısı (Endoderm – Mezoderm – Ektoderm)
o Embriyonik örtülerin bulunuÅŸu (Vitellus – Koryon – Amniyon – Allontois)
o Vücut boÅŸluÄŸu tipleri (Gastrovasküler – Sölom)
o Simetri ÅŸekilleri (Bileteral – Işınsal)
o Vücutta segmentlerin bulunuşu (Benzer parça)
o İskeletin bulunuşu (varsa kıkırdak veya kemik)
o Azotlu boÅŸaltım maddelerinin benzerliÄŸi (NH3 – Ãœre – Ãœrik Asit)
o DNA’ daki baz diziliÅŸi
o Sistemlerin varlığı (Sindirim, solunum, dolaşım vs.)
SINIFLANDIRMA BÄ°RÄ°MLERÄ°
• Sınıflandırmanın en küçük birimi türdür.
Alem
Regnum Hayvanlar
Şube Filum Omurgalılar
Sınıf Clasis Memeliler
Takım Ordo Etçiller
Aile Familya Kedigiller
Cins Genus Kedi
Tür Species Ev Kedisi
• Ä°lk tür kavramını John Ray kullanmıştır.Ray’ e göre ortak ataları olan benzer bireyler topluluÄŸuna tür denir.
• Bugünkü anlamda tür; ortak bir atadan gelen, yapı ve görev bakımından benzer organlara sahip, yalnızca kendi aralarında üreyebilen ve kısır olmayan döller meydana getiren canlıların oluÅŸturduÄŸu topluluktur.
• At ile eÅŸek birbiriyle çiftleÅŸebilmesine raÄŸmen yavruları olan katırın kısır olmasından dolayı farklı tür olarak alınır.
• Ayrıca katır tür olmadığından dolayı sistematikte yeri yoktur.
• Kurt ile köpeÄŸin çiftleÅŸmesinden oluÅŸan kurt köpeÄŸi üreyebildiÄŸi halde kurt ve köpek farklı türdendir.
• Bilimsel anlamda ilk sınıflandırmayı Carl Linne yapmıştır.
• Aynı türden olan canlıların; kromozom sayıları, yaÅŸama ortamları, boÅŸaltım ürünleri, embriyonik geliÅŸimleri aynıdır.Protein yapıları ise bir baÅŸka canlıya göre birbirine daha çok benzer.
• Aynı türün bütün bireylerinin kromozom sayısı aynıdır..Ama kromozom sayısı ayı olan iki canlı aynı türden olmayabilir.
Örnek : İnsan=46 kromozom ; Moli balığı=46 kromozom
• Türler yaÅŸadıkları ortamlara adapte olduklarından çeÅŸitlilik gösterebilir.
Örnek : Irklar
• Bir canlının embriyonik geliÅŸimi sırasında önce ÅŸube özellikleri, en son ise tür özellikleri ortaya çıkar.
• Türler iki kelimeyle, diÄŸer birimler tek kelimeyle adlandırılırlar.
• Tür isminde ilk kelime cins ismi olup, ilk harfi büyük yazılır.Ä°kinci isim ise o türün tamamlayıcısıdır.
Felis domesticus Ev kedisi
Cins adı Tanımlayıcı ad
CANLILAR
PROKARYOTLAR ÖKARYOTLAR
Monera Alemi Protistalar Fungiler Bitkiler Hayvanlar
A) PROKARYOT CANLILAR (Monera Alemi)
• Tamamı tek hücreli, basit yapılı canlılardır.
• Çekirdekleri ve zarla çevrili organelleri yoktur. Protistlerden bu yönleriyle ayrılırlar.
• 1) Bakteriler 2) Mavi-YeÅŸil algler 3) Virüsler
1) Bakteriler
• Ribozom hariç organelleri yoktur.
• Bütün bakterilerde hücre zarı ve hücre çeperi bulunur. Çeperin yapısında karbonhidrat, protein ve yaÄŸ bulunur.Bazı bakterilerde ise çepere ek olarak polisakkaritlerden meydana gelmiÅŸ kapsül bulunur.
• Hücre zarından oluÅŸan mesozomları vardır.Mesozom, solunum enzimlerinin kullanılarak enerjinin üretildiÄŸi yerdir.
• Fotosentez yapan bakterilerde hücre zarının sitoplazma içinde kıvrımlar yapmasıyla oluÅŸan tilakoidler ve bunların içinde de klorofil bulunur.
• Kalıtım maddesi DNA’ dır ve halkasaldır.Proteinle kaplı deÄŸildir.
• Her yerde yaÅŸayabilirler.En çok et suyu ve aÄŸarlı besin ortamlarında çoÄŸalırlar.
• Depo maddesi glikojendir.
• Åžekillerine göre; küre, çubuk, virgül, spiral
• Gram boyasına göre; gram(+) , gram(-)
• Solunumlarına göre; Aeroblar, Anaeroblar, Fakültatifler
• Beslenmelerine göre;
a) Saprofitler : Organik maddeleri inorganik maddelere dönüştürürler.Sonuçta besin ve enerji elde edilir.Tabiattaki C, P ve N döngüsünde görevlidirler.Ensim sistemleri iyi gelişmiştir.
b) Parazitler : Sindirim enzimleri olmadığı için başka bir canlıya ihtiyaç duyarlar. Hastalık yapanlarına patojen bakteriler denir.
c) Fotosentetikler : Sitoplazmalarında serbest klorofil taşırlar.Hidrojen kaynağı olarak H2O, H2S ve H2 gibi maddeleri kullanırlar.Aerob, Anaerob ya da fakültatif olabilirler.
d) Kemosentetikler : Organik maddelerin sentezi için gerekli olan enerjiyi inorganik maddelerin oksidasyonundan (oksitlenmesinden) temin eder. Işık ve klorofil gerekli değildir.Nitrit, nitrat, demir ve kükürt bakterileri kemosentetiktirler. Kemosentez sonucu:
1) Bazı zararlı maddeler ortadan kaldırılır.
2) Bitkilerin alabileceÄŸi tuzlar oluÅŸturulur.
3) Kimyasal enerji kazanılır.
4) Organik besin sentezlenir.
• Ãœremelerine göre ;
a) Bölünerek : Bütün bakterilerin esas üreme şeklidir.Amitoz şeklinde uygun bir ortamda 20 dakikada bir bölünürler.
b) Sporla : Bazı bakteriler ortam şartları bozulunca endospor oluştururlar.Endospor kalıtım materyallerinin çok az bir sitoplazmayla beraber, sert bir çeperle çevrilmiş halidir. Endosporlarda :-):-):-):-)bolik faaliyetler minimum seviyededir.
c) Konjugasyon : DNA yapısı farklı iki bakteri yan yana gelerek aralarında geçici bir zardan köprü oluştururlar.Bu köprü aracılığı ile DNA parçaları değiştirilir.
• Bakterilerin çoÄŸu tüketicidir.
2) Mavi-YeÅŸil Algler
• Fotosentez yaparlar ama kloroplastları yoktur.
• Tatlı su birikintilerinde ve göllerde yaÅŸarlar.
• Sitoplazmalarında yeÅŸil renkli klorofil pigmenti ve mavi renkli fikosiyanin pigmenti bulunur.
• Yapışkan, jelatinimsi bir dış kılıf ile örtülüdür.
3) Virüsler
• Protein kılıf ve bir nükleik asitten meydana gelir.Bu yapıya nükleoprotein denir.
• Virüsün protein kılıfına kapsid, kılıfı oluÅŸturan parçalara kapsomer, yönetici molekülüne ise genom denir.
• Sitoplazmaları yoktur.
• Enzim sistemleri olmadığından hücre içi mecburi parazittirler.
• Enzim sistemleri olmadığından antibiyotiklerden etkilenmezler.
• En küçük organizmalardır.
• Hücre dışında kristal yapıda bulunurlar.
• Özel dokularda çoÄŸalırlar.Her virüsün çoÄŸaldığı belli bir hücre çeÅŸidi vardır. Bunun sebebi ise hücre zarındaki glikoproteinlerin virüslerle birleÅŸebilme özelliÄŸi olmasındandır.
• Virüsler yüksek sıcaklık, ortam pH ı ve radyoaktif ışınlardan etkilenir ve ölürler.
• 3 tiptir.
a) Bitkisel Virüsler : Kalıtım materyali hepsinde RNA dır. Tütün, patates, marul, mozaik virüsleri örnek olarak verilebilir.
b) Hayvansal virüsler : Kalıtım materyali bazılarında DNA, bazılarında ise RNA dır.Grip, kızamık, kabakulak, suçiçeği, sarı humma, çocuk felci, uçuklar, siğiller ve aids örnek verilebilir.
c) Bakteriyofaj : Kalıtım maddesi DNA’ dır.
• Sarı humma virüsleri karaciÄŸerde; kuduz virüsleri beyin ve omurilikte ; çiçek, kızamık ve siÄŸil virüsleri deride çoÄŸalırlar.
• Hücreler virüslere karşı interferon salgılar.Ä°nterferon, hücrelerin virüslere karşı ürettikleri bağışıklık maddesidir.Bu nedenle kabakulak, kızamık gibi hastalıkları geçirenler kolay kolay bu hastalıklara yakalanmazlar.
• Retrovirüsler; RNA bulundururlar.Hücre içine girdiklerinde önce özel bir enzimle (Reverztranskriptoz) RNA’ yı çift zincirli DNA’ ya dönüştürür.Sonra ise hücre DNA’ sını ele geçirerek iÅŸini yaptırır ve hücrenin kanserli hücreye dönmesine sebep olur.
• Canlı bir hücreye giren virüs ÅŸu etkilerden birini gerçekleÅŸtirir.
o Hücre içinde çoğalarak hücrenin parçalanmasına sebep olmasına lizis denir.
o Hücrenin DNA sına yapışarak hücrenin şeklinin değişmesine sebep olmasına transformasyon denir.
o Hücrenin aşırı ve düzensiz bir şekilde çoğalmasına sebep olmasına reprodüksiyon denir.
• Virüsün canlılık özellikleri
o Yönetici molekül taşırlar.
o Çoğalırlar.
o Enzim bulundururlar.
o Özel protein yapıları vardır.
• Virüsün cansızlık özellikleri
o KristalleÅŸirler.
o Sitoplazmaları yoktur.
o Hücre zarı ve ribozomları yoktur.
o :-):-):-):-)bolik reaksiyonları yapamazlar.
